prezentacja

Report
WŁADZA
SĄDOWNICZA
WŁADZA SĄDOWNICZA
opiera swoje funkcjonowanie na działaniu
niezawisłych i niezależnych SĄDÓW
mających monopol na rozstrzyganie konfliktów
prawnych
Ale SĄDY nie mogą dokonywać zmian w wydanych
aktach prawnych, na podstawie których orzekają
a pozostałe władze mogą wywierać pośredni bądź
bezpośredni wpływ na nominacje sędziowskie
i finansowanie działalności sądów
w praktyce ZNACZENIE WŁADZY
SĄDOWNICZEJ JEST na ogół MNIEJSZE
niż dwu pozostałych
PODSTAWOWE ZASADY
FUNKCJONOWANIA
WŁADZY SĄDOWNICZEJ
1. NIEZAWISŁOŚĆ SĘDZIÓW I NIEZALEŻNOŚĆ SĄDÓW
• zagwarantowanie całkowitej niezależności
w orzekaniu
• brak jakichkolwiek nacisków ze strony
innych władz
• niezależność od opinii publicznej
podstawą orzekania KONSTYTUCJA i USTAWY
GWARANCJE NIEZAWISŁOŚCI
SĘDZIOWSKIEJ
oddzielenie organów władzy sądowniczej od
innych organów władzy
niemożność ingerowania w orzecznictwo
zasada INCOMPATIBILITAS
nieusuwalność sędziów
IMMUNITET sędziowski
brak odpowiedzialności za orzecznictwo
niezależność materialna
GWARANCJE PROCESOWE
PODSTAWOWE ZASADY
FUNKCJONOWANIA WŁADZY
SĄDOWNICZEJ
2. DWU- LUB TRZYINSTANCYJNOŚĆ postępowania
3. NADZÓR SĄDU NAJWYŻSZEGO
4. UDZIAŁ OBYWATELI w sprawowaniu wymiaru
sprawiedliwości
a) SĘDZIOWIE PRZYSIĘGLI
b) ŁAWNICY
5. ZASADA POWSZECHNOŚCI DOSTĘPU DO SĄDU
6. ZAKAZ PROCESÓW INKWIZYCYJNYCH
STRUKTURA SĄDOWNICTWA
SĄD NAJWYŻSZY
SĄDY
ADMINISTRACYJNE
• Naczelny Sąd
Administracyjny
• wojewódzkie SA
SĄDY
POWSZECHNE
• rejonowe
• okręgowe
• apelacyjne
TRYBUNAŁY
• Trybunał
Konstytucyjny
• Trybunał Stanu
SĄDY
WOJSKOWE
• garnizonowe
• okręgów
wojskowych
SĄDY POWSZECHNE
DOMNIEMANIE KOMPETENCJI
ZRÓŻNICOWANA STRUKTURA
SĘDZIOWIE POWOŁYWANI POPRZEZ WYBÓR LUB
MIANOWANIE
WYMOGI stawiane przed kandydatami na sędziów:
• ukończenie studiów prawniczych
• praktyka w zawodzie
• zdanie egzaminu państwowego lub przejście
postępowanie kwalifikacyjnego
• cenzus wiekowy
SĄDY ADMINISTRACYJNE
sprawują kontrolę nad legalnością decyzji
wydawanych przez administrację
SĄDY KONSTYTUCYJNE
sprawują kontrolę nad zgodnością aktów prawnych z aktem
uznawanym za nadrzędne źródło prawa (konstytucją)
model SCENTRALIZOWANY
I ABSTRAKCYJNY
model ZDENTRALIZOWANY
I KONKRETNY
(model austriacki)
(model amerykański)
• kompetencje do kontroli
konstytucyjności ma tylko
jeden, specjalnie do tego
powołany sąd
• usunięcie normy z systemu
prawnego (ex nunc, ex tunc
lub pro futuro)
• inicjatywa zewnętrzna
• kontrola konstytucyjności
przez wszystkie sądy
• norma pomijana tylko w
danej, konkretnej sprawie
• z inicjatywy jednej ze stron
SĘDZIOWIE sądów konstytucyjnych są powoływani przez:
• PARLAMENT
• GŁOWĘ PAŃSTWA
• PARLAMENT I GŁOWĘ PAŃSTWA
• Przez organy wszystkich trzech władz
na ogół na jedną kadencję, która trwa od 6 do 12 lat (w PL - 9);
skład częstokroć jest odnawiany rotacyjnie albo
poszczególnych sędziów powołuje się indywidualnie
SĄDY WOJSKOWE
istnieją tylko w niektórych krajach (nie jest to praktyka
powszechna )
sprawują wymiar sprawiedliwości w siłach zbrojnych
w sprawach karnych
Do kompetencji władzy sądowniczej należy w szczególności:
• orzekanie o odpowiedzialności osób sprawujących
funkcje publiczne
SĄD KONSTYTUCYJNY
SĄD POWSZECHNY
SĄDY SZCZEGÓLNE (np. Trybunał Stanu)
• kontrola procesu wyborczego
rozstrzygnięcie wyników wyborów
kontrola przebiegu kampanii wyborczej
możliwość podważenia decyzji o odmowie rejestracji
• kontrola działalności partii politycznych
• ochrona wolności obywatelskich
RELACJE POMIĘDZY WŁADZĄ WYKONAWCZĄ,
USTAWODAWCZĄ I SĄDOWNICZĄ
1. Model oparty na analizie podażowo-popytowej
Koszt ustawy
S1
S
E1
WPROWADZENIE
PODZIAŁU WŁADZ
E
D
Liczba wydawanych ustaw
D – skłonność do płacenia lobbystom za promowanie
danej ustawy
S – możliwość wpłynięcia przez lobbystów na
wprowadzanie w życie określonych aktów prawnych
RELACJE POMIĘDZY WŁADZĄ WYKONAWCZĄ,
USTAWODAWCZĄ I SĄDOWNICZĄ
2. Model przetargowy
A priori zakłada się wprowadzenie zasady podziału
władz,
a legislatywa i egzekutywa mają udział w ostatecznym
wprowadzeniu aktu prawnego
0
E0
Emax
zbiór DYSKUSYJNY
zbiór PRZETARGOWY
L0
Lmax
poziom wydatków
związanych z danym
aktem prawnym
2. Model przetargowy – c.d.
UWZGLĘDNIENIE WŁADZY SĄDOWNICZEJ
A S
0
E0
Emax
L0
Lmax
poziom wydatków
związanych z danym
aktem prawnym
A – ustawa w kształcie uzgodnionym przez
legislatywę i egzekutywę
S – ustawa preferowana przez władzę sądowniczą
Jeśli S mieści się w ZBIORZE PRZETARGOWYM,
wówczas przedstawiciele legislatywy i egzekutywy
nie zareagują na działania władzy sądowniczej
zmianą ustawy.
SYSTEM PRAWNY
systemy oparte na
PRAWIE ZWYCZAJOWYM
(common law)
sędziowie tworzą prawo
istotną rolę odgrywają
precedensy, w oparciu o
które tworzone są normy
generalne
sąd może odstąpić od
uwzględnienia
precedensów, ale jedynie,
gdy wykaże znaczące
różnice pomiędzy nimi a
rozpatrywaną sprawą
systemy oparte na
PRAWIE STANOWIONYM
(systemy kontynentalne)
sędziowie nie tworzą
prawa
precedensy nie są
wiążące
odstąpienie od
precedensów nie rodzi
skutków prawnych
HIERARCHIA AKTÓW
PRAWNYCH
KONSTYTUCJA
lub AKTY O RANDZE KONSTYTUCYJNEJ
ŹRÓDŁA PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO
USTAWY
ROZPORZĄDZENIA Z MOCĄ USTAWY
ROZPORZĄDZENIA
AKTY RZĄDOWE
PRAWO MIEJSCOWE
KONSTYTUCJA
AKT PRAWNYCH O NAJWYŻSZEJ MOCY PRAWNEJ w państwie,
w którym określone są zasady organizacji państwa,
jego cele i zadania,
podmioty władzy i sposoby jej sprawowania,
podstawowe prawa i wolności obywatelskie jednostek
oraz zasady zmiany zawartych w niej norm
PISANE
(formalne)
NIEPISANE
(nieformalne)
PEŁNE
KONSTYTUCJE
NIEPEŁNE
(małe)
METODY WPROWADZANIA
KONSTYTUCJI
• przez monarchę
(KONSTYTUCJA OKTROJOWANA)
• przez naród
(REFERENDUM KONSTYTUCYJNE)
• przez KONSTYTUANTĘ
• przez PARLAMENT
+ rozwiązania pośrednie
NOWELIZOWANIE KONSTYTUCJI
• POPRAWKI do konstytucji
nowelizacje są dodawane do tekstu konstytucji
bez modyfikowania jej pierwotnej treści
• ZMIANY TEKSTU konstytucji
nowelizacja wiąże się z każdorazową zmianą
treści konstytucji (wykreślenie nieaktualnych
przepisów)
NOWELIZACJE mogą być dokonywane przez:
• PARLAMENT
• NARÓD (referendum)
• w państwach autorytarnych - ORGAN WŁADZY
WYKONAWCZEJ
EKONOMIA KONSYTUCYJNA
James BUCHANAN (ur. 1919)
NAGRODA NOBLA 1986 r.
EKONOMIA KONSTYTUCYJNA
próba wyjaśnienia właściwości
działania alternatywnych zestawów zasad prawnoinstytucjonalno-konstytucyjnych, które określają
ramy, w jakich dokonują się wybory podmiotów
ekonomicznych i politycznych.
KONSTYTUCJA
każdy zestaw zasad ograniczających aktywność
jednostek w dążeniu do osiągania własnych celów
EKONOMIA KONSYTUCYJNA
Przedmiot badań:
konstytucje oparte na wzajemnych UMOWACH,
a w szczególności z jednej strony ograniczenia nakładane
na przedstawicieli władzy państwowej,
a z drugiej ograniczenia nakładane przez władzę na
obywateli
W jaki sposób różne zestawy przyjmowanych w
poszczególnych społeczeństwach zasad
konstytucyjnych wpływają na poziom dobrobytu?
POTWIERDZENIE WNIOSKU EKONOMISTÓW KLASYCZNYCH
KLUCZOWE JEST WPROWADZENIE
I PRZESTRZEGANIE ZASAD WOLNOŚCI
GOSPODARCZEJ
II poł. XX wieku w krajach Zachodnich
próba przebudowania gospodarki wedle nowych
zasad opartych na koncepcjach J. M. Keynesa:
INTERWENCJONIZM jako środek pozwalający
(1) uchronić kapitalizm przed upadkiem
(2) i dający szansę na budowę „PAŃSTWA DOBROBYTU”
BEZPIECZEŃSTWO SOCJALNE
„OD KOŁYSKI AŻ PO GRÓB”
WZROST ROLI PAŃSTWA W GOSPODARCE
obok podstawowego, RYNKOWEGO mechanizmu alokacji
zasobów coraz większego znaczenia zaczęło nabierać
rozdzielanie ich na podstawie DECYZJI POLITYCZNYCH

similar documents