KORZEN

Report
KORZENIE – RODZAJE I FUNKCJE
FUNKCJE KORZENI
a) UMACNIANIE ROŚLIN W PODŁOŻU;
b) POBIERANIE I PRZEWODZENIE WODY ORAZ ROZPUSZCZONYCH W NIEJ SKŁADNIKÓW MINERALNYCH
c) MAGAZYNOWANIE PRODUKTÓW FOTOSYNTEZY;
d) PODPOROWE, SPEŁNIANE PRZEZ KORZENIE
PRZYBYSZOWE (np. KUKURYDZY);
e) NAPOWIETRZANIE SYSTEMU KORZENIOWEGO NA
GLEBACH ZALEWANYCH PRZEZ DŁUŻSZY CZAS, JAK W
PRZYPADKU KORZENI ODDECHOWYCH (PNEUMATOFORÓW), WYSTAJĄCYCH PONAD POWIERZCHNIĘ;
f) KURCZLIWE, SPEŁNIANE PRZEZ KORZENIE ROŚLIN
CEBULOWYCH, KTÓRE W WYNIKU KURCZENIA SIĘ
WCIĄGAJĄ CEBULĘ I ŁODYGĘ W GŁĄB GLEBY.
KORZENIE SŁUŻĄ DO POBIERANIA WODY I SOLI MINERALNYCH Z GLEBY ORAZ PRZYTWIERDZANIA ROŚLIN
DO PODŁOŻA. WODA JEST POBIERANA PRZEZ WŁOŚNIKI ORAZ PRZEZ CIENKOŚCIENNE KOMÓRKI EPIDERMY KORZENIA. PRZEZ MIĘKISZ KORY PIERWOTNEJ
WODA DOCIERA DO ENDODERMY. DALSZY PRZEPŁYW
APOPLASTEM JEST ZABLOKOWANY PRZEZ PASEMKA
CASPARY’EGO. PRZEZ PROTOPLASTY KOMÓREK
ENDODERMY I OKOLNICY WODA DOCIERA DO WNĘTRZA WALCA OSIOWEGO,GDZIE JEST WCIĄGANA DO
CEWEK I NACZYŃ DREWNA. CEWKAMI I NACZYNIAMI
JEST UNOSZONA W GÓRĘ DO ŁODYG I LIŚCI, A STAMTĄD, GŁÓWNIE PRZEZ SZPARKI, W POSTACI PARY
WYDOSTAJE SIĘ NA ZEWNĄTRZ (PAROWANIE WODY Z
POWIERZCHNI ROŚLINY NAZYWAMY TRANSPIRACJĄ).
SYSTEM KORZENIOWY PRZENIKA DO PODŁOŻA I ROZPRZESTRZENIA SIĘ NA RÓŻNYCH POZIOMACH GLEBY, WYKORZYSTUJĄC JEJ
ZASOBY WODNE I MINERALNE.
OBLICZONO, ŻE WIĄZKOWY SYSTEM ŻYTA SKŁADAŁ SIĘ ZE 143
KORZENI, KTÓRE MIAŁY 35 600 KORZENI BOCZNYCH I RZEDU,
2 300 000 KORZENI II RZĘDU i 11 500 000 KORZENI III RZĘDU.
WSZYSTKIE TE KORZENIE MIAŁY RAZEM PONAD 14 BILIONÓW
WŁOŚNIKÓW OKREŚLAJĄC POWIERZCHNIĘ KONTAKTU TEGO
SYSTEMU KORZENIOWEGO Z GLEBĄ.
ZDOLNOŚĆ KORZENI DO PODTRZYMYWANIA ROŚLINY W GLEBIE
ORAZ GLEBY PRZEZ ROŚLINĘ MA DUŻE ZNACZENIE DLA OCHRONY POWŁOKI GLEBOWEJ PRZED EROZJĄ WODNĄ LUB WIETRZ-
NĄ, ZWŁASZCZA NA STOKACH GÓRSKICH. JEST ONA RÓWNIEŻ
WYKORZYSTYWANA DO USTALANIA WYDM PRZEZ OBSIEWANIE
ICH ROŚLINAMI O ODPOWIEDNIM SYSTEMIE KORZENIOWM.
KORZENIE SĄ ORGANAMI CUDZOŻYWNYMI, ZALEŻNYMI OD PĘDU,
KTÓRY ZAOPATRUJE JE W PODSTAWOWE ZWIĄZKI ORGANICZNE, JAKIMI SĄ CUKRY. SĄ TAKŻE MIEJSCEM SYNTEZY AMINO-
KWASÓW, HORMONÓW – GIBERELIN I CYTOKININ ORAZ ALKALOIDÓW (np.. NIKOTYNY), KTÓRE Z PRĄDEM TRANSPIRACYJNYM
ODPROWADZANE SĄ NASTĘPNIE DO LIŚCI I INNYCH ORGANÓW
PĘDOWYCH.
