Presentatie Prof. Dr. Lesley Hustinx, Vakgroep sociologie

Report
Studiedag ‘Werken met vrijwilligers’
Cera – Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk – Weliswaar
22 mei 2014
Nieuwe trends in vrijwilligerswerk
Lesley Hustinx
Vakgroep Sociologie
Universiteit Gent
1
Nieuwe trends? Situering
!
efsituatie
eefstijl
Vrijwilliger
Vrijwilligers
werk
Vrijwilligers
organisatie
2
Nieuwe trends? Situering
!
!
!
!
!
!
!
!
Leefsituatie
Leefsituatie
Leefstijl
Leefstijl
Vrijwilliger
Vrijwilligers
werk
Vrijwilligers
organisatie
Vrijwilligersmanagement
3
Nieuwe trends? Situering
!
!
!
!
!
!
Veranderende
welvaarts
architectuur
Leefsituatie
Leefsituatie
Leefstijl
Leefstijl
Vrijwilliger
Vrijwilligers
werk
Vrijwilligers
organisatie
Vrijwilligersmanagement
Opkomst
‘derde partijen’
4
Nieuwe trends? Situering
!
!
!
!
Veranderende
welvaarts
architectuur
Leefsituatie
Leefsituatie
Leefstijl
Leefstijl
Vrijwilliger
Vrijwilligers
werk
Vrijwilligers
organisatie
Vrijwilligersmanagement
Opkomst
‘derde partijen’
‘Hybridisering’
!
5
Hybridisering… nieuwe stijl
• Veranderende beleidscontext:
• ‘Disorganisatie’ klassieke welvaartsmix (Bode, 2006)
• ‘Mixes in the welfare mix’ (Evers, 1993)
• ‘A new era of welfare hybridity’ (Billis, 2010)
• Een nieuw type van ‘hybride organisatie’
• ‘The notion of “the mixed economy of welfare” does not
entirely capture what is happening: what we are facing are
fundamental changes in the nature of the organizations that
are financing, planning and delivering welfare – it is not just
the economy, but also the organizations themselves that
have become “mixed” (Billis, 2010: 11–12)
• Definitie: organisaties die kenmerken van meer dan één
sector vertonen (Billis, 2010, Bode, 2006, Brandsen et al.,
2005)
6
Hybridisering vrijwilligerswerk
• Geleid vrijwilligerswerk:
Vormen van inzet waarbij de deelname aan, of de
voorwaarden waaronder, en de wijze waarop wordt
deelgenomen door anderen worden geïnitieerd en/of
ingericht (Hustinx et al. 2007)
• Grensvervaging
• Derde partijen (Haski-Leventhal, Hustinx, Meijs, 2010)
• Chinese vrijwilligers (Hambach, Hustinx, Redig, 2010)
• Verplicht vrijwilligerswerk (Kampen 2013, programma vandaag)
• Kritiek op traditionele uitsluitingsmechanismen
• Toenemende complexiteit organisatiepraktijk
7
Nieuwe vragen…
• Algemeen:
In welke mate doen deze processen zich in Vlaanderen voor,
en in welke vorm?
• Meer specifiek:
• Veranderingen in het beleid tav de derde sector?
Veranderende intersectorale relaties?
• Impact veranderende beleidscontext op structuur en cultuur
vrijwilligersorganisaties?
• Impact op concrete organisatiepraktijk, op het werken met
(geleide, kwetsbare) vrijwilligers?
• Impact op de motivaties en ervaringen van (geleide,
kwetsbare) vrijwilligers?
• Waar(om) en hoe grens trekken tussen vrijwilligerswerk en
andere types van participatie?
• …
8
Partiële antwoorden…
• Omvattende, complexe onderzoeksagenda
• Eigen onderzoek:
• Internationale literatuurstudie mbt hybridisering op niveau
sector, organisaties, en vrijwilligerspraktijk
• Diepte-interviews koepelorganisaties en steunpunten vw over
evoluties in overheidsbeleid mbt sector en vrijwilligerswerk
• Kwantitatieve bevraging Vlaamse nonprofit organisaties (ism
Bram Verschuere)
• Etnografisch onderzoek in een hybride organisatie
• Diepte-interviews bij nonprofit organisaties over
werknemersvrijwilligerswerk (ism Lucas Meijs)
• Etnografisch onderzoek naar activering via vrijwilligerswerk bij
Vlaamse OCMWs (opstartfase, onderzoeker: Els De Waele)
!!! Work in progress
9
Partiële antwoorden…
1. Veranderende relaties tussen overheid,
maatschappelijk middenveld en markt in
Vlaanderen
2. Organisatorische hybriditeit van nonprofit
organisaties in Vlaanderen
3. Hybridisering en/van vrijwilligerswerk:
internationaal en in Vlaanderen
10
Veranderende relaties tussen overheid,
maatschappelijk middenveld en markt
1. Responsabilisering voor complexe sociale
problemen
• “Waar wij wel mee te maken hebben, hoor ik van werkers, dat is
heel het ding van het activeringsbeleid. (…) Sommige lokale
beleidsinstanties willen dat mensen bepaalde taken gaan opnemen
om te kunnen beantwoorden aan.. En dat wij daar een rol in
zouden spelen. Dat is voor ons zeker niet evident.”
(Samenlevingsopbouw)
• “Dan wordt er de laatste jaren vanuit de ministers toch wel veel
aandacht gegeven aan de maatschappelijke rol van sportclubs.
Dus wordt er daar ook de sportclub of de sport gezien als een
vorm van integratie in de samenleving (…) Ja, dat is op termijn, dat
is niet houdbaar. Dat is ook niet de rol van die sportclubs. Daar zijn
massaal veel andere organisaties die professioneel, dat die dat
dan doen he zeg.” (Sport)
11
(Hustinx et al., 2014, in voorbereiding)
Veranderende relaties tussen overheid,
maatschappelijk middenveld en markt
2. Decentralisering: lokaal sociaal beleid
• Inschakeling vrijwilligers in gemeentelijke diensten
• Partnerschap met lokaal middenveld
=>
• Formeler vrijwilligersbeleid door betrokkenheid van lokale
overheden
“Wat zeker is, is dat de openbare besturen via hun diensten zelf vrijwilligers
inzetten en we merken wel dat dat een fenomeen is waarbij men vroeger dat ook
spontaan een beetje liet gebeuren, gaat men nu meer ingrijpen, hetzij op
dienstniveau, hetzij eigenlijk op niveau van de gemeenten. Ingrijpen in de zin van:
proberen een stuk meer uniformiteit te krijgen, een stuk te formaliseren.” (een
Steunpunt vrijwilligerswerk)
• Lokale competitie voor vrijwilligers
• Spanningsveld beleidsprioriteiten en eigen missie
• Kleinere middenveldorganisaties kunnen uit de boot
vallen
(Hustinx et al., 2014, in voorbereiding)
12
Veranderende relaties tussen overheid,
maatschappelijk middenveld en markt
3. ‘Vermarkting’?
• ‘Overbevolkte markt’, meer uitgesproken competitie mbt
kernactiviteiten, doelgroepen, financiële middelen,
vrijwilligers
• “Je gaat u op de markt begeven om inderdaad financiële
middelen te vergaren, niet met de bedoeling om extra winst
te genereren, maar om meer hulpverleningscapaciteit te
hebben.” (Welzijn)
• “Je moet je zaak ook kunnen verkopen. Dat is iets waar
iedereen het over eens is. Wij moeten onze PR en de
dingen die we aan de basis doen veel meer in the picture
brengen. Je voelt wel dat dat ook een verschuiving is.”
(Samenlevingsopbouw)
13
Organisatorische hybriditeit van
nonprofit organisaties in Vlaanderen
or gan i sat i on al h ybr i d i t y i n a post - c or por at i st w el f ar e mi x 11
TABLE 2. Positioning of Flemish TSOsalong different dimensionsof
hybridity (% and N)
% (N)
Financing
HR
Ownership: stakeholders
Role perception
Autonomy
Value framework
Corporist hybrid
Post-corporist hybid
Grassroots
71.2 (168)
80.8 (156)
46.0 (116)
78.5(197)
18.7(44)
9.1(23)
15.7 (37)
13.0 (25)
40.9 (103) ∗
16.3(41)
46.8 (110)
67 (171) ∗ ∗
13.1(31)
6.2 (12)
13.1(33)
5.2 (13)
34.5(81)
23.0 (58)
Notes: ∗ sum of ‘mixed stakeholders’ and ‘moderate/weak support for both stakeholders’;
∗∗
sum of support for public and grassrootsvaluesis‘equally strong’ and ‘equally moderate’.
