SA*LI*I VE GÜVENL*

Report
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
GENEL OLARAK İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
İş sağlığı ve güvenliği, çalışanların yaptıkları işten, çalışma koşullarından
ve kullanılan araç ve gereçlerden doğabilecek tehlikelere karşı yaşamının
ve sağlığının etkin olarak korunmasını ve çalışanların sağlıklı ve güvenli
çalışabileceği ortamın sağlanmasını ifade eder. Örneğin; kadın ve
çocukların çalışma süreleri sınırlandırılmış ve kadın ve çocukların gece ve
bazı ağır ve tehlikeli işlerde çalışmaları yasaklanmıştır.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN YÜKÜMLÜLÜKLER
A)DEVLETİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
1)İş Sağlığı Ve güvenliği Mevzuatının Oluşturulması
Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğini düzenleyen temel kanun İş Sağlığı ve
Güvenliği Kanunudur. Kanun ile iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin
sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik koşullarının iyileştirilmesi için
işveren ve çalışanların görev, yetki , sorumluluk, hak ve yükümlülükleri
düzenlenmiştir.
2)İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumsal Yapısının Oluşturulması
İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin mevzuatı uygulayacak, denetleyecek ve
gerektiğinde yaptırım uygulayacak kurumsal bir yapının oluşturulması devletin
görevleri arasındadır.
Devletin yanı sıra bu hizmetler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İŞ
Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ve İş Teftiş Kurulu tarafından yerine
getirilir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyine yasal
zemin sağlanmıştır. Konseyin başlıca görevi ülke genelinde iş sağlığı ve
güvenliği ile ilgili politika ve stratejilerin belirlenmesi için önerilerde
bulunmaktır.
3)İş Sağlığı ve Güvenliği Denetimi
Devletin oluşturduğu örgütle, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin düzenlemesini,
uygulanmasını, denetlenmesini ve yükümlülüklerin yerine getirilmediğinin
saptanması halinde yaptırım uygulaması gerekir. Aksi taktirde emredici
hükümlerin uygulanması tamamen işverenin iradesine bırakılmış olur.
Teftişler Bakanlık iş müfettişlerince yapılır.
İş müfettişleri; işyerlerini ve eklentilerini, işin yürütülmesi tarzını ve ilgili
belgeleri, araç, gereç, cihaz ve makineleri, ham ve işlenmiş maddelerle iş için
gerekli olan malzemeyi, gerektiği zamanlarda ve çalışanların yaşamına,
sağlığına, güvenliğine, eğitimine, dinlenmesine ilişkin tesis ve tertipleri her
zaman görmek, araştırmak ve incelemek ve bu kanunla suç sayılan eylemlere
rastladığı zaman İş Teftişi Tüzüğünde açıklanan şekillerde bu halleri önleme
yetkisine sahiptir(İşK. 92/1)
B)İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
1)İş Sağlığı ve Güvenliğini Sağlama Yükümlülüğü
İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini ağlamakla yükümlü olup
bu çerçevede; mesleki risklerin önlenmesi eğitim ve bilgi verilmesi dahil her
türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin
sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen koşullara uygun hale
getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmalıdır(İSGK.
4/1,a).
İşveren, bu tedbirlerin maliyetini çalışanlara yansıtamaz(İSGK.4/4).
2)Denetleme Yükümlülüğü
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre; işveren işyerinde alınan iş sağlığı ve
güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların
giderilmesini sağlar.
3)Eğitim Verme Yükümlülüğü
İSGK’ya göre; işveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini
almasını sağlar. Bu eğitim özellikle; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş
değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde veya yeni teknoloji
uygulanması halinde verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere
uygun olarak yenilenir ve belli aralıklarla tekrarlanır.
Eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır.
4)ÇALIŞANLARIN BILGILENDIRILMESI YÜKÜMLÜLÜĞÜ
İşveren, çalışan ve çalışan temsilcilerini ; iş yerinde karşılaşılabilecek sağlık
ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler, kendileri ile ilgili yasal ha
ve sorumluluklar, ilk yardım olağandışı durumlar, afetler ve yangınla mücadele
gibi konularda bilgilendirmelidir.
5)İş Yerinde İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgili Örgütlenme
Yükümlülüğü
a) İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu
Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan daha fazla süren sürekli
işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
çalışmalarda bulunması için kurul oluşturur(İSGK. 22).
b) İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve Sağlık Personeli
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için çalışanları
arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli
görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel
bulunmaması halinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve
güvenlik birimlerinden hizmet alarak yerine getirebilir. Ancak belirlenen
niteliklere ve gerekli belgelere sahip olmaması halinde tehlike ve çalışan sayısı
dikkate alınarak bu hizmetin yerine getirilmesini kendisi üstlenebilir.
İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin
sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. İşyeri hekimleri ve uzmanları alınması
gereken tedbirleri yazılı olarak işverene bildirirler. İşveren tedbir almazsa bu
hususu Bakanlığın yetkili birimine bildirmekle yükümlüdürler.
C)ÇALIŞAN
TEMSILCISI VE DESTEK ELEMANI
İşveren; işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışanların
sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek
kaydıyla , çalışanlar arasında yapılacak seçimle veya atama yoluyla
belirtilen sayıda çalışan temsilcisi görevlendirmekle yükümlüdür(İSGK.
20/1).
Çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya risklerin
azaltılması için, işverene öneride bulunma ve işverenden gerekli tedbirlerin
alınmasını isteme hakkına sahiptir. Temsilcilerin hakları kısıtlanamaz ve
görevlerini yerine getirebilmeleri için işveren tarafından gerekli imkanlar
sağlanır(İSGK20/4).
6) Çalışanları Sağlık Gözetimine Tabi Tutma Yükümlülüğü
İSGK’ya göre; işveren çalışanların işe girişlerinde, iş değişikliğinde, iş
kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten
uzaklaştırmalarından sonra işe dönüşlerinde istekte bulunmaları halinde
ve işin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike
sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla çalışanlara sağlık
muayenesi yapmakla yükümlüdür.
Her türlü maliyet ve giderler işverence karşılanır ve çalışana
yansıtılamaz ve çalışanların sağlık bilgilerİ gizli tutulur(İSGK. 15).
7) ÇALIŞANLARIN GÖRÜŞLERININ ALINMASI VE KATILIMLARININ SAĞLANMASI
YÜKÜMLÜLÜĞÜ
İşveren, çalışanlara, çalışan temsilcilerine ve sendikalara şu imkanları
sağlamakla yükümlüdür;


İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili konularda görüşlerinin alınması, teklif
getirme hakkının tanınması ve bu konulardaki görüşmelerde yer alma ve
katılımlarının sağlanması
Yeni teknolojilerin uygulanması, seçilecek iş ekipmanı, çalışma ortamı ve
koşullarının çalışanların sağlık ve güvenliğine etkisi konularında
görüşlerinin alınması
İşveren, destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin şu konularda
önceden görüşlerini almalıdır;



İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer personel ile ilk yardım,
yangınla mücadele ve tahliye işleri için kişilerin görevlendirilmesi
Risk değerlendirmesi yaparak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi
Sağlık ve güvenlik risklerinin önlenmesi ve koruyucu hizmetlerin
yürütülmesi

Çalışanların bilgilendirilmesi

Çalışanlara verilecek eğitimlerin planlanması
C)ÇALIŞANIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
İSGK’ya göre; çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim
ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve
hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve
güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür.
Örneğin; makine, araç, gereç ve cihazları kurallara uygun şekilde
kullanmak, teftiş sonucu işyerinde tespit edilen noksanlık ve mevzuata
aykırılıkların giderilmesi konusunda işveren ve çalışan temsilcisiyle
işbirliği yapmak…
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKÜMLERİNE AYKIRILIĞIN
SONUÇLARI
A)İŞVEREN BAKIMINDAN
1) Özel Hukuk Yaptırımları
a)Tazminat Ödeme
İşveren gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması nedeniyle
meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle işverenin tazminat
sorumluluğu ortaya çıkar. İşveren kanuna ve sözleşmeye aykırılığı
nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik
haklarının ihlaline bağlı zararların tazminini ödemekle yükümlüdür.
İşverene karşı açılacak maddi , manevi ve destekten yoksun kalma
tazminatlarına ilişkin davalar on yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
B) İŞÇILERIN
ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI
Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar iş sağlığı ve
güvenliği kuruluna, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene
başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını
isteyebilirler. Tedbirler alınana kadar çalışanlar çalışmaktan kaçınabilirler.
Çalışanların çalışmaktan kaçındıkları dönemdeki ücreti ile kanundan ve iş
sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır(İSGK.13).
c) İşçilerin İş Sözleşmesini Fesih Hakkı
İşçinin isteğine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı işyerlerinde işçiler
altı işgünü içinde, belirli veya belirsiz süreli iş sözleşmelerini derhal
feshedebilirler.
2) Kamu Hukuku Yaptırımları
a)İşin Durdurulması
Kanuna göre şu iki durumda işin durdurulması mümkündür;
 İşyerinde çalışanlar için tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde,
bu tehlike giderilinceye kadar, işyerinin bir bölümünde veya tamamında
iş durdurulur.
 Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli
kimyasallarla çalışan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların
olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirilmesi yapılmamış olması
durumunda iş durdurulur.
Teftişe yetkili üç iş müfettişinden oluşan heyet tespit tarihinden itibaren
iki gün içerisinde işin durdurulmasına karar verir. İşin durdurulması
kararı, ilgili mülki idare amirine ve işyeri dosyasının bulunduğu Çalışma
ve İş Kurumu Müdürlüğüne bir gün içinde gönderilir. Mülki idare amiri
tarafından işin durdurulması kararı yirmi dört saat içinde yerine getirilir.
Ancak acil müdahalelerde işin durdurulması aynı gün içinde yerine
getirilir(İSGK.25/3).
İşveren yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde , yetkili iş
yetkili iş mahkemesinde işin durdurulması kararına itiraz edebilir.
Mahkeme itirazı altı iş günü içinde karara bağlar. Mahkeme kararı
kesindir.
İşyerinde faaliyetin tekrar başlaması Bakanlığın iznine bağlıdır.
Tedbirlerin alındığı yazılı olarak Bakanlığa bildirilmesi halinde Bakanlık
en geç yedi gün içinde talebi sonuçlandırır.(İSGK.25/5).
İşveren, işin durdurulması nedeniyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini
ödemekle veya ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere meslek veya
durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür(İSGK. 25/6).
İşi durdurma kararına uymayan işveren hakkında idari para cezası
uygulanır(İSGK. 26/1).
B)
CEZAI YAPTIRIMLAR
Cezai sorumluluk işveren veya işveren vekili üzerindedir. İdari para
cezaları gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve İş Kurumu İl
Müdürlüğünce verilir. Verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren otuz
gün içinde ödenir(İSGK. 26/2).
B)İŞÇİ BAKIMINDAN
a)Tazminat Ödeme
İşçinin iş güvenliği önlemlerine uymaması halinde ortaya çıkacak
zarardan işçi genel hükümler çerçevesinde sorumludur. Örneğin; işveren
sigara içilmemesi gereken bir yerde sigara içen ve patlamaya neden olan
çalışanda uğradığı zararın tazminini isteyebilir.
b) İşverenin İş Sözleşmesini Fesih Hakkı
İşçinin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uymaması, bu talimatlara
aykırı hareket etmesi ya da iş güvenliğine ilişkin düzenlemeleri ihlal etmesi
halinde işveren, işçinin sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

HAZIRLAYAN: MERAL SARİ
 36130945
 SAĞLIK İDARESİ

similar documents