CDS

Report
1392/08/30
‫‪‬‬
‫شهر‪ ،‬موجودی زنده‪ ،‬پیچیده و پویاست که در گذر زمان‪ ،‬همواره دچار تحوالت کالبدی‪ ،‬اجتماعی‪ ،‬اقتصادی و حتی سیاس ی و‬
‫فرهنگی می شود‪ .‬با رشد افزون جمعیت‪ ،‬مهاجرت گسترده روستایی یا حتی شهرهای کوچک و متوسط کالن شهرها و فقر‪ ،‬به‬
‫روش نوینی برای مدیریت و برنامه ریزی شهری نیازمندیم‪.‬‬
‫‪‬‬
‫به تعبیر پیتر هال‪ ،‬با آنکه بیش از یک قرن از عمر دانش – هنر برنامه ریزی شهری می گذرد‪ ،‬اما تأثیرات مثبت آن در شهرها در‬
‫مقایسه با تأثیرات منفی‪ ،‬چندان به چشم نمی آید‪ .‬اغلب ساکنان شهرها به دالیل بسیاری‪ ،‬از زندگی شهری رضایت چندانی‬
‫ندارند‪(.‬هال‪ ،1381 ،‬ص‪)13 :‬‬
‫‪‬‬
‫یکی از دالیل این نارضایتی‪ ،‬به وجود آمدن پارادوکس ی بین برنامه ریزی شهری و طبیعت شهر است‪ .‬فقر‪ ،‬بیکاری‪ ،‬مشکالت مسکن و‬
‫عدم وجود عدالت اجتماعی‪ ،‬از دیگر علل روی دادن این نارضایتی است‪.‬‬
‫‪‬‬
‫”هاروی“‪ ،‬از مقوله برنامه ریزی شهری با عنوان ”بازی برنامه ریزی شهری“ یاد کرده و معتقد است که به دلیل طبیعت و ماهیت شهر‬
‫ا‬
‫و برنامه ریزی شهری‪ ،‬معموال منافع ناش ی از برنامه ریزی شهری به سمت گروه های متوسط و متوسط به باالی جامعه شهری سرازیر‬
‫ا‬
‫شده و غالبا این طبقات‪ ،‬برنده نهایی بازی برنامه ریزی شهری هستند‪(.‬هاروی‪،1376 ،‬ص‪)64:‬‬
‫‪‬‬
‫از این جهت‪ ،‬اطالق واژه پارادوکس از سوی نظریه پردازان بزرگی چون مارکس‪ ،‬هاروی‪ ،‬هال‪ ،‬وبر و کسلز به برنامه ریزی شهری‪ ،‬جای‬
‫تعجب چندانی ندارد‪ .‬بازی که برندگان و بازندگان آن از قبل مشخص شده اند‪.‬‬
‫به تبعیت از نظریه بازی ها(‪ ،)Game Theory‬یکی از اصول حاکم بر برنامه ریزی شهری‪ ،‬تسلط نظریه معروف حد‬
‫مطلوب پارتویی است که بر اساس آن‪ ،‬هیچ موقعیتی نمی تواند بدون بدتر کردن موقعیت دیگر بهبود یابد‪ .‬این امر به‬
‫دلیل منابع محدود و معین ایجاد می شود‪ .‬بنابراین برای غلبه بر بازی برنامه ریزی شهری‪ ،‬مدیران و برنامه ریزان شهری‬
‫باید سیاست های شهری را به گونه ای طراحی کنند که طیف غالب شهروندان‪ ،‬به خصوص دهک های پایین جامعه‬
‫شهری نیز از تبعات مثبت فرایند برنامه ریزی شهری بهره مند شوند‪.‬‬
‫‪‬‬
‫تاکنون بالغ بر ‪ 4‬دهه از برنامه ریزی شهری رسمی و تهیه طرح های مختلف توسعه شهری در ایران می گذرد‪ .‬رویکردهای ابتدایی در‬
‫تهیه طرح های توسعه شهری‪ ،‬مبتنی بر حل مشکالت با استفاده از اقدامات موضعی و بدون توجه به عوامل سبب ساز مسائل و‬
‫مشکالت مذکور بوده است‪ .‬با مطرح شدن مفاهیم توسعه پایدار‪ ،‬نگرش معمول یعنی نگرش کالبدی کنار رفت و نگرش توسعه‬
