8. Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн, түүхий эдийн үнэ цэнийн сүлжээ

Report
Үйлдвэр Хөдөө Аж Ахуйн Яам, Монгол банкнаас хамтран зохион байгуулсан
“ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН САЛБАРЫН САНХҮҮЖИЛТИЙН ШИНЭ АРГА
ХЭРЭГСЛҮҮД” зөвлөгөөн
Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн, түүхий эдийн
үнэ цэнийн сүлжээ, санхүүжилт
Илтгэгч:
Б. Пүрэв ХААИС-ийн ЭЗБС-ийн ХАА, хэрэглээний эдийн
засгийн тэнхимийн багш, доктор, дэд профессор
С. Бадарч ХААИС-ийн ЭЗБС-ийн маркетингийн тэнхимийн
эрхлэгч, доктор, дэд профессор
Т. Эрдэнэчулуун ХААИС-ийн ЭЗБС-ийн ХАА, хэрэглээний
эдийн засгийн тэнхимийн багш, докторант
Улаанбаатар хот 2014 оны 12 дугаар сарын 15
А. Мал аж ахуйн салбар
Бүтээгдэхүүний үнэ цэнийн сүлжээг
ашиглах зайлшгүй шаардлага
• Байгууллагын зардал зарцуулалтыг оновчтой болгох дараагийн
боломж нь нийлүүлэлтийн (эсвэл үнэ цэнийн) сүлжээний санхүү юм.
Компаниудын гуравны хоёр нь эцсийн түвшний зардал болон
санхүүгийн хэмжүүрийг сайжруулахын тулд нийлүүлэлтийн (эсвэл үнэ
цэнийн) сүлжээний хөтөлбөрийг судалж, хэрэгжүүлж байна. /The
Aberdeen Group/
• Дэлхийн санхүүгийн авлагын зах зээл нь 1.3 их наяд ам.доллар, өр
төлбөрийн хөнгөлөлт 100 тэрбум ам доллар, хөрөнгө барьцаалсан
зээллэг 340 тэрбум доллар байна.
• Санхүү, эдийн засгийн хямралын үед үнэ цэнийн сүлжээний санхүү
үе үеийнхээс илүүтэй чухал байдаг. /Ken Shwedel, Rabobank Mexico/
Бүтээгдэхүүний үнэ цэнийн сүлжээний санхүүжилт
– Үнэ цэнийн
сүлжээгээр дамжин хэрэгжиж буй санхүүгийн бүтээгдэхүүн,
үйлчилгээ нь тухайн сүлжээтэй холбогдон зайлшгүй шаардагдах
санхүүгийн эх үүсвэрийг шийдвэрлэх замаар худалдахад
аюулгүй, эрсдэл багатай, үр өгөөжтэй бүтээгдэхүүнийг худалдан
авахад чиглэгдэнэ.
ҮНЭ
ЦЭНИЙН
СҮЛЖЭЭНИЙ
САНХҮҮЖИЛТ
ЗОРИЛТУУД:
• Санхүүгийн бүтээгдэхүүний бүтэц, зориулалтыг уг сүлжээнд
нийцүүлэх
• Санхүүгийн эрсдэл болон зардлыг бууруулах
ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН САЛБАРЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД
ОРШИЖ БУЙ ДУТАГДАЛ, БЭРХШЭЭЛ
1. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн зах зээлийн талаар:
 Технологийн өвөрмөц онцлог (улирлын шинж чанар, бүтээмж бага, эрсдэл их гэх мэт)
 Бүтээгдэхүүний бэлтгэл, нийлүүлэлтийн зөв тогтолцоо бүрдээгүй (нийлүүлэлтийн, үнэ цэнийн сүлжээ, ложистик)
 Бизнесийн үйл ажиллагааны орчин (хууль эрх зүйн статус, албан ёны гэрээ, хэлцэл, санхүүгийн хариуцлага)
2. Бизнесийн зах зээлд оролцогчдын талаар
 Дэд бүтцийн салбаруудын хөгжил (үйлдвэрлэлийн, зах зээлийн, мэдээллийн болон санхүүгийн дэд бүтэц)
 Бизнесийн чадавхи (хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгө, бизнесийн мэдлэг, чадвар, мөнгөн хөрөнгө)
