سیستمهای اطلاعاتی مدیریت

Report
‫سیستم های اطالعات مدیریت‬
‫‪MIS‬‬
‫)‪(Management Information System‬‬
‫کارشناسی مدیریت تعاون‬
‫زمستان ‪139۲‬‬
‫منابع‪:‬‬
‫سیستم اطالعات مدیریت – دکتر علی رضائیان‬
‫‪1‬‬
‫سیستم اطالعات مدیریت – دکتر قربانی زاده‬
‫سرفصل درس‬
‫‪ ‬مفاهیم اولیه و اصطالحات‬
‫‪ ‬سیستم های اطالعاتی مدیریت‬
‫‪ ‬مدیریت داده ها و سیستم های بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬بانک اطالعاتی‬
‫‪Access‬‬
‫‪ ‬ارتباطات و شبکه های کامپیوتری‬
‫‪ ‬تکلیف عملی‪ :‬ایجاد سیستم بانک اطالعاتی با‬
‫دانشجو یک سیستم غیر مشابه با دیگران)‬
‫‪2‬‬
‫‪Access‬‬
‫(هر‬
‫بارم نمرات‬
‫‪ ‬امتحان میان ترم ‪ ۷ :‬نمره‬
‫‪ ‬امتحان پایان ترم ‪ ۸ :‬نمره‬
‫‪ ‬تکلیف ‪ ۵ :‬نمره‬
‫‪3‬‬
‫مقدمه ***‬
‫‪4‬‬
‫‪ MIS‬چیست؟‬
‫• مدیران برای حل مسائل سازمانی باید با استفاده از اطالعات تصمیم گیری كنند زیرا تصمیم‬
‫خوب تصمیمی است كه براساس اطالعات باشد‪.‬‬
‫• هدف اساسی ‪ MIS‬درآغاز پیدایش؛ ارائه شناخت ها‪ ،‬راه حل ها و تدوین اصول و فنون‬
‫علمی الزم برای متخصصان رشته ی مدیریت‪ ،‬مدیران و تصمیم گیران جامعه‪ ،‬در جهت‬
‫طراحی‪ ،‬ایجاد و مدیریت سیستم های اطالعاتی اتوماتیک در سازمان ها و مدیریت بود‪.‬‬
‫• اما خیلی سریع از قلمرو علم مدیریت پا فراتر نهاده و در بسیاری از رشته ها و علوم‬
‫دانشگاهی دیگر که به نوعی با کاربردهای سیستم های اطالعاتی مرتبط بودند‪ ،‬نفوذ پیدا کرده‬
‫است‪.‬‬
‫‪5‬‬
‫فصل اول‬
‫مفاهیم اولیه و اصطالحات‬
‫‪6‬‬
‫مفاهیم اولیه و اصطالحات ***‬
‫‪ ‬فناوری اطالعات‪:‬‬
‫)‪IT (Information Technology‬‬
‫تکنولوژی استفاده از سخت افزار و نرم افزار در زمینه ساختن‪ ،‬ذخیره سازی‪،‬‬
‫تبادل‪،‬‬
‫بکارگیری‬
‫و‬
‫ارائه‬
‫اطالعات‬
‫در‬
‫شکلهای‬
‫گوناگون‬
‫آن(متنی‪،‬‬
‫صوتی‪،‬‬
‫تصاویر‪ ،‬انیمشن و چند رسانه ای)‬
‫‪ ‬فناوری اطالعات و ارتباطات (فاوا)‪:‬‬
‫)‪ICT (Information & Communication Technology‬‬
‫همگرایی تکنولوژی اطالعات با تکنولوژی ارتباطات بنحویکه داده ها و اطالعات‬
‫با سرعت زیاد و درحداقل زمان به اقصی نقاط جهان انتقال یافته و در دسترس‬
‫‪7‬‬
‫کلیه استفاده کنندگان قرار گیرد‪.‬‬
‫فناوری اطالعات و ارتباطات‬
‫‪ICT‬‬
‫)‪(Information & Communication Technology‬‬
‫رایان‬
‫ه‬
‫‪8‬‬
‫‪IT‬‬
‫‪ICT‬‬
‫مخابرا‬
‫ت‬
‫(ارتبا‬
‫طات)‬
‫اطالعا‬
‫ت‬
‫داده‬
‫)‪(Data‬‬
‫‪‬دادهها‪ :‬رویدادها و اطالعات خام هستند‪.‬‬
‫‪‬بدون ارتباط با‬
‫هستند‪.‬‬
‫‪‬مستقیما‬
‫نمیگیرد‪.‬‬
‫‪‬داده‬
‫باشد‪.‬‬
‫‪9‬‬
‫ها‬
‫در‬
‫اطالعات یا داده های دیگر‬
‫تصمیمگیری‬
‫مانند‬
‫حروف‬
‫و‬
‫مورد‬
‫كلمات‬
‫استفاده‬
‫یك‬
‫قرار‬
‫كتاب‬
‫می‬
‫اطالعات‬
‫)‪(Information‬‬
‫‪ ‬دادههای اصالحشده و پردازششده‬
‫‪ ‬دادههای معنیدار و مفید‪ ،‬دارای معنا و مفهوم‬
‫‪ ‬استنتاج از دادههای خام هستند‪.‬‬
‫‪ ‬مستقیما در تصمیمگیریها استفاده میشوند‪.‬‬
‫‪ ‬کلید اصلی در تشخیص داده از اطالعات ‪:‬‬
‫یک موضوع است‬
‫مربوط بودن به‬
‫‪ ‬اطالعات مانند خواندن و فهمیدن متن كتاب است‪.‬‬
‫‪10‬‬
‫دانش‬
‫)‪(Knowledge‬‬
‫‪ ‬دانش عبارت است از فهمیدن اطالعات و الگوهای مربوط به‬
‫آن‪.‬‬
‫‪ ‬بیان كننده الگویی است كه امكان تشریح وضع موجود و‬
‫پیش بینی وقایع آینده را فراهم میسازد‪.‬‬
‫‪ ‬تحلیل و تركیب اطالعات با سایر اطالعات مربوط است‪.‬‬
‫‪ ‬دانش‪ ،‬هر گونه ویژگی عامل انسانی یا ماشینی است كه‬
‫توان پردازش یا انتقال اطالعات كمی و كیفی را به‬
‫اطالعات دیگر دارد‪.‬‬
‫‪11‬‬
‫حکمت ‪ -‬خرد‬
‫)‪(Wisdom‬‬
‫‪ ‬به كارگیری مناسب دانش در خالل فرآیندهای برنامهریزی‪،‬‬
‫تصمیمگیری و اجرا را حكمت یا خرد میگویند‪.‬‬
‫‪ ‬حکمت استفاده از دانش ایجاد شده برای حل مسایل عملی‬
‫زندگی است‪.‬‬
‫‪ ‬حکمت قضاوت های آگاهانه و انجام اقدامات مناسب است‪.‬‬
‫‪ ‬حكمت یك مفهوم عملگراست‪.‬‬
‫‪ ‬افراد حكیم و خردمند میدانند كه چه دانشی را در چه‬
‫‪ 12‬شرایطی به كار گیرند‪.‬‬
‫‪ ‬پیامد حکمت و خرد‪ ،‬زندگی بهتر و موفقیت است‪.‬‬
‫داده‪ ،‬اطالعات‪ ،‬دانش و حکمت‬
‫)‪(DIKW‬‬
‫داده‬
‫اطالعا‬
‫ت‬
‫دانش‬
‫حکمت‬
‫‪13‬‬
‫داده‪ ،‬اطالعات‪ ،‬دانش و حکمت‬
‫)‪(DIKW‬‬
‫حکمت‬
‫دانش‬
‫اطالعا‬
‫ت‬
‫داده‬
‫فهم‬
‫‪14‬‬
‫انسج‬
‫ام‬
‫سیر تحول جوامع بشری‬
‫‪‬عصر قدیم ‪ /‬عصر حجر ‪:‬‬
‫‪‬عصر كشاورزی‬
‫‪‬عصر صنعتی‬
‫‪‬عصر اطالعات‬
‫‪15‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫(هزاران سال)‬
‫تا قرن هیجدهم میالدی‬
‫(از سال ‪ 1760‬تا ‪)1950‬‬
‫‪:‬‬
‫(از سال ‪ 1950‬تاکنون)‬
‫منابع استراتژیك در اعصار مختلف‬
‫‪‬عصر قدیم ‪ :‬قدرت بازو‬
‫‪‬عصر كشاورزی ‪ :‬زمین و آب‬
‫‪‬عصر صنعتی ‪ :‬کارخانجات و صنایع‬
‫‪‬عصر اطالعات ‪ :‬دانش و اطالعات‬
‫‪16‬‬
‫ویژگیهای عصر اطالعات‬
‫‪ ‬وفور رایانه‬
‫‪ ‬وجود افراد دانشگر‬
‫‪ ‬شبكههای ارتباطی(جهانی)‬
‫‪ ‬ایجاد مشاغل خدماتی مبتنی بر اطالعات از قبیل ‪ :‬آموزش‬
‫الکترونیکیییی )‪ - (e-Learning‬تجیییارت الکترونیکیییی‪(e-‬‬
‫‬‫)‪ - Commerce‬بانکیییداری الکترونیکیییی)‪(e-Banking‬‬
‫دولت الکترونیکی)‪(e-Government‬‬
‫‪ ‬اشتغال بسیاری از افراد جامعه در حوزههای مربوط به‬
‫‪ 17‬تولید و توزیع دادهها و اطالعات و خدمات وابسته به آن‬
‫سیستم‬
‫)‪(System‬‬
‫‪ ‬سیستم‪ ،‬مجموعه‌ای از اجزای ‌پیوسته و وابسته‌ بیگدیگر است كه به عنوان‬
‫كل عمل كرده و هدف مشتركی را پی‌گیری می‌كنند‪.‬‬
‫‪ ‬سیستم‪ ،‬داده‌ها را از محیط بیرونی گرفته؛ برروی آنها فرآیند تبدیل انجام داده‬
‫و سپس خروجی خود را به محیط بیرونی بر‌می‌گرداند‪.‬‬
‫‪18‬‬
‫انواع نگرش به موضوعات‬
‫‪‬نگرش تحلیلی (جزء نگر)‬
‫‪‬هدف اساسی در این روش‪ ،‬روشن شدن جزئیات (دقت) است‪.‬‬
‫‪‬نتیجه كار ‪ :‬برنامه ریزی جزء به جزء فعالیتهاست‪.‬‬
‫‪‬كارآیی این روش هنگامی است كه روابط بین اجزای یك سیستم‪ ،‬خطی و ساده باشد‪.‬‬
‫‪‬نگرش سیستمی (کل نگر)‬
‫‪‬نگرش سیستمی برخالف روش تحلیلی‪ ،‬همه اجزای تشكیل دهنده سیستم را مورد بررسی قرار‬
‫میدهد و آثار ناشی از روابط متقابل اجزاء را بررسی می کند‪.‬‬
‫‪‬نتیجه كار ‪:‬‬
‫برنامه ریزی مجموعه با درنظر گرفتن كل هدفهاست‪.‬‬
‫‪‬تفكر سیستمی به ما امكان می دهد كه نگاه نوین‪ ،‬صحیح و همه جانبه به جهان و مسائل‬
‫آن داشته باشیم وكلیه ی اجزای عالم هستی را به منزله ی یك سیستم درنظر بگیریم‪.‬‬
‫‪19‬‬
‫نگرش سیستمی‬
‫‪ ‬تفكر سیستمی با استفاده از تقسیم مسئله های پیچیده‬
‫به اجزای كوچكتر و بررسی آنها راه حلهای مناسبی را‬
‫برای حل آنها پیدا میكند‪.‬‬
‫‪ ‬تفكر سیستمی‪« :‬مدل ساز» در علوم مختلف میباشد‬
‫‪ ‬در مجموع تفكر سیستمی كاربردهای زیادی در افزایش‬
‫توان منطقی‪ ،‬ذهنی و فكری و تقویت ادراك درست در‬
‫انسان ها دارد و هر متخصص‪ ،‬تحلیل گر و طراح سیستم‬
‫بیش از بیش به آن نیازمند است‪.‬‬
‫‪20‬‬
‫سلسله مراتب سیستمها‬
‫‪‬هر سیستم‬
‫است‪.‬‬
‫معموال از چندین عنصر تشكیل شده‬
‫‪ ‬هر گاه هر یك از عناصرسیستم را به نوبه‬
‫خود‪ ،‬بعنوان یك سیستم در نظر بگیریم‪ ،‬به‬
‫آنها خردهسیستم یا زیرسیستم گفته میشود‪.‬‬
‫‪ ‬هر یك از خردهسیستمها نیز ممكن است‬
‫خردهسیستمهای دیگری تفكیك و تقسیم شوند‪.‬‬
‫‪21‬‬
‫به‬
‫سلسله مراتب سیستمها‬
‫‪22‬‬
‫سیستمهای باز و بسته‬
‫‪ ‬سیستم باز‬
‫‪ ‬با محیط پیرامون خودش در رابطه دائمی است‪.‬‬
‫‪ ‬از محیط اطراف؛ انرژی‪ ،‬مواد و اطالعاتی را كه برای حفظ بقای‬
‫خود نیاز دارد‪ ،‬میگیرد‪.‬‬
‫‪ ‬خروجی شامل تولیدات و حتی ضایعات را به دنیای پیرامون خود‬
‫برمیگرداند‪.‬‬
‫‪ ‬با محیط اطراف خود در تعامل است‪.‬‬
‫‪ ‬سیستم بسته‬
‫‪23‬‬
‫‪ ‬سیستم بسته با محیط اطرافش‪ ،‬هیچگونه مواد و اطالعات مبادله‬
‫نمیكند‪.‬‬
‫‪ ‬فقط متكی به عوامل و نیروهای داخلی است و بدون ارتباط با‬
‫محیط خارج می تواند مسائل خود را از طریق سلسله مراتب و‬
‫سیستمهای باز و بسته‬
‫سیستم‬
‫باز‬
‫‪24‬‬
‫سیستم‬
‫بسته‬
‫طبقه بندی سیستم ها‬
‫‪‬سیستم های پردازش تراکنش ها‪ /‬پردازش عملیات روزمره‬
‫و تکراری‬
‫)‪ TPS (Transaction Processing Systems‬‬
‫‪25‬‬
‫ ساده هستند و جنبه عمومی دارند‪.‬‬‫ با اختالف كمی در اكثر سازمانها بكار گرفته میشوند‪.‬‬‫ هدف از بکارگیری آنها افزایش کارآیی سازمان از طریق کاهش‬‫هزینه های نیروی کار و کاهش زمان انجام کار و افزایش کیفیت و‬
‫دقت انجام کار است‪.‬‬
‫ این سیستمها اساس و پایه سایر سیستمها از نظر تامین داده می‬‫باشند‪.‬‬
‫‪ ‬مثال‪ :‬سیستم حسابداری‪ ،‬انبارداری‪ ،‬حقوق و دستمزد‪ ،‬مکاتبات‬
‫اداری و سیستم اطالعات تحصیلی دانشجویان‬
‫سیستم اتوماسیون اداری‬
‫‪OAS‬‬
‫)‪(Office Automation System‬‬
‫‪‬اتوماسیون اداری عبارت است از کاربرد وسایل‬
‫الکترونیکی در فعالیت های دفتری و اداری به‬
‫منظور افزایش کارآیی‬
‫‪‬انواع فعالیت های دفتری و اداری‪:‬‬
‫‪ ‬ذخیره سازی )‪ : (Store‬ایجاد اطالعات و نگهداری آن(‬
‫‪26‬‬
‫ثبت و بایگانی)‬
‫‪ ‬بازیابی )‪ : (Retrieve‬استخراج اطالعات‬
‫‪ ‬پردازش‪ :‬انجام محاسبات برروی اطالعات‬
‫‪ ‬ارتباط‪ :‬تبادل اطالعات‬
‫از بایگانی‬
‫سیستم های اطالعاتی مدیریت‬
‫)‪MIS (Management Information Systems‬‬
‫‪-‬‬
‫سیستمی یکپارچه بمنظور فراهم آوردن اطالعات ساخت یافته‬
‫و مورد نیاز مدیران و تصمیم گیرندگان در سازمان‪.‬‬
‫ مجموعه ای از سیستمهای متصل بهم است كه از یك بانک‬‫اطالعاتی مجتمع استفاده می کند‬
‫ سیستم ‪ MIS‬اطالعات سیستمهای مختلف ‪ TPS‬را خالصه بندی و‬‫پردازش نموده و بصورت گزارشات ساخت یافته به مدیران‬
‫‪27‬‬
‫ارائه می کند‪.‬‬
‫‪ -‬اطالعات را با هدف حل مشكالت مدیریت آماده می كند‪.‬‬
‫سیستم های پشتیبانی تصمیم گیری‬
‫)‪DSS (Decision Support Systems‬‬
‫ ‪ DSS‬با عملیات ریاضی و آماری و با تجزیه و‬‫تحلیل اطالعات غیرشفاف و غیرروتین به‬
‫مدیران در امر تصمیم گیری کمک می کند‪.‬‬
‫‪ ‬مثال‪ :‬تجزیه و تحلیل «اگر – آنگاه» ‪ -‬تجزیه و‬
‫تحلیل روشهای سرمایهگذاری‬
‫‪28‬‬
‫ ‪ DSS‬در حین مراحل مختلف به مدیران در‬‫شناسایی و ارزیابی راه حلها و تصمیم‬
‫گیریها براساس عملیات ریاضی کمک می کند‪.‬‬
‫‪ -‬سیستم ‪ DSS‬در واقع مکمل سیستم ‪ MIS‬است‪.‬‬
‫سیستمهای خبره‬
‫)‪ES (Expert Systems‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪29‬‬
‫یک برنامه هوشمند رایانه‌ای(هوش مصنوعی) است که با استفاده ‌از پایگاه دانش و روش‌های‬
‫استنتاجی مسایل دشواری‌ را که عموما‌ تخصص انسانی قابل مالحظه‌ای را می‌طلبد‪ ،‬حل می‌کند‪.‬‬
‫کر افراد‬
‫سیستمهای خبره برای انتقال دانش افراد خبره به بانک دانش رایانه ای جهت تقلید ‌از ف ‌‬
‫خبره برای پرداختن به مسائل مشکل ‌و مبهم است‪.‬‬
‫قادر به تصمیم گیری‌ می باشد‪.‬‬
‫در برخی موارد ‌‬
‫برخالف سیستمهای دیگر‪ ،‬سیستم خبره ‌‬
‫سیستم خبره وقتی قابل استفاده است كه بصورت كامل قابلیت مدلسازی‌ داشته باشد‪.‬‬
‫نمودار سیستمهای مختلف‬
‫اطالعاتی‬
‫نوع‬
‫تصمیم‬
‫بدون‬
‫ساختار‬
‫‪ES‬‬
‫‪DSS‬‬
‫نیمه‬
‫ساختار‬
‫یافته‬
‫‪MIS‬‬
‫‪OAS‬‬
‫‪TPS‬‬
‫سطوح‬
‫سازمانی‬
‫‪30‬‬
‫راهبرد(تاکت‬
‫یک)‬
‫مدیری‬
‫ت‬
‫دانش‬
‫عملیا‬
‫تی‬
‫ساختار‬
‫یافته‬
‫فصل دوم‬
‫سیستمهای اطالعاتی مدیریت‬
‫‪31‬‬
‫ابزارها و منابع اصلی مدیریت‬
‫‪‬هر مدیر در سازمان‪ ،‬مدیریت ‪5‬‬
‫اصلی را در اختیار دارد ‪:‬‬
‫‪32‬‬
‫‪‬كاركنان و منابع انسانی‬
‫‪ ‬مواد‬
‫‪‬ماشین آالت و تجهیزات‬
‫‪‬پول و دارایی‬
‫‪‬اطالعات‬
‫منبع‬
‫نقش اطالعات در مدیریت‬
‫‪‬اطالعات در گذشته ارزش ناچیزی داشته و در تصمیم‬
‫گیریها كمتر بكار می رفت‪.‬‬
‫‪ ‬امروزه‪ ،‬بعد از عامل انسانی‪ ،‬اطالعات مهمترین‬
‫منبع مدیر محسوب می شود‪.‬‬
‫‪‬در عصر حاضر‪ ،‬بخش مهمی از زمان كاری و شخصی هر‬
‫فرد به جستجو‪ ،‬ثبت‪ ،‬فهم و درک اطالعات می گذرد‪.‬‬
‫‪ ‬به عنوان نمونه تا ‪ 80‬درصد وقت مدیران اجرایی‪،‬‬
‫به پردازش و انتقال اطالعات سپری می گردد‪.‬‬
‫‪33‬‬
‫تعریف سیستم اطالعاتی مدیریت‬
‫‪‬سیستمی كه كنترل و بازسازی اطالعات را از‬
‫محیطهای عملیاتی بر عهده دارد بنحوی كه‬
‫با سازماندهی و انتخاب دادهها‪ ،‬اطالعات‬
‫الزم را جهت اتخاذ تصمیم‪ ،‬برنامه ریزی و‬
‫كنترل مدیران آماده می سازد‪.‬‬
‫‪‬یکی از ابعاد مهم دانش ‪ MIS‬طرح ریزی و‬
‫تهیه الگوها و مدل های ساختاری و عملكردی‬
‫مختلف برای پردازش ‪ ،‬طراحی و ایجاد‬
‫‪34‬‬
‫دالیل توجه به سیستمهای‬
‫اطالعاتی‬
‫‪‬دالیل توجه روزافزون مدیران به سیستمهای‬
‫اطالعاتی‪:‬‬
‫‪ ‬پیچیدگی روز افزون فعالیتهای كسب و‬
‫كار‪.‬‬
‫‪‬پیچیدگی روزافزون مدیریت‪.‬‬
‫‪‬افزایش شدید و انفجار گونه اطالعات‪.‬‬
‫‪‬بهبود توانمندیهای رایانه (فائق آمدن بر‬
‫‪35‬‬
‫محدودیت های فکری بشر در پردازش و ذخیره سازی اطالعات)‬
‫ویژگیهای سیستم اطالعات مدیریت‬
‫‪‬اطالعات را دقیق و بموقع در اختیار مدیران و‬
‫تصمیم گیرندگان قرار دهد‪.‬‬
‫‪‬پاسخگوی کنکاش های مدیریت برای دستیابی به‬
‫اطالعات باشد‪.‬‬
‫‪‬گزارشهایی بر مبنای استثناء ها به مدیریت‬
‫ارائه دهد‪.‬‬
‫‪‬توان ادغام در آینده را داشته باشد‪ .‬یعنی‬
‫حتی االمکان با تغییرات سخت افزارها و نرم‬
‫افزارها‪ ،‬سازگاری داشته باشد‪.‬‬
‫‪36‬‬
‫جایگاه‌‌‪ MIS‬در‌علوم‌سیستم‌ها‬
‫‪37‬‬
‫علم سایبرنتیک‬
‫)‪(Sybernetics‬‬
‫‪ ‬سایبرنتک ‪ :‬علم كنترل و ارتباطات است كه با پیوند دادن كنش ها و واكنش ها و اطالعات مبادله شده و ارتباطات برقرار شده‪،‬‬
‫مكانیسم خود كنترلی و یا خود تنظیمی سیستم ها را فراهم می کند‪.‬‬
‫‪ ‬موضوع اصلی سایبرنتیك بررسی ماهیت كنترل در انسان‪ ،‬حیوان و ماشین است و لذا با زیست شناسی‪ ،‬روانشناسی‪ ،‬مكانیك‪،‬‬
‫مهندسی‪ ،‬مدیریت و بسیاری علوم دیگر همبستگی دارد‪.‬‬
‫‪ ‬سایبرنتک ‪ :‬نظریهای است که ارتباطات انسان و ماشین‪ ،‬و ارتباطات ماشینها را با یکدیگر تبیین میکند‪.‬‬
‫‪ ‬هنگامی كه ‪ MIS‬به وجود آمد «مدل سایبرنتیكی» به منزله ی مدل مرجع در تمامی كاربردهای ‪ MIS‬به منظور تامین بخشی از‬
‫اطالعات ‪ ،‬كنترل و تنظیم و ارتباطات مورد استفاده قرار گرفت‪.‬‬
‫‪ ‬اما ‪ MIS‬سیستم جامع انسان ـ ماشین بوده كه دارای سه ركن اساسی انسان ‪ ،‬ماشین و مدیریت میباشد كه این سه عنصر از طریق‬
‫«حلقه های باز خور» اطالعات مورد نیاز سازمان را تهیه و پشتیبانی می كند‪.‬‬
‫‪38‬‬
‫ساختار مدل سایبرنتیکی‬
‫محیط‬
‫یا‬
‫وضعیت‌آتی‬
‫‪39‬‬
‫کنش‬
‫واکنش‬
‫‪Feedback‬‬
‫سازمان‬
‫یا‬
‫سیستم‌تصمیم‌گیری‬
‫ضعف های مدل سایبرنتیک‬
‫‪ ‬این مدل بسیار ماشینی و مكانیزه است‪.‬‬
‫‪ ‬این مدل صرفا به دنبال جمع آوری اطالعات است نه تولید اطالعات‪.‬‬
‫‪ ‬این مدل شباهت زیادی به مدل رفلكسی دارد كه مبتنی بر مكانیسم تحریك و پاسخ است‪.‬‬
‫‪ ‬این مدل فقط به بازخور می پردازد و توجهی به اطالعات و آموخته های گذشتگان و اطالعات‬
‫بایگانی و تاریخی ندارد و بنابراین بسیار محدود و مقطع نگر است ‪.‬‬
‫‪ ‬با توجه به ضعفهای مدل سایبرنتیك دانشمندان مدل «سیستمی» را پیشنهاد دادند كه به تجزیه و‬
‫تحلیل و تولید اطالعات و همچنین طراحی فرضیه ها و پژوهش ها و تولید اطالعات جدید می‬
‫پردازد‪.‬‬
‫‪40‬‬
‫مدل سیستمی ‪MIS‬‬
‫تجزیه‌و‌تحلیل‬
‫و‌تولید‌اطالعات‬
‫داده‬
‫کنش‬
‫محیط‬
‫وضعیت‌آتی‬
‫واکنش‬
‫‪Feedback‬‬
‫‪41‬‬
‫اطالعات‬
‫سازمان‬
‫یا‬
‫سیستم‌های‌تصمیم‌گیری‬
‫وضعیت‌موجود‬
‫رجوع‬
‫استناد‬
‫‪Feed Forward‬‬
‫سیستم‌ذخیره‌سازی‬
‫یا‌بایگانی‬
‫وضعیت‌گذشته‬
‫‪MIS‬‬
‫آمیزه‌ای‌از‌سه‌مفهوم‬
‫سیستم ‪ -‬اطالعات‌‪ -‬مدیریت‬
‫‪ ‬دانش سیستم ها ‪ :‬از راه جست و جوی قوانین ‪ ،‬روشها و الگوهای مشترك كلیه سیستم ها ‪ ،‬مدل ها ی جامع‬
‫‪ MIS‬را ارائه میدهد‪.‬‬
‫‪ ‬دانش اطالعات ‪ :‬مبانی اطالعات و چگونگی تامین آن را معرفی و مشخص كرده و همچنین مشخص میكند كه‬
‫چه نوع فناوری وکدام ابزار‪ ،‬مناسب طراحی كدامیك از سیستم های اطالعاتی اند‪.‬‬
‫‪ ‬دانش مدیریت ‪ :‬تعیین میكند كه چه نوع سیستم اطالعاتی برای تحقق كدام یك از اهداف سازمانی مناسبتر است‪.‬‬
‫‪42‬‬
‫الگوی‌تعامل‌‪MIS‬‬
‫اطالعات‬
‫‪MIS‬‬
‫سیستم‬
‫‪43‬‬
‫مدیریت‬
‫برداشتهای مختلف از ‪MIS‬‬
‫‪‬سیستم های اطالعاتی مدیریت‪Management Information Systems :‬‬
‫شناخت های الزم برای طراحی‪،‬‬
‫گرایش علمی مستقل مانند علوم دیگر شامل‪:‬‬
‫ایجاد و به کارگیری سیستم های اطالعاتی مدیریتی و کاربردی‪.‬‬
‫‪‬سیستم های اطالعاتی مدیریتی‪Managerial Information Systems :‬‬
‫به مجموعه ای از نرم افزارها ‪ ،‬منابع مختلف و فناوری های وابسته به‬
‫مدیریت گفته می شود که به منظورجمع آوری‪ ،‬ذخیره سازی ‪ ،‬پردازش ‪ ،‬تولید و‬
‫تبادل اطالعات موردنیاز سازمان؛ سازماندهی و یکپارچه شده اند‪.‬‬
‫‪‬مدیریت سیستم های اطالعاتی‪Managing Information Systems :‬‬
‫‪44‬‬
‫به مفهوم مدیریت سیستم؛ به مجموعه ای ازمتدها و شیوه های مدیریتی اطالق می‬
‫شود که به منظور نگهداری‪ ،‬هدایت و کنترل سیستم های اطالعاتی خودکار در‬
‫سازمان ها و مدیریت مورد استفاده قرارمی گیرد‪.‬‬
‫دام هایی در طراحی سیستم اطالعات‬
‫مدیریت‬
‫‪‬نباید اطالعات بیش از حد به مدیران داده شود‪.‬‬
‫‪‬ارتباطات بیشتر بین واحدها (که به دلیل وجود سیستم‬
‫اطالعات مدیریت امکان پذیر می شود) در برخی مواقع‬
‫ممکن است باعث ایجاد تضاد و رقابت منفی بین واحدها‬
‫گردد‪.‬‬
‫‪‬پیچیدگی سیستم اطالعات مدیریت نباید باعث پیچیدگی‬
‫استفاده از آن گردد‪.‬‬
‫‪‬مدیر نیازی به دانستن طرز کار سیستم اطالعات مدیریت‬
‫‪ 45‬ندارد‪ ،‬بلکه فقط باید چگونگی استفاده از آن را‬
‫بداند‪.‬‬
‫فصل سوم‬
‫مدیریت داده ها و سیستم های‬
‫بانک اطالعاتی‬
‫‪46‬‬
‫سیستمهای بانک اطالعاتی‬
‫‪DBS‬‬
‫)‪(Data Base Systems‬‬
‫‪ ‬اجزای سازمانیافتهای متشكل از سختافزار‪ ،‬نرمافزار‪،‬‬
‫شبكههای ارتباطی و منابع داده جهت جمعآوری‪ ،‬پردازش و‬
‫توزیع اطالعات در یك سازمان‬
‫‪ ‬مجموعهای از اجزای به هم پیوسته‪ :‬جهت ذخیره‪ ،‬بازیابی‪،‬‬
‫پردازش و توزیع اطالعات در یک سازمان بمنظور پشتیبانی از‬
‫فرآیندهای سازمانی ذیل‪:‬‬
‫‪ ‬هماهنگی‬
‫‪ ‬کنترل‬
‫‪47‬‬
‫‪ ‬تصمیمگیری‬
‫‪ ‬مدیریت‬
‫روشهای مختلف ذخیره و بازیابی‬
‫اطالعات‬
‫‪ ‬روش فایلینگ ‪(Filing) :‬‬
‫‪48‬‬
‫ فایل ها ساده و ترتیبی هستند (اطالعات به ترتیب ورود ذخیره می‬‫شوند)‬
‫ طراحی ساختار فیزیكی فایلها بر عهده برنامه نویس است‪.‬‬‫ هرگونه تغییر در رسانه های ذخیره سازی یا ساختار فایل فیزیكی‬‫سبب تغییر در برنامه کاربردی می شود‪.‬‬
‫ داده ها معموال فقط برای یک كاربرد خاص‪ ،‬طراحی و سازماندهی می‬‫شوند‪.‬‬
‫ هرگونه مرتب سازی و جستجو در اطالعات فقط توسط برنامه کاربردی‬‫فوق انجام می شود‪.‬‬
‫ تكرار در ذخیره سازی داده ها معموال در باالترین حد است‪.‬‬‫ پراکندگی اطالعات (اطالعات جزیره ای)‬‫‪ -‬استفاده از یك داده در چندین برنامه بندرت انجام می شود (‬
‫روشهای مختلف ذخیره و بازیابی‬
‫اطالعات‬
‫‪ ‬سیستم مدیریت بانک اطالعاتی (پایگاه داده) ‪:‬‬
‫‪Database Management System (DBMS) :‬‬
‫ جهش بزرگ در تكنولوژی ذخیره و بازیابی اطالعات‪.‬‬‫ استقالل داده فیزیكی )‪ : (Physical Data Independence‬مستقل شدن‬‫برنامه های كاربردی از جنبه ها و خصوصیات محیط فیزیكی ذخیره‬
‫سازی‪.‬‬
‫ نرم افزار پیچیده و جامع موسوم به ”سیستم مدیریت بانک اطالعاتی“‬‫واسط بین برنامه های كاربران و محیط فیزیكی ذخیره سازی است‪.‬‬
‫ داده ها به عنوان یکی از مهمترین سرمایه های سازمان در نظر‬‫گرفته می شوند‪.‬‬
‫ ایمنی داده ها و دسترس پذیری داده ها )‪(Security and Availability‬‬‫‪49‬‬
‫مورد توجه بسیار قرار می گیرند‪.‬‬
‫معایب روش فایلینگ‬
‫‪ ‬نامجتمع بودن (یکپارچه نبودن) داده های ذخیره شده (سیستمهای‬
‫پراکنده‪-‬حزیره ای)‬
‫‪ ‬درصد قابل مالحظه ای از افزونگی (‪ : Redundancy‬تکرار در ذخیره‬
‫سازی اطالعات) وجود دارد‪.‬‬
‫‪ ‬ناسازگاری داده ها ‪( Data inconsistency‬ناهمخوانی اطالعات) ممکن است‬
‫بوجود آید‪.‬‬
‫افزونگی ‪ :‬عامل اصلی ناسازگاری داده ها‬
‫‪ ‬پیاده سازی استانداردها بدلیل وجود سیستمهای پراکنده‪ ،‬بسختی‬
‫امکانپذیر است‪.‬‬
‫‪ ‬خطر ناامن شدن داده ها ‪ :‬عدم وجود سیستم ایمنی کارا در محیط‬
‫‪ 50‬عملیاتی‬
‫‪ ‬حجم باالی برنامه نویسی ‪ :‬تعداد بیشتر برنامه ها و باال بودن‬
‫مزایای روش بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬استقالل داده ها (استقالل از محیط ذخیره سازی – استقالل از‬
‫برنامه کاربردی)‬
‫‪ ‬کاهش افزونگی (‪ : Redundancy‬تکرار در ذخیره سازی اطالعات)‬
‫‪ ‬جامعیت داده ها (‪*** : Integrity‬اطمینان از وجود داده های‬
‫صحیح در بانک اطالعاتی)‬
‫‪ ‬دسترسی سریع به داده ها‬
‫‪ ‬افزایش کنترل داده ها‬
‫‪ ‬سهولت استفاده از برنامه کاربردی و مدیریت آن‬
‫‪ ‬امنیت مناسب داده ها‬
‫‪51‬‬
‫‪ ‬سهولت به اشتراک گذاشتن اطالعات بین برنامه های مختلف‬
‫وظایف اصلی سیستم مدیریت بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬ذخیره و بازیابی داده ها‬
‫‪ ‬تعریف‪ ،‬ایجاد و سازماندهی بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬ورود و پردازش داده ها‬
‫‪ ‬یکپارچه کردن بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬کاهش افزونگی داده ها‬
‫‪ ‬تعیین اعتبار داده ها ‪( Validation‬تعیین نوع و اندازه و در بعضی اوقات مقدار داده ها)‬
‫‪ ‬شکل بندی و گزارش دهی‬
‫‪52‬‬
‫عناصر سیستم بانک اطالعاتی‬
‫افراد سختاف‬
‫زار‬
‫رویهه نرم‬
‫افزار‬
‫ا‬
‫داده‬
‫‪53‬‬
‫عناصر‌سیستم‌بانک‌اطالعاتی‬
‫‪ -1‬افراد‪:‬‬
‫اولین عنصر در سیستمهای بانک اطالعاتی را افراد تشکیل می دهند‪.‬‬
‫‪ ‬نقشهای گوناگون افراد در سیستم های بانک اطالعاتی عبارتند از ‪:‬‬
‫‪ ‬طراحان سیستم‪:‬‬
‫ طرحان سیستم شامل تحلیگران و برنامه نویسان سیستم می شود‪.‬‬‫ طراح سیستم برای ایجاد سیستم بایستی با كاربران همفكری كند‪.‬‬‫‪ -‬شناخت نیازهای كاربران و ساخت و تركیب مناسب عناصر سیستم به منظور برآورده ساختن نیازها؛ برای ایجاد سیستم ضرورت دارد‪.‬‬
‫‪54‬‬
‫افراد‬
‫‪‬راهبران سیستم‪:‬‬
‫راهبران سیستم‪ ،‬تجهیزات رایانه ای (سخت افزار‪ ،‬نرم افزار) را مدیریت‪ ،‬كنترل‪ ،‬تعمیر و نگهداری می كنند‪.‬‬
‫• مدیر‌بانک‌اطالعاتی‌‪DBA (Data Base Administrator) :‬‬
‫فرد یا افرادی که داده های مؤسسه یا سازمان را به خوبی درک می کنند‪.‬‬
‫مسئول تصمیم گیری در مورد این که اصال چه داده هایی باید در بانک اطالعاتی ذخیره شود‪.‬‬
‫مسئول سیاست گذاری الزم جهت نگهداری و کار با داده ها‪.‬‬
‫ایجاد خط مشی های امنیتی (چه کسی به چه داده هایی می تواند دسترسی پیدا کند)‬
‫‪‬کاربران‌عادی‬
‫كاربران سیستم شامل همه كسانی می شود كه از اطالعات تولید شده به وسیله رایانه استفاده می كنند‪.‬‬
‫‪55‬‬
‫‪ -۲‬رویه ها ***‬
‫رویه ها ‪ :‬دستور العمل هایی ساختار یافته ای است که‬
‫افراد برای انجام فعالیتهای سازمانی بطور منظم دنبال‬
‫میکنند‪.‬‬
‫‪‬رویه های جاری انجام كارها باید بدقت شناسایی شود‪.‬‬
‫‪‬تبعیت افراد از این رویه ها نیز بایستی شناسایی شده تا‬
‫حتی االمکان در رویه های جدید نیز لحاظ گردد‪.‬‬
‫‪‬استفاده از رایانه نباید موجب پیچیده تر شدن رویه های‬
‫عادی انجام كار شود‪.‬‬
‫‪‬محیط كار باید به گونه ای طراحی شود كه كار با رایانه با‬
‫‪ 56‬سهولت صورت پذیرد‪.‬‬
‫‪ ‬هنگام ایجاد یک سیستم جدید‪ ،‬فرصت بهبود روشها و رویه ها‬
‫‪ -3‬داده‬
‫داده ها عناصر مرکزی هر سیستم بانک اطالعاتی می باشند‪.‬‬
‫‪ ‬انواع داده‪:‬‬