JEDNA Z FUNKCJI KORZENI U ROŚLIN WIELOLETNICH POLEGA
NA MAGAZYNOWANIU SUBSTANCJI POKARMOWYCH, KTÓRE
PRZEMIESZCZAJĄ SIĘ DO KORZENI Z ORGANÓW NADZIEMNYCH
W CIĄGU LATA, A NASTĘPNIE W KIERUNKU PRZECIWNYM NA
WIOSNĘ. TKANKĘ ŚPICHRZOWĄ STANOWI W KORZENIACH MIĘKISZ KORY PIERWOTNEJ, DREWNA LUB ŁYKA.
PRZEKSZTAŁCENIA KORZENI
KORZENIE PEWNYCH ROŚLIN MAJĄ NIETYPOWĄ BUDOWĘ I SPEŁNIAJĄ NIETYPWOE FUNKCJE. OTO NAJWAŻNIEJSZE RODZAJE
TEGO TYPU PRZEKSZTAŁCEŃ.
KORZENIE SPICHRZOWE. WYSTĘPUJĄ U ROŚLIN DWULETNICH,
JAK MARCHEW, BURAK, RZODKIEWKA. W WYTWORZENIU ORGANU SPICHRZOWEGO UCZESTNICZY PODSTAWOWA (GÓRNA)
CZĘŚĆ KORZENIA ORAZ HIPOKOTYL. W PIERWSZYM ROKU ROZWOJU, ROŚLINY DWULETNIE WYKSZTAŁCAJĄ SKUPIONĄ ROZETKĘ LIŚCI NA SILNIE SKRÓCONYM PĘDZIE. W CIĄGU LATA MAGAZYNUJĄ W KORZENIU SUBSTANCJE POKARMOWE, KTÓRE W
NASTĘPNYM ROKU ZUŻYWAJĄ NA SZYBKIE WYTWORZENIE
WYSOKIEGO PĘDU KWIATOSTANOWEGO, KWIATÓW, OWOCÓW I
NASION.
KORZENIE SPICHRZOWE SĄ GRUBE I MIĘSISTE WSKUTEK OBFITEGO WYKSZTAŁCENIA MIĘKISZU SPICHRZOWEGO W KORZE PIERWOTNEJ, ŁYKU LUB DREWNIE (U MARCHWI np.. ok.. 70 % TKANKI
SPICHRZOWEJ STANOWI MIĘKISZ ŁYKOWY, U RZODKWI NATOMIAST ok.. 95 % STANOWI MIĘKISZ DRZEWNY.
KORZENIE BURAKA MAJĄ NIETYPOWĄ BUDOWĘ WTÓRNĄ. WYS-
TĘPUJE W NICH KILKA KRĘGÓW KAMBIALNYCH, TWORZĄCYCH
SIĘ SUKCESYWNIE NA ZEWNĄTRZ PIERWSZEGO. DRUGI I
NASTĘPNE KRĘGI KAMBIUM WYTWARZAJĄ MAŁE WIĄZKI
DREWNA I ŁYKA WTÓRNEGO ORAZ DUŻE ILOŚCI MIĘKISZU
WYPEŁNIAJĄCEGO SIĘ CUKRAMI ZAPASOWYMI. W TEN SPOSÓB
POWSTAJE CHARAKTERYSTYCZNY, BARDZO GRUBY I MIĘSISTY
KORZEŃ BURAKA.
W ORGANY SPICHRZOWE MOGĄ TAKŻE PRZEKSZTAŁCAĆ SIĘ
KORZENIE BOCZNE I PRZYBYSZOWE. POWSTAJĄ WÓWCZAS
BULWY KORZENIOWE. NA PRZYKŁAD U DALII, U PODSTAWY
PĘDU TWORZY SIĘ WIĄZKA BULW KORZENIOWYCH, MAGAZYNUJĄCYCH NA OKRES ZIMY SUBSTANCJE POKARMOWE (rys. 4.50).
MAJĄ ONE CZAPECZKĘ KORZENIOWĄ I BUDOWĘ ANATOMICZNĄ
CHARAKTERYSTYCZNĄ DLA KORZENIA, NIE WYSTĘPUJĄ NA NICH
NATOMIAST ZAWIĄZKI LIŚCI I TE CECHY RÓŻNIĄ JE OD ZEWNĘTRZNIE PODOBNYCH, PODZIEMNYCH BULW POCHODZENIA
PĘDOWEGO, WYSTĘPUJACYCH U NIEKTÓRYCH ROŚLIN.
