KSYLEM

Report
SYSTEMY TKANEK ROŚLINNYCH
U ROŚLIN OKRYTONASIENNYCH WYRÓŻNIA SIĘ
KORZEŃ, PĘD, LIŚCIE I KWIAT. SĄ ONE ZBUDOWANE Z
RÓŻNYCH TKANEK, ZAWIERAJĄCYCH RÓŻNE TYPY
KOMÓREK.
TKANKĄ JEST ZESPÓŁ PODOBNYCH LUB RÓŻNYCH
KOMÓREK SPEŁNIAJĄCYCH PODOBNĄ FUNKCJĘ.
TKANKI KLASYFIKUJE SIĘ NA PODSTAWIE SPEŁNIANEJ FUNKCJI LUB POCHODZENIA I BUDOWY. NIŻEJ
OMÓWIONO TKANKI UWZGLĘDNIAJĄC ICH
POCHODZENIE i BUDOWĘ.
Rys.
. 4.54. PĘD ROŚLINY DWULIŚCIENNEJ –
SCHEMAT.
PRZEKRÓJ POPRZECZNY PĘDU
NACZYNIA KSYLEMU
RDZEŃ
KORA
PĄKI WIERZCHOŁKOWE I KĄTOWE
KSYLEM
FLOEM
RDZEŃ
KORA
EPIDERMA
KAMBIUM NACZYNIOWE
KORA
KOREK
PERYDERMA
FLOEM WTÓRNY
KAMBIUM NACZYNIOWE
KSYLEM WTÓRNY
KORA I POZOSTAŁOŚCI EPIDERMY
KORA ZEWNĘTRZNA
KSYLEM
KSYLEM (DRUGI ROK)
KSYLEM (TRZECI ROK)
KAMBIUM
TKANKI ROŚLINNE DZIELI SIĘ NA TWÓRCZE I STAŁE.
DO TKANEK TWÓRCZYCH NALEŻĄ RÓŻNE MERYSTEMY,
NATOMIAST STAŁYMI SĄ WSZYSTKIE TKANKI DOJRZAŁE,
KTÓRYCH KOMÓRKI NIE DZIELĄ SIĘ.
TKANKA MOŻE BYĆ JEDNORODNA, GDY SKŁADA SIĘ
Z ZESPOŁU KOMÓREK O PODOBNEJ BUDOWIE LUB NIEJEDNORODNA, JEŚLI W JEJ SKŁAD WCHODZĄ KOMÓRKI
PEŁNIĄCE RÓŻNE FUNKCJE.
TKANKI ROŚLINNE
MERYSTEMATYCZNE
STAŁE
WSTAWOWY
WIERZCHOŁKOWY
PROSTE
ZŁOŻONE
BOCZNY
KSYLEM
KOLENCHYMA
FLOEM
SKLERENCHYMA
MIĘKISZ
WŁÓKNA
ZASADNICZY
POWIETRZNY
ZIELENIOWY
PALISADOWY GĄBCZASTY
SKLEROIDY
WYRÓŻNIA SIĘ NASTĘPUJĄCE RODZAJE TKANEK
STAŁYCH:
•
PARENCHYMA (MIĘKISZ)
•
KOLENCHYMA (ZWARCICA)
•
SKLERENCHYMA (TWARDZICA)
•
KSYLEM (DREWNO)
•
FLOEM (ŁYKO)
•
EPIDERMA (SKÓRKA)
•
PERYDERMA (KORKOWICA)
•
UTWORY WYDZIELNICZE
•
TKANKA KALUSOWA (TKANKA PRZYRANNA).
TKANKI MERYSTEMATYCZNE
CHARAKTERYSTYCZNĄ CECHĄ TKANEK MERYSTEMATYCZNYCH JEST ZDOLNOŚĆ DO SYSTEMATYCZNEGO
PODZIAŁU KOMÓREK. DZIELĄC SIĘ, KOMÓRKI WYTWA-
RZAJĄ NOWE PARTIE TKANKI, KTÓRE PO ZRÓŻNICOWANIU POWODUJĄ WZROST ORGANÓW JUŻ ISTNIEJĄCYCH
LUB TWORZĄ NOWE.
JEDNĄ Z CECH RÓŻNIĄCĄ ROŚLINY OD ZWIERZĄT
JEST WZROST ZLOKALIZOWANY I NIEOGRANICZONY. U
ROŚLIN, W PRZECIWIEŃSTWIE DO ZWIERZĄT ODBYWA
SIĘ ON W ŚCIŚLE OGRANICZONYCH MIEJSCACH CIAŁA.
PZRYKŁADEM MOŻE BYĆ WZROST NA DŁUGOŚĆ
PĘDÓW I KORZENI, KTÓRY ODBYWA SIĘ PRZEZ CAŁE
ŻYCIE ROŚLINY TYLKO NA JEJ WIERZCHOŁKACH.
UWZGLĘDNIAJĄC MIEJSCE NA ROŚLINIE, WYRÓŻNIAMY MERYSTEMY WIERZCHOŁKOWE I BOCZNE.
WIERZCHOŁKOWE WYSTĘPUJĄ NA SZCZYTACH ŁODYG I
KORZENI I POWODUJĄ ