ISF-ISL401 Örgütsel Davran**

Report
ISL401
ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ
Yrd. Doç Dr. Ozan BÜYÜKYILMAZ
[email protected]
7. Hafta
Örgütlerde Grup ve Grup Süreçleri
2
İçerik
•
•
•
•
Grup
İnsanların Grup Oluşturma Nedenleri
Grup Gelişiminin Aşamaları
Grup Özellikleri
3
Giriş
• İnsanları belirli amaçlara ulaştıran önemli olgulardan biri
gruplardır.
• Toplumsal ve örgütsel amaçlara şekil veren ve insanların
belirli düzeydeki amaçlarına ulaşmasını sağlayan temel
sistemlerden biri gruplardır.
• Yaşamımız boyunca hepimiz şu veya bu şekilde gruplara
üye olmuş ve bu olguyu diğer insanlarla birlikte
paylaşmışızdır.
4
Grup (1)
• Belirli bir amacı yerine getirmek için karşılıklı bağımlılıkla
etkileşim içinde olan iki ya da daha fazla birey olarak
tanımlanmaktadır.
• Birbirleriyle etkileşim halinde bulunan iki veya daha fazla
insanın, birbirlerini etkilemesi ve birbirlerinden etkilenmesi
sonucunda oluşan birleşmelerdir.
• Fiziksel açıdan birlikte olan insanlar, her ne kadar gruba
benzese de eğer birbirleriyle etkileşim içinde değillerse,
aralarında bir iletişim yoksa grup değillerdir.
• Eğer bir araya gelen insanların sayısı çok ise ve aralarında iyi
bir etkileşim yoksa yine grup değildirler.
5
Grup (2)
• Gruplar biçimsel ya da biçimsel olmayan şekilde olabilir.
• Biçimsel gruplar görevleri yerine getirmek amacıyla işlerin
paylaştırıldığı, örgüt yapısı tarafından belirlenen gruplardır.
• Biçimsel gruplarda takım üyelerinin gerçekleştirmesi
gereken davranışlar kuruluşun hedeflerine bağlı ve bu
hedefleri gerçekleştirmeye yöneliktir. Altı kişiden oluşan
havayolu mürettebatı biçimsel bir gruptur.
• Biçimsel olmayan gruplar sosyal ilişki ihtiyacını karşılamaya
yönelik olarak iş grupları içinde ortaya çıkan doğal
oluşumlardır. Sıklıkla birlikte öğle yemeği yiyen ya da kahve
içen farklı bölümlerdeki üç kişinin oluşturduğu yapı biçimsel
olmayan bir gruptur.
6
Grup (3)
• Grupları komuta, görev, ilgi, arkadaşlık gibi alt ayrımlara
bölmek mümkündür.
• Komuta ve görev grupları örgüt, ilgi ve arkadaşlık grupları ise
biçimsel olmayan sosyal ilişkiler tarafından belirlenmiştir.
• Komuta grubu örgüt şeması tarafından belirlenir. Belirli bir
yöneticiye doğrudan rapor veren kişilerden oluşur.
• Bir ilköğretim okulundaki müdür ve ona bağlı 18 öğretmenin
oluşturduğu grup ile bir hesap uzmanı ve ona bağlı çalışan
beş kontrolörün oluşturduğu yapı birer komuta grubudur.
7
Grup (4)
• Görev grubu örgüt tarafından belirlenmiş, belirli bir görevi
tamamlamak için birlikte çalışan kişilerin oluşturduğu bir
yapıyı tanımlamaktadır.
• Ancak görev grubunun sınırları hiyerarşik amirleri ile sınırlı
değildir; grup çapraz komuta ilişkileri içinde de faaliyet
gösterebilir.
• Böyle bir yapı görev grubunu temsil eder.
• Tüm komuta grupları aynı zamanda görev gruplarıdır.
• Görev grupları çapraz ilişkilere imkân tanıdığı için her
zaman komuta grubu değildirler.
8
Grup (5)
• Komuta ya da görev gruplarında olsunlar ya da olmasınlar
her birinin ilgi alanı içinde olan bir hedefe ulaşmak için de
ilişki içinde olabilirler. Bu durum ilgi gruplarını oluşturur.