KORZENIE PODPOROWE WYSTĘPUJĄ U ROŚLIN O WYSOKICH
NADZIEMNYCH PĘDACH, KTÓRYCH SYSTEM KORZENIOWY NIE
WYRASTA NA DUŻĄ GŁĘBOKOŚĆ ALBO ROŚNIE W GRZĄSKIM
PODŁOŻU. SPEŁNIAJĄ ONE FUNKCJĘ DODATKOWEGO UMOCOWANIA ROŚLINY W PODŁOŻU. SĄ TO KORZENIE PRZYBYSZOWE,
KTÓRE WYRASTAJĄ Z ŁODYGI NA PEWNEJ WYSOKOŚCI NAD
ZIEMIĄ, A NASTĘPNIE ROSNĄ W DÓŁ (PIONOWO LUB UKOŚNIE) I
WNIKAJĄ DO GLEBY (rys. 4.51). ROSNĄ WIĘC ONE CZĘŚCIOWO W
POWIETRZU I CZĘŚCIOWO W GLEBIE.
KORZENIE PODPOROWE WYKSZTAŁCA KUKJURYDZA I WIELE
ROŚLIN TROPIKALNYCH, np.. MONSTERA, PANDANY, FIGOWCE I
PEWNE PALMY.
KORZENIE CZEPNE WYSTĘPUJĄ CZĘSTO U PNĄCZY I EPIFITÓW.
NA PRZYKŁAD U BLUSZCZU, Z ŁODYGI PO STRONIE PODPORY
WYRASTAJĄ KORZENIE PRZYBYSZOWE, KTÓRE WNIKAJĄ W
ZAŁOMY ŚCIANY LUB INNEJ PODPORY, PRZYMOCOWUJĄC DO
NIEJ ROŚLINĘ.
EPIFITY SĄ ROŚLINAMI NIE ZAKORZENIAJĄCYMI SIĘ W GLEBIE,
LECZ OSIEDLAJĄCYMI SIĘ NA PNIACH I GAŁĘZIACH WYSOKICH
DRZEW. PRZYMOCOWUJĄ SIĘ DO NICH ZA POMOCĄ KORZENI
CZEPNYCH, KTÓRE PRZYTWIERDZAJĄ SIĘ LUB OWIJAJĄ
DOKOŁA GAŁĘZI (rys. 4.118 A).
KORZENIE POWIETRZNE WYSTĘPUJĄ U PEWNYCH EPIFITÓW, np..
U STORCZYKÓW. ZWISAJĄ SWOBODNIE W DÓŁ I ZA ICH POMOCĄ
ROŚLINA POBIERA WODĘ Z POWIETRZA (rys. 4.52 A). KORZENIE
TE SĄ OTOCZONE WIELOWARSTWOWĄ SKÓRKĄ O SPECJALNEJ
BUDOWIE (rys. 4.52 B) ZWANĄ WELAMENEM. WELAMEN SKŁADA
SIĘ Z KILKU WARSTW KOMÓREK MARTWYCH O POROWATYCH
CELULOZOWYCH ŚCIANACH. W OKRESIE BEZDESZCZOWYM
KOMÓRKI WYPEŁNIONE SĄ POWIETRZEM, WSKUTEK CZEGO
KORZENIE MAJĄ WÓWCZAS ZABARWIENIE SREBRZYSTOBIAŁE.
TKANKA TA WCHŁANIA Z POWIETRZA PARĘ WODNĄ, A W CZASIE
DESZCZU JAK GĄBKA SILNIE NASIĄKA WODĄ I STAJE SIĘ PRZE-
ŹROCZYSTA.
KORZENIE ODDECHOWE WYSTĘPUJĄ U PEWNYCH ROŚLIN KLI-
MATU CIEPŁEGO, ROSNĄCYCH NA TERENACH BAGNISTYCH.
BAGNISTE PODŁOŻE JEST UBOGIE W TLEN, KTÓRY SŁABO ROZPUSZCZA SIĘ W WODZIE. KORZENIE ODDECHOWE STANOWIĄ
BOCZNE ODGAŁĘZIENIA POZIOMYCH KORZENI PODZIEMNYCH
WYRASTAJĄCE PIONOWO W GÓRĘ PONAD POWIERZCHNIĘ
PODŁOŻA I SŁUŻACE DO POBIERANIA TLENU. MOGĄ ONE OSIĄGAĆ 1,5 m WYSOKOŚCI. POWIETRZE WNIKA DO NICH PRZEZ OTWORY PODOBNE DO PRZETCHLINEK, A DALEJ KANAŁAMI POWIETRZNYMI AERENCHYMY PRZEMIESZCZA SIĘ DO PODZIEMNYCH CZĘŚCI SYSTEMU KORZNIOWEGO. KORZENIE ODDECHOWE
U Sonneraria alba, DRZEWA NALEŻĄCEGO DO FORMACJI NAMORZYNÓW, PRZEDSTAWIONO NA RYSUNKU 4.53.
PASOŻYTY KORZENI. PASOŻYTY CZERPIĄ SUBSTANCJE POKARMOWE Z ŻYWYCH ROŚLIN, Z KTÓRYMI POŁĄCZONE SĄ ZA
POMOCĄ SSAWEK. U PASOŻYTNICZYCH ROŚLIN WYŻSZYCH
SSAWKI MOGĄ BYĆ PRZEKSZTAŁCONYMI KORZENIAMI. SĄ TO
UTWORY MAJĄCE ZDOLNOŚĆ WNIKANIA DO WNĘTRZA ROŚLINY
ŻYWICIELSKIEJ DZIĘKI WYDZIELANIU ENZYMÓW TRAWIĄCYCH
BLASZKI ŚRODKOWE I ŚCIANY KOMÓRKOWE JEJ TKANEK. PO
OSIĄGNIĘCIU TKANEK PRZEWODZĄCYCH ŻYWICIELA SSAWKI
ŁĄCZĄ SIĘ Z NIM I POBIERAJĄ BEZPOŚREDNIO Z NICH SUBSTANCJE POKAMOWE, KTÓRE NASTĘPNIE WŁASNYMI WIĄZKAMI
PRZEWODZĄCYMI DOPROWADZAJĄ DO TKANEK PASOŻYTA (rys.
4.123 B, C).
KORZENIE WYSTĘPUJĄ U WSZYSTKICH ROŚLIN NACZYNIOWYCH, Z WYJĄTKIEM Psilotum.
U WIĘKSZOŚCI ROŚLIN MOŻNA WYRÓŻNIĆ KORZEŃ
GŁÓWNY ORAZ KORZENIE BOCZNE – KRÓTSZE I
CIEŃSZE OD GŁÓWNEGO. TEGO TYPU SYSTEM
KORZENIOWY JEST NAZYWANY PALOWYM.
KORZEŃ GŁÓWNY ROZWIJA SIĘ Z ZAWIĄZKA KORZENIOWEGO, DLATEGO JEST NAZYWANY KORZENIEM PIER-
WOTNYM ROŚLINY. KORZENIE BOCZNE ROZWIJAJĄ SIĘ
NATOMIAST Z WTÓRNYCH MERYSTEMÓW WIERZCHOŁKOWYCH POWSTAJĄCYCH PRZEZ ODRÓŻNICOWANIE
TKANEK STAŁYCH W GŁĘBI KORZENIA MACIERZYSTEGO.
KORZENIE BOCZNE WYRASTAJĄCE WPROST Z KORZE-
NIA GŁÓWNEGO TWORZĄ ODGAŁĘZIENIA PIERWSZEGO
RZĘDU. MOGĄ ONE TWORZYĆ ODGAŁĘZIENIA DALSZE –
DRUGIEGO I TRZECIEGO RZĘ-DU (rys. 4.37).
Rys. 4.38. Wierzchołkowy odcinek korzenia.
U JEDNOLIŚCIENNYCH KORZEŃ PIERWOTNY (ZARODKOWY) ZANIKA I NA JEGO MIEJSCE WYRASTA U POD-
STAWY PĘDU, Z WTÓRNYCH MERYSTEMÓW, ZNACZNA
LICZBA CIENKICH I WIOTKICH, TWORZĄCYCH PĘCZEK,
KORZENI PRZYBYSZOWYCH. TEGO RODZAJU SYSTEM
KORZENIOWY JEST NAZYWANY WIĄZKOWYM.
KORZENIE PRZYBYSZOWE MOGĄ SIĘ ROZGAŁĘZIAĆ
TWORZĄC KORZENIE BOCZNE, A TE, Z KOLEI, DALSZE
ODGAŁĘZIENIA DRUGIEGO I TRZECIEGO RZĘDU.
ZDOLNOŚĆ ROŚLIN DO TWORZENIA KORZENI PRZYBY-
SZOWYCH POZWALA IM ROZMNAŻAĆ SIĘ WEGETATYWNIE (BEZ UDZIAŁU NASION). W TYCH PRZYPADKACH
WIAZKOWY SYSTEM KORZENIOWY TWORZONY JEST
PRZEZ LICZNE KORZENIE PRZYBYSZOWE WYRASTAJĄCE Z CEBULI, ROZŁOGU LUB SADZONKI.
PEWNE ROŚLINY Z WIĄZKOWYM SYSTEMEM KORZENIOWYM, ROZRASTAJĄYM SIĘ SILNIE W POWIERZCHNIOWEJ WARSTWIE PODŁOŻA I WIĄŻĄCYM MOCNO GLEBĘ
(np. TRAWY I TURZYCE), SĄ WYKORZYSTYWANE DO
USTALANIA WYDM, CHRONIĄC JE PRZED WIATREM I
WODĄ, A TAKŻE DO OCHRONY ZBOCZY.
BUDOWA PIERWOTNA KORZENIA
KORZENIE ROŚLIN SĄ ZBUDOWANE Z NASTĘPUJĄCYCH TKANEK: EPIDERMY, KORY PIER-
WOTNEJ, ENDODERMY, PERYCYKLU, FLOEMU,
KAMBIUM WASKULARNEGO I KSYLEMU.
WIĘKSZOŚĆ WODY I ROZPUSZCZONYCH W NIEJ
SUBSTANCJI, KTÓRE PRZENIKAJĄ DO KORZENIA, PRZEMIESZCZA SIĘ W ŚCIANACH I PRZESTWORACH MIĘDZYKOMÓRKOWYCH DOPÓKI NIE
DOTRZE DO ENDODERMY, NIE WNIKAJĄC PRZY
TYM DO WNĘTRZA KOMÓREK. ŚCIANY TE SĄ
ZBUDOWANE GŁÓWNIE Z CELULOZY, KTÓRA
WCHŁANIA WODĘ BARDZO INTENSYWNIE (rys.
34-9).
ENDODERMA, Z JEJ NIEPRZEPUSZCZALNYMI
DLA WODY PASEMKAMI CASPARY’EGO W
ŚCIANACH POPRZECZNYCH I PROMIENISTYCH,
BLOKUJE DALSZE PRZEMIESZCZANIE SIĘ
WODY W ŚCIANACH KOMÓRKOWYCH. W
WYNIKU TEGO, WODA WNIKA DO KOMÓREK
ENDODERMY, PRZENIKAJĄC PRZEZ ICH BŁONY
KOMÓRKOWE.
PERYCYKL JEST MIEJSCEM POWSTAWANIA WIELOKOMÓRKOWYCH ROZGAŁĘZIEŃ KORZENI – KORZENI
BOCZNYCH. U ROŚLIN O ZDREWNIAŁYCH KORZENIACH
UCZESTNICZY ON RÓWNIEŻ WE WZROŚCIE WTÓRNYM.
Rys. 4.41.
PRASKÓRKA RÓŻNICUJE SIĘ ZWYKLE W SKÓRKĘ
(EPIDERMĘ) KORZENIA. Z POWODU INNEJ NIŻ W PĘDZIE
BUDOWY JEST ONA TEŻ NAZYWANA EPIBLEMĄ lub
RYZODERMĄ. KOMÓRKI SKÓRKI KORZENIOWEJ
WYTWARZAJĄ WŁOŚNIKI, DLATEGO STREFA RÓŻNICO-
WANIA JEST RÓWNIEŻ NAZYWANA WŁOŚNIKOWĄ.
ROZWÓJ WŁOŚNIKA PRZEDSTAWIONO NA rys. 4.42.
MŁODA SKÓRKA KORZENIA, ZWŁASZCZA JEJ KOMÓRKI
WŁOŚNIKOWE, SĄ UKŁADEM CHŁONNYM ROŚLINY.
KSYLEM I FLOEM KORZENIA PEŁNIĄ TAKIE SAME FUNKCJE
JAK W POZOSTAŁEJ CZĘŚCI ROŚLINY. PO PRZENIKNIĘCIU
PRZEZ KOMÓRKĘ ENDODERMY, WODA PRZENIKA DO
KSYLEMU PRZEZ PERYCYKL, CZĘSTO PRZY JEDNYM Z JEGO
BIEGUNÓW. DO TEGO MOMENTU WODA PRZEMIESZCZA
SIĘ POZIOMO Z GLEBY DO ŚRODKA KORZENIA.
TRANSPORT TEN MOŻNA PRZEDSTAWIĆ NASTĘPUJĄCO:
WŁOŚNIK KORZENIOWY → EPIDERMA → KORA
PIERWOTNA → KOMÓRKI ENDODERMY → PERYCYKL →
KSYLEM
PO ZNALEZIENIU SIĘ W KSYLEMIE, WODA JEST
TRANSPORTOWANA W GÓRĘ KSYLEMEM KORZENIA I
ŁODYGI DO POZOSTAŁEJ CZĘŚCI ROŚLINY.
FLOEM PRZEWODZI SUBSTANCJE POKARMOWE (np.
sacharozę) DO KORZENIA, GDZIE SĄ MAGAZYNOWANE, A
Z KORZENIA DO INNYCH CZĘŚCI ROŚLINY, W KTÓRYCH SĄ
ZUŻYWANE.