‫ داده های ورودی‪ :‬داده ای كه به وسیله سخت افزار دریافت می شوند‪.‬‬‫ داده های ذخیره شونده‪ :‬داده ای كه بر روی سخت افزار ذخیره می شوند‪.‬‬‫‪ -‬داده های خروجی‪ :‬داده هایی كه از پردازش داده های ورودی تولید شده اند‪.‬‬
‫‪ ‬آنچه طراحان سیستم بانک اطالعاتی بایستی بدانند؟‬
‫ داده ها چگونه تولید می شود؟‬‫– چه تلفیقی بر روی داده ها صورت می پذیرد؟‬
‫ انواع معین پردازش داده ها و ذخیره و بازیابی داده ها و انتقال و تبادل داده ها‬‫چگونه است؟‬
‫‪ ‬چرخه حیات داده )‪: (Data Life Cycle‬‬
‫داده ها در سیستم های اطالعات مدیریت چرخه حیات خاص خود را دارند‪.‬‬
‫‪57‬‬
‫چرخه حیات داده‬
‫‪58‬‬
‫چرخه حیات داده‬
‫‪‬تولید داده ‪ :‬نتیجه یک پدیده داخلی یا خارجی سازمان بوده‬
‫كه مشاهده و ثبت شده است‪.‬‬
‫‪‬ذخیره داده ‪ :‬داده ها را به طور معمول بر روی سند یا در‬
‫بانک اطالعاتی ذخیره می كنند‪.‬‬
‫‪‬محو ‪ :‬اگر داده ای بی ارزش باشد محو می گردد‪.‬‬
‫‪‬انتقال ‪ :‬داده ها در چرخه حیات داده به طور مكرر از‬
‫مرحله ای به مرحله دیگر منتقل میشوند‪.‬‬
‫‪‬بازیابی ‪ :‬استخراج اطالعات ذخیره شده برای استفاده در‬
‫‪ 59‬مراحل بعدی‪.‬‬
‫نکته‪ :‬بازیابی داده از سیستم مدیریت بانک اطالعاتی به‬
‫چرخه حیات داده‬
‫‪ ‬ارزیابی ‪:‬‬
‫داده ها پس از بازیابي باید ارزیابي شود تا معین شود كه به پردازش بیشتر‬
‫نیاز دارد یا خیر‪ .‬همچنین باید معین شود كه به انباره بازگشت داده شود یا محو‬
‫گردد‪ .‬حتي پس از تبدیل داده به اطالعات و استفاده از آن باید دوباره ارزیابي‬
‫گردد‪.‬‬
‫‪ ‬دسته بندی و جداسازی ‪:‬‬
‫داده ها اغلب به طور تصادفي یا ترتیبی جمع آوري مي شوند و براي اینكه قابل‬
‫استفاده گردند باید دسته بندی و جداسازي شوند‪.‬‬
‫حتي داده هایي كه جداسازي و دسته بندي شده اند نیز ممكن است براي قابل‬
‫استفاده شدن نیازمند دسته بندي جدیدي باشند براي مثال اعداد و ارقام فروش‬
‫محصوالت یك فروشگاه ممكن است براساس فروشنده ذخیره شده باشد ولي جداسازي آنها‬
‫بر حسب محصول یا مشتري مورد نیاز باشد‪.‬‬
‫‪ ‬تحلیل‪:‬‬
‫‪60‬‬
‫داده ها را مي توان با شناسایي زمینه هاي مورد استفاده‪ ،‬تفسیر و تحلیل كرد‪.‬‬
‫چرخه حیات داده‬
‫‪ ‬حسن استفاده‪:‬‬
‫اغلب اوقات ضرورت ایجاب مي كند شكل داده هاي كمي را با جمع و تفریق و مانند‬
‫آن تغییر دهیم یا معني و مفهوم آنها را از طریق فرمولهاي ریاضي یا تصاویرها‬
‫بهتركنیم‪.‬‬
‫مثالا براي تخمین فروش یا محاسبه نسبتهاي مالي (سود و زیان) مي توان از روشهاي‬
‫آماري و فرمولهای ریاضی استفاده کرد و از نمودارهای مناسب استفاده نمود‪.‬‬
‫‪‬ترکیب ‪:‬‬
‫اغلب ایجاب مي كند داده هاي متعدد را در یك مجموعه كلي یا گزارش كامل تلفیق و‬
‫ترکیب نمود‪.‬‬
‫‪‬بکارگیری و استفاده بعنوان اطالعات ‪:‬‬
‫‪61‬‬
‫هنگامي كه داده ها به شكل معناداري براي استفاده اعضاي سازمان درآید گفته مي‬
‫شود به اطالعات تبدیل شده است‪.‬‬
‫اطالعات پس از مصرف مجدد ا به صورت “داده” در مي آید و براي ذخیره سازي به شكل‬
‫اصلي(قبلی) یا به شكل جدید و یا جهت محو شدن مورد ارزیابی قرار می گیرند‪.‬‬
‫‪ -4‬نرم افزار )‪(Software‬‬
‫انواع نرم افزار عبارتند از‪:‬‬
‫‪ ‬نرم افزار سیستمی )‪(System Software‬‬
‫ نرم افزارهایی که برای راه‬‫کامپیوترها الزم و ضروری هستند‪.‬‬
‫اندازی‬
‫و‬
‫فعال‬
‫شدن‬
‫یا‬
‫سرویس‬
‫دادن‬
‫نرم افزارهای سیستمی بعنوان کنترل کننده سخت افزارها و یا رابط بین سخت افزار و نرم‬
‫‬‫افزارهای دیگر نیز ایفای نقش می نمایند‪.‬‬
‫‪ ‬زبانهای برنامه نویسی )‪(Programming Language‬‬
‫ برنامه هایی جهت ایجاد نرم افزارهای کاربردی دیگر‬‫‪ -‬تحت ‪ Dos‬قدیم ‪Fortran , Basic , Pascal, Foxpro :‬‬
‫ تحت ویندوز ‪Visual Basic, Delphi , C++ :‬‬‫‪62‬‬
‫‪ -‬تحت وب (اینترنت) ‪VB.Net , C#.Net , ASP.NET :‬‬
‫انواع نرم افزار‬
‫‪ ‬نرم افزارهای كاربردی )‪(Application Software‬‬
‫برنامه هایی در زمینه های مختلف کاربردی‬
‫سیستمهای مدیریت بانک اطالعاتی‬
‫واژه پردازها‬
‫آماری‬
‫طراحی و نقشه کشی‬
‫گرافیکی‬
‫نرم افزارهای آموزشی‬
‫بازیها‬
‫‪63‬‬
‫شامل ‪:‬‬
‫انواع نرم افزار‬
‫‪ ‬ویروسها‬
‫نرم افزارهایی جهت اختالل در کامپیوتر شامل‪:‬‬
‫از بین بردن اطالعات‬
‫کند کردن سرعت کامپیوتر‬
‫عدم راه اندازی مجدد کامپیوتر‬
‫مزاحمت و نمایش پیغامهای زائد‬
‫اختالل در سخت افزارها و نرم افزارهای دیگر‬
‫جاسوسی و سرقت اطالعات شخصی و مهم کاربران )‪(Trojan‬‬
‫‪64‬‬
‫‪ -5‬سخت افزار )‪(Hardware‬‬
‫هر تحلیلگر سیستم بایستی موارد زیر را در مورد سخت افزار مورد‬
‫توجه قرار دهد‪:‬‬
‫‪ ‬تسهیالت مناسب‪:‬‬
‫محل سخت افزار باید به گونه ای برنامه ریزی شود كه استفاده از رایانه موجب‬
‫پیچیده تر شدن رویه های عادی انجام كار نشود‪.‬‬
‫محیط كار باید به گونه ای طراحی شود كه كار با رایانه با سهولت انجام گیرد‪.‬‬
‫‪ ‬رایانه مناسب‬
‫‪ ‬انباره ‪ :‬محل ذخیره اطالعات‬
‫)‪(Storage‬‬
‫بررسی الزم در مورد محل ذخیره اطالعات از لحاظ‪ :‬حجم – سرعت – محل قرار گرفتن‪:‬‬
‫محلی )‪ (Local‬یا تحت شبکه )‪ – (Network‬استفاده اختصاصی یا اشتراکی با دیگران‬
‫‪ ‬ابزارهای ورود اطالعات‬
‫‪65‬‬
‫صفحه کلید – ماوس – دستگاه اسکنر – دوربین دیجیتالی – بارکد خوان و ‪...‬‬
‫انواع سخت افزار‬
‫‪ ‬ابزارهای خروجی‬
‫صفحه نمایش – چاپگر – ویدئو پروژکتور و ‪...‬‬
‫‪ ‬تجهیزات ارتباطی‬
‫شبکه داخلی بین کامپیوترهای سازمان )‪(LAN‬‬
‫شبکه ‪*** Interanet‬‬
‫شبکه بین المللی اینترنت )‪ (Internet‬و ‪...‬‬
‫‪66‬‬
‫طراحی سیستمهای بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬چرخه حیات‪(Life Cycle) :‬‬
‫تفکیک مدت زمان ایجاد یک سیستم به مراحل مختلف‪.‬‬
‫انواع مدلهای طراحی و توسعه سیستمهای اطالعاتی‪:‬‬
‫‪ ‬مدل آبشاری‪(Waterfall) :‬‬
‫‪ ‬مدل نمونه اولیه (یا نمونه سازی)‪(Prototyping Model) :‬‬
‫‪ ‬مدل توسعه سریع ‪*** (Rapid Application Development) :‬‬
‫‪67‬‬
‫چرخه توسعه سیستمهای اطالعاتی‬
‫تجزیه و تحلیل و‬
‫تعریف خواسته ها‬
‫• مدل‌آبشاری‌‪Waterfall‬‬
‫طراحی مفهومی‬
‫(ساختار)‬
‫طراحی تفصیلی‬
‫(جزئیات)‬
‫برنامه نویسی واحدها‬
‫و اجزاء سیستم‬
‫ادغام واحدها و‬
‫تست كل سیستم‬
‫‪68‬‬
‫استقرار سیستم و‬
‫پشتیبانی ونگهداری***‬
‫چرخه توسعه مدل آبشاری‬
‫‪ -1‬تعیین خواسته ها‪:‬‬
‫‪ -‬در این مرحله خواسته هایی را كه سیستم‬
‫جدید‬
‫باید برآورده سازد‬
‫شناسایی و تدوین می گردد‪.‬‬
‫ پیش از آنکه سیستم را ایجاد کنیم باید بدانیم سازمان چه موفقیتی را‬‫می خواهد توسط این سیستم بدست آورد‪.‬‬
‫كاهش هزینه های نیروی انسانی‪ ،‬بهبود خدمت رسانی به مشتریان‪ ،‬و تحلیلهای‬
‫بهنگام بازاریابی و ‪...‬‬
‫‪69‬‬
‫ ارائه خدمت‪ ،‬بهبود رویه ها‪ ،‬یا حل یك مساله می تواند در این مرحله‬‫تعریف شود‪.‬‬
‫مدل آبشاری‬
‫‪ -2‬طراحی ساختار مفهومی برای اطالعات یكی از مراحل ضروری برای‬
‫تجزیه و تحلیل و تشریح اطالعات مورد نیاز كاربران سیستم است‪.‬‬
‫ در این مرحله بایستی موجودیتهای سیستم اطالعاتی مشخص شوند‪.‬‬‫ موجودیت‪ :‬هر نوع چیزی است كه اطالعاتی را درباره آن گردآوری‬‫می كنند‪.‬‬
‫ برای تشریح ماهیت اطالعات باید از جمالت موجز‪ ،‬دقیق و خوانا‬‫استفاده شود‪.‬‬
‫‪ -3‬مرحله طراحی تفصیلی (چگونه سیستم باید پیاده سازی شود)‬
‫تشریح کامل پایگاه داده(بانک اطالعاتی) با قواعد و ساختارهای‬
‫‪ 70‬منطقی و فیزیکی اطالعات (که بوسیله سیستم مدیریت بانک اطالعاتی‬
‫معین می شود) انجام می گیرد‪.‬‬
‫مدل آبشاری‬
‫برای زیر‬
‫‪ -4‬مرحله برنامه نویسی‪ :‬برنامه های الزم‬
‫مجموعه های مختلف سیستم بصورت جداگانه‪ ،‬آماده و تست‬
‫می گردد‪.‬‬
‫‪ -5‬در مرحله بعدی واحدهای مختلف برنامه‪ ،‬با یکدیگر‬
‫ادغام و بصورت کلی نیز تست می گردد‪.‬‬
‫‪-6‬آخرین مرحله در فراگرد ایجاد سیستم‪ ،‬استقرار سیستم‬
‫برحسب آن چیزی است تعریف‪ ،‬ارزیابی و مشخص شده است‪.‬‬
‫‪71‬‬
‫مدل نمونه سازی )‪(Prototyping Model‬‬
‫یکی از رایج ترین مدلها (الگوها)‪ ،‬مدل نمونه اولیه )‪ (Prototyping Model‬یا روش نمونه سازی یا روش سعی‬
‫و خطا است‪.‬‬
‫این الگو نیز مبتنی بر چرخه حیات است که شامل پنج مرحله زیر می باشد‪:‬‬
‫‪ -1‬برنامه ریزی )‪ : (Planning‬تعیین اهداف‬
‫‪ -2‬تجزیه و تحلیل )‪ : (Analysis‬تعیین نیازهای اطالعاتی‪ ،‬امکان سنجی(راه حل های ممکن)‬
‫‪ -3‬طراحی )‪ : (Designing‬طراحی فرآیندها‪ ،‬طراحی ورودی ها و خروجی ها‪ ،‬ساخت و برنامه نویسی‬
‫‪ -4‬پیاده سازی )‪ : (Implementing‬اجرای آزمایشی‪ ،‬اجرای همزمان‪ ،‬آموزش کاربران‪ ،‬رفع مشکالت‬
‫‪ -5‬نگهداری )‪ : (Maintenance‬آماده به کار نگاه داشتن‪ ،‬اصالح‪ ،‬توسعه و ارزیابی‬
‫‪72‬‬
‫روشهای جایگزینی‬
‫سیستم های قدیم با سیستم های‬
‫بانک اطالعاتی جدید‬
‫ موازی‬‫‪ -‬مستقیم یا یکباره‬
‫ آزمایشی یا پایلوت‬‫ گام به گام‬‫‪73‬‬
‫طراحی ساختار مفهومی اطالعات‬
‫ طراحی ساختار مفهومی اطالعات‪ ،‬یکی از مراحل ضروری برای‬‫تجزیه و تحلیل اطالعات مورد نیاز کاربران یک سیستم می‬
‫باشد‪.‬‬
‫ تحلیل گر در این مرحله‪ ،‬به تحلیل اطالعات بر مبنای‬‫نیازهای سازمان از دید کاربران می پردازد‪.‬‬
‫عوامل الزم برای تشریح اطالعات با استفاده از مدل مفهومی ‪:‬‬
‫‪ ‬مجموعه ای از ساخته ها (اجزاء – *** – هویت ها) برای تعریف اطالعات؛‬
‫‪ ‬قواعدی برای هماهنگ کردن ساخته ها برای شكل دهی به مدل‪.‬‬
‫‪74‬‬
‫‪ ‬روشی برای ساختن مدل مفهومی اطالعات با استفاده از ساخته ها‪.‬‬
‫ساخته های مدل مفهومی اطالعات‬
‫ساخته های اصلی (اجزاء) مدل مفهومی اطالعات‪ ،‬عبارتند‬
‫از‪:‬‬
‫‪ ‬موجودیت‬
‫‪ ‬ویژگی‬
‫‪ ‬رابطه‬
‫‪ ‬نشانگر(کلیددسترسی)‬
‫‪75‬‬
‫‪ -1‬موجودیت‬
‫)‪(Entity‬‬
‫‪ ‬موجودیت هر نوع‬
‫گردآوری می كنند‪:‬‬
‫چیزی است‬
‫كه‬
‫اطالعاتی‬
‫را‬
‫درباره‬
‫آن‬
‫مانند یك شیء ‪ ،‬یک شخص یا یک رخداد یا ‪...‬‬
‫مثال‪:‬‬
‫مشتری ‪ -‬محصول – فاکتور‬
‫دانشجو – درس – استاد – انتخاب واحد – شهریه و ‪...‬‬
‫‪  76‬نام هر موجودیت فقط یک بار در یک مدل اطالعات به کار‬
‫برده می شود‪.‬‬
‫‪ -2‬ویژگی – خصلت‬
‫)‪(Attribute‬‬
‫‪ ‬خصوصیات و اطالعات مرتبط با یک موجودیت‬
‫‪ ‬مجموعه ای از واقعیت ها‪ ،‬ارزش ها یا مقادیر درباره هر موجودیت‬
‫مثال‪ :‬نام – فامیل – تاریخ تولد – مبلغ ‪...‬‬
‫در تعریف هر ویژگی‪ ،‬اطالعاتی به شرح ذیل باید ارائه شود‪:‬‬
‫ نام ویژگی‬‫ معنی و مفهوم آن ویژگی برای کاربران (بایستی سعی شود نام ویژگی‬‫بیان کننده معنی و مفهوم آن باشد)‬
‫ خصوصیات فنی هر “ویژگی”‬‫اندازه(طول)‪ ،‬مقدار مجاز و ‪...‬‬
‫‪77‬‬
‫مانند‪:‬‬
‫نوع(عددی‪،‬‬
‫حرفی‬
‫و‬
‫‪،)...‬‬
‫‪ -3‬رابطه‬
‫)‪(Relationship‬‬
‫‪ ‬هر رابطه بیانگر وجود نوعی ارتباط یا تعامل بین موجودیت ها می‬
‫باشد‪.‬‬
‫مثال‪:‬‬
‫رابطه دانشجو‬
‫با درس‪ :‬دانشجو درس را انتخاب می کند(انتخاب واحد)‬
‫رابطه مشتری با کاال‪ :‬مشتری سفارش یک یا چند کاال می دهد(سفارش)‬
‫‪ ‬قواعد تعریف رابط ها‪:‬‬
‫ رابطه ها نیز بایستی مشابه موحودیتها نامگذاری شوند‪.‬‬‫ نام هر رابطه فقط یک بار در یک مدل اطالعات به کار برده می شود‪.‬‬‫‪ - 78‬هر رابطه باید بخشی از یک مسیر واحد باشد که میان دو موجودیت‬
‫وجود دارد‪.‬‬
‫رابطه‬
‫ رابطه ها نیز می توانند دارای خصوصیات (ویژگی) مربوط به خود باشند‪.‬‬‫مثال‪ :‬تاریخ انتخاب واحد – تاریخ سفارش‬
‫‪ ‬انواع رابطه‪:‬‬
‫‬‫‬‫‬‫‬‫‬‫‪- 79‬‬
‫رابطه یک به یک‪ : (One To One: 1-1) :‬هر عضو از یک موجودیت فقط با یک عضو از‬
‫موجودیت دیگر ارتباط دارد‪.‬‬
‫مثال ‪ :‬رابطه کارمند با دفترچه بیمه ‪ :‬هر کارمند فقط یک دفترچه بیمه می‬
‫تواند داشته باشد‪.‬‬
‫رابطه یک به چند‪ : (One To Many: 1-N) :‬هر عضو از یک موجودیت با چندین عضو در‬