• Tatil programlan değiştirilmiş kişilerin bir araya gelerek
oluşturduğu gruplar, bir arkadaşlarının işten atılması
sonucunda oluşturulan gruplar ya da çalışma koşullanın
iyileştirilmesi için bir araya gelenler ilgi grupları içerisinde
yer alırlar.
9
Grup (6)
• Gruplar genellikle içerisinde yer alan bireylerin bir ya da
daha fazla ortak özelliği olmasından dolayı oluşurlar.
• Bu tür gruplara arkadaşlık gruplan adı verilmektedir.
• Genellikle iş dışında gerçekleşen sosyal birliktelikler, yaş
grubu, etnik köken, aynı futbol takımını destekleyenler,
benzer politik görüşe sahip olanlar ve benzeri faktörlere
bağlı olabilir.
10
İnsanların Grup Oluşturma Nedenleri (1)
• İnsanlar bir grubun başarılarından dolayı kişisel gurur veya
kırgınlık duyma eğilimindedir. Bir futbol takımı ve taraftarları
gibi…
• Bu durum en iyi şekilde sosyal kimlik kuramı ile
açıklanmaktadır.
• Sosyal kimlik kuramı kişilerin kendi öz saygılarının grubun
performansına bağlı olduğu için grubun başarı ya da
başarısızlıklarında
duygusal
tepkiler
verebileceklerini
savunmaktadır.
• Grubunuz başarılı olduğunda bu başarının keyfini çıkarırsınız,
öz saygınız yükselir çünkü kendinizi başarılı olan takımla
ilişkilendirirsiniz.
• Grubunuz başarısız olduğunda ise kendinizi kötü hissedersiniz.
11
İnsanların Grup Oluşturma Nedenleri (2)
• Sosyal kimlik aynı zamanda insanlara belirsizliği azaltma ve ne
yapmaları gerektiği konusunda yardımcı olur.
• İnsanlar yaşamları boyunca birçok kimlik geliştirebilirler.
Kendinizi çalıştığınız örgüt, yaşadığınız şehir, uzmanlık alanınız,
dinsel inancınız, etnik grubunuz ya da cinsiyetinizin temel
ilkelerine bağlı olarak tanımlayabilirsiniz.
• Farklı durumlarda farklı kimliklere geçebilirsiniz.
• Roma’da çalışan bir Türk kendi ülke kimliğinin farkında olabilir
ancak İstanbul’dan Ankara’ya transfer olan biri buna o kadar
önem vermez.
• Bir muhasebeci diğer muhasebecilerle tartışırken kendi
profesyonel kimliğini düşünmeyebilir ancak satış ekibinden biri
ile konuşurken profesyonel kimliğinin oldukça farkındadır.
12
İnsanların Grup Oluşturma Nedenleri (3)
• Sosyal kimlikler kim olduğumuzu ve diğerleri ile nerede
uyumlu olabildiğimizi anlamamıza yardımcı olur, ancak aynı
zaman olumsuz bir yönü de bulunmaktadır.
• Muhtemelen sosyal kimliğin en büyük dezavantajı grup içi
kayırmayı özendirmesidir.
• Bu, grup içindeki bireyleri grup dışındakilerden daha olumlu
aynı zamanda grubumuza dâhil olmayan herkesi aynı şekilde
değerlendirmemiz anlamına gelir.
• Bu durum basmakalıp yargının yolunu açmaktadır.
13
İnsanların Grup Oluşturma Nedenleri (4)
• İnsanlar ne zaman sosyal kimlik geliştirir?
• Benzerlik. Örgüt içindeki diğer bireyler ile benzer değerler ve
özelliklere sahip olan kişilerin grupla özdeşleşme düzeylerinin
daha yüksek olması şaşırtıcı değildir.
• Yeni işe başlayan kişiler için demografik benzerlik de güçlü
düzeyde bir özdeşleşmeye sağlayabilirken, demografik
olarak farklı özelliklere sahip olanlar grupla bir bütün olarak
özdeşlemede sıkıntı yaşayacaklardır.
14
İnsanların Grup Oluşturma Nedenleri (5)
• İnsanlar ne zaman sosyal kimlik geliştirir?