‚TRANSPORT
SUBSTANCJI MINERALNYCH
WIĘKSZOŚĆ SUBSTANCJI MINERALNYCH PRZEMIESZCZA
SIĘ W TKANKACH KORZENIA PRZENIKAJĄC Z KOMÓRKI
DO KOMÓRKI, A NIE JAK WODA PRZEPŁYWAJĄC W
ŚCIANACH KOMÓRKOWYCH. JONY NIEORGANICZNE
MOGĄ BYĆ TRANSPORTOWANE PRZEZ BŁONY KOMÓRKOWE ZARÓWNO BIERNIE, JAK I CZYNNIE. PRZY AKTYWNYM (CZYNNYM) TRAN SPORCIE SUBSTANCJE MINERALNE PRZEMIESZCZAJĄ SIĘ WBREW GRADIENTOWI STĘŻENIA SPECJALNYMI KANAŁAMI W BŁONIE KOMÓRKOWEJ
(rys. 34.11). AKTYWNY TRANSPORT WYMAGA WYDATKOWANIA ENERGII, KTÓREJ DOSTARCZA GŁÓWNIE ATP.
POD SKÓRKĄ ROZWIJA SIĘ Z PRAMIĘKISZU STOSUNKOWO GRUBY CYLINDER TKANKI MIĘKISZOWEJ, KTÓRY
TWORZY KORĘ PIERWOTNĄ. JEJ NAJBARDZIEJ WEWNĘTRZNA, PRZEWAŻNIE POJEDYŃCZA WARSTWA KOMÓREK, WYKSZTAŁCA SIĘ W KORZENIU JAKO ENDODERMA, CZYLI ŚRÓDSKÓRNIA. W ŚCIANACH KOMÓREK
ENDODERMY WYSTĘPUJĄ PASEMKA CASPARY‘EGO
BIEGNĄCE DOKOŁA KOMÓRKI (rys. 4.41 i 4.43) A,B).
PASEMKA TE SĄ BARIERAMI DLA PRZEPŁYWU ROZTWO-
RÓW WODNYCH, KTÓRY ODBYWA SIĘ APOPLASTEM, tj.
ŚCIANAMI KOMÓRKOWYMI OD SKÓRKI DO ENDODERMY.
W STARSZYCH CZĘŚCIACH KORZENI ROŚLIN JEDNOLIŚCIENNYCH MOGĄ ODKŁADAĆ SIĘ GRUBE WARSTWY
ŚCIANY WTÓRNEJ, ZAWIERAJĄCE OPRÓCZ CELULOZY
LIGNINĘ I SUBERYNĘ. NA PRZEKROJU POPRZECZNYM
MAJĄ ONE KSZTAŁT LITERY U (rys. 4.43 C). CZĘŚĆ TYCH
KOMÓREK DREWNIEJE, NATOMIAST INNE, LEŻĄCE
NAPRZECIW PASM DREWNA, CZĘSTO POZOSTAJĄ ŻYWE
I ZACHOWUJĄ ŚCIANY JEDNOLICIE CIENKIE. ŚCIANY TE
UMOŻLIWIAJĄ PRZENIKANIE WODY I JONÓW Z KORY
PIERWOTNEJ DO TKANEK DREWNA. KOMÓRKI TE SĄ
NAZYWANE PRZEPUSTOWYMI.
TKANKI ZNAJDUJĄCE SIĘ WEWNĄTRZ CYLINDRA TWORZONEGO PRZEZ ENDODERMĘ STANOWIĄ WALEC
OSIOWY, CZYLI STELĘ. PRZYLEGAJĄCA DO ENDODERMY, ZEWNĘTRZNA WARSTWA WALCA OSIOWEGO
WYKSZTAŁCA SIĘ JAKO CYLINDER OKOLNICY, ZWANEJ
TEŻ PERYCYKLEM.
WEWNĄTRZ CYLINDRA OKOLNICY WYSTĘPUJE WIĄZKA
PRZEWODZĄCA W POSTACI PASM DREWNA I ŁYKA,
KTÓRYCH PIERWSZE ELEMENTY UŁOŻONE SĄ PROMIENIŚCIE, tj. NAPRZEMIANLEGLE (rys. 4.41).
NACZYNIA LUB CEWKI O MAŁEJ ŚREDNICY I PIERŚCIENIOWATYCH LUB SPIRALNYCH ZGRUBIENIACH RÓŻNI-
CUJĄ SIĘ Z OKOLNICY, A WIĘC Z ZEWNĘTRZNEJ CZĘŚCI
WALCA. TA WCZESNA POSTAĆ DREWNA PIERWOTNEGO
JEST NAZYWANA PROTOKSYLEMEM.
POMIĘDZY PASMAMI DREWNA RÓŻNICUJE SIĘ ŁYKO.
JEGO PIERWSZE ELEMYENTY SĄ NAZYWANE PROTOFLOEMEM.
