GEDWONGEN OPNAME - Geneeskundige Kring Dodonaeus

Report
GEDWONGEN OPNAME
Michaël VAN BRUSSELEN
Eerste substituut-procureur des Konings
Parket Mechelen
Frans VANDENDRIESSCHE
Psychiater-psychotherapeut
Psychiatrisch Ziekenhuis Duffel
21 september 2013
Inhoud (1)
1. Wetgeving
2. Principe
3. Bevoegde rechter
4. Toepassingsvoorwaarden
5. Gewone observatieprocedure
6. Procedure in spoedeisende gevallen
Geneeskundige Kring Dodonaeus
2
21 september 2013
Inhoud (2)
7. Einde observatieperiode
8. Verder verblijf - nazorg
9. Herziening en einde verder verblijf
10. De huisarts en de gedwongen opname
3
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
Inhoud
I.
Welke toestandsbeelden kunnen beschouwd worden
als geestesziekte?
II.
Welke arts levert de verklaring af?
III.
Dwang, niet alleen voor patiënt
IV.
Enkele kanttekeningen bij de praktijk
1.
Wetgeving
• Wet van 26 juni 1990 betreffende de bescherming van de
persoon van de geesteszieke
• Koninklijk Besluit van 18 juli 1991 ter uitvoering van de
wet van 26 juni 1990 (vnl. rol van de procureur des Konings)
• Koninklijk Besluit van 18 juli 1991 ter uitvoering van artikel
36 van de wet van 26 juni 1990 (vnl. voorschriften psychiatrische
diensten)
5
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
2.
Principe
• Uitgangspunt: geen vrijheidsbeperkingen bij diagnose en
behandeling van psychische stoornissen
• Uitzonderingen:
-
Wet 1 juli 1964 tot bescherming van de maatschappij tegen de
abnormalen en gewoontemisdadigers (zgn. internering)
-
Wet van 8 april 1965 betreffende de jeugdbescherming (zgn.
jeugdbeschermingsmaatregelen)
-
Wet van 26 juni 1990 betreffende de bescherming van de persoon
van de geesteszieke)
6
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
3.
Bevoegde rechter
Vrijheidsbeperkende beschermingsmaatregelen
alleen opgelegd worden door:
kunnen
- de vrederechter van de plaats waar de meerderjarige
zieke zich bevindt (≠ woon- of verblijfplaats)
- de jeugdrechter van de plaats waar de ouders, voogd
of diegene die de geesteszieke minderjarige onder
hun bewaring hebben, wonen
7
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
4.
Toepassingsvoorwaarden (1)
Vrijheidsbeperkende beschermingsmaatregelen kunnen alleen
opgelegd worden t.a.v.:
- een geesteszieke
- die zijn gezondheid en veiligheid ernstig in gevaar brengt
of
die een ernstige bedreiging vormt voor andermans leven
of integriteit
- en wanneer er geen andere geschikte behandeling mogelijk
is (vrijwillige opname, aangepaste ambulante dienstverlening)
8
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
4.
Toepassingsvoorwaarden (2)
Geen
vrijheidsbeperkende
beschermingsmaatregelen
mogelijk omwille van uitsluitend:
- onaangepast zedelijk, maatschappelijk, religieus,
politiek of moreel gedrag
- verslaving aan drugs, alcohol, medicatie of andere
toxische stoffen
- bewust zichzelf schade berokkenen
- familiale of sociale overlast
- seniliteit
9
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
A.
Wat verstaat men onder geestesziekte?
• De verstoorde omgang met de realiteit: in het denken,
waarnemen en handelen = psychose
•
•
•
•
•
Komt voor bij de biologisch-psychiatrische ziektebeelden
Bijzondere vorm bij anorexie: waan t.a.v. eigen lichaam
Courant en van korte duur: bij middelengebruik
Met verminderd bewustzijn: het delier (vaak organisch)
Bij vernauwd bewustzijn: dissociatie (te kortdurend?)
10
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
B. Wat is zeker geen geestesziekte?
• Een verslavingsproblematiek zonder meer
• Een persoonlijkheidsstoornis (wel bv. ernstig
automutilatief of suïcidaal gedrag bij bv. Borderline)
• Aanpassingsgestoord gedrag of agressiedysregulatie als
dusdanig
• Impulscontrolestoornissen of ADHD
• Matig tot diepe mentale handicap (zie verder)
• Matig tot ernstige dementie (zie verder)
11
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
C. Twijfelgevallen
• Milde vormen van mentale handicap en dementie
• Organisch psychosyndroom, NAH, hersentumoren,
neurodegeneratieve ziektebeelden, autisme
• Deze ziektebeelden vormen op zich geen voldoende
voorwaarde voor gedwongen opname
• Bijzonder geval: de minderjarige; medische
meerderjarigheid
• Handelingsbekwaamheid evalueren: patiënt moet
behandeling kunnen weigeren om gedwongen
opgenomen te kunnen worden
12
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
5.
Gewone observatieprocedure (1)
Iedere belanghebbende (≠ materieel of financieel belang)
(b.v. partner, familieleden, buren, vrienden, verpleegkundigen,
maatschappelijke assistenten, behandelend geneesheer, O.C.M.W.,
burgemeester)
Verzoekschrift neerleggen bij de vrederechter
Inhoud verzoekschrift (op straffe van nietigheid):
- datum
- naam, voornaam, beroep, woonplaats van de verzoeker
- graad van verwantschap t.a.v. de zieke
- verzoek en motivering
- naam, voornaam, woon- of verblijfplaats van de zieke of de
plaats waar hij zich bevindt
- rechter die kennis moet nemen van het verzoekschrift
- handtekening verzoeker of zijn advocaat
13
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
5.
Gewone observatieprocedure (2)
Omstandig geneeskundig verslag
Modaliteiten (op straffe van onontvankelijkheid):
- op basis van een onderzoek
- max. 15 dagen oud
- beschrijving gezondheidstoestand zieke persoon
- voldaan aan voorwaarden
- niet door geneesheer die een bloed- of aanverwant is van de
zieke of van de verzoeker of op enigerlei wijze verbonden is
aan de psychiatrische dienst waar de zieke zich bevindt (quid
huisarts of behandelend geneesheer?) - strafsancties
Beslissing vrederechter binnen 24 uur
- territoriaal onbevoegd → doorverwijzing bevoegde rechter
- verzoekschrift nietig of onontvankelijk
Geneeskundige Kring Dodonaeus
14
21 september 2013
D. Welke arts kan het geneeskundig verslag opmaken? (1)
• Geen specialisatie of bijzondere bekwaming vereist
• Mag geen familie van de te beschermen persoon zijn
• Mag niet verbonden zijn aan de dienst waar patiënt zich bevindt:
- verbonden: een bijgeroepen arts dus wel
- dienst: dienst, afdeling, campus, ziekenhuis?
- bevindt: alleen ‘bevindt’, of ook ‘zal bevinden’?
• Naar de geest van de wet mag de arts geen zakelijk belang
hebben bij de gedwongen opname; vermoedelijk bedoelt de
wetgever: de arts mag geen lid zijn van de psychiatrische
associatie die de patiënt (nu) behandelt, of die hem zal
behandelen (bij eventuele gedwongen opname)
15
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
E. Welke arts kan het geneeskundig verslag opmaken? (2)
Jurisprudentie? Alvast een vonnis uit Turnhout:
- een huisarts heeft als behandelend geneesheer voorkennis
- men kan onmogelijk een verslag opmaken zonder bewust of
onbewust gebruik te maken van deze voorkennis
- aangezien dat gebeurt zonder nadrukkelijke toestemming van
patiënt
- houdt dat een schending van het beroepsgeheim in
- het mits schending van het beroepsgeheim tot stand gekomen
omstandig geneeskundig verslag is niet ontvankelijk
Het is niet de taak v.d. huisarts zijn eigen patiënten te
beoordelen i.f.v. gedwongen opname
De Orde deelt dit standpunt vanuit deontologisch oogpunt
16
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
5.