 Түншийн харилцаа (бизнесийн харилцааны тогтвортой байдал, харилцан хаируцлага хүлээх чадвар)
3. Санхүүгийн зах зээлийн талаар
 Санхүүгийн үйлчилгээний хүрээ хязгаарлагдмал, нэр төрөл цөөн, хүртээмж бага (санхүүгийн үйлчилгээний
шалгуур даах үйлчлүүлэгч цөөн, бизнесийн эрсдэл ихтэй, санхүүгийн үйлчилгээний хугацаа богино, хэмжээ бага,
хүү өндөр)
 Санхүүгийн үйлчилгээ нь зорилтот сегментэд чиглэдэггүй (ХАА-н зээлийн хөтөлбөр нь амьдрах чадваргүй,
эргэн төлөлт муутай, олон шат дамжлагатай, зээлийн эрсдэлд тулгуурласан гэх мэт)
 Санхүүгийн хэрэгслүүд нь бизнес загварын онцлогт нийцээгүй, уян хатан бус (санхүүгийн үйлчилгээ нь
бүтээгдэхүүний үнэ цэнийн сүлжээ болон түүнд оролцогчдод тулгуурлаагүй, зээлийн эрсдэлийг гүйцэтгэлийн
эрсдэл болгон хувиргах гэх мэт)
Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний үнэ цэнийн сүлжээнд
нийгмийн зүгээс тавьж буй шаардлага
Хөдөө аж ахуй, хүнсний үйлдвэрлэлийн хөгжлийн бодлого нь:
• Салбарын зах зээлд өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх
• Эрсдэл даах чадавхийг бэхжүүлэх
• Орчин үеийн хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэлийн цогцолбор болгон
хөгжүүлэх
• Хүн амын гурил, мах, сүү, төмс, хүнсний ногооны хэрэгцээг
дотоодын үйлдвэрлэлээр бүрэн хангах
•
•
ХАА-н гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүний хүртээмж, чанар, эрүүл
ахуйн аюулгүй байдлыг сайжруулахад чиглэгдэнэ.
ХАА-н бизнесийн үйл ажиллагаа нь эцсийн дүндээ зардлын
багтаамж багатай, үр ашиг өндөртэй, үйл ажиллагааны хувьд
тогтвортой байх
ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН УЛАМЖЛАЛТ ЗЭЭЛ,
ҮНЭ ЦЭНИЙН СҮЛЖЭЭНИЙ САНХҮҮЖИЛТИЙН ЯЛГАА
Үйлчилгээний
хүрээ
Уламжлалт зээл
Үнэ цэнийн сүлжээний санхүүжилт
Зээл
Үндсэн хөрөнгөд суурилсан
Мөнгөн гүйлгээнд суурилсан
Гэрээнд суурилсан
Зээлийн зориулалт
Банкны харилцаа холбоо
Нийлүүлэлтийн сүлжээ
Зээлийн эрсдэл
Уламжлалт арга үнэлгээ:
Үйлчлүүлэгчийн хангалттай
мэдээлэл
Эрсдлийг бууруулах
Үйлчлүүлэгчдийг
болгоомжтой сонгоно
Даатгал/ хохирлоос
урьдчилан сэргийлэх
Томоохон арилжааны
фермерүүд
Эрсдэлийн үнэлгээний параметр сайжруулсан
систем /автомат/
Мэдээлэлээр нийлүүлэлтийн сүлжээнд байгаа
эсэхийг гаргаж ирнэ
Зээлийн багцийн төрөлжүүлэх
Эрсдлийг хуваах/эхний алдагдалд
Даатгал// хохирлоос урьдчилан сэргийлэх
Үйлчлүүлэгчийн
төрөл
Хүчин чадал
Үйлчлүүлэгчид нь
туршлагатай эсэх
Жижиг арилжааны фермер
Байгууллага/ жижиг фермерүүдийн холбоо
Үйлчлүүлэгчдийнхээ санхүүгийн мэдлэгийг
дээшлүүлэхэд анхаарах
ХАА-н санхүүжилт ба үнэ цэнийн сүлжээний хоорондын хамаарал
(ХАА-н бүх төрлийн бүтээгдэхүүн, түүхий эд)
Үйлдвэрлэлт
Боловсруулалт
Тээвэрлэлт
Хуваарилалт
Тээвэрлэлт
 Дотоод зах
зээл