(Hustinx, Verschuere & De Corte, 2014)
largemajority of organisationsin our sampleclearly reflect ‘corporatist hybridity’
14
Organisatorische hybriditeit:
werknemersvrijwilligerswerk
Corporate volunteering and NPOs
34#
#
Tables
Table 1: Opportunities and challenges of corporate volunteering for NPOs
Organizational level
Individual level
#
OUTCOMES
Opportunities
Challenges
Increased NPO capacity
Decreased NPO capacity
· Catalyst for additional
· Transaction costs
resources (money, means,
(coordination, production,
media, mass)
relationship management)
·
Compromised ability to carry
· Increased ability to recruit
out missions
volunteers
· Unstable relationship
· Organizational learning and
improved functioning
· Mission drift
· Increased quantity and quality · Diminished quality of
of service delivery
services
· Increased legitimacy
· Reputation damage
Enhanced workplace motivators
· Individual learning through
insight into alternative
organizational practices
· Strengthened organizational
identity: employee pride
· Work relief
Job dissatisfaction
· Competition regarding skills
and experience
· Uneven distribution of tasks
(“cherry picking”)
· Fear of replacement
· Additional workload
CONDITIONS
Facilitating conditions
Obstructing conditions
· Weak resource dependency:
· Strong resource dependency:
NPO determines and sets
material and cultural power
boundaries
imbalance
· Experienced NPOs take
· Less experienced NPOs take
proactive stance
reactive stance
· Programs: long-term, deeper
· Projects: short-term, focused
collaboration
collaboration
· Intermediary
· Intermediary (“matchmaker”):
(“matchmaker”): initial
becomes obstacle after initial
relevance for establishing
learning (financial costs, time
relationships and learning
consuming, not always the
how to organize corporate
best match)
volunteering
Temporary engagement
Temporary engagement
· Episodic engagement: task
· Episodic engagement: limited
relief, appreciation, less fear
learning opportunities
of replacement
Type of involvement
Type of involvement
· Integration into routine
· Integration into routine
services: increased workplace
services: increased fear of
motivators and appreciation
replacement
· Using corporate volunteering
in additional programs risks
to harm motivational factors
Task assignment
Task assignment
· Hands-on volunteering:
· Skill-based volunteering: risk
increased workplace
of decreasing workplace
motivators and insight into
motivators, increased fear of
alternative work practices
replacement
34#
(Roza, Shachar, Hustinx,
2014, under review)
15
Hybridisering en vrijwilligerswerk
1. Organisatieverandering door nieuwe
contractcultuur en professionaliseringsdruk
• Processen van uitsluiting en vervreemding bij traditionele
vrijwilligers (erosie affectieve basis engagement)
• Opkomst taakgerichte professionele vrijwilliger met beperkte
betrokkenheid bij organisatie als geheel (bv. besluitvorming)
• Gereguleerde, professionele interactie
(Kelley et al., 2005; Lie & Baines, 2007; McDonald & Warburton, 2003, 2009)
2. Responsabilisering
• Overschatte capaciteit en draagkracht van vrijwilligers bij
het aanpakken van complexe maatschappelijke problemen
• Frustratie en teleurstelling bij vrijwilligers als gevolg
• ‘One-to-one volunteering’ => geen inzicht in structurele
oorzaken problematieken
(Bloom & Kilgore, 2003)
16
Hybridisering en vrijwilligerswerk
3. Hybride organisaties
• ‘Boekhoudkundige benadering’:
• Verschuiving klemtoon naar meten van activiteiten en
presenteren van goede resultaten voor financierende instanties
• Doelgroepvrijwilligers leren zichzelf zien als deel van
criminaliteits- en werkloosheidsstatistieken
• Aantal uren vrijwilligerswerk tellen om studiecredits te halen
(Eliasoph, 2009, 2011)
• Pragmatische in- en uitsluitingsprocessen in dagelijkse
organisatiepraktijk
• ‘Sterke’ en ‘zwakke’ participanten
• Types participanten (verdringing vrijwilligers!)
• Draagkracht organisaties beperkt
(De Waele & Hustinx, 2014)
17
Hybridisering en vrijwilligerswerk
4. Activering kwetsbare groepen
• Sterke associatie met betaald werk
• Verwerven van jobgerelateerde vaardigheden
• Vrijwilligerswerk als vorm van ‘ondertewerkstelling’
• Klemtoon op materiële voordelen (bron van inkomsten, voedsel)
• Morele druk om legitiem aanspraak te kunnen maken op een
uitkering
• Meritocratische samenleving
• Neoliberale context: afbraak sociaal burgerschap
• Signaalfunctie vrijwilligerswerk: niet passief of waardeloos maar
ondernemend en verantwoordelijk
• Plichtenverhaal: terugkaatsen naar overheid/activerende
instantie, blijvende vraag naar betrokkenheid overheid
(Fuller et al., 2008; Simonet, 2009, Kampen, 2013)
18
Hybridisering en vrijwilligerswerk
5. ‘Onverwachte verdiensten’
Hernieuwde status, een zichtbare rol opnemen
Zich gezien en erkend voelen in wens om te werken
Talenten ontdekken en ontwikkelen
In de luwte werken, fouten mogen maken (therapeutisch)
Betekenisvol werk verrichten, kritisch tov
meritocratische/neoliberale samenleving
• Veranderende notie rechten en plichten (bal terugkaatsen
naar activerende overheid)
•
•
•
•
•
Echter! Belang van professionele ondersteuning:
• Erkenning achtergrond en eigenbelang persoon
• Aanbieden van geschikt, zinvol takenpakket
• Procesmatige begeleiding en bieden perspectieven
(Kampen, 2013; Elshout, 2013, Kampen et al., 2013)
19
Voorlopige conclusies …
• Hedendaagse processen van hybridisering doen zich
voor in Vlaanderen en vormen een complexe puzzel voor
praktijk en onderzoek
• Gevolgen voor vrijwilligerswerk:
• Op basis van bestaand onderzoek komt een eerder negatief
beeld naar voor …
• Echter zeer gefragmenteerde resultaten over zeer diverse
verschijningvormen
• Focus op vernieuwende inzichten in nieuwe uitdagingen
voor het vrijwilligerswerk …
20
Vragen, opmerkingen, suggesties?
@ [email protected] (algemeen)
@ [email protected] (vrijwilligerswerk en activering)
Publicaties: https://biblio.ugent.be/person/802000853939
21

similar documents