WIELE KORZENI KOŃCZY ROZWÓJ NA WYKSZTAŁCENIU BUDOWY PIERWOTNEJ. SĄ TO PRZEDE WSZYST-
KIM CIENKIE KORZENIE SYSTEMÓW WIĄZKOWYCH
ORAZ KORZENIE BOCZNE DALSZYCH RZĘDÓW. W
STREFACH STARSZYCH, ZEWNĘTRZNE WARSTWY
KORY PIERWOTNEJ KORKOWACIEJĄ I STAJĄ SIĘ
TKANKĄ OKRYWAJĄCĄ, OCHRANIAJĄCĄ WNĘTRZE
KORZENIA. NAZYWA SIĘ ONA EGZODERMĄ ALBO
PODSKÓRNIĄ.
POWSTAWANIE KORZENI BOCZNYCH I
PRZYBYSZOWYCH
ROZWOJ KORZENI BOCZNYCH ZOSTAJE ZAPOCZĄT-KOWANY W
STREFIE RÓŻNICOWANIA BUDOWY PIER-WOTNEJ KORZENIA
MACIERZYSTEGO. W PEWNYM MIEJSCU PERYCYKLU (OKOLNICY)
KOMÓRKI ZACZY-NAJĄ SIĘ INTENSYWNIE DZIELIĆ I POWSTAJE
OBSZAR KOMÓREK MERYSTEMATYCZNYCH, KTÓRE ORGANI-
ZUJĄ SIĘ W MERYSTEM WIERZCHOKOWY KORZENIA. POWSTAŁY
ZAWIĄZEK KORZENIA PRZECISKA SIĘ PRZEZ KORĘ PIERWOTNĄ I
ROZERWAWSZY SKÓRKĘ WYDOSTAJE SIĘ NA ZEWNĄTRZ JAKO
KORZEŃ BOCZNY (rys. 4.45).
KORZENIE PRZYBYSZOWE ZAWIĄZUJĄ SIĘ GŁÓWNIE
W WĘZ-ŁACH PĘDÓW, A CZASEM RÓWNIEŻ W STREFIE
BUDOWY WTÓR-NEJ KORZENI. ICH ZAWIĄZKI TWORZĄ
SIĘ W GŁĘBI ORGANÓW MACIERZYSTYCH PRZEZ
ODRÓŻNICOWANIE GRUPY KOMÓREK I UFORMOWANIE
SIĘ MERYSTEMU WIERZCHOŁKOWEGO KORZE-NIA,
KTÓRY, PODOBNIE JAK KORZEŃ BOCZNY, PRZECISKA
SIĘ PRZEZ TKANKI LEŻĄCE NA ZEWNĄTRZ OD NIEGO
AŻ POJAWI SIĘ NA POWIERZCHNI ORGANU.
BUDOWA WTÓRNA KORZENIA
W WYNIKU PODZIAŁU KOMÓREK MERYSTEMU
WIERZCHOŁKOWEGO KORZEŃ ROŚNIE NA DŁUGOŚĆ
ORAZ POWIĘKSZA SIĘ JEGO PIERWOTNA GRUBOŚĆ I
PIERWOTNA BUDOWA ANATOMICZNA. DALSZY WZROST
NA GUBOŚĆ ORAZ WTÓRNA BUDOWA ANATOMICZNA SĄ
WYNIKIEM PRZYROSTU WTÓRNEGO WSKUTEK DZIA-
ŁALNOŚCI MERYSTEMÓW BOCZNYCH – KAMBIUM I
FELOGENU.
MIKORYZA
JEST WSPÓŁŻYCIEM SYSTEMU KORZENIOWEGO Z
GRZYBAMI, W KTÓRYM OBAJ PARTNERZY CZERPIĄ
KORZYŚCI. GRZYBOM UŁATWIA MIKORYZA ZAOPATRZENIE W ORGANICZNE SUBSTANCJE ODŻYWCZE (W
CUKRY), NATOMIAST KORZENIE UZYSKUJĄ WIĘKSZĄ
POWIERZCHNIĘ CHŁONNĄ I DOSTĘP DO SKŁADNIKÓW
ODŻYWCZYCH W REZULTACIE ROZŁOŻENIA PRÓCHNICY GLEBOWEJ PRZEZ GRZYBY. GRZYBY WYTWARZAJĄ
PONADTO WITAMINY I HORMONY POBUDZJĄCE
WZROST I PRZEMIANĘ MATERII KOMÓREK KORZENIA.
WYRÓŻNIA SIĘ DWA RODZAJE MIKORYZY: ZEWNĘTRZNĄ
(EKTOTROFICZNĄ) I WEWNĘTRZNĄ (ENDOTROFICZNĄ).
W MIKORYZIE ZEWNĘTRZNEJ STRZĘPKI GRZYBA
OPLATAJĄ KRÓTKIE KORZENIE BOCZNE I TWORZĄ
WOKÓŁ NICH SWEGO RODZAJU „MUFKĘ” (rys. 4.48).