 Гадаад зах
зээл
 Агуулах
Хуваарилалт
 Гэрээний
дагуу
хуваарилах
 Ложистик
зохицуулалт
Борлуулалт
Хэрэглэгч
Борлуулалт
 Чанарын
баталгаатай
 Хүргэлт,
түгээлт
 Бүтээгдэхүүн
шинэчлэл
 Бусад
Хэрэглэгч
 Эцсийн
бүтээгдэхүүн
худалдан
авагч
 Хот, хөдөөгийн худалдан авагч
Үйлдвэрлэл (Орц)
Үйлдвэрлэлт
 Хөрс
бэлтгэлт
 Тариалалт
 Услалт
 Бордолт
 Хураалт
Боловсруулалт
 Ялгалт,
цэвэрлэлт
 Ангилалт
 Ариутгал
 Савлалт
Технологи (га-гийн ургац нэмэгдүүлэх, хураалтын дараах боловсруулалт, хадгалалт, тээвэрлэлт, чанар, үр ашиг)




ХАА-н бүтээгдэхүүний үнэ цэнийн сүлжээг боловсронгуй болгоход санхүүгийн дэмжлэг чухал гэдгийг санхүүгийн
байгууллагууд мэдэрч анхаарлаа хандуулна.
Богино хугацаат зээл - орцод шаардагдах ажлын капитал, мөнгөний урсгалын зохицуулалт, ирээдүйн орлого
Урт хугацаат зээл – үл хөдлөх хөрөнгө, газар эзэмших, түрээслэх, шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх
Мөнгө хадгалах, шилжүүлэх үйлчилгээ – мөнгөний урсгалын менежмент, эрсдэлийг бууруулах, хөрөнгө оруулалт хийх
Даатгал – эрүүл мэнд, амь нас, байгалын эрсдэлийг бууруулах
ҮНЭ ЦЭНИЙН СҮЛЖЭЭНИЙ НӨХЦӨЛ ДЭХ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ БОЛОН САНХҮҮГИЙН УРСГАЛ
Санхүүгийн
байгууллагууд
Банкууд
Банк бус санхүүгийн
байгууллагууд
Үнэ цэнийн
сүлжээнд
оролцогчид
Экспортлогчид, бөөний
худалдаачид
Дэмжих үйлчилгээ
Техникийн сургалт
Боловсруулагчид
Бизнесийн сургалт
Хувийн хөрөнгө
оруулагчид, сангууд
Хоршоод, холбоод
Орон нутгийн
байгууллагууд
Орон нутгийн худалдаачид,
боловсруулагчид
Төрөлжсөн үйлчилгээ
Үйлдвэрлэгчид
Баталгаажуулалт
Малчид, тариаланчид
Орц нийлүүлэгчид
Бүтээгдэхүүний урсгал
Санхүүгийн урсгал
ХАА-Н ҮНЭ ЦЭНИЙН СҮЛЖЭЭНИЙ СОНИРХЛЫН БҮЛГҮҮД
Үнэ цэнийн сүлжээний үйл ажиллагааны
хүрээ
Орц
Үйлдвэрлэл
ХАА-н үйлдвэрлэл
Тээвэр
Боловсруулалт
Агуулах
ХАА-н ложистик
Борлуулалт
ХАА-н хүнсний үйлдвэрлэл
Санхүүгийн үйлчилгээ
Дэмжих үйлчилгээ
ХЭРЭГЛЭГЧ
ҮНЭ ЦЭНИЙН СҮЛЖЭЭНИЙ САНХҮҮЖИЛТИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД
Санхүүгийн зуучлагчид
1. Арилжааны банкууд
2. Зээлийн төвүүд
3. Хоршооллын банкууд
4. ХАА-н хөгжлийн банкууд
5. Бичил санхүүгийн байгууллагууд
6. Банк бус санхүүгийн байгууллагууд
7. Лизингийн компаниуд
8. Даатгалын компаниуд
9. Хамтарсан хөрөнгө оруулагчид
10. Хувийн хөрөнгө оруулалтын сангууд
Санхүүгийн бус зуучлагчид
1. Орц нийлүүлэгчид
2. Тоног төхөөрөмж нийлүүлэгчид
3. Маркетингийн компаниуд
4. Худалдаачид ба бөөний худалдаачид
5. Экспортлогчид
6. Тэргүүлэх фермер, пүүсүүд
7. Корпорациуд
8. Фермерийн аж ахуйн байгууллагууд
9. Үйлдвэрлэгч компаниуд
10. Гэр бүл, найз нөхөд
Орц, экспорт болон татварын хөнгөлөлтийн санхүүгийн эх үүсвэрт улсын төсвийн
татаасыг хуваарилна.
