Environment

Report
‫محيط شناس ي در برنامه ريزي استراتژيك‬
‫‪1‬‬
‫نظريه عمومي سيستمها‬
‫• سال ‪ 1940‬بوسيله برتالنفي‬
‫• در عمق تمام مسائل ‪ ،‬يک سري اصل و ضابطه موجود است که‬
‫بطور افقي تمام نظام هاي علمي را قطع مي کند و رفتار عمومي‬
‫سيستمها را کنترل مي نمايد ‪.‬‬
‫‪2‬‬
‫اهداف نظريه عمومي سيستمها (به اعتقاد بولدينگ(‬
‫‪ -1‬تعريف مفهوم سيستم و مفاهيم وابسته به آن‬
‫‪ -2‬طبقه بندي سيستم ها و کشف قوانين سيستم ها به طور عموم و طبقات‬
‫خاص از سيستمها به طور اختصاص ي‬
‫‪ -3‬ايجاد مدل هايي (با درجات مختلف عموميت) از عملکرد‪ ،‬تحول و به طور کلي‬
‫رفتار سيستم ها‬
‫‪ -4‬ايجاد منطق و روش ي مناسب براي بنيان گذاري تئوري هاي سيستمي خاص و‬
‫نيز ايجاد مکانيسمي براي بررس ي و حل مسائل مربوط به اهداف (‪،)2( ،)1‬‬
‫(‪(3‬‬
‫‪3‬‬
‫تعريف محيط سازمان ها‬
‫‪ -1‬كليه عواملي كه بر سازمان اثر گذاشته واز آن تاثير مي پذيرند‪.‬‬
‫‪ - 2‬تعامل ابعاد دروني سازمان با يكديگر و با عوامل خارج از سازمان‬
‫‪ -3‬مجموعه ا ي متشكل از شرايط‪ ،‬نيروها‪ ،‬عوامل و مولفه هايي‬
‫خارجي است كه بر عملكرد سازمان اثر مي گذارند و سازمان كنترل‬
‫كمي بر آنها دارد ‪ .‬محيط سازمان ها دو جلوه دارند ‪ )1( :‬ذهني و (‪)2‬‬
‫عيني‪.‬‬
‫‪4‬‬
‫محيط‬
‫ويژگي ها‬
‫ذهني‬
‫تصور مدير از عوامل‬
‫وسعت تفكرات و افق برنامه هاي سازمان‬
‫حوزه هاي ادراكي مدير از عوامل و پديده ها‬
‫ادراكات تصورات تلقي ها و احساسات‬
‫عيني‬
‫چيزهاي اطراف سازمان‬
‫وسعت ارتباطات سازمان‬
‫پديده ها و عوامل اطراف سازمان‬
‫محسوسات واقعيات و مشاهدات پيراموني سازمان‬
‫‪5‬‬
‫رويكردها به محيط‬
‫• در مورد ماهيت روابط سازمان و محيط بايد مباحث تغيير‬
‫را بين سازمان و محيط مورد بررسي قرار داد كه از جمله‬
‫به مدل عناصر چهارگانه تغيير مي توان اشاره نمودو سپس‬
‫به رويكردها به تغييرات محيطي پرداخت‪:‬‬
‫•ايده اصلي در اين مدل آن است كه به مديريت كمك كند سازمان را در‬
‫شرايط تغييرات به صورت موفقيت آميز مديريت نموده و شركت كنندگان‬
‫فعال در فرايند تغيير‪ ،‬تعيين حوزه و زمانبندي مفيد آن را شناسايي كند‪.‬‬
‫‪6‬‬
‫مدل عناصر چهارگانه تغيير‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫سا ا ا ااازمان سا ا ا اارد عبارتسا ا ا اات از سا ا ا ااازماني كا ا ا ااه‬
‫ق ا ااوانين‪ ،‬مق ا ااررات‪ ،‬سيس ا ااتم ه ا ااا ‪،‬س ا اااختارها‪،‬‬
‫كنت اارل و هم اااهنتي و حرك اات س ااازمان را جه اات‬
‫مي دهند؛‬
‫در ي ا ااك س ا ااازمان گ ا اارم ارز ه ا ااا و هنجاره ا اااي‬
‫مش ااترت هس ااتند ك ااه مس ااير و جه اات فعالي اات و‬
‫م ااي س ااازند و‬
‫ك ااار و روي ااه س ااازمان را م ا ا‬
‫تفاهم وهمسويي وجود دارد‪.‬‬
‫تغيير سرد‪ :‬نتيجه موقعيت خارجي يا‬
‫اضطراري قابل ت ي از قبيل نزديك‬
‫شدن به ورشكستي سقوط سهام ويا تهديد‬
‫رقابتي غير قابل اجتناب مي باشد‪.‬‬
‫تغيير گرم‪ :‬كه از جديت و پشتكار فردي و‬
‫حرفه اي نيروهاي سازمان نشات مي گيرد ‪.‬‬
‫تغييرسرد‬
‫مداخله‬
‫تبديل‬
‫سازمان ا‬
‫سرد‬
‫سازمان ا‬
‫گرم‬
‫اجرا‬
‫نوآوري‬
‫تغييرگرم‬
‫‪7‬‬
‫رويكردها به تغيير در محيط (‪)1‬‬
‫• الف‪ -‬رويكرد تاثير گذاري بر محيط و سيستم بسته ‪:‬بر روي محيط خارجي‬
‫تاكيد نمي شود و عدم هر گونه تاثيرگذاري متقابل بين سازمان با محيط‬
‫فرض مي شود‬
‫• ب‪ -‬رويكرد سازگاري با محيط ‪:‬عامل خيلي مهم تعيين كننده و تامين كننده‬
‫استمرار موفقيت سازمان در دراز مدت را محيط خارجي مي داند از اين رو‬
‫براي اينكه سازمان ها بتوانند به هستي خود ادامه بدهند مجبور به پاسخ‬
‫گويي به انتظارات محيط خارجي و تامين سازگاري با تغييرات هستند‬
‫• ج‪ -‬رويكرد تاثير پذيري متقابل‬
‫‪8‬‬
‫رويكردها به تغيير در محيط(‪)2‬‬
‫• رويكردضربه گيري(‪(fencing‬‬
‫– با ايجاد سپرهاي محافظ بين هسته اصلي و يا هيات مديران با تغييرات‬
‫محيطي بايد درصدد بود تا مصونيت هاي الزم را براي آنان ايجاد كرد‪.‬‬
‫– نتيجه اين رويكرد و جداشدن سازمان از تغييرات محيطي تعامل با آن و‬
‫تاثيرگذاري و تاثيرپذيري مي باشد‪.‬‬
‫• رويكرد مرزگستري يا صف شكني) ‪( Breakthrough‬‬
‫– بايد محدوديت ها و مرزها را از ميان برداشت و به استقبال تغييرات‬
‫وتالطم هاي محيطي شتافت ‪.‬‬
‫– اين رويكرد هوشمندي استراتژيك و پايش روندها‪ ،‬رخدادها و تحوالت و‬
‫ارزيابي اقدامات را ضروري مي شمارند‬
‫‪9‬‬
‫ساز و كارهاي تعامل با محيط از نظررابينز‬
‫نوآوري و نياز‬
‫ها‬
‫ توسعه و نوآوري در‬‫محصوالت و خدمات‬
‫متناسب با تغيير نيازها‪،‬‬
‫هدف ها‪ ،‬ساختار بازار‬
‫مولفه هاي‬
‫فني‬
‫سياستگذار‬
‫تناسب‬
‫عملياتي‬
‫سازمان ها با‬
‫محيط‬
‫استفاده گسترده‬
‫از اطالعات‬
‫ سطح شفافيت‪ ،‬ريسك ‪ -‬نحوه بروز رفتار ‪ -‬هنتام مواجهه با‬‫نسبت به تغييرات و عدم اطمينان ها براي‬
‫و سياست ها‬
‫كاستن ريسك‬
‫جذب امكانات و بسيج‬
‫تدوين سياست ها‬
‫و‬
‫تعيين اولويت ها‬
‫متناسب با تغييرات‬
‫ هدايت اجراي طرح‬‫هاي خود را با تقاضاي‬
‫بخش ها‬
‫تغيير برنامه هاي‬
‫سازمان ها بر‬
‫اثر عوامل‬
‫بيروني‬
‫ طرح ها و برنامه هاي‬‫سازمانها در چهارچوب‬
‫سياستهاي استراتژيك‬
‫‪10‬‬
‫ساختارهاي محيطي سازمان‬
‫‪11‬‬
‫محيط داخلي )‪(Internal Environment‬‬
‫• عوامل و مؤلفههاي داخل سازمان را در برميگيرد‪.‬‬
‫• از جمله مؤلفههاي محيط دروني‪:‬‬
‫– ساختار سازمان و عملكرد آن در مقابل چالشها و فرصتها‪ ،‬چتونتي‬
‫استراتژيهاي سازماني جهت حفظ مشتريان كنوني و جذب مشتريان‬
‫بالقوه‪ ،‬موقعيت مالي و سطح نقدينتي سازمان به منظور انجام عمليات‬
‫روزمره سازمان‬
‫‪12‬‬
‫محيط خارجي‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫تمام عوامل خارج از مرز سازمان است كه ممكن است بالقوه بر سازمان‬
‫اثرگذار باشند‪.‬‬
‫کارل ويک (‪ )1969‬فضاي خارج ازسازمان را به عنوان "محيط اطالعاتي" نام‬
‫گذاري کرده که سازمان همواره در پي تفسير وتبيين و کاهش ابهام در آن‬
‫محيط است‪.‬‬
‫ميير و اسکات (‪)1983‬محيط سازماني را به انواع اقتصادي‪ ،‬فن شناختي‪،‬‬
‫اجتماعي و سياس ي تقسيم ميکنند‪.‬‬
‫گرونيکو هالت (‪ )1984‬اجزاي محيط را به چهار بخش تسهيالتي (نظير دولت و‬
‫قانون گذار)‪،‬وظيفهاي (کارکنان‪ ،‬مشتريان و بانکها)‪ ،‬اصلي (رقبا و تجار) و‬
‫انتشار و پخش (جامعه‪،‬رسانهها و عامه) تفکيک ميکنند‪.‬‬
‫‪13‬‬
‫محيط خارجي‬
‫محيط عملياتي)‪(Operating Environment‬‬
‫• محيط عملياتي سطحي از محيط بيرون سازمان است كه‬
‫تأثيرات آني و شديدي بر عمليات و سودآوري مؤسسه دارد و‬
‫شامل مولفه هاي خاص و صريح براي مديريت سازمان مي‬
‫باشد‪ .‬مولفه اي اصلي اين سطح عبارتند از‪ :‬مشتري‪ ،‬عوامل‬
‫رقابتي‪ ،‬نيروي کار‪ ،‬تامين کنندگان و عوامل بين املللي‪.‬‬
‫‪14‬‬
‫محيط خارجي‬
‫محيط عمومي(‪)General Environment‬‬
‫• محيط عمومي در برگيرنده ي سطحي از محيط بيروني يک سازمان‬
‫است که شامل عواملي است که به نحوه ي مديريت سازمان تاثير‬
‫بلند مدت مي گذارد‪ .‬به دليل اهميت اين عوامل گاهي تلقي نادرستي‬
‫از تعريف محيط سازماني به چشم ميخورد و آن پندار ناصحيح‬