‫پایدار(توسعه متوازن و متعادل در تمام ابعاد) جایگزین شد‪ .‬یکی از رویکردهای نوین توسعه شهری بر مبنای نگرش توسعه پایدار‪،‬‬
‫طرح استراتژی توسعه شهری(‪ )CDS‬است‪.‬‬
‫‪‬‬
‫یکی از رویکردهای نوین در طرح های توسعه شهری‪ ،‬طرح استراتژی توسعه شهری(‪ )CDS‬می باشد‪ .‬این طرح اساسا بر رشد اقتصادی‬
‫شهرها تأکید داشته و با شناسایی و به کارگیری پتانسیل ها و امکانات بالقوه اقتصادی شهر‪ ،‬مبنایی برای توسعه در سایر جوانب را نیز‪،‬‬
‫فراهم می کند‪ .‬به عبارت دیگر‪ ،‬با ایجاد‪ ،‬حفظ و ارتقاء توسعه پایدار و تأمین منابع مالی پایدار‪ ،‬می توان شاهد حفظ و ارتقاء زیست‬
‫محیطی پایدار‪ ،‬عدالت اجتماعی پایدار و ‪ ...‬بود‪.‬‬
‫‪‬‬
‫وجود یک اقتصاد پایدار شهری موجد کار و ثروت‪.‬‬
‫‪‬‬
‫همبستگی و انسجام شهری‪.‬‬
‫‪‬‬
‫سرپناه پایدار شهری موجد مسکن و قابل تهیه برای همه‪.‬‬
‫‪‬‬
‫محیط زیست پایدار شهری موجد اکوسیستم با دوام و پایدار‪.‬‬
‫‪‬‬
‫دسترس ی پایدار شهری موجد منابع حفاظت کننده قابلیت های تحرک اجتماعی‪.‬‬
‫‪‬‬
‫زندگی پایدار شهری موجد یک شهر زنده‪.‬‬
‫‪‬‬
‫مردم ساالری پایدار شهری موجد توانمندسازی حقوق و مرتبه شهری(هال‪ ،‬پفیفر‪ 2000 ،‬م)‬
‫‪‬‬
‫فرایندی است که در خالل آن‪ ،‬چشم انداز بلند مدت توسعه و برنامه ریزی شهری به گونه ای تهیه می شود که بر اساس آن‪،‬‬
‫اقدامات عملی کوتاه مدت جهت دست یابی به چشم انداز تدوین می گردد‪ .‬هدف نهایی این فرایند‪ ،‬دست یابی به مدیریت و‬
‫حاکمیت شهری بهبود یافته‪ ،‬رشد اقتصادی و اشتغال فزاینده‪ ،‬و کاهش مداوم فقر تداوم این کاهش می باشد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫راهبرد توسعه شهر‪ ،‬ابزاریست که در آن‪ ،‬تکنیک های مشارکتی به کار گرفته شده و هدف اصلی آن‪ ،‬تأمین توسعه پایدار شهری‬
‫از طریق ظرفیت سازی اجتماعی برای تدوین چشم انداز مشارکتی و اقدام همگانی می باشد‪ .‬همچنین راهبرد توسعه شهری در جهت‬
‫رشد عدالت اجتماعی در شهرها از طریق فرایند مشارکت و همکاری گسترده جامعه‪ ،‬به منظور ارتقاء کیفیت زندگی کلیه‬
‫شهروندان تالش می نماید‪(.‬اشرفی؛ ‪)1388‬‬
‫‪‬‬
‫‪ CDS‬یک نظریه روایی‪ -‬محتوایی است‪ ،‬به طوریکه تئوری رویه ای(برنامه ریزی) آن‪ ،‬به فرایند حصول فراورده توجه دارد و‬
‫ا‬
‫تئوری محتوایی‪ ،‬به محتوای موضوع مثال چیستی شهر و یا معنای عدالت اجتماعی می پردازد‪ .‬به عبارت دیگر‪ CDS ،‬از یک سو‪،‬‬
‫محتوای صحیح شهر توسعه یافته و مطلوب را مشخص می کند و از سوی دیگر‪ ،‬تا حصول نتیجه‪ ،‬اجرای صحیح استراتژی را‬
‫پیگیری می کند‪.‬‬
‫‪‬‬