STRZĘPKI WNIKAJĄ TAKŻE DO KORY PIERWOTNEJ, ALE
ROZRASTAJĄ SIĘ TYLKO W PRZESTWORACH MIĘDZYKOMÓRKOWYCH INIE PRZERASTAJĄ DO WNĘTRZA
KOMÓREK. MIKORYZĄ ZEWNĘTRZNĄ CHARAKTERYZUJE SIĘ WIELE GATUNKÓW DRZEW, W TYM DĄB, BRZOZA
SOSNA, ŚLIWA, JABŁOŃ, GRUSZA I INNE.
W MIKORYZIE WEWNĘTRZNEJ STRZĘPKI GRZYBA
WNIKAJĄ GŁĘBIEJ DO KORZENIA, NATOMIAST NA
ZEWNĄTRZ NIE TWORZĄ WIĘKSZEJ OTOCZKI. ROSNĄ
NIE TYLKO W PRZESTWORACH MIĘDZYKOMÓRKOWYCH LECZ RÓWNIEŻ WNIKAJĄ DO WNĘTRZA KOMÓ-
REK. MIKORYZA WEWNĘTRZNA WYSTĘPUJE U PEWNYCH DRZEW, U WIELU ROŚLIN ZIELNYCH, U ZBÓŻ,
JAK np. U OWSA, ŻYTA, PSZENICY i KUKURYDZY.
WSPÓŁŻYCIE KORZENI Z BAKTERIAMI WIĄŻĄCYMI
AZOT
ZJAWISKO TO JEST SZCZEGÓLNIE ROZPOWSZECHNIONE W RODZINIE MOTYLKOWATYCH, ALE WYSTĘPUJE RÓWNIEŻ U OLSZY, OLIWNIKA i ROKITNIKA.
BAKTERIE Z RODZAJU Rhizobium, WSPÓŁŻYJĄCE Z
ROŚLINAMI MOTYLKOWATYMI, WYSTĘPUJĄ W GLEBIE
JAKO WOLNO ŻYJĄCE SAPROFITY, NIE MAJĄCE
ZDOLNOŚCI DO WIĄZANIA AZOT ATMOSFERYCZNEGO.
PO NAPOTKANIU KORZENIA ODPOWIEDNIEJ ROŚLINY,
WNIKAJĄ DO NIEGO PRZEZ WŁOŚNIKI. ISTNIEJEPRZY
TYM ŚCISŁY ZWIĄZEK POMIĘDZY GATUNKIEM ROŚLINY
I GATUNKIEM LUB ODMIANĄ BAKTERII, KTÓRA MOŻE
ZAINFEKOWAĆ KORZENIE.
ROZPOZNANIE SIĘ BAKTERII I KORZENIA NASTĘPUJE ZA POŚREDNICTWEM SPECYFICZNYCH BIAŁEK – LEKTYN, WYSTĘPUJĄCYCH
NA POWIERZCHNI WŁOŚNIKÓW, MAJĄCYCH ZDOLNOŚĆ WIĄZANIA
SIĘ Z CUKROWCAMI ŚCIANY KOMÓRKOWEJ DANEGO GATUNKU
LUB ODMIANY BAKTERII.
Z WŁOŚNIKA BAKTERIE PRZEDOSTAJĄ SIĘ W POSTACI NICI INFEKCYJNEJ DO KORY PIERWOTNEJ KORZENIA, GDZIE ICH OBECNOŚĆ
WYWOŁUJE INTENSYWNE PODZIAŁY KOMÓRKOWE W MIEJSCU
ZAKAŻENIA, CZEMU TOWARZYSZY PODWYŻSZONY POZIOM
CYTOKININ – HORMONÓW POBUDZAJĄCYCH PODZIAŁ KOMÓREK
ROŚLINNYCH.
W WYNIKU PODZIAŁU KOMÓREK POWSTAJĄ NA KORZENIACH
BRODAWKOWATE NAROŚLA, tzw. BRODAWKI KORZENIOWE (rys.
4.49).
W TETRAPLOIDALNYCH KOMÓRKACH BRODAWEK WYSTĘPUJĄ
BAKTERIE, KTÓRE PRZEKSZTAŁCAJĄ SIĘ Z FORM PAŁECZKOWATYCH W NIEREGULARNIE ROZGAŁĘZIONE BAKTEROIDY, ZDOLNE
DO WIĄZANIA AZOTU CZĄSTECZKOWEGO ATMOSFERY. W KOMÓRKACH BRODAWEK BAKTEROIDY ZNAJDUJĄ BOGATE ŹRÓDŁO SUBSTANCJI ORGANICZNYCH DOSTARCZAJĄCYCH ENERGII
ORAZ ELEKTRONÓW I PROTONÓW NIEZBĘDNYCH DO REDUKCJI
N2 DO NH3.

similar documents