‫موجودیت دیگر ارتباط دارد‪( .‬موجودیت والد‪-‬موحودیت فرزند)‬
‫مثال‪ :‬رابطه پدر و فرزند ‪ :‬یک پدر می تواند چندین فرزند داشته باشد‪.‬‬
‫رابطه جند به چند )‪ :(Many To Many: M-N‬چندین عضو از یک موجودیت با چندین عضو‬
‫از موجودیت دیگر ارتباط دارد‪.‬‬
‫مثال‪ :‬رابطه دانشجو با درس ‪ :‬یک دانشجو می تواند چندین درس را انتخاب کند‪-‬‬
‫یک درس می تواند توسط چندین دانشچو انتخاب گردد‪.‬‬
‫‪ -4‬نشانگر (کلید)‬
‫‪ ‬نشانگر (کلیددسترسی‪ : )Key :‬شامل یك یا چند ویژگی یا خصوصیت (از‬
‫یک موجودیت) است كه ارزش منحصر به فردی برای “هر مصداق از آن‬
‫موجودیت” در نظر می گیرد بعبارت دیگر یک نشانگر به هر مصداق‬
‫(نمونه) از یک موجودیت‪ ،‬ارزش منحصر به فردی (‪ : Unique‬غیرتکراری‬
‫و غیر مشابه با دیگران) نسبت میدهد‪.‬‬
‫مثال‪ :‬شماره دانشجویی– کد ملی– بارکد کاال‪...‬‬
‫‪ ‬قواعد تعریف نشانگرها ‪:‬‬
‫ هر موجودیت بایستی حداقل دارای یك نشانگر منحصر به فرد باشد‪.‬‬‫به دلیل اینكه نمونه ها (اعضاء) مختلف آن موجودیت از یکدیگر‬
‫متمایز شوند (با یکدیگر اشتباه گرفته نشوند)‪.‬‬
‫‪80‬‬
‫نشانگر (کلید)‬
‫ مقادیر کلید برای اعضاء مختلف یک موجودیت نمی تواند تکراری باشد‪.‬‬‫ کلید می تواند بعنوان ترکیبی از چند خصوصیت (مثال نام و فامیل و نام پدر) باشد‪.‬‬‫ برای سهولت استفاده و سهولت در جستجوی اعضای یک موجودیت؛ می توان یک خصوصیت اضافی‬‫بعنوان کلیددسترسی با نام شناسه ‪ )Identification( ID‬تعریف نمود‪( .‬مثال کددرس – کد مشتری – کد‬
‫پیگیری – کد رهگیری و ‪)...‬‬
‫‪ ‬انواع کلید‪:‬‬
‫ کلید اصلی ‪: (Primary Key) :‬‬‫خصلت و یا ترکیبی از خصلت ها که تضمین کننده یکتا بودن (منحصربفرد یا غیرتکراری بودن)‬
‫اعضاء باشد ‪.‬‬
‫کارائی کلیدهای از نوع عددی به مراتب بیشتر از فیلدهای از نوع متنی است‪.‬‬
‫ کلید خارجی )‪: (Foreign Key‬‬‫ویژگی از یک موجودیت که بعنوان کلید اصلی در موجودیت دیگر استفاده شده باشد‪.‬‬
‫کلید خارجی برای ایجاد ارتباط بین اعضاء موجودیتهای مختلف ایجاد می گردد‪ .‬مثال‪ :‬ارتباط‬
‫بین پدر و فرزند – ارتباط دانشجو با رشته تحصیلی‬
‫‪ 81‬کلید خارجی نمی تواند فاقد مقدار(خالی‪ )Null :‬باشد یعنی هیچ فرزند بدون والدی در بانک‬
‫اطالعاتی نمی توانیم داشته باشیم‪.‬‬
‫ابزارهای تحلیل و طراحی‬
‫ نمودار مفهومی (تصویرکلی سیستم) ‪: Context Diagram (CD) :‬‬‫نمایش اجزاء اصلی سیستم – کلیه کسانی که با سیستم ارتباط دارند‬
‫ نمودار “رابطه‪-‬موجودیت“ ‪: Entity-Relationship Diagram (ERD) :‬‬‫نمایش ساختار منطقی و اجزاء بانک اطالعاتی به صورت تصویری‬
‫یکی از مهمترین ابزارها برای مدل سازی اطالعات می باشد‪.‬‬
‫ نمودار گردش داده ‪Data Flow Diagram (DFD) :‬‬‫یک نمودار تصویری از جریان داده ها در یک سیستم (داده ها از کجا می آیند – به کجا می روند)‬
‫ جدول توصیف داده ها )‪Data Dictionary (DD‬‬‫توصیف داده ها و تعیین نوع و اندازه آنها‬
‫‪82‬‬
‫نمودار ‪Context‬‬
‫کتابخانه‬
‫کتابدا‬
‫ر‬
‫مدیر‬
‫سیستم‬
‫کتابخانه‬
‫عضو‬
‫‪83‬‬
‫نمودار ‪Context‬‬
‫داروخانه‬
‫شرکتهای‬
‫دارویی‬
‫بیمار‬
‫نسخه پیچ‬
‫سیستم‬
‫داروخانه‬
‫دکتر‬
‫داروساز‬
‫‪84‬‬
‫سازمانها‬
‫ی بیمه‬
‫وزارت‬
‫بهداشت‬
‫نمودار ‪ERD‬‬
‫یکی از مهمترین ابزارها برای مدل سازی اطالعات می باشد‪.‬‬
‫‪ ‬عالمتهای مورد استفاده برای نمایش ساخته ها‪:‬‬
‫ موجودیت ‪ :‬مستطیل‬‫ رابطه ‪ :‬لوزی‬‫ ویژگی ‪ :‬دایره ‪ -‬بیضی‬‫حتی المقدور‪ ،‬خط یک رابطه نباید سایر خطوط را قطع کند‪.‬‬
‫در غیر این صورت مدل مفهومی اطالعات‪ ،‬به دلیل وجود خطوط‬
‫متقاطع‪ ،‬ناخوانا خواهد شد؛‬
‫‪85‬‬
‫نمودار ‪ERD‬‬
‫کتابخانه‬
‫نا‬
‫م‬
‫شماره‬
‫عضویت‬
‫ش‪.‬ش‪.‬‬
‫فام‬
‫یل‬
‫کدمل‬
‫ی‬
‫رزر‬
‫و‬
‫عضو‬
‫ت‪.‬ت‪.‬‬
‫تاریخ‬
‫عضویت‬
‫آدرس‬
‫تاریخ‬
‫رزرو‬
‫نام‬
‫کتاب‬
‫کتاب‬
‫‪ID‬‬
‫‪86‬‬
‫فام‬
‫یل‬
‫نام‬
‫نویسنده‬
‫نام‬
‫انتشارات‬
‫موضوع‬
‫تل‬
‫فن‬
‫اما‬
‫نت‬
‫نا‬
‫م‬
‫شماره‬
‫کتاب‬
‫تاریخ‬
‫امانت‬
‫‪ID‬‬
‫مدیر‬
‫تعر‬
‫یف‬
‫کتابدار‬
‫نا‬
‫م‬
‫فام‬
‫یل‬
‫نمودار ‪ERD‬‬
‫انتخاب واحد‬
‫انتخ‬
‫اب‬
‫واحد‬
‫شماره‬
‫درس‬
‫نام‬
‫درس‬
‫شماره‬
‫دانشجویي‬
‫دانشجو‬
‫درس‬
‫تعداد‬
‫واحد‬
‫نام‬
‫فامی‬
‫ل‬
‫شهری‬
‫ه‬
‫رشته‬
‫حذف‬
‫مقطع‬
‫تحصیلي‬
‫‪87‬‬
‫نمودار ‪ERD‬‬
‫بنگاه امالک‬
‫‪88‬‬
‫نمودار ‪ERD‬‬
‫رستوران‬
‫تار‬
‫یخ‬
‫شماره‬
‫اشتراک‬
‫فام‬
‫یل‬
‫مشتری‬
‫تاریخ‬
‫اشتراک‬
‫آدرس‬
‫ساع‬
‫ت‬
‫فاکتور‬
‫سفار‬
‫ش‬
‫تل‬
‫فن‬
‫شام‬
‫ل‬
‫غذا‬
‫مبلغ‬
‫ثبت‬
‫صندوقدار‬
‫کد‬
‫‪89‬‬
‫کد‬
‫غذا‬
‫نا‬
‫م‬
‫فام‬
‫یل‬
‫نام‬
‫غذا‬
‫نمودار ‪DFD‬‬
‫کتابخانه‬
‫‪90‬‬
‫نمودار ‪DFD‬‬
‫سیستم انبار کارخانه‬
‫مدیر کارخانه‬
‫متقاضی‬
‫درخواست‬
‫گزارش‬
‫تعمیرگاه‬
‫گزارش‬
‫حواله انبار‬
‫كاال‬
‫كاالی مرجوعی‬
‫لیست سفارشات‬
‫امور مالی‬
‫اعتبار مالی‬
‫تقاضای تعمیرات‬
‫سیستم انبار‬
‫کارخانه‬
‫سرویس تعمیرات‬
‫سفارش خرید‬
‫گزارش خرید‬
‫تدارکات‬
‫نمودار ‪ DFD‬بنگاه امالک‬
‫‪92‬‬
‫توصیف داده های بانک اطالعاتی‬
‫‪ ‬سیستم رستوران‪:‬‬
‫ مشتری‪:‬‬‫شماره‬
‫فامیل‬
‫تاریخ‬
‫آدرس‬
‫تلفن‬
‫عددی‬
‫(حداکثر ‪5‬‬
‫متنی‬
‫(حداکثر ‪50‬‬
‫متنی‬
‫(حداکثر ‪10‬‬
‫متنی‬
‫(حداکثر ‪50‬‬
‫عددی‬
‫(حداکثر ‪10‬‬
‫‪ -‬غذا‪:‬‬
‫‪93‬‬
‫کد غذا‬
‫نام غذا‬
‫مبلغ‬
‫عددی‬
‫(حداکثر ‪ 3‬رقم)‬
‫متنی‬
‫(حداکثر ‪ 30‬حرف)‬
‫عددی‬
‫(حداکثر ‪ 6‬رقم)‬
‫سیستم مدیریت بانک اطالعاتی‬
‫(سرویس ها و وظایف)‬
‫انواع سرویس هایی که توسط سیستم مدیریت بانک اطالعاتی )‪ (DBMS‬ارائه می شوند عبارتند از‪:‬‬
‫ پردازش تراکنش ها )‪: (Transaction Processing‬‬‫اجرای عملیات مختلف که از منابع مختلف برای اجرا بر روی پایگاه داده ارسال می شود‪.‬‬
‫ کنترل همزمانی )‪: (Concurrency Control‬‬‫مدیریت اجرای همزمان تراکنش ها روی پایگاه داده ضمن برقراری سازگاری در اطالعات‬