‫علت ایجاد ‪ CDS‬تالش برای یافتن پاسخی برای علت فقر فزاینده و رکود اقتصادی در شهر کلکته بود‪ .‬بر اساس مطالعات سازمان‬
‫ائتالف شهرها(تأسیس در ‪ 1999‬م‪ ،‬کلکته‪ ،‬هند)‪ ،‬تصممی گیری راهبری در قلمرو مدیریت شهری در کشورهای در حال توسعه‪،‬‬
‫هنوز به رویه ای متداول تبدیل نشده است‪ .‬از این رو‪ ،‬این سازمان برای کمک به فرایندهای تصمیم ساز مشارکتی در فرایند‬
‫برنامه ریزی شهری در کشورهای در حال توسعه و به منظور کاستن از سطح فقر شهری و تأمین توسعه پایدار‪ ،‬سند راهبرد توسعه‬
‫شهر(‪ )CDS‬را به مثابه ابزاری موثر‪ ،‬تهیه کرده و ترویج داد‪ .‬در ابتدا‪ ،‬طرح ‪ CDS‬برای بهبود وضیعت اقتصادی شهر کلکته هند‬
‫تدوین شد و سپس در سایر شهرهای جهان به کار گرفته شد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ CDS‬بر ‪ 2‬پیش فرض مهم بنا شده است‪:‬‬
‫‪‬‬
‫اول تمرکز زدایی از فعالیت ها‪.‬‬
‫‪‬‬
‫دوم افزایش سهم مشارکت های مردمی و به کارگیری فعاالنه سازمان های غیر دولتی اعم از صنفی و تخصص ی در تمام تصمیمات‬
‫مربوط به مسائل شهری‪.‬‬
‫بنابر مطالعات سازمان ائتالف شهرها‪ ،‬راهبرد توسعه شهری بر ‪ 4‬پایه استوار است‪:‬‬
‫‪.1‬‬
‫حاکمیت و مدیریت خوب(‪)Well managed & Well governed‬‬
‫‪.2‬‬
‫بانک پذیری(‪)Bankable‬‬
‫‪.3‬‬
‫رقابت پذیری(‪)Competitive‬‬
‫‪.4‬‬
‫قابل زندگی(‪)Livable‬‬
‫‪.1‬‬
‫دست یابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته‪.‬‬
‫‪.2‬‬
‫دست یابی به رشد اقتصادی و اشتغال فزاینده‪.‬‬
‫‪.3‬‬
‫کاهش مداوم فقر‪.‬‬
‫همانطور که مشاهده می شود‪ ،‬مبنای اهداف ‪ ،CDS‬اهداف اقتصادی است‪.‬‬
‫‪.1‬‬
‫‪ .1‬تغییرات مدیریتی و نهادی‪.‬‬
‫‪.2‬‬
‫‪ .2‬برنامه های سرمایه گذاری(شامل زیرساخت های اجتماعی‪ ،‬اقتصادی و فرهنگی‪).‬‬
‫‪.3‬‬
‫نهادینه شدن مکانیزم های نظارتی‪.‬‬
‫میزان موفقیت ‪ CDS‬در حصول نتایج‪ ،‬ارتباط مستقیمی با میزان همکاری و مشارکت مردم‪ ،‬شهرداری‪ ،‬شورای شهر‪ ،‬و کلیه نهادهای‬
‫مرتبط با توسعه شهر دارد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .1‬ارزیابی از جایگاه کنونی شهر‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬تدوین چشم انداز توسعه برای دست یابی به جایگاه مطلوب‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .3‬تنظیم استراتژی نحوه دست یابی به جایگاه مورد نظر‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .4‬اولویت بندی اهداف‪ ،‬برنامه ها‪ ،‬طرح ها و اقدامات الزم‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .5‬جمع بندی‪ ،‬اجرا‪ ،‬بازنگری و تدقیق‪(.‬بانک توسعه آسیا‪)2004 ،‬‬
Design
،CDS ‫برای تدوین و اجرای سند عمومی‬
)7:‫ ص‬،1384 ،‫ گام وجود دارد(گلکار و آزادی‬6
Assessment
Visioning
Strategy
Implementation
Monitoring
‫‪‬‬
‫‪ .1‬تدوين چشم انداز‪ ،‬مأموريت و اهداف بلند مدت و ارزش هاي محوري‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬مسأله يابي و تحليل موقعيت شهر و شهرداري و تشكيل ماتريس ‪SWOT‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .3‬تعيین اهداف راهبردي و تعريف راهبردها و اولويت بندي آنها و تعيین شاخص هاي پايش و ارزيابي‬
‫‪‬‬
‫‪ .4‬تدوين برنامه هاي عملياتي و اجرايي و تعيین منابع و ملزومات و زمانبندي آنها‬
‫‪‬‬
‫‪ .5‬ارزيابي و نظارت بر عملكرد برنامه ها و شناسايي انحرافات و ارائه راه حل مناسب‬
‫‪‬‬
‫بررس ي مطالعات و طرح هاي فرادست‬
‫‪‬‬
‫تعيین جايگاه برنامه راهبردی در ارتباط با ساير برنامه های فرادست و محلي‬
‫‪‬‬
‫تبيین مأموريت های شهرداری شامل خدمت گیرندگان‪ ،‬خدمات‪ ،‬حوزه جغرافيايي‪ ،‬تعالي و بالندگي‪ ،‬توجه به انتظارات جامعه‪،‬‬
‫فلسفه وجودي شهرداري‪ ،‬تامین آسايش و رفاه‪ ،‬امنيت جامعه و ‪...‬‬
‫‪‬‬
‫تحليل و بررس ي برنامه هاي شهرداری و ‪....‬‬
‫‪‬‬
‫تدوین ارزش هاي شهرداري‬
‫‪‬‬
‫تدوين چشم انداز (با توجه به طرح هاي فرادست‪ ،‬ديدگاه هاي مردم و صاحب نظران امور شهري و شهرداري و شوراي شهر)‬
‫انجام شود‪ .‬توجه داشته باشيم كه چشم انداز شهرداري بايد در راستاي تحقق اهداف ملي و جامعه و همچنین دستيابي به چشم‬
‫انداز ‪ 1404‬كشور و برنامه پنجم توسعه تدوين گردد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫بخش اول‪ :‬چارچوب تدوين راهبردها شامل ماتريس ارزيابي عوامل داخلي و خارجي و ماتريس بررس ي رقابت مي شود‪ .‬در اين مرحله‬
‫كه آن را مرحله ورود اطالعات مي نامند‪ ،‬اطالعات اصلي مورد نياز براي تدوين راهبردها مشخص مي شود‪.‬‬
‫‪‬‬
‫بخش دوم‪ :‬بخش دوم که كه مرحله تطبيق نام دارد به انواع راهبردهاي امكان پذير توجه مي شود و به همین منظور بین عوامل‬
‫داخلي و خارجي نوعي تعادل و توازن برقرار مي گردد‪ .‬تكنيك هايي كه در مرحله دوم مورد استفاده قرار مي گیرند شامل ماتريس‬
‫تهديدات‪ ،‬فرصت ها‪ ،‬نقاط قوت و ضعف و ماتريس ارزيابي وضعيت و اقدام راهبردي مي باشد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫ج‪ -‬مرحله سوم‬
‫‪‬‬
‫برنامه راهبردي اثربخش به برنامه اي گفته ميشود كه از رويكردهاي تدوين اهداف راهبردي استفاده كرده باشد و با تكيه بر‬