• Belirginlik. İnsanlar kendilerini diğer gruplardan farklı gösteren
kimlikleri daha kolay fark edebilirler.
• Örneğin diğer üyelerin tamamının erkek olduğu bir çalışma
grubunda iki kadın farklılık yaratan bu özellikleri itibariyle
birbirlerine daha fazla bağlanacaklardır.
• Statü. İnsanların kimlikleri kendilerini tanımlamak ve öz
saygınlıklarını yükseltmek için kullanmaları nedeniyle kendilerini
yüksek statüye sahip gruplarla ilişkilendirmeleri anlamlıdır.
• Prestijli hukuk firmalarında çalışanlar yüksek statü sağlayan
mevkilerinin reklamını yapma eğilimi taşırlar.
• Düşük statülü kuramlarda çalışanlar ise kendilerini bununla
özdeşleştirmek istemezler daha çok bu kimliği geride bırakmak
15
isterler.
Grup Gelişiminin Aşamaları(1)
• Gruplar, gelişimlerinde genellikle grup gelişiminde beş aşama
modeli olarak adlandırabileceğimiz beş süreçten geçerler.
• Tüm gruplar bu kalıbı izlemese de, bu model grup gelişimini
kavramak için faydalı bir çerçevedir.
• Beş aşamalı grup gelişim modeli, grupları oluşum, fırtına, kurallar,
performans ve dağılma olmak üzere birbirinden ayrı beş farklı
süreçte ilerleyecek şekilde tanımlar.
Aşama I
Oluşum
Aşama II
Fırtına
Aşama III
Kurallar
Aşama IV
Performans
Aşama V
Dağılma
16
Grup Gelişiminin Aşamaları(2)
• Oluşum aşaması: grubun amacı, yapısı ve lideri ile ilgili büyük
belirsizlikler ile tanımlanmaktadır. Üyeler hangi tür
davranışların kabul edilebilir olduğunu belirlemek için nabız
yoklamaktadırlar. Bu aşama üyelerin kendilerini grubun bir
parçası olarak tanımlamaya başlamaları ile birlikte tamamlanır.
• Fırtına aşaması: grup içi çatışmayı ifade etmektedir. Üyelerin
grubun varlığını kabullenmekle birlikte bireyler üzerindeki
baskılara direnç göstermektedirler. Dahası grubu kimin kontrol
edeceğini dair bir çatışma da söz konusudur. Bu aşama
tamamlandığında grup içerisinde kısmen belirgin bir liderlik
hiyerarşisi oluşacaktır.
17
Grup Gelişiminin Aşamaları(3)
• Kurallar aşaması: yakın ilişkiler gelişir ve grup bütünlük
gösterir. Bu aşamada daha yüksek bir grup kimliği ve arkadaşlık
duygusu vardır. Grup yapısı kuvvetlendiğinde ve üyeler için
doğru davranışların neler olduğuna dair ortak beklenti setleri
oluştuğunda bu aşama tamamlanmış olur.
• Performans aşaması: Bu noktada yapı tam olarak fonksiyoneldir
ve üyeler tarafından kabul edilmiştir. Grup enerjisi, üyelerin
birbirlerini tanıma ve anlamaya çalışması aşamasından eldeki
görev gerçekleştirmeye odaklanmıştır.
• Dağılma aşaması: sürekli çalışma grupları için performans
aşaması gelişimdeki son aşamadır. Bununla birlikte geçici
komiteler, takımlar, görev güçleri ve sınırlı bir görevi yerine
getirmek durumunda olan diğer benzer gruplar için dağılma
aşaması ayrılmak için hazırlıktır.
18
Grup Özellikleri
• Görev gruplan organize olmamış çeteler değildir.
• Davranışlarını şekillendiren, grup içindeki bireysel davranış
kadar grup performansını da belirleyen ve açıklayan
özellikleri vardır.
• Bu özelliklerden bazıları;
–
–
–
–
–
roller,
normlar,
statü,
büyüklük ve
dayanışmadır.
19
Roller (1)
• Tüm grup üyeleri, bir rolü gerçekleştirmeye çalışan aktörler
olarak tanımlanabilir.
• Bu tanım ile bir sosyal birimdeki pozisyonu işgal eden
birinin, bu pozisyona bağlı olarak gerçekleştirmesi gereken
davranış kalıpları ifade edilmektedir.
• Bireyden, hem iş de hem de iş dışında birbirinden çok farklı
rolleri yerine getirmesi beklenmektedir.
• Dolayısıyla, davranışı anlamadaki vazifelerden biri kişinin
mevcutta oynadığı rolü kavrayabilmektir.
20
Roller (2)
• Bill Patterson, Phoenix’deki büyük bir elektrik malzeme üreticisi
olan EMM Endüstrileri’nde fabrika yöneticisidir. Birkaç farklı rolü
yerine getirir -EMM çalışanı, orta kademe yöneticisi, elektrik
mühendisi, ve toplulukta işletmenin öncelikli sözcüsü. İşletme
dışında Bill Patterson kendini farklı rollerde bulur: eş, baba,
Katolik, Rotary kulüp üyesi, tenis oyuncusu ve ev sahipleri
derneğinin başkanı. Bu rollerden birçoğu birbirleri ile uyumludur;
bazıları çatışma yaratır. Bill'in dini inancı işten çıkarmaya,
harcama hesaplarının şişirilmesine ve devlet kuramlarına tutarlı
bilginin iletilmesine ilişkin yönetsel kararlarını nasıl
etkileyecektir? Yeni bir terfi teklifi ailesinin Phoenix’te kalmayı
istemelerine rağmen Bill’in taşınmasını gerektirmektedir, işi ile
ilgili rol beklentileri bir eş ve baba olmaya ilişkin rol
beklentileri ile uyum sağlayabilecek midir?
21
Roller (3)
• Bill Patterson gibi biz de davranışlarımızın her birinde
çeşitlilik
gösterdiği
birçok
rolü
yerine
getirmek
durumundayız.
• Bill’in davranışı, Pazar sabahı kilisedeki davranışı aynı gün
daha sonra katıldığı golf kursunda farklılık göstermektedir.
• Dolayısı ile farklı gruplar bireyleri farklı davranışlara
yönlendirmektedirler.
22
Roller (4)
• Rol Algısı: Belirli bir durumda bizden ne beklendiğine
ilişkin görüşümüzdür. Nasıl davranmamız gerektiğine
ilişkin inancımıza bağlı olarak farklı davranışlar sergileriz.
Bu algıları çevremizdeki uyaranlar -arkadaşlarımız, kitaplar,
filmler, televizyon- aracılığı ile alırız.
• Rol Beklentisi: belirli bir durumda diğerlerinin sizin nasıl
davranmanız gerektiğine ilişkin beklentileridir.
• Rol Çatışması: Rol gereklerinden birini yerine getirmenin bir
diğeri ile uyum sağlamadığı durumlarda rol çatışması ortaya
çıkar. Bunun aşırı durumu iki ya da daha fazla sayıda rolün
karşılıklı olarak çelişkili olmasıdır.
• Zimbardo’nun Hapishane Deneyi
23
Normlar (1)
• Her grubun belirlenmiş normları -belirli durumlar altında
yapılması ve yapılmaması gereken davranışları belirleyen
ortaklaşa benimsenen standartlar- vardır.
• Grup tarafından onaylandığı ve kabul edildiğinde normlar
asgari düzeyde bir dışsal kontrol ile üyelerin davranışlarını
etkilerler.
• Farklı gruplar, komiteler ve sosyal toplulukların normları
farklı olmakla birlikte hepsinde vardır.
– Performans normları: Hawthorne araştırmaları
– Görünüm normları: kılık kıyafet
– Sosyal düzenleme normları: kiminle yemek yenecek, iş dışı arkadaşlık
olabilir mi
– Kaynak dağıtım normları: ücret, cihaz gibi kaynakların dağıtımı
24
Normlar (2)
• UYUM: Bir grup üyesi olarak grup tarafından
kabullenilmeyi arzularsınız. Bu nedenle grup normlarına
uyma konusunda duyarlı davranırsınız.
• Grubun, belirlenen standartlara uyması doğrultusunda grup
üyelerinin tutum ve davranışlarını değiştirmesi için güçlü
baskı uyguladığı konusunda önemli ölçüde bulgu vardır.
• Bireyler içinde yer aldıkları tüm grupların baskılarına
uyum gösterir mi? Elbette hayır, çünkü insanlar pek çok
grup içinde yer alır ve normları farklı bazen birbirleri ile
çelişkilidir.
• Öyleyse insanlar ne yapar? İnsanlar içinde yer aldıkları ya
da yer almayı ümit ettikleri önemli gruplara uyma davranışı
gösterirler.
25
Normlar (3)
• Bu gruplar, kişilerin grubun diğer üyelerinin farkında
oldukları, kendilerini bu grubun bir parçası olarak
tanımladıkları ya da bir üyesi olmak istedikleri ve diğer
üyelerin onun için önemli olduğu referans gruplarıdır.
• Bunun anlamı, her grubun üyelerine uyma doğrultusunda
eşit düzeyde baskı uygulamadığıdır.
• Asch Deneyi
• Gruba uyumda kültür etkilidir.
• Kolletivist kültürlerde uyum yüksek, bireysel kültürlerde
düşüktür.
26
Statü (1)
• Gruplara ya da grup üyelerine diğerleri tarafından verilen
sosyal olarak tanımlanmış bir pozisyon ya da rütbedir.
• En küçük grup bile üyeleri arasındaki farklılıkları belirlemek
için roller, haklar ve törenler yaratabilir.
• Statü önemli bir motivasyon kaynağıdır ve bireyin kendi
statüsü ile ilgili inancı ve diğerlerinin statüsüne yönelik
algısı arasında dengesizlik gördüğünde temel davranışsal
sonuçlara neden olur.
27
Statü (2)
• Statüyü Ne Belirler? Statü özellikleri teorisine göre statü üç
kaynaktan elde edilir:
– Kişinin diğerleri üzerinde uyguladığı güç. Grubun kaynaklarını
kontrol ettiği için sonuçları kontrol eden kişi yüksek statü sahibi
olarak algılanır.
– Kişinin grup hedeflerine katkısı. Grubun başarısı açısından katkısı
önemli olan bireyler yüksek düzey statüye sahiptirler. Bazıları NBA
yıldızı Kobe Bryant’ın oyuncu tercihleri konusunda takım koçundan
daha fazla yetkisi olduğunu düşünmektedirler.
– Bireyin kişisel özellikleri. Kişisel özellikleri grup tarafından olumlu
olarak değerlendirilen kişiler, daha az özelliği olan kişilere oranla
yüksek statüye sahiptirler.
28
Statü (3)
•
•
•
•
Statüler ve Normlar
Statülerin, normların gücü ve uyma baskısına ilginç bazı
etkileri vardır.
Diğer grup üyelerine oranla yüksek statüye sahip bireylere
normlardan sapma için genellikle daha fazla esneklik verilir.
Yüksek statü sahibi kişiler daha düşük statüye sahip olan
grup üyelerine göre uyma baskısına daha fazla karşı
koyabilirler.
Grup üyeleri tarafından önem verilen ancak grubun sosyal
ödüllerine ihtiyaç duymayan ya da bu konuda kaygı
duymayan kişiler normlara uyma baskısını fazla
önemsemezler.
29
Statü (4)
Statü ve Grup Etkileşimi
• Yüksek statüye sahip bireyler daha güvenli grup üyeleridir.
• Daha fazla konuşurlar, daha fazla eleştirirler, daha fazla
komut verirler ve diğerlerini daha fazla kesintiye uğratırlar.
• Ancak statü farklılıkları düşük düzeydeki grup üyelerinin
grup tartışmalarına aktif olarak daha az katılmalarından
dolayı aslında gruplar içindeki farklı fikirleri ve yaratıcılığı
engellemektedir.
30
Büyüklük (1)
• Grubun büyüklüğü grubun genel davranışını etkiler.
• Bulgular küçük ölçekli grupların görevleri tamamlamada
büyük ölçekli gruplara göre daha hızlı olduğunu ve
bireylerin küçük gruplarda büyük gruplara göre daha
verimli çalıştığını göstermektedir.
• Ancak sorun çözmede büyük gruplar küçüklere göre dahi iyi
sonuç elde ederler.