‫ مدیریت ثبت وقایع )‪: (Log Management‬‬‫ثبت همه اتفاقات سیستم در یک فایل مجزا برای حفظ صحت و اعتبار پایگاه داده هنگام خرابی‬
‫ تحمل پذیری خطا )‪:(Fault Tolerant‬‬‫توانائی ارائه سرویس های الزم هنگام بروز انواع خطا از قبیل‪ :‬خطاهای منطقی مثال داده های ناسازگار – قطع برق – خرابی‬
‫دیسک‬
‫ امنیت )‪(Security‬‬‫کنترل مجوزهای دسترسی به پایگاه داده‬
‫ مدیریت قفل )‪: (Lock Management‬‬‫هنگام استفاده اشتراکی از داده انواع مختلفی از قفل روی داده گذاشته می شود مثال ‪ Read Lock‬و ‪Write Lock‬‬
‫ مدیریت بن بست )‪: (Deadlock Management‬‬‫بن بست ممکن است در اثر رقابت تراکنش ها برای بدست آوردن منابع مختلف در یک سیستم صورت گیرد‬
‫‪94‬‬
‫سطوح داده ها در پایگاه داده‬
‫در‬
‫گروه مطالعاتی ‪ ANSI/SPARC‬سه سطح مجزا را برای توصيف داده در يک پايگاه داده تعيين می کند(معماری ‪ 3‬سطحی)‪ .‬سطوح مختلف داده ‌‬
‫بانک اطالعاتی عبارتند از‪:‬‬
‫‪ ‬سطح خارجی )‪ : (External Level‬دیدهای مختلفی است که کاربران مختلف از پایگاه داده دارند‪ .‬هر کاربر می تواند دیدگاه (دریچه) خاص خود را از‬
‫بانک اطالعاتی داشته باشد‪.‬‬
‫‪ ‬سطح ادراکی )‪ : (Conceptual Level‬دیدگاهی واقعی در باره کل پایگاه داده است‪ .‬شامل تمامی موجودیت ها و روابط بين آنها و ‪...‬‬
‫در فایلها)‬
‫در پایگاه داده ‌و سخت افزار(نحوه ذخیره فیزیکی داده ها ‌و اطالعات ‌‬
‫‪ ‬سطح داخلی یا فیزیکی )‪ : (Internal Level‬نحوه ذخیره داده ها ‌‬
‫ هدف از معماری فوق این است که کاربر نیازی به دانستن جزئیات فيزیکی داده ذخيره شده در پایگاه داده نداشته باشد‪.‬‬‫‪ -‬این تفکیک سطح؛ امکان و اجازه تغیير ساختار ذخيره سازی پایگاه داده‪ ،‬بدون تاثير روی دیدگاههای مختلف کاربران را می دهد‪(.‬استقالل سطوح از یکديگر)‬
‫‪95‬‬
‫سطوح داده ها در‬
‫پایگاه داده‬
‫کاربر‪1‬‬
‫سطح‌خارجی‬
‫‪D‬‬
‫‪B‬‬
‫‪M‬‬
‫‪S‬‬
‫سطح‌ادراکی‬
‫سطح‌داخلی‌‬
‫یا‌فیزیکی‌‬
‫دید‌خارجی‌‪1‬‬
‫کاربر‪2‬‬
‫دید خارجی‪2‬‬
‫دید‌مفهومی‌(ادراکی)‬
‫داخلی‬
‫پایگاه فیزیکی‬
‫‪96‬‬
‫دید‌خارجی‪3‬‬
‫ساختارهای پایگاه داده‬
‫ساختار سلسله مراتبی‪(Hierarchical Model) :‬‬
‫‌‬
‫‪‬‬
‫ قديمی ترين مدل برای طراحی پايگاه داده‪ ،‬مدل سلسله مراتبی است‪ ،‬که در اوایل دهه ‪ 1960‬توسط ‪ IBM‬برای سازماندهی دنیای تجارت به شکل سلسله مراتبی پيشنهاد شد‪.‬‬‫ اطالعات در این مدل به شکل سلسله مراتبی (درختی) مشابه رابطه پدر و فرزند و ‪ ...‬شبیه سازی میشوند‪.‬‬‫ در این مدل اطالعات بوسیله اشاره گرهایی که توسط کاربر تعریف میشوند به هم متصل میشوند‪.‬‬‫ این ساختار امکان ایجاد یک رابطۀ یک به چند را براحتی فراهم می کند‪.‬‬‫ در این ساختار هر رکورد فقط با یک رکورد از سطح باالتر خود اما با چندین رکورد‬‫در سطح پایين تر از خود ارتباط دارد‪.‬‬
‫ چنين ساختاری برای نشان دادن بسیاری از داده ها در جهان واقعی نيز بسیار کارآمد است‪.‬‬‫ هم اکنون الگویی از ساختار سندهای ‪ XML‬است‪.‬‬‫ طراحی چنين پایگاهی بسیار مشکل است‪.‬‬‫ زمان پیدا کردن فرزندهای یک پدر خیلی سریع است اما زمان پیدا کردن اسامی هم نام بسیار طوالنی است‪.‬‬‫‪ -‬عمل درج و حذف عناصر داراي آنومالي)‪ (Anomaly‬است (آنومالي يعني دشواري انجام يك عمل در يك ساختار )‬
‫‪d‬‬
‫‪f‬‬
‫‪97‬‬
‫‪a‬‬
‫‪c‬‬
‫‪b‬‬
‫‪e‬‬
‫ساختار شبکه ای‬
‫ساختار شبکه ای )‪: (Network Model‬‬
‫‌‬
‫‪‬‬
‫ مدل شبکه ای تعمیم یافتۀ مدل سلسله مراتبی بوده و امکان برقراری رابطه بين تمامی اعضاء در ساختار آن فراهم شده است در نتيجه يک‬‫ساختار مشبک را می سازد که به آن ساختار ‪ Plex‬نيز گفته می شود‪.‬‬
‫ا‬
‫ هر گره فرزند می تواند بیش از یك گره والد داشته باشد‪ .‬مثال هر کارخانه می تواند چندین قطعه تولید کند و هر قطعه نيز می تواند توسط‬‫چندین کارخانه تولید شود‪.‬‬
‫ برای نمايش ارتباطات چند به چند مناسب است‪.‬‬‫ عملیات ذخيره و بازیابی بسیار پیچیده تر از مدل سلسله مراتبی است‪.‬‬‫‪ -‬سرعت برقراری‌ ارتباط بین اجزاء نسبت به مدل سلسله مراتبي كاهش یافته است‪.‬‬
‫‪98‬‬
‫ساختار رابطه ای‬
‫‪‬مدل رابطه ای )‪: (Relational Model‬‬
‫مدل رابطه ای در سال ‪ 1970‬توسط ریاضیدانی به نام ‪ Codd‬طراحی شد‪.‬‬
‫در مدل رابطه ای‪ ،‬داده ها و ارتباطات بين آنها را به صورت مجموعه ای از جداول نمايش داده می شود‪.‬‬
‫‪ ‬خصوصیات مدل رابطه ای عبارتند از‪:‬‬
‫ بر اساس تئوری ریاض ی است‪( .‬قوانين مجموعه ها بر مدل رابطه ای حکمفرماست)‬‫ متداول ترین مدل است و بیشترین کاربرد را دارد‪.‬‬‫ اغلب پایگاه داده امروزی از قبیل‪ Oracle ،Access ،Microsoft SQL Server :‬و ‪ MySQL‬از نوع ‪ RDBMS‬هسنند‪.‬‬‫ جدول مهمترین ساختار داده ای در سیستم پايگاه داده رابطه ای است‪.‬‬‫ در اين مدل‪ ،‬موجوديتها به صورت یک جدول نمايش داده می شوند‪.‬‬‫ هر سطر شامل یک نمونه منحصر بفرد داده و مربوط به یک نمونه(یک عضو) از یک موجودیت است‪ .‬به سطرها ‪ ،‬ركورد )‪ (Record‬یا تاپل‬‫)‪ (Tuple‬نیز گفته می شود‪.‬‬
‫‪99‬‬
‫ساختارهای پایگاه داده‬
‫ ستون های هر جدول ‪ ،‬صفات خاصه (ویژگی ها) یک موجودیت را نشان می دهند‪( .‬نام دیگر‪ :‬فیلد‪)Field :‬‬‫ ترتيب سطرها و ستون ها در جداول (مجموعه ها) اهميت ندارد‪.‬‬‫ هيچ جدولی دارای سطرهای تكراری نمی تواند باشد‪.‬‬‫ ستون ها اتميک هستند يعنی مقادیر ستون ها غير قابل تجزیه اند‪.‬‬‫‪ -‬ارتباط جداول با يکديگر از طریق فیلدهای مشترک انجام می گيرد‪(.‬کلید خارجی)‬
‫ عمليات درج (اضافه کردن رکورد) و حذف رکورد در مدل رابطه اي بسيار آسان است‪.‬‬‫ ایجاد ‪ ،‬دسترس ی و توسعه آن بسیار آسان است ‪ :‬بعد از ایجاد پایگاه داده اولیه‪ ،‬جداول جدید و فیلدهای جدید براحتی می توانند اضافه شوند‬‫و با حداقل تغیيرات در برنامه های کاربردی‪.‬‬
‫‪100‬‬

similar documents