Gewone observatieprocedure (3)
Kennisgeving door de vrederechter:
- stafhouder van de orde van advocaten – toewijzing advocaat zieke
- gerechtsbrief aan zieke:
- inhoud verzoekschrift
- toegewezen advocaat
- keuzerecht andere advocaat, geneesheer-psychiater,
vertrouwenspersoon
- dag, uur en plaats van bezoek vrederechter aan zieke
- dag, uur en plaats van de zitting
Bezoek aan en verhoor van de zieke + zitting in raadkamer
- verplichte aanwezigheid van de advocaat
- verhoor alle andere nuttige personen
- inwinnen van alle nuttige inlichtingen (medisch, sociale aard)
- opstellen proces-verbaal
Geneeskundige Kring Dodonaeus
17
21 september 2013
5.
Gewone observatieprocedure (4)
Vonnis
- binnen de 10 dagen na indiening verzoekschrift
- omstandig gemotiveerd
- in openbare zitting
- aanwijzing psychiatrische dienst
- opname max. 40 dagen
- kennisgeving vonnis aan partijen bij gerechtsbrief + psychiatrische dienst
- procureur des Konings gelast met tenuitvoerlegging vonnis
Hoger beroep
- binnen 15 dagen na kennisgeving vonnis bij gerechtsbrief bij voorzitter REA
- zitting in raadkamer met drie rechters
- zieke, zijn advocaat, (ev. geneesheer-psychiater) en procureur des Konings
worden gehoord
18
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
5.
Gewone observatieprocedure (5)
- vonnis binnen de maand na indiening hoger beroep
- kennisgeving vonnis aan partijen bij gerechtsbrief + psychiatrische dienst
- procureur des Konings gelast met tenuitvoerlegging vonnis
19
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
6.
Procedure in spoedeisende gevallen (1)
De procureur des Konings van de plaats waar de zieke zich bevindt,
kan in spoedeisende gevallen beslissen een geesteszieke persoon ter
observatie op te nemen in de psychiatrische dienst die hij aanduidt.
Spoedeisende gevallen:
noodzaak om eenzijdig zonder verder uitstel maatregelen te
nemen omdat iedere andere oplossing niet mogelijk is zonder
onomkeerbare schade voor de maatschappij en de zieke
Hij
kan,
zo
nodig,
op
grond
vrijheidsberovende maatregelen
van zijn politiebevoegdheid,
opleggen (max. 12 – 24 uur).
20
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
6.
Procedure in spoedeisende gevallen (2)
Politionele tussenkomst
- beoordeling voorwaarden
- beoordeling spoedeisendheid
- nazicht eerdere gedwongen opnames
- indien nodig, vrijheidsberovende maatregelen (max. 12 – 24 uur)
- contactname procureur des Konings
- opstellen proces-verbaal “ziek persoon” en inleveren op het parket van de
procureur des Konings binnen de 3 dagen
Aanstelling (wets)geneesheer (meerderjarigen)/ UCKJA (minderjarigen)
- informatie bedoeling en gevolgen van klinisch onderzoek
- klinisch onderzoek van de zieke
- geen dwangmaatregelen bij medisch onderzoek
21
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
6.
Procedure in spoedeisende gevallen (3)
Omstandig medisch verslag
- beschrijving symptomen en toestand van de zieke
- motivering noodzaak en spoedeisend karakter van een gedwongen
opname
- desgevallend diezelfde of eerstvolgende werkdag inleveren op het
parket van de procureur des Konings
22
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
6.