Эрэлт
Санхүүгийн хэрэгцээ
Орц нийлүүлэгчид
Үр, бордоо, хор гербицид, малын тэжээл, эм тарилга,
ХАА-н техник, тоног төхөөрөмж
Үйлдвэрлэгчид
Малчид, тариаланчид, бусад хөдөө аж ахуйн
бүтээгдэхүүн, түүхий эд үйлдвэрлэгчид
Агуулах
Үр тариа, төмс, хүнсний ногоо, ноос, ноолуур, арьс ширний
агуулах, мах, сүүний хөргүүлтэй зоорь, ложистик
Боловсруулагчид
Боловсруулах болон савлах үйлдвэрүүд
Жижиглэнгийн ба бөөний
худалдаачид
Худалдааны болон маркетингийн байгууллагууд
Экспортлогчид
Ачааг ачихын өмнөх болон дараах төлбөр
Схем 3.Мах бэлтгэл, нийлүүлэлтийн явцад гарч буй үнийн өсөлт
Эх сурвалж: Судлаач
Эх үүсвэр: Судлаач
Схем 3-д үзүүлсэн өнөөгийн мах бэлтгэл,
нийлүүлэлтийн явцад гарч буй үнийн өсөлт нь 1990
оноос хойшхи мал аж ахуйн бүтээгдэхүүн, түүхий
эдийн
бэлтгэл,
нийлүүлэлтийн
тогтолцооны
дутагдалтай талыг төлөөлүүлэн илэрхийлж байна.
Үүнээс харахад малчдын гар дээрх махны үнэ 40-100
хувиар нэмэгдэж хэрэглэгчдэд очиж байгаа дүр зураг
дээр ажиглагдаж байна. Энэ нь мах бэлтгэх,
нийлүүлэх үйл ажиллагаа нь хэт олон шат дамжлага
дамжсан, тухайн шат дамжлага бүрт махны үнэ
үндэслэлгүйгээр өсдөг болохыг харж болно.
Махны үнэ цэнийн сүлжээний зураглал
Бүтээгдэхүүний үнэ цэнийн сүлжээний санхүүжилтийн жишиг загвар
Зохион байгуулагдсан
1
үйлдвэрлэгчдийг
1
нэгтгэх
Техникийн туслалцаа
Чанарын баталгаажуулалт
Үйлдвэрлэгч
Санхүүжүүлэх:
*Активын
менежмент
*Агуулахын
гүйлгээ
Зах зээл,
худалдан
авагчдыг
холбох
3
Даатгал
тээвэр
Бүтээгдэхүүний
байршил
Худалдааны
байгууллагуудын
сүлжээ
5
Цуглуулах Нэмүү өртөг
бий болгох
Агуулах дахь
бүтээгдэхүүн
4
Баталгаа болон барьцааны
баталгаажуулалт
Санхүүжилтийн эх
үүсвэрээс үйлдвэрлэгчдэд
төлбөр төлөлт 6
ДҮГНЭЛТ: АНХААРАЛ ТАТАХ ГОЛ ХҮЧИН ЗҮЙЛС
ОЙЛГОЛТ:
• Зах зээл ба үйлдвэрлэл
• Харилцагчид болон стратегийн түншлэгчид
ЗОХИОН
БАЙГУУЛАЛТ:
• Хамгийн чухал стратегийн ач холбогдол бүхий цэгт сүлжээний
санг бий болгох
• Илэн далангүй, үр ашигтай түншүүдэд итгэл хүлээлгэх
ЭРСДЭЛ:
• Үйлдвэрлэлийн
өөрчлөлт хийх
технологи
болон
бүтээгдэхүүнд
шинэтгэл,
• Үнэ цэнийн сүлжээний давуу тал, боломжийг ашиглах
• Зээлийн зөв бүтэцийг бүрдүүлэх, шинжлэх
ҮЙЛЧИЛГЭЭ:
• Цагаа олсон, дахин давтагдах,
үйлчилгээг санал болгох
санхүүгийн
• Бизнес болон харилцагчдад анхаарлаа хандуулах
уян
хатан
Б. Газар тариалан
Үнэ цэнийн сүлжээ, санхүүжилт
• Шат бүрд нь өртөг бүтээх, ХАА бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлээс
эцсийн хэрэглээ хүртлэх нийлмэл процессийн гинжин хэлхээг
өртгийн сүлжээ гэнэ.
• Өртгийн сүлжээний үйлдвэрлэлийн өсөлтөд учирч буй саадыг
арилгах зорилгоор сүлжээний агентүүдэд олгож буй
санхүүгийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг өртгийн сүлжээний
санхүүжилт гэнэ.
• Өртгийн сүлжээ, түүний санхүүжилтийг схем, функционал
загварыг ашиглан судална.
• Бүтээгдэхүүний болон хүчин зүйлсийн дотоодын ба олон улсын
зах зээлийг шинжлэх нь өртгийн сүлжээний судалгааны чухал
асуудал.
Үнэ цэнийн сүлжээний бүтээгдэхүүн, санхүүгийн урсгал
Санхүүгийн үйлчилгээ
Банк
Үнэ цэнийн сүлжээний нийлүүлэгч
Туслах үйлчилгээ
Бөөний худалдаа
Техникийн
сургалт
Боловсруулалт
ББСБ
Орон нутгийн
худалдаа/боловсруулалт
Хувийн ХО,
сан
Хоршоо/
холбоод
Орон нутгийн
хамтын
байгууллага
Боловсруулах бүлэг
Бизнесийн сургалт
Мэргэжлийн
үйлчилгээ
ХАА ААН
Баталгаажуулалт
Орцын нийлүүлэгчид
Бүтээгдэхүүний урсгал
Санхүүгийн урсгал
Төмсний дотоодын эрэлт, тарих талбай
• Төмсний дотоодын эрэлт: 185’000 тонн (2014 оны
байдлаар)
• Тарих талбай: 15’000 га
• Үрийн төмс: 45’000 тонн
Төмсний үр үржүүлэгийн хандлага
Бичил булцуу
Супер элит
Элит
Репродукц 1
Репродукц 2
200’000
60t
270t
1’200t
5’400t
Талбай, га
4
18
80
360
1’620
Ургац, т/га
15t
15t
15t
15
2013
2014
2015
2016
Хэмжээ
Жил
2017
Үрийн тооцоо: га-ын ургац-21т, үрэнд 80%- 16,8т, хадгалалтын хорогдол 10%- 15т
Төмсний үрийн систем
2 судалгааны хүрээлэн
1 мэрэгжлийн үрийн аж
ахуй
28 албан ёсны үр үржүүлэгч аж
ахуй
256 сумын 320 албан ёсны бус үр
үржүүлэгч
63000 төмсний тариалан эрхлэгч
Бичил булцуу үйлдвэрлэл
Супер элит/элит үр
үйлдвэрлэл
I,II
репродукцийн үр
үйлдвэрлэл
Тариаланчдын
үр үйлдвэрлэл
Төмсний үр үйлдвэрлэлийн үнэ цэнийн сүлжээ
Бодлогын зохицуулалт
Сертификац
жуулах
Жин, хэмжүүрийн
Борлуулалтын
Сортын
Төмсний үр үйлдвэрлэлийн өртгийн Сүлжээ
In-vitro
үржүүлэг
Бичил булцуу
үржүүлэг
Супер Элит үр
үйлд вэрлэл
Репродукц
үр үйлд вэрлэл
Элит үр
үйлдвэр лэл
Товарын
төмс
үйлдвэрлэл
Төмсний
зах зээл
Хуваарилалт/Хадгалалт
Туслан дэмжих үйлчилгээ
Үрийн
Чанарын
Хяналт
Орцын
Шинэ
хангалт
сорт
Зах зээлийн
мэдээлэл
Санхүүжилт
зээл
Бизнесийн
Чадварын
дээшлэлт
Экстен
шиний
үйлчилгээ
Үйлдвэрлэл, ложистик
Үзүүлэлт
Нийт тарих талбай, га
Товарын төмсний ургац, (т/га)
хэмжээ
Тайлбар
15’000
14.3
Элит үрийн ургац (т/га)
25
I,II репродукцийн ургац (т/га)
20
Улсын 2013 оны хэмжээ
2013 оны улсын дундаж ургац
МТХ-ийн 2014 оны төсөөлөл
МТХ-ийн 2014 оны төсөөлөл