‫مدلهاي رياض ي در كنار بينش و بصريت به تدوين برنامه راهبردي مبادرت نموده باشد‪ .‬در اين صورت‪ ،‬اساس استراتژيهاي تدوين‬
‫شده مبتني بر واقعيت و شرايط سازمان بوده و در صورت اجراي مناسب‪ ،‬شرايط براي موفقيت سازمان و خلق مزيتهاي رقابتي‬
‫فراهم ميگردد‪ .‬پس از انجام مرحله دوم اهداف راهبردي شهرداري بايد تعيین گردد‪ .‬اين اهداف راهبردي بايد در راستاي مأموريت‬
‫و چشم انداز سازمان تعريف شوند‪ .‬در ادامه فصل هاي متعددي ذكر شده است كه اهداف راهبردي مي تواند در حوزه آنها‬
‫تعريف شوند‪ .‬اين حوزه هاي فعاليت عبارتند از‪.:‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫فضاي سبز شهري‬
‫آرامش و آسايش شهروندان‬
‫گردشگري و گردش پذيري‬
‫حمل و نقل روان و آسان و ايمن‬
‫ايمني و امنيت شهري و اجتماعي‬
‫توسعه فرهنگ اجتماعي و شهر نشيني‬
‫زيبايي و زيباسازي شهري‬
‫توسعه دانشگاه ها و محيط هاي آموزش ي و كتاب خانه اي‬
‫سطح بهداشت و درمان شهري‬
‫ايجاد نظم و توسعه قانون مداري‬
‫افزايش اطالعات اجتماعي‬
‫حفظ سنت و تاريخ شهر‬
‫پاسخگويي شهروندي‬
‫ايجاد درآمدهاي پايدار‬
‫مديريت پسماند شهري‬
‫نوسازي و توسعه شهري‬
‫‪‬‬
‫پس از رتبه بندي برنامه هاي راهبردي مناسب ترين و اثربخش ترين برنامه ها شناسايي و اجرايي مي شوند‪ .‬در راستاي هر برنامه‬
‫راهبردي چند برنامه عملياتي تدوين و اجرا مي گردد‪ .‬اين برنامه ها بايد به صورت كامل و دقيق تعريف شوند و همه منابع مورد‬
‫نياز آنها و شاخص هاي ارزيابي آنها مشخص گردد‪ .‬زيرا وجود شكاف بین برنامه عملياتي و اجراي برنامه عملياتي سبب شكست‬
‫برنامه هاي راهبردي مي گردد‪ .‬هر برنامه عملياتي بايد پس از پايان برنامه يادر دوره هاي مختلف توسط شاخص تعريف شده‬
‫ارزيابي شود و نتايج ارزيابي بايد بيانگر بهبود شاخص سنجش برنامه راهبردي شده باشد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫ارزيابي عملكرد در حوزه شاخص هاي برنامه عملياتي انجام مي شود‪ .‬يكي از مهمتري علل شكست برنامه هاي راهبردي وجود شكاف بین‬
‫برنامه و عمليات مي باشد‪ .‬در واقع تبديل برنامه راهبردي به برنامه عملياتي كه قابليت اجرا داشته باشد مهمترين عامل موفقيت برنامه‬
‫ها مي باشد‪ .‬جهت پيگیري و شناسايي نقاط ضعف و علت انحراف هر برنامه عملياتي بايد آنرا پايش و ارزيابي نمود‪ .‬يكي از مهمترين‬
‫ابزارهاي پايش برنامه زمان اجراي آن و شاخص سنجش برنامه راهبردي مي باشد‪ .‬میزان دستيابي به شاخص و نزديك شدن آن به چشم‬
‫انداز بيان گر اجراي موفق آن برنامه مي شود‪ .‬سپس بايد شاخص سنجش برنامه را تعيین كنيم كه توسط آن برنامه پايش مي شود‪ .‬بر‬
‫اساس اين شاخص وضع موجود ارزيابي شده و با وضع مطلوب يا چشم انداز كه در بخش هاي قبل معین شده است مقايسه مي شود‪.‬‬
‫در صورتي كه انحراف از برنامه وجود داشته باشد بايد علت انحراف مشخص و تمهيدات الزم جهت مرتفع ساختن آن صورت گیرد‪.‬‬
‫همچنین جهت كنترل و نظارت بودجه برنامه‪ ،‬بايد در هر دوره زماني مقدار اعتبار مصوب برنامه و اعتبار اخذ شده تعيین شود تا در‬
‫صورت افزايش هزينه اجراي برنامه اقدامات الزم جهت تامین بودجه صورت گیرد‪.‬‬
‫‪W‬‬
‫عوامل‬
‫درونی‬
‫‪O‬‬
‫عوامل‬
‫بیرونی‬
‫‪S‬‬
‫‪T‬‬
‫بررس ی محیط‬
‫اهداف استراتژی‬
‫برنامه اجرایی‬
‫مأموریت ها‬
‫چشم انداز‬
‫خط مش ی‬
‫اهداف‬
‫اقدامات‬
‫ارزش ها‬
‫تدوین استراتژی‬
‫اجرای استراتژی‬
‫ارزیابی و کنترل‬
‫‪‬‬
‫برای تهیه ‪ ،CDS‬موارد زیر باید مبنای عمل قرار بگیرد‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .1‬تعریف موقعیت شهر(ویژگی های مختلف)‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬تعیین سهم شهر از اقتصاد ملی‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .3‬ترسیم اقتصاد آینده(چشم انداز مطلوب و امکان پذیر)‬
‫‪‬‬
‫‪ .4‬ارتقاء منافع آتی شهروندان(از جمله محور قرار دادن بحث توسعه پایدار و کییفت محیط زیست انسان ها و تأمین حقوق آن‬
‫ها‪).‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .5‬برنامه های غلبه بر فقر و بیکاری‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .6‬حکومت های شهری موفق(ترسیم ویژگی های آن‪).‬‬
‫‪‬‬
‫چارچوب کلی ‪ ،CDS‬بر اساس مشترکات عمومی شهرها و جزئیات آن بر اساس تفاوت های اختصاص ی شهرها پی ریزی می شود‪.‬‬
‫برای موارد تمایز نیز باید به ویژگی های اختصاص ی شهرها توجه کرد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .1‬توسط شهر انجام گرفته و نتیجه آن نیز به شهر برگردد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬دارای چشم انداز بلند مدت و چشم انداز کوتاه مدت اجرایی باشد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .3‬جامع بوده و تحت موضوعی خاص نباشد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .4‬مشارکت تمام گروه های ذینفع در شهر را جلب کند‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .5‬توسعه پایدار را مد نظر داشته باشد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ 3‬عامل در سنجش اهمیت مدیریت شهری در زمینه راهبرد توسعه شهرها‪ ،‬نقش ایفا می کنند‪:‬‬
‫‪‬‬
‫زمینه افزایش شتاب تغییرات اقتصادی‪.‬‬
‫‪‬‬
‫تمرکززدایی و محدود نمودن نفوذ و اندازه حکومت های محلی‪.‬‬
‫‪‬‬
‫مبارزه با رشد مهار نشدنی فقر و محرومیت اقتصادی‪.‬‬
‫‪‬‬
‫مشکالت و چالش های عمده برنامه ریزی شهری در کشورهای در حال توسعه عبارتست از‪:‬‬
‫‪ ‬برنامه ریزی شهری کالسیک محور‬
‫‪ ‬تسلط و مدیریت تکنوکرات ها(فن ساالران)‬
‫‪ ‬تبدیل زمین و مستغالت به یکی از سودآورترین تجارت ها‬
‫‪ ‬اتکای اقتصاد شهری بر بخش خدمات‬
‫‪ ‬فقدان منابع مالی کافی‬
‫‪‬‬
‫از دید کارشناسان سازمان ملل(‪ ،)Gunder, 2007, P:45‬علل زیر‪ ،‬برخی از علل وقوع مشکالت و یا شکست ‪ CDS‬می باشد‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .1‬بلندچروازانه‪ ،‬غیر واقعی‪ ،‬و عدم مالحظه امکانات واقعی اجرایی‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬فقدان نظام قانونی و سازمانی منسجم‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .3‬کمبود منابع مالی و نارسایی مهرات ها و فنون‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .4‬عدم مشارکت مردم‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .5‬وجود مسائل و مشکالت مربطو به نحوه کابری زمین های شهری‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .6‬عدم انعطاف پذیری و سازگاری‪.‬‬
‫‪‬‬
‫برای جلوگیری از شکست طرح‪ ،‬توجه به ‪ 2‬نکته حیاتی است‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .1‬تطبیق ‪ CDS‬با شرایط و نیازهای خاص هر شهر‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬گردآوری سریع‪ ،‬دقیق و صحیح اطالعات از منابع معتبر‪.‬‬
‫‪‬‬
‫رویکرد ‪ ،CDS‬از کارایی و اثربخش ی بسیار خوبی در کشورهای در حال توسعه برخوردار است‪ .‬تجارب بسیار موفق کاربرد‬
‫‪ CDS‬در بیش از ‪ 250‬شهر جهان در کمتر از یک دهه نظیر برزیل(‪ ،)Recif‬نیجریه(‪ ،)Karu‬آفرقای‬
‫جنوبی(‪ ،)Jiohannesburg‬سریالنکا‪ ،‬ویتنام‪ ،‬رواندا‪ ،‬فیلیپین‪ ،‬اندونزی‪ ،‬استرالیا‪ ،‬صربستان‪ ،‬ایاالت متحده‪ ،‬کانادا و ‪...‬‬
‫که با مشارکت سازمان ائتالف شهرها و بانک جهانی انجام شده است‪ ،‬گویای این واقعیت است‪.‬‬
‫‪‬‬
‫عمده روش برنامه ریزی استراتژیک شهری در ایران‪ ،‬طرح جامع برنامه ریزی شهری است‪ .‬کارکرد اصلی طرح جامع شهری‪ ،‬رشد‬
‫کالبدی موزون و هماهنگ شهر نیطر منطقه بندی‪ ،‬کاربری ها‪ ،‬ضوابط مقررات ساختمانی و ‪ ...‬می باشد‪ ،‬اما طرح جامع دارای یک‬
‫ا‬
‫نقطه ضعف اساس ی می باشد‪ .‬رویکرد برنامه ریزی طرح جامع محور‪ ،‬متأثر از مکتب برنامه ریزی شهری کالسیک است که عمدتا‬
‫مبتنی بر توسعه و آرایش فیزیکی شهرها بوده و فقدان مالحظات مورفولوژی اجتماعی شهرها‪ ،‬از مهم ترین خصیصه های این‬
‫نگرش محسوب می شود‪.‬‬
‫‪‬‬
‫تاریخچه ‪ CDS‬در ایران به سال ‪ 1386‬بر می گردد‪ .‬در این شال‪ ،‬پیشنهاد پرداخت وام از سوی بانک جهانی منوط به تدوین و‬
‫استفاده از ‪ CDS‬در ایران ارائه شد‪ .‬بدین منظور‪ ،‬شههای بندر انزلی‪ ،‬شاهرود و قزوین از طرف بانک جهانی انتخاب شدند‪ .‬در‬
‫این راستا‪ ،‬وزارت مسکن و شهرسازی در حال مطالعه و بررس ی امکان سنجی بکارگیری ‪ CDS‬در شهرهای کرمانشاه‪ ،‬تبریز‪ ،‬ارومیه‬
‫و بندرعباس می باشد؛ البته تا اواخر سال ‪ ،1388‬به دلیل تازگی و عدم آشنایی مراکز تدوین طرح و مدیریت شهری این شهرها با‬
‫رویکرد ‪ ،CDS‬میزان تدوین این طرح ها هنوز در مراحل اولیه است‪.‬‬
‫ا‬
‫البته این مشکل صرفا محدود به ‪ CDS‬نیست‪ ،‬چراکه بر اساس مطالعات موردی نتایج هفت طرح جامع شهری در ایران(رشت‪،‬‬
‫ا‬
‫بندرعباس‪ ،‬شیراز‪ ،‬اراک‪ ،‬مراغه و زاهدان)‪ ،‬حاکی از آن است که در مجموع این طرح ها نتوانسته اند عمال در جهات اهداف خود‬
‫حرکت کنند‪(.‬سازمان برنامه و بودجه‪)1372 ،‬‬
‫‪‬‬
‫در رساله نگرش ی بر الگوهای برنامه ریزی شهری در ایران‪ ،‬نواقص و مشکالت طرح های توسعه شهری در ایران در ‪ 3‬زمینه و به‬
‫صورت ذیل‪ ،‬جمه بندی شده است‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .1‬محتوی طرح ها‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .2‬روش بررس ی و تصویب‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ .3‬نارسایی و مشکالت اجرایی‪.‬‬
‫‪.1‬‬
‫تاجیک‪ ،‬سمیه‪ .‬صداقتی‪ ،‬عاطفه‪” .‬استراتژی توسعه شهری(‪ )CDS‬گامی به سوی دست یابی به توسعه پایدار شهری‪ ،‬مطالعه موردی‪:‬‬
‫نوشهر“‪.‬‬
‫‪.2‬‬
‫حسین زاده دلیر‪ ،‬کریم‪ .‬صدر موسوی‪ ،‬میر ستار‪ .‬حیدری چیانه‪ ،‬رحیم‪ .‬رضا طبع‪ ،‬سیده خدیجه‪« .‬درآمدی بر رویکرد جدید استراتژی‬
‫توسعه شهری(‪ )CDS‬در فرایند برنامه ریزی شهری با تأکید بر چالش های فراروی طرح های جامع در ایران»‪ .‬دانشگاه آزاد اسالمی واحد‬
‫اهر‪ .‬فصلنامه علمی‪-‬پژوهش ی فضای جغرافیایی‪ ،‬سال یازدهم‪ ،‬شماره ‪ ،36‬زمستان ‪ ،1390‬صفحات ‪.173-210‬‬
‫‪.3‬‬
‫حاتمی نژاد‪ ،‬حسین‪ .‬فرجی مالیی‪ ،‬امین‪« .‬امکان سنجی اجرای طرح های توسعه شهری(‪ )CDS‬در ایران»‪ .‬مطالعات و پژوهش های شهری و‬
‫منطقه ای‪ ،‬سال دوم‪ ،‬شماره هشتم‪ ،‬بهار ‪ ،1390‬صفحات ‪.55-76‬‬
‫‪.4‬‬
‫«کارگاه آموزش ی تهیه و تدوین برنامه راهبردی شهرداری های کشور»‪ .‬نهمین کنفرانس بین املللی مدیریت استراتژیک‪.‬‬
‫‪.5‬‬
‫‪ .www.hamshahrionline.ir‬استراتژی توسعه شهری ‪CDS‬‬

similar documents