• Dolayısı ile grubun hedefi çözüm bulmak ise büyük gruplar
daha etkili olur.
• Küçük gruplar bu bilgi ile daha verimli çalışabilirler.
31
Büyüklük (2)
• Grubun büyüklüğü ile ilgili en önemli bulgu bir kişinin grup
içinde yalnızken gösterdiğinden daha az gayret göstermesi
şeklinde tanımlanan sosyal kaytarmadır.
• Bu doğrudan, “bir grubun toplam verimliliği en azından
içinde yer alan bireylerin verimliliğinin toplamından daha
büyük olmalıdır” mantığına aykırı bir durumu temsil
etmektedir.
• Max Ringelmann’ın halat çekme deneyi
• bir kişi 63 kg güç, üç kişilik grupta kişi başı 53 kg. güç, sekiz
kişilik grupta kişi başı 31 kg. güç.
• Genel verimlilik düzeyi ile ilgili olarak dört üçten daha iyidir
ancak her üyenin bireysel verimlilik düzeyi azalmaktadır.
32
Büyüklük (3)
• Sosyal kaytarmaya ne neden olur?
• Diğerlerinin adil dağılımı üstlenmediklerine ilişkin inanç
olabilir. Diğerlerini tembel ya da acemi olarak görürseniz
dengeyi kendi gayretinizi düşürerek tekrar sağlayabilirsiniz.
• Bir başka açıklama sorumluluk dağılımı ile ilgilidir. Grubun
elde ettiği sonuçlar bir kişiye bağlanamayacağına göre
bireysel gayret ve grup sonuçları arasındaki ilişkiler
belirsizdir.
• Bireyler beleşçi olmanın cazibesine kapılıp grubun toplam
gayretinden faydalanabilirler.
33
Büyüklük (4)
• Yöneticiler morali ve takım çalışmasını geliştirmek için
ortaklaşa iş ortamları oluşturduklarında bireysel gayreti de
belirleyebilmelidirler.
• Sosyal kaytarmayı önlemenin çeşitli yöntemleri mevcuttur;
1. grup hedefi belirlemek, böylece grup ortak bir hedef
doğrultusunda çaba gösterebilir.
2. her kişinin diğerini katkısını değerleyebileceği eş düzeyli
değerlendirme yöntemi kullanmak.
3. yüksek motivasyona sahip ve grup içinde çalışmayı tercih
eden kişileri seçmek
4. mümkün olduğu takdirde grup ödüllerini bireysel katkıya
göre şekillendirmek.
34
Dayanışma (1)
• Gruplarda dayanışma -grup üyelerinin birbirlerinden
etkilenmeleri ve grup içinde kalmaya ilişkin motive olmalarıaçısından farklılık gösterir.
• Bazı gruplarda üyelerin birbirleri ile fazla zaman geçirmeleri,
küçük bir grubun yüksek düzeyde etkileşimi özendirmesi ya
da çevresel tehditlerin üyeleri yakınlaştırması nedeniyle
dayanışma yüksek olabilir.
• Dayanışma önemlidir çünkü grup verimliliğini etkiler.
35
Dayanışma (2)
• Grup dayanışmasını özendirme yöntemleri;
– grupları daha küçük oluşturmak,
– grup hedeflerine ilişkin mutabakatı desteklemek,
– üyelerin daha fazla birlikte zaman geçirmesini sağlamak,
Grubun statüsünü ve üyeliğin kazanılmasına yönelik algıyı
yükseltmek,
– diğer gruplarla rekabeti teşvik etmek
– bireysel üyeler yerine gruba ödül vermek
36
Kaynakça
•
•
•
Güney, Salih (2011); Örgütsel Davranış, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Özkalp, Enver ve Çiğdem Kırel (2013); Örgütsel Davranış, 6. Baskı, Ekin
Kitabevi, Bursa
Robbins, Stephen P. ve Timothy A. Judge (2013); Örgütsel Davranış, (Çev.:
İnci Erdem), Nobel Yayıncılık, Ankara.
37
Teşekkür Ederim
Sağlıklı ve mutlu bir hafta
geçirmeniz temennisiyle, iyi
çalışmalar dilerim…
38

similar documents