Procedure in spoedeisende gevallen (4)
Contactname en vordering psychiatrische dienst
- Psychiatrisch Ziekenhuis Duffel of elders
- minderjarigen ≤ 14 jaar: Antwerpen, Kortenberg en Geel
- beslissing en vordering tot gedwongen opname door de procureur des
Konings t.a.v. psychiatrische dienst
- gevorderde psychiatrische dienst mag zieke niet weigeren en staat in
voor het vervoer van de zieke, desgevallend met bijstand politie in
burgerkledij
- gedurende verder verblijf kan de zieke, met het oog op een meer
geschikte behandeling, naar een andere psychiatrische dienst
overgebracht worden
23
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
6.
Procedure in spoedeisende gevallen (5)
Kennisgeving beslissing en verzoekschrift aan de
vrederechter van de plaats waar de zieke opgenomen werd
- binnen de 24 uren
- door griffie bij ontvangst geuur- en dagtekend en in het register der
verzoekschriften ingeschreven
- kennisgeving aan de zieke
Vonnis
- binnen de 10 dagen na indiening van het verzoekschrift
24
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
F. Gedwongen opname: dwang voor de patiënt
• Betrokkene wordt opgenomen in de gesloten dienst en in eerste
instantie wordt zijn bewegingsvrijheid ontnomen
• Hij wordt (ondergeschikt aan die vrijheidsberoving) in observatie
geplaatst: er is een ‘wil tot weten’, de geestesziekte dient, waar
mogelijk, te worden gedocumenteerd
• Ondergeschikt aan de resultaten van de observatie dient de
zieke ‘waar mogelijk, behandeld te worden’. Deze formulering
vormt een opening naar dwangbehandeling toe, en gaat
eigenlijk in tegen de wet op de patientenrechten
• De patiënt dient de kosten voor deze opname, die hem
opgelegd wordt, zelf te dragen
25
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
G. Gedwongen opname, ook voor het ziekenhuis
• Opname wordt opgelegd: ook voor wanbetalers, mensen zonder
ziekteverzekering of voor wie de toegang tot het ziekenhuis
ontzegd wordt op basis van eerdere behandelervaringen
• Meestal worden meer vrijheidsbeperkingen opgelegd dan aan
vergelijkbare patiënten met vrijwillig statuut. Nochtans is er de
intentie gedwongen opgenomen patiënten zoveel mogelijk een
‘treatment as usual’ te bieden; verloven en uitgangspermissies
dienen gemeld aan de bevoegde rechtbank
• De opname kan niet zonder meer beëindigd worden; een
nazorgstatuut wordt gekoppeld aan bindende voorwaarden
26
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
H. Gedwongen opname voor behandelend arts
• Patiënt en arts bevinden zich in een gedwongen positie
• Behandel een patiënt die dat niet wil!
• Behandel een patiënt die U in vrijwillige omstandigheden
niet zou willen behandelen
• Behandel een patiënt die U in vrijwillige omstandigheden
niet zou kunnen behandelen
• Behoed de maatschappij voor het gevaar dat deze patiënt
kan betekenen = neem maatregelen die U voor uw
andere patiënten niet wil/kan/hoeft te nemen
• Een minimumduur van de behandeling wordt door de
rechter opgelegd
27
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
7.
Einde observatieperiode
Observatie kan vóór het verstrijken van 40 dagen beëindigd
worden op beslissing van:
- de vrederechter, op verzoek van de zieke of enige andere belanghebbende
(procedure + advies van geneesheer-diensthoofd)
- de procureur des Konings, indien vrederechter nog niet over opname heeft
beslist
- de geneesheer-diensthoofd, indien de observatiemaatregel niet langer
gerechtvaardigd is gelet op de toestand van de zieke
28
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
8.
Verder verblijf
Verder verblijf (≥ 41 kalenderdagen)
- verzoek tot verder verblijf door directeur psychiatrische dienst
- binnen de 15 dagen vóór het verstrijken van de termijn van 40 dagen
- omstandig verslag geneesheer-diensthoofd + redenen verder verblijf
noodzakelijk → vrederechter kanton psychiatrische dienst
- gewone observatieprocedure
- vonnis binnen de 10 dagen
- duur verder verblijf max. 2 jaar (telkens verlengbaar met max. 2 jaar)
29
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
8.
Verder verblijf - nazorg
Gedurende verder verblijf kan de geneesheer-diensthoofd
ten allen tijde, met instemming van de zieke, beslissen tot
nazorg buiten de instelling (max. 1 jaar)
Voorwaarden inzake:
- verblijf
- geneeskundige behandeling
- maatschappelijke hulpverlening
30
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
9.
Herziening en einde verder verblijf
Herziening verder verblijf op beslissing van de vrederechter
- verzoek door de zieke of belanghebbende
- verklaring van geneesheer die niet verbonden is aan de instelling
- advies geneesheer diensthoofd
- oproeping verzoeker + verplichte bijstand zieke door advocaat
- uitspraak onverwijld
Einde verder verblijf:
- op beslissing van de geneesheer-diensthoofd, indien het verder verblijf
niet langer verantwoord is gelet op de toestand van de zieke
- indien binnen een jaar nazorg niet tot wederopneming is besloten
- indien de geneesheer-diensthoofd de nazorg doet eindigen omdat de
toestand van de zieke dit toelaat
31
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
I. De Praktijk: het medisch verslag
• Vaak wel van de huisarts afkomstig
• Soms wordt dan in opdracht van de rechter een andere
arts aangesteld, ‘wetsdokter’, om dit verslag op te stellen
• In toenemende mate: attestering op spoedgevallendienst:
- attesterend geneesheer is ook behandelend geneesheer
- internist attesteert zodat patiënt naar psychiatrie kan
- psychiater attesteert zodat patiënt naar ander ziekenhuis moet
32
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
K. De Praktijk: de zitting
• Rol van de advocaat: vooral procedureel?
• Nadelen van het pro deo systeem:
- veel advocaten zijn niet vertrouwd met de specifieke wet
- ‘kennismaking’ met patiënt en zijn ‘dossier’ in de minuten die
de zitting voorafgaan
• Familie: wordt meestal gehoord indien aanwezig
• Arts: wordt vaak door de rechter op de zitting gevraagd:
- de actuele medische toestand van patiënt toelichten
- toekomstige behandelnoden, behandelplan schetsen
- deontologisch: beter een ‘collega van’ dan behandelend arts
33
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
L. De Praktijk: overplaatsing naar een andere dienst
• Betekent eigenlijk verandering van ziekenhuis
• De wet voorziet in een procedure, van toepassing tijdens
het ‘voortgezet verblijf’ (de verlenging)
• In sommige kantons vraagt (en krijgt) men de
overplaatsing gelijktijdig met de verlenging: niet wenselijk
want omzeilt een degelijke wettelijke procedure
• Soms overplaatsing bij vonnis eerste 40 dagen
- kan nuttig zijn in sommige gevallen: minderjarigen,
taalprobleem,
afkomstig uit andere regio, lopende behandeling in ander ziekenhuis…
- dient te gebeuren mits info en toestemming van andere partij
- is spijtig genoeg niet wettelijk geregeld
34
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013
10.
De huisarts en de gedwongen opname
- arts is gebonden door het beroepsgeheim
- patiënt kan arts niet van beroepsgeheim ontslaan
- overleg met patiënt + vertrouwenspersoon + veiligheid/opvang
- indien geen andere mogelijkheden (geen overleg mogelijk,
geen
sociaal netwerk, uitputting naaste betrokkenen, ernstige psychiatrische
stoornis waarbij patiënt totaal niet in staat is eigen situatie te overzien):
regeling transport naar spoeddienst ziekenhuis of verwittiging politie
met het oog op het opstarten van de gewone of desgevallend spoedeisende observatieprocedure
35
Geneeskundige Kring Dodonaeus
21 september 2013

similar documents