МТХ-ийн 2014 оны төсөөлөл
Эрт ургацын төмсний ургац (т/га)
12
Ложистик
Хадгалалт (төг/тонн/сар)
6’000 Дундаж зардал
Тээвэр (төг/кг)
40 Гол тариалангийн бүсээс УБ -т
Тээвэр (төг/кг)
50 УБ-ын зоориноос тариалангийн гол
бүсэд
Үнэ, зардал
Үзүүлэлт
Хэмжээ
Үзүүлэлт
Хэмжээ
Үйлдвэрлэлийн зардал
Үнэ, хэмжээ
Бичил булцуу (төг/ширхэг)
100
8’798’000
Супер элит үр(төг/кг)
700
Супер элит үр(төг/га)
Элит үр (төг/кг)
700
Элит үр (төг/га)
7’398’000
5’748’500
I репродукцийн үр (төг/кг)
650
I,II репродукцийн үр
(төг/га)
II репродукцийн үр (төг/кг)
600
Товарын төмс,доод (төг/кг)
400
Товарын төмс,дунд
(төг/га)
5’748’500
Эрт болцын төмс
(төг/га)
5’748’500
Товарын төмс,дунд (төг/кг)
500
Товарын төмс,дээд (төг/кг)
600
Эрт болцын төмс(төг/кг)
Дискоунтын хүү 13%
800
Хорогдлын хувь 20%
Санхүүгийн шинжилгээ
Санхүүгийн шинжилгээ
Нийт зардал
SCF
ХО-ын зардал
техник
0.91
трактор
0.91
усалгааны систем
0.91
барилга байгууламж
0.7
мал амьтан
1
газар
1.2
ажлын капитал
1
үйл ажиллагааны зардал
Хөдөлмөр
0.83
Үр
0.95
Бордоо
0.91
Гербецид
0.91
Шатхуун
0.95
Бусад
0.95
Нийт орлого
Цэвэр орлого
FNPV(10%)
FIRR
2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
631 386.21 365.42 395.71 388.31 388.31 388.31 388.31 388.31 388.31 388.31
631
16
110
354
15
38
33
65
0 386.2 365.4 395.7 388.3 388.3 388.3 388.3 388.3 388.3 388.3
14.8
13.8
15.2
14.9
14.9
14.9
14.9
14.9
14.9
14.9
109.3 102.2 112.6 110.1 110.1 110.1 110.1 110.1 110.1 110.1
20.1
18.8
20.7
20.2
20.2
20.2
20.2
20.2
20.2
20.2
9.6
8.9
9.8
9.6
9.6
9.6
9.6
9.6
9.6
9.6
18.8
17.6
19.4
19.0
19.0
19.0
19.0
19.0
19.0
19.0
213.6 204.0 218.0 214.6 214.6 214.6 214.6 214.6 214.6 214.6
0 485.8 404.2 479.0 495.5 495.5 495.5 495.5 495.5 495.5 760.5
-631
99.5
38.7
83.3 107.1 107.1 107.1 107.1 107.1 107.1 372.1
48.11
11.4%
Эдийн засгийн шинжилгээ
Эдийн засгийн шинжилгээ
2013
0
589.9
589.9
14.6
100.1
322.1
10.5
38.0
39.6
65.0
Нийт зардал
SCF
ХО-ын зардал
техник
0.91
трактор
0.91
усалгааны систем
0.91
барилга байгууламж
0.7
мал амьтан
1
газар
1.2
ажлын капитал
1
үйл ажиллагааны зардал
Хөдөлмөр
0.83
0
Үр
0.95
0
Бордоо
0.91
0
Гербецид
0.91
0
Шатхуун
0.95
0
Бусад зардал
0.95
0
Нийт орлого
0
Цэвэр орлого
-589.9
ENPV(10%)
455.6
EIRR
23.8%
2014
1
301.2
2015
2
281.7
2016
3
310.2
2017
4
303.2
2018
5
303.2
2019
6
303.2
2020
7
303.2
2021
8
303.2
2022
9
303.2
2023
10
303.2
301.2
12.3
103.9