‫مساوي دانستن محيط عمومي با محيط سازماني است برخي از‬
‫اصلي ترين اين عوامل عبارتند از عوامل اقتصادي‪ ،‬اجتماعي ‪،‬‬
‫سياس ي‪ ،‬قانوني‪ ،‬تكنولوژي و ‪. ....‬‬
‫‪15‬‬
‫محيط دور و محيط نزديك‬
‫• محيط خارجي شامل" محيط نزديک "يا حوزه فعاليت و" محيط دور" يا محيط عمومي‬
‫است ‪.‬‬
‫• محيط نزديك يا محيط رقابتي همان فضايي است كه سازمان يا منطقه مورد مطالعه‬
‫جايتاه خود را در آن پيدا مي كند ‪.‬‬
‫• در محيط نزديك و كاري كه تاثير مستقيمتري بر عناصر و عملكرد شركت دارد دو مسئله‬
‫مهم يعني عوامل رقابتي و ميزان اثرگذاري آنها مطرح است‪.‬‬
‫• عوامل رقابتي همچون رقباي فعلي‪ ،‬رقباي جديد‪ ،‬قدرت چانهزني مصرفكنندگان‪ ،‬قدرت‬
‫چانهزني تامينكنندگان مواد‪ ،‬محصوالت جايگزين‪ ،‬قدرت نسبي دولتها‪ ،‬اتحاديهها و ساير‬
‫گروههاي ذينفع با استفاده از مدلهايي مانند مدل پورتر (مدل نيروهاي رقابتي) و آگاهي از‬
‫ميزان اثرگذاري مشتريان‪ ،‬رقبا‪ ،‬منابع تامين كننده مواد‪ ،‬بستانكاران‪ ،‬سهامداران‪،‬‬
‫اتحاديهها‪،‬‬
‫‪16‬‬
‫محيط دور و محيط نزديك‬
‫• محيط دور شامل عوامل زيست محيطي (طبيعي) ‪ ،‬اقتصادي ‪،‬‬
‫اجتماعي ‪ ،‬حقوقي ‪ ،‬فرهنتي ‪ ،‬ديوانساالري (بوروكراس ي) و عوامل‬
‫تكنولوژيك مي باشد كه از خارج سازمان بر آن تاثير مي گذارند‪.‬‬
‫• هرچقدر حوزه فعاليت سازمان با محيط عمومي سازگارتر باشد ‪،‬‬
‫سازمان در رسيدن به اهداف خود موفق تر است‪.‬‬
‫‪17‬‬
‫ابعاد كليدي در طبقه بندي هاي محيط‬
‫• پويايي)‪ : (Dynamism‬پويايي ميزان ايستايي يا تالطم محيط را‬
‫نشان مي دهد‪.‬‬
‫– پويايي سازماني يعني تغيير سيستم با تغيير پذيري شرايط محيط‬
‫• پيچيدگي) ‪:)Complexity‬تعريف پيچيدگي به وسيله تئوري‬
‫مي گردد‬
‫آشوب كه در اساليدهاي بعد مي آيد بهتر م‬
‫– ميزان بي نظمي و تغييرات در سازمان را گويند‪.‬‬
‫‪18‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪-1‬طبقه بندي محيطي برنز و استاكر‬
‫• مكانيكي و پويا‬
‫– سازمان هاي مكانيكي آنهايي هستند كه محيط خارج سازمان بر آنها تأثير‬
‫چشمگيري نخواهد داشت ‪.‬‬
‫– هرقدر سازماني از حالت مكانيكي به سمت ارگانيكي حركت كند‪ ،‬اثر‬
‫محيط بر آن بيشتر خواهد شد‪.‬‬
‫‪19‬‬
‫ساده‬
‫ميزان پيچيدگي محيط‬
‫پيچيده‬
‫عدم اطمينان درک شده در حد متوسط‬
‫عدم اطمينان درک شده در سطح باال‬
‫محيط‪ :‬تعداد اندکي عناصر در محيط وجود دارد‬
‫که به هم شبيه و در يک فرآيند پيوسته‬
‫تغيير قرار دارند‪.‬‬
‫عناصر‪ :‬پيچيدگي کم‪ ،‬رسميت کم‪ ،‬متمرکز‬
‫(سيستم ساده و ناپايدار)‬
‫محيط‪ :‬عناصر متعددي در محيط وجود دارد که‬
‫شبيه به هم نيستند و در يک فرآيند تغيير‬
‫پيوسته هستند‬
‫ساختار‪ :‬پيچيدگي کم‪ ،‬رسميت کم و عدم تمرکز‬
‫(سيستم ارگانيکي)‬
‫عدم اطمينان درک شده در حد پائين‬
‫عدم اطمينان درک شده متوسط به پائين‬
‫محيط‪ :‬تعدادي عناصر محدود و شبيه به هم که‬
‫ً‬
‫اساسا ثابت و غير متغيراند‬
‫ساختار‪ :‬پيچيدگي زياد‪ ،‬رسميت زياد و تمرکز‬
‫(سيستم مکانيکي)‬
‫محيط‪ :‬عناصر متعددي در محيط که شبيه هم‬
‫نيستند و بدون تغييراند‪.‬‬
‫ساختار‪ :‬پيچيدگي زياد‪ ،‬رسميت زياد و عدم تمرکز‬
‫(سيستم پيچيده و پايدار)‬
‫زياد (پويا)‬
‫ميزان تغييرات محيط‬
‫کم (ايستا)‬
‫‪20‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪-2‬طبقه بندي محيطي امري و تريست‬
‫ً‬
‫ن‬
‫• الف ‪ -‬محيط تصادفي آرام‪ :‬اين محيط نسبتا بدو تغيير است‪ .‬بنابراين‪ ،‬از‬
‫جانب آن هيچ تهديدي متوجه سازمان نيست‪ .‬در چنين محيطي توزيع‬