18.3
8.7
17.9
140.2
461.5
160.2
281.7
11.5
97.1
17.1
8.1
16.7
131.1
383.9
102.3
310.2
12.6
107.0
18.8
9.0
18.4
144.4
455.1
144.9
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
470.7
167.5
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
470.7
167.5
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
470.7
167.5
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
470.7
167.5
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
470.7
167.5
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
470.7
167.5
303.2
12.3
104.6
18.4
8.8
18.0
141.1
714.4
411.2
Бодлогын шинжилгээ
Бодлогын шинжилгээний матриц
Хувийн ашиг: D=A-(B+C) ГХЗ шилжилт: J=B-F, (N+R+V)
Нийгмийн ашиг: H=E-(F+G) ДХЗ шилжилт: K=C-G, (O+S+W)
Гарцын шилжилт: I=A-E,(M+Q+U) Цэвэр шилжилт: L=I-(J+K), (D-H)
,(P+T+X)
Бодлогын шинжилгээний өргөтгөсөн
матриц
Бодлогын шинжилгээний матриц(PAM)
PAM: Бодлогын шинжилгээнд ЗӨШ болон гадаад
худалдааны онолын концепцийг ашиглана
 ААН-ийн санхүүгийн (хувийн) ба эдийн засгийн
(нийгмийн) үр дүнг 6х4 хэмжээтэй матрицаар илэрхийлнэ
I мөр: ААН-ийн санхүүгийн тооцоог илэрхийлнэ.
Орлого, зардлыг дотоодын үнээр илэрхийлэх бөгөөд
үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийг гадаад, дотоод гэж ангилна.
• Гадаад хүчин зүйлс: импортоор авдаг бордоо, гербицид,
шатахуун гм
• Дотоод хүчин зүйлс: газар, хөдөлмөр, капитал гм
Бодлогын Шинжилгээний Матриц
II мөр: үйл ажиллагаа, үр дүнг дэлхийн зах зээлийн үнэ,
нийгмийн үнэлэмжээр илэрхийлнэ
III мөр: I, II мөрийн ялгавараар тодорхойлогдох бөгөөд
зах зээл, бодлогын үзүүлэх нөлөөг илэрхийлнэ. Зах зээл
хэвийн
нөхцөлд
үйлдвэрлэгчийн
олох
ашигт
бүтээгдэхүүний (I), худалдаа, ханшийн (I, J), макро
түвшний бодлогын үзүүлэх нөлөөг илэрхийлнэ
IV мөр:Зах зээл гажсан үед түүний үр дагаварыг бодлогын
үзүүлэх нөлөөнөөс салгаж тодорхойлно.
Энэ нөлөөг нөөцийн шилжилтээр илэрхийлнэ
V,VI мөр: Бодлогын үзүүлэх нөлөөг илэрхийлнэ
1.Хувийн зардлын харьцаа(private cost ratio, PCR)
• PCR=C/(A-B) Ашигтай эсэхийг илэрхийлнэ.
• PCR<1: ААН хувийн болон, нийгмийн эрх ашгийн хувьд ашигтай
• PCR>1: ААН хувийн болон, нийгмийн эрх ашгийн хувьд
алдагдалтай
2.Дотоодын нөөцийн зарцуулалтын итгэлцүүр (domestic
resource cost coefficient , DRC)
DRC = G/(E-F)
Тухайн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн харьцангуй давуу
байдал,нийгмийн ашгийг илэрхийлнэ.
DRC>1: ашигласан дотоодын нөөцийн өртөг нийгмийн нэмэгдсэн өртгөөс
илүү байгааг илтгэнэ
DRC<1: тухайн улс үйлдвэрлэж байгаа бүтээгдэхүүний хувьд харьцангуй
давуу болохыг харуулна
3. Үр ашигт хоригийн итгэлцүүр (effective protection
coefficient,EPC)
• EPC = (A-B)/(E-F)
Гадаад худалдаанд арилжаалагдах барааны бодлогын үр дүнг илэрхийлнэ
• EPC>1: тухайн бодлогын үр дагавар эерэг болохыг илтгэх ба ААН
татаасын дэмжлэгтэйг илтгэнэ
• EPC<1: ААН татварын дарамттай байгааг илэрхийлнэ
4. Хувийн ба нийгмийн ашигт байдлын харьцаа (ratio of
private and social profit,RPSP)
RPSP = D/H (=(A-B-C)/(E-F-G))
RPSP >1: хувийн хэвшлийн олох ашиг нийгмийнхээс давуу болохыг
илтгэнэ
RPSP <1: нийгмийн хүртэх ашиг хувийнхээс давуу болохыг илтгэнэ
5.Үйлдвэрлэгчэд үзүүлэх татаасын харьцаа (subsidy
ratio to producers , SRP)
• SRP = L/E (=[(D-H)/E]
• SRP >0 үйлдвэрлэгч татаасын дэмжлэгтэйг илэрхийлнэ
• SRP <0 үйлдвэрлэгч татварын дарамттайг илэрхийлнэ
6.Номинал хоригийн итгэлцүүр (nominal protection coefficient ,
NPC)
NPCO=A/E :Бүтээгдэхүүний хоригийн итгэлцүүр
NPCO>1: үйлдвэрлэгч
татаасын дэмжлэгтэй, хэрэглэгч татварын
дарамттайг илэрхийлнэ
NPCO<1 : хэрэглэгч
татаасын дэмжлэгтэй, үйлдвэрлэгч татварын
дарамттайг илэрхийлнэ
NPCI=B/F: Орцын хоригийн итгэлцүүр
NPCI>1: үйлдвэрлэгч татварын дарамттай
NPCI<1 : үйлдвэрлэгч татаасын дэмжлэгтэй
Элит үр үйлдвэрлэлийн бодлогын шинжилгээ
Орлого
Зардал
Зардал
ГХЗЗардал
Санхүү
гийн
510.2
PCR=C/(A-B)
0.649
DRC=G/(E-F)
0.527
NPCO=A/E
1.162
NPCI=B/F
1.061
123.6
EPC=(A-B)/(EF)
1.214
0.900
Ашиг
ДХЗЗардал
158
228.6
Эдийн
засгийн
438.9
148.9
152.7
137.3
RPSP=(A-BC)/(E-F-G)
Гажилт
71.3
9.1
75.9
-13.7
SRP=L/E
-0.031
Дүгнэлт, санал
А. Санхүү, эдийн засгийн шинжилгээний үр дүн
• Төмсний үр үйлдвэрлэлийг санхүүжүүлэх боломж эдийн
засгийн тухайн үеийн байдлаас шалтгаална. Үр үржүүлэгч
ААН-ийн хувьд зах зээлийн үнээр тооцоолбол дискоунтын
түвшин 11,4 хувиас доош байхад зээлээ эргэн төлөх боломжтой
байна
• Нийгмийн (ОУ зах зээлийн) үнээр тооцоолбол дискоунтын
түвшин 23,8 хувиас доош байвал зохино.
• Нийгмийн нийтлэг эрх ашгийн үүднээс эдийн нөхцөл муудсан
тохиолд үрийн аж ахуйд татаасын дэмжлэг шаардлагатай юм.
Дүгнэлт, санал
Б. Бодлогын шинжилгээний үр дүн
• Төмсний үрийн аж ахуй эрхлэх нь ашигтай ажиллах
боломжтой, нөөцийн ашиглалтын хувьд харьцангуй давуу
байна
• Олон улсын зах зээлийн байдалтай зэрэгцүүлбэл үрийн
төмсний үнийн хувьд татаасын дэмжлэгтэй, үйлдвэрлэлийн
орцын үнийн хувьд татварын дарамттай байна
• Үрийн төмсний үнийн өсөлтийг хязгаарлах, үйлдвэрлэлийн
хүчин зүйлсиин үнийн хувьд татаасын дэмжлэг үзүүлэх
бодлогын зохицуулалт шаардлагатай байна
Анхаарал хандуулсанд
баярлалаа!

similar documents