‫درخواست ها به صورت تصادفي است‪ ،‬سرعت تغييرات بسيار كند و پديده‬
‫عدم اطمينان در آن بسيار ضعيف است‪ .‬در چنين محيط برنامه ريزي مي‬
‫توان انتظار داشت كه روشهاي اوليه برنامه ريزي كاربرد بيشتري داشته‬
‫باشند‪.‬‬
‫• ب ‪ -‬محيط خوشه اي آرام‪ :‬در اين محيط هم تغييرات زيادي رخ نمي دهد‪ ،‬ولي‬
‫تهديدات به صورت مجموعه يا انبوه در مي آيند‪ .‬سازماني كه در چنين محيطي‬
‫قرار مي گيرد در مقايسه با محيط تصادفي آرام بايد بيشتر گو به زنگ‬
‫خطرات محيط باشد‪.‬‬
‫‪21‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪-2‬طبقه بندي محيطي امري و تريست‬
‫• ج ‪ -‬محيط واكنش ي متشنج‪ :‬اين محيط از محيط هاي قبلي پيچيده تر است‪ .‬در چنين‬
‫محيطي چندين سازمان و شركت رقيب در پي هدف هاي مشابهي برمي آيند‪ .‬امكان دارد يك‬
‫يا چند سازمان به اندازه اي بزرگ باشند كه بتوانند بر محيط خود و ساير سازمان ها‬
‫اعمال نفوذ كنند‪ .‬رقابت و تعارض از ويژگي هاي عمده اين محيط به شمار رفته و مدل‬
‫هاي برنامه ريزي قابليت كاربرد خواهند داشت كه انعطاف پذيري بيشتري را براي سازمان‬
‫به ارمغان آورند‪.‬‬
‫• د ‪ -‬محيط بسيار متشنج‪ :‬اين نوع محيط از بيشترين پويايي برخوردار است و در آن‬
‫پديده عدم اطمينان در شديدترين وضع خود است‪ .‬پديده تغيير و تحول در همه جا و همه‬
‫وقت حاضر است و اج ا ازاء يا اركان محيط ارتباط بسيار زيادي با هم دارند‪ .‬در يك محيط‬
‫همچنين بايد رابطه اي كه با نهادهاي دولتي‪ ،‬مشتريان و عرضه‬
‫بسيار متشنج سازمان‬
‫ً‬
‫كنندگان مواداوليه دارد مرتبا موردارزيابي قرار دهد‪ .‬با آنكه اين محققان نظر خاص ي در‬
‫رابطه با ساختارها و روشهاي متناسب با محيط هاي پيش گفته ارائه نكرده اند‪ ،‬اما به‬
‫الف" و "ب" رو هايي با ساختار مكانيكي و محيط هاي‬
‫نظر مي رسد براي محيط هاي " ً‬
‫"ج" و "د" رو هايي با ساختار كامال ارگانيك متناسب باشند‪.‬‬
‫‪22‬‬
‫طبقه بندي محيطي امري و تريست‬
‫غير قابل پيش بيني‬
‫(عدم اطمينان)‬
‫بسيار متشنج‬
‫واكنش ي متشنج‬
‫اطمينان محيطي‬
‫خوشه اي آرام‬
‫ريسك پذيري باال‬
‫تصادفي آرام‬
‫ريسك پذيري‬
‫قابل پيش بيني‬
‫(اطمينان)‬
‫ريسك پذيري كم‬
‫‪23‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -3‬طبقه بندي محيطي ريچارد ال‪.‬دفت‬
‫‪ - 1‬محيط س اااده و پايدار‪ :‬به محيطي اطالق مي گردد كه عوامل خارج از سازمان‬
‫ً‬
‫در آن محيط محدود هستند و اصوال تاثير چنداني بر سازمان و عمليات آن‬
‫ً‬
‫نخواهند داشت‪ ،‬ضمنا ع ا ااوامل به همان صورتي كه هستند باقي مي مانند يا‬
‫تغييرشان اندت است‪.‬‬
‫‪ - 2‬محيط ساده و ناپايدار‪ :‬دراين محيط نااطمينا اااني زياد است و تغييرات موجب‬
‫مي شوند مديران نتوانند به راحتي تصميم بگيرند‪ .‬به عالوه سازمان هايي‬
‫هستند كه پيوسته و غيرقابل پيش بيني تغيير مي كنند‪ ،‬مانند صنايع سازنده‬
‫كامپيوترهاي ش ص ي‪ ،‬ابزار موسيقي و اسباب بازي‪ .‬محيط برنامه ريزي اين‬
‫قبيل سازمان ها ساده و ناپايدار است و با تغييرات شديد عرضه و تقاضا‬
‫روبرو هستند‪.‬‬
‫‪24‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -3‬طبقه بندي محيطي ريچارد ال‪.‬دفت‬
‫‪ -3‬محيط پيچيده و پايدار‪ :‬سازمان هايي وجود دارند كه با عوامل خارجي متفاوت‬
‫بسياري سروكار دارند‪ ،‬ولي اين عوامل به همان صورت باقي مي مانند يا‬
‫تغييرات اندكي دارند و اين خود نشان دهنده عدم اطمينان است‪ .‬در چنين‬
‫وضعيتي تعداد عواملي كه بايد تجزيه و تحليل شوند بسيارند و الزم است در‬
‫برابر هريك از آنها واكنش مناسب اتخاذ گردد‪ .‬دفت اعتقاد دارد گرچه تعداد‬
‫عوامل خارج از سازمان در محيط هاي پيچيده و پايدار بسيار است و تغييرات‬
‫كند است اين تغييرات به تدريج رخ مي دهند و قابل پيش بيني اند‪.‬‬
‫‪ - 4‬محيط پيچيده و ناپايدار‪ :‬مؤسساتي وجود دارند كه با عوامل محيطي به‬
‫تعداد زياد و متفاوت روبرو هستند‪ .‬درواقع در محيط هاي برنامه ريزي پيچيده‬
‫و ناپايدار ميزان عدم اطمينان در مقايسه با ساير محيط هاي مطرح شده در‬
‫باالترين سطح است‪.‬‬
‫‪25‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -4‬تالطم محيطي انسوف‬
‫ناپيوستتي يا عدم‬
‫تداوم‬
‫عدم قابليت پيش‬
‫بيني‬
‫بي ثباتي‬
‫مقياس تالطم‬
‫منطقه اي (تكنولوژي)‬
‫ملي ( اقتصادي)‬
‫تازگي تغيير‬
‫هيچ‬
‫فزوني اندت‬
‫فزوني سريع‬
‫ناپيوستتي آشنا‬
‫ناپيوستتي‬
‫جديد‬
‫سرعت تغيير‬
‫صفر‬
‫كندتر از پاسخ‬
‫قابل مقايسه‬
‫با پاسخ‬
‫سريعتر از پاسخ‬
‫غيرقابل پيش‬
‫بيني‬
‫قابليت‬
‫مشاهده‬
‫كامل‬
‫ً‬
‫كامال قابل‬
‫پيش بيني‬
‫قابل پيش بيني‬
‫تاحدي قابل‬
‫پيش بيني‬
‫بسامد تغيير در‬
‫سطح تالطم‬
‫خيلي كم‬
‫كم‬
‫متوسط‬
‫زياد‬
‫خيلي زياد‬
‫‪1‬‬
‫‪2‬‬
‫‪3‬‬
‫‪4‬‬
‫‪5‬‬
‫‪26‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -5‬طبقه بندي محيطي راوو و همكاران‬
‫• محيط همگن شفافيت و درجه اطمينان باالست و مديران به وضوح مي‬
‫توانند رفتارها و ساختارهاي سازماني خود را با استفاده از نتايج تحقيقات‬
‫بهبود بخشند‪.‬‬
‫• محيط ناهمگن به بخش هاي مختلف تقسيم مي شود و به لحاظ تنوع از‬
‫شفافيت محيطي كاسته مي شود ‪ .‬مديران در اين محيط از لحاظ كدر بودن‬
‫اطالعات با معضل تصميم مواجهه مي شوند‪.‬‬
‫• بنابراين براي ارتقاي بهره گيري بيشتر از محيط تحقيقات نقش حساس ي در‬
‫اتخاذ تصميم ها بازي مي كند زيرا منبع توليد اطالعات تخصص ي است و از‬
‫پايه هاي شناخت محسوب مي شود ‪.‬‬
‫‪27‬‬
‫محيط همگن و ناهمگن از نظر وسعت محرت ها به عمومي و اختصاص ي و بر اساس شدت‬
‫محرت ها به دو گروه محرت هاي ضعيف و قوي طبقه بندي مي شود‬
‫ويژگي ها‬
‫محرك ها‬
‫عمومي‬
‫محيط مشترت تمامي سازمان ها و حاوي مولفه هاي انفرادي و تركيبي‬
‫فرهنتي‪ ،‬اجتماعي‪ ،‬اقتصادي‪ ،‬جمعيتي‪ ،‬سياس ي‪ ،‬آموزش ي‪ ،‬فناوري‪ ،‬قانوني‪،‬‬
‫منابع طبيعي‪ ،‬اقليمي‪ ،‬ارتباطي و نظامي‬
‫محدود‬
‫اختصاص ي‬
‫محيط حرفه اي كاري و اختصاص ي براي هر سازمان و حاوي مولفه هاي‬
‫اعضاي سازمان‪ ،‬مشتريان‪ ،‬عرضه كنندگان‪ ،‬عوامل توليد‪ ،‬رقبا‪ ،‬نهادهاي‬
‫قانونگذار ذي ربط‪ ،‬گروه هاي فشار و اتحاديه هاي كارگري‬
‫ضعيف‬
‫ساده‪ ،‬ايستا‪ ،‬ثابت‬
‫با اجزاي غير مرتبط‬
‫و مرتبط با هم‬
‫حاوي اطالعات متغير هاي محدود و كوچك كه ممكن است تغيير كندي‬
‫كنند انتظارات محدود‪ ،‬توزيع تصادفي خواسته ها‪ ،‬وجود اجزاي غير مرتبط‬
‫به هم‪ ،‬پايين بودن عدم اطمينان‬
‫گسترده‬
‫وسعت‬
‫شدت‬
‫قوي‬
‫پويا‪ ،‬پيچيده‪،‬‬
‫متغير‪ ،‬واكنش ي با‬
‫ً‬
‫عناصر كامال متغير‬
‫انتظارات گسترده و تكاملي حاوي متغيرهاي تكاملي و تغيير پذير‪ ،‬وجود تعداد‬
‫بسياري از رقبا با هدف مشابه‪ ،‬بزرگ بودن يك يا چند سازمان و تحت تاثير‬
‫قرار دادن محيط فعاليت ساير سازمان ها‪ ،‬بسيار باال بودن عدم اطمينان‪،‬‬
‫وجود تغيير دائمي در محيط و در همه بخش ه‪،‬ا ارتباط باالي عناصر‬
‫محيطي‬
‫‪28‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -6‬رنيارد و همكاران‬
‫محيط با برنامه ‪ :‬در اين محيط بيشتر رفتارها ‪ ،‬كردارها ‪ ،‬عمليات و‬
‫تصميم ها بر اساس برنامه ريزي است لذا محيط فضاي برنامه اي‬
‫به خود مي گيرد‪.‬‬
‫• شناسايي محيط با‪:‬‬
‫– ماهيت تصميم ها در جهت گيري رويدادهاي آتي و هدف هاي عالي سازمان‬
‫– ميزان گرايش تصميم گيران به هدف و آرمان گرايي‬
‫– درجه رسميت روابط سازمان ها و ساختارهاي سازمان‬
‫‪29‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -6‬رنيارد و همكاران‬
‫محيط بدون برنامه‪ :‬در اين نوع محيط برنامه ريزي تعريف نشده است‪.‬‬
‫ميزان پايبندي مديران به تدوين برنامه ها بسيار كم است‪ .‬عمليات و‬
‫وقوع مسائل از قبل پيش بيني نشده اند‪.‬‬
‫•‬
‫شناسايي محيط با‬
‫– ماهيت تصميمات‬
‫– نوع نگر و عاقبت انديش ي‬
‫– تكراري بودن يا نبودن تصميمات‬
‫– ميزان گرايش تصميم به منافع فردي و منافع اجتماعي ‪ /‬سازماني‬
‫‪30‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -6‬رنيارد و همكاران‬
‫محيط با ساختار‪ :‬ماهيت بارز اين محيط روشن و واضح بودن هدف‬
‫ها ‪ ،‬ماموريت ها ‪ ،‬سياست ها و حتي مسائل و مولفه هاست‪ .‬از‬
‫جلوه هاي ديگر اين محيط شفاف بودن سطح وقوع ارتباطات‬
‫برنامه ها وحتي مسائل است‪.‬‬
‫‪31‬‬
‫نظريات طبقه بندي محيط‬
‫‪ -6‬رنيارد و همكاران‬
‫محيط بدون ساختار‪ :‬اگر در محيطي هدفها ماموريت ها سياست ها و‬
‫حتي مسائل به طور كامل و واضح تعريف نشده باشند نمي توان آن‬
‫ها را فهيميد يا درت كرد‪.‬‬
‫• محيط هايي كه بيشتر جنبه گذر از مرحله اي به مرحله ديگر را دارند دچار بي‬
‫ساختاري مي شوند‪ .‬هرچه ميزان پايبندي مديران سازمان به فرهنگ سازماني‬
‫بيشتر شود از ميزان تشتت بي ساختاري محيط كاسته مي شود‬
‫‪32‬‬
‫محيط پايا و محيط ناپايا‬
‫ً‬
‫اساسا زماني كه هر يك از محيط ها شرايط زير را داشته باشند پايا هستند و گرنه ناپايا شناخته مي شوند‪:‬‬
‫•پذير عناصر محيطي براي بقا‬
‫•پذير نقش ها ‪ ،‬مسئوليت ها و فعاليت در چارچوب اختيارات تعريف شده‬
‫•تبعيت و پايبندي از معيارها و ضوابط برنامه هاي مدون و حتي نامدون‬
‫•گرد واضح اطالعات در سطح سلسله مراتب عمودي و افقي سازمان‪/‬محيط‬
‫•باال بودن اعتماد عناصر درون محيطي به يكديگر‬
‫•ميزان دستيابي به هدف ها و افزايش منافع و فوايد‬
‫•ميزان استقالل و انديشه گرايي اعضاي محيط‬
‫•ميزان تغيير و پيچيدگي مولفه هاي دانش و فناور ها و سطح پذير سازمان ها‬
‫•توانمندي و ميزان معيارهاي آرامش بخش محيط‬
‫هرچه ميزان پايبندي مديران به تصميم هاي متخذه و معيارهاي پذير تصميم ها بيشتر‬
‫باشد محيط پايايي باالتري دارد ‪.‬‬
‫‪33‬‬
‫تئوري هاي شناخت محيط و تصميم گيري در آن‬
‫‪ -1‬تئوري آشوب‬
‫– ادوارد لورنز‬
‫‪ -2‬تئوري سطل زباله ( ‪)Garbage can‬‬
‫– تئوري پردازان ‪:‬كوهن ‪ ،‬مارچ و السن‬
‫– آنان با استفاده از اين مدل مي خواستند تصميم گيري در شرايط بسيار‬
‫مبهم وبي نظم راتوصيف كنند‬
‫‪34‬‬
‫تجزيه و تحليل محيطي‬
‫• هدف از تجزيه و تحليل محيطي‪ ،‬بررس ي و شناخت عواملي است كه‬
‫به نوعي بر فعاليت و عملكرد سازمان تأثير ميگذارند‪ .‬اين عوامل‬
‫گاهي با محيط داخل سازمان ارتباط پيدا ميكنند و گاهي به محيط‬
‫خارج از سازمان مربوط ميشوند‪.‬‬
‫‪35‬‬
‫تجزيه و تحليل راهبردي‬
‫• در محيط چه فرصت هايي وجود دارد؟‬
‫• چه تهديداتي براي توفيق سازمان وجود دارد كه بايد از آن ها اجتناب كرد؟‬
‫• در مسير تحقق رسالت و چشم انداز سازمان از چه قوت ها (شايستتي هاي‬
‫ممتازو مزيت رقابتي) برخوردار است كه مي تواند به آن ها تكيه كند؟‬
‫• ضعف هاي سازمان كه مانع توفيق آن مي شوند كدامند؟‬
‫‪36‬‬
‫لزوم تجزيه و تحليل محيطي در برنامه ريزي استراتژيك‬
‫• مطالعه وتجزيه و تحليل محيط سازمان ها‪ ،‬شناخت راهبردي يا‬
‫شناخت استراتژيك نام دارد و بر اساس اين شناخت ميزان تحقق‬
‫خواهد شد‪.‬‬
‫اهداف تعيين شده م‬
‫• تجزيه و تحليل محيطي در سازمانهايي كه فرآيند مديريت‬
‫استراتژيك در آنها به اجرا درآمده است هدف ديگري را دنبال‬
‫مينمايد ‪.‬تجزيه و تحليلي محيطي در اين سازمانها به منظور درت‬
‫بهتر رويدادهاي درون سازماني و افزايش تناسب استراتژيهاي اتخاذ‬
‫شده با محيط سازماني انجام ميگيرد‪.‬‬
‫‪37‬‬
‫چارچوب مفهومي احصاي محيطي‬
‫استراتژي هاي سازماني‬
‫استراتژي هاي سازماني با دامنه احصاي‬
‫سازماني در ارتباط است‪.‬‬
‫جستجوي اطالعات‬
‫گروه گسترده اي از منابع استفاده مي‬
‫شوند اما منابع ش ص ي و ترجيحي‬
‫ابعاد موقعيتي‬
‫عدم اطمينان محيطي يك پيش بيني كننده‬
‫خوب از ميزان احصاء است‪.‬‬
‫نيازهاي اطالعاتي‬
‫متمركز بر بخش هاي مرتبط با بازار‬
‫محيط‬
‫استفاده اطالعات‬
‫محرت برنامه ريزي استراتژيك و‬
‫يادگيري سازماني‬
‫رفتارهاي مديريتي‬
‫مديران سطوح باال بيشتر از پايين تجزيه و تحليل مي كنند‪.‬‬
‫مديران وظيفه اي ماوراي تخصصشان احصا مي كنند‪.‬‬
‫‪38‬‬
‫نوع شناس ي محيط‬
‫به سيستم مربوط است؟‬
‫بله‬
‫سيستم‬
‫بر آن‬
‫كنترل‬
‫دارد؟‬
‫بله‬
‫خير‬
‫سيستمي (داخلي)‬
‫نه سيستمي‬
‫و‬
‫محيطي (خارجي)‬
‫نه محيطي‬
‫خير‬
‫منبع فرصت ها و تهديدها‬
‫منبع قوت ها و ضعف ها‬
‫‪39‬‬
‫تجزيه و تحليل دروني سازمان( ارزيابي محيط دروني)‬
‫• تجزيه و تحليل و ارزيابي دروني يك سازمان يا موسسه تالش ي براي‬
‫در ميان گذاشتن هويت آن است‪.‬‬
‫• هر سازماني در قلمرو واحدهاي وظيفه اي خود داراي نقاط قوت و ضعف‬
‫است‪ .‬در عين حال نقاط قوت و ضعف همه دواير و واحدها يكسان نيست‪.‬‬
‫• به هنتام تعيين استراتژي ها و اهداف تال مي شود از نقاط قوت داخلي‬
‫سود جسته شود(تقويت شوند) و نقاط ضعف حتي املقدور از بين برده شوند‪.‬‬
‫• مورد ارزيابي قراردادن محيط دروني موسسه در هر زمان يك ابزار‬
‫فرصت دهنده براي ت ي خطاها و اصالح آن به شمار مي آيد‪.‬‬
‫‪40‬‬
‫سلسله مراتب دارايي شركت‬
‫مزيت‬
‫رقابتي‬
‫شايستتي‬
‫كليدي‬
‫شايستتي‬
‫عواملي كه سبب ترجيح يا برتري سازمان نسبت به رقيب مي شود‬
‫شايستتي هاي سازمان در ‪CSF‬ها‬
‫عواملي كه براي مشتري ارز مي سازد‬
‫قابليت‬
‫عواملي كه اماكن ايجاد ارز براي مشتري را داشته باشد‬
‫دارايي هاي پايه‬
‫دارايي‪ :‬هرچيز با ارز كه قابل در اختيارگيري باشد‬
‫يعني ديگران براي دستيابي به آن نيازمند مجوز از ‪41 ...‬‬
‫باشند‬
‫ابعاد سيستمي ارزيابي عوامل دروني سازمان‬
‫الزم است در بررس ي محيط داخلي سازمان عوامل و زمينه هاي حاوي قو ت ها و‬
‫ضعف ها از چهار بعد زير مد نظر قرار گيرند‪:‬‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫درونداد‬
‫فريند‬
‫برونداد‬
‫بازخورد‬
‫برونداد‬
‫فرايند‬
‫درونداد‬
‫بازخورد‬
‫‪42‬‬
‫بررس ي عوامل دروني سازمان‬
‫• برخي زمينه ها يا شرايطي دروني سازمان كه مي توانند حاوي قوت و ضعف هايي باشند‬
‫عبارتند از‪:‬‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫اهداف و ماموريت ها‬
‫ساختار سازماني و ويژگي هاي آن‬
‫مديريت(برنامه ريزي ‪ ،‬سازماندهي و هماهنتي ‪ ،‬انگيز ‪ ،‬مديريت منابع انساني ‪ ،‬كنترل)‬
‫نيروي انساني (جذب ‪ ،‬گمار ‪ ،‬نگهداري ‪ ،‬توسعه ‪ ،‬آموز )‬
‫وضعيت فرهنگ سازماني‬
‫وضعيت عمليات (فرآيند ‪ ،‬ظرفيت ‪ ،‬مقدار فعلي نيروي عملياتي و پشتيباني ‪ ،‬كيفيت)‬
‫رابطه بين واحدهاي وظيفه اي سازمان‬
‫تحقيق توسعه و تحول در سازمان‬
‫سيستم هاي جمع آوري و پرداز اطالعات‬
‫وضعيت مالي و تداركاتي سازمان‬
‫توزيع جغرافيايي موضوعي و‪ ...‬خدمات و فعاليت ها‬
‫‪43‬‬
‫نيروي انساني به عنوان مهمترين شايستتي كليدي‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫نيروي انساني منبع و راهبردي ترين سرمايه سازمان محسوب مي گردد اگر‬
‫واجد شايستتي هاي زير باشد‪:‬‬
‫دانش ومعلومات حرفه اي‬
‫مهارت هاي تخصص ي‬
‫بينش و نگر‬
‫ويژگي هاي ش صيتي‬
‫اعتبار عمومي‬
‫اعتبار حرفه اي‬
‫ويژگي هاي جسماني‬
‫‪44‬‬
‫برخي راه هاي شناسايي نقاط قوت و ضعف سازمان‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫مقايسه با عملكرد گذشته سازمان‬
‫ارزيابي خدمات سازمان و نظرات دريافت كنندگان خدمات‬
‫مقايسه با حريفان و رقبا‬
‫مقايسه با عوامل كليدي موفقيت در انجام ماموريت و دستيابي به‬
‫مطلوبيت هاي استراتژيك‬
‫‪45‬‬
‫تجزيه و تحليل محيط خارجي‬
‫‪46‬‬
‫منظور از بررس ي محيط خارجي‬
‫• تغيير و تحوالت نه تنها يك سري فرصت ها و امكانات را به‬
‫موسسه عرضه مي كند بلكه منبع خطر و مشكالت نيز مي تواند‬
‫باشد‪ .‬به همين سبب تعقيب رخدادهاي محيط بيروني براي‬
‫مديران موسسات اهميت حياتي دارد ‪.‬‬
‫• ما در بررس ي محيط خارجي در پي يافتن و شناسايي فرصت ها و‬
‫تهديدهاي مرتبط با سازمان هستيم‪.‬‬
‫‪47‬‬
‫تهديد‬
‫تهديد برآيند وضعيتي است كه عوامل محيطي بر خالف خواسته ما و‬
‫خارج از كنترل عمل مي كنند و از اين حيث روند امور مطلوب ما‬
‫نيست و احتمال آشفتتي خطر يا زيان براي ما وجود دارد‪.‬‬
‫بر اين اساس ‪:‬‬
‫هر عنصر يا وضعيتي كه موجوديت منافع يا ارز هاي حياتي ما را‬
‫به خطر اندازد تهديد محسوب مي گردد‪.‬‬
‫‪48‬‬
‫متغيرهاي محيط خارجي‬
‫محيط اجتماعي‬
‫نيروهاي اجتماعي‪ -‬فرهنتي‬
‫نيروهاي اقتصادي‬
‫محيط وظيفه اي‬
‫سهامداران‬
‫تامين كنندگان‬
‫گروه هاي ذينفع‬
‫خاص‬
‫كارمندان‪/‬‬
‫اتحاديه كارگري‬
‫مشتريان‬
‫رقبا‬
‫انجمن هاي‬
‫اتحاديه‬
‫نيروهاي تكنولوژيكي‬
‫انجمن ها‬
‫بستانكاران‬
‫(واحدهاي‬
‫اعتباري)‬
‫نيروهاي سياس ي‪ -‬قانوني‬
‫‪49‬‬
‫برخي رو هاي سريع و آسان احصاي عوامل خارجي‬
‫• پيمايش (پرسشنامه – مصاحبه)‬
‫• طوفان مغزي‬
‫• دلفي‬
‫• كارت سفيد‬
‫‪50‬‬
‫مديران چگونه مي توانند فاكتورهاي استراتژيك خارجي را شناسايي كنند‬
‫تحليل محيط اجتماعي‬
‫فاكتورهاي اقتصادي‪ -‬اجتماعي فرهنتي‪ -‬تكنولوژيكي‪ -‬سياس ي‪ -‬قانوني‬
‫تحليل بازار‬
‫تحليل اجتماع‬
‫تحليل رقبا‬
‫تحليل تامين كننده‬
‫انتخاب فاكتورهاي استراتژيك‬
‫تحليل دولت‬
‫فرصت ها‬‫‪-‬تهديدات‬
‫تحليل ذينفعان‬
‫‪51‬‬
‫تكنيك هاي احصاي محيط‬
‫• تكنيك هاي احصاي محيط داخلي‪:‬‬
‫– ماتريس احصاي عوامل داخلي (‪)IFE‬‬
‫– ‪SWOT‬‬
‫• تكنيك هاي احصاي محيط خارجي‪:‬‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫–‬
‫ماتريس احصاي عوامل خارجي (‪)EFE‬‬
‫تحليل اجتماع‬
‫ارزيابي شبكه هاي اطالعاتي‬
‫رو مطالعه دلفي‬
‫ماتريس اولويت مباحث‬
‫مدل پورتر‬
‫تحليل رقبا‬
‫تحليل ذينفعان‬
‫‪52‬‬
‫مدل رقابتي پورتر‬
‫تهديد تازه واردها‬
‫قدرت چانه زني‬
‫خريداران‬
‫سطح رقابت‬
‫قدرت چانه زني عرضه‬
‫كنندگان‬
‫تهديد ناش ي از‬
‫محصوالت جايگزين‬
‫‪53‬‬
‫ماتريس اولويت مباحث‬
‫اولويت متوسط‬
‫اولويت باال‬
‫اولويت باال‬
‫اولويت پايين‬
‫اولويت متوسط‬
‫اولويت باال‬
‫اولويت پايين‬
‫اولويت پايين‬
‫اولويت متوسط‬
‫پايين‬
‫اثر احتمالي روي شركت‬
‫احتمال‬
‫رخداد‬
‫باال‬
‫‪54‬‬
‫با تشكر از بذل توجه شما‬
‫‪55‬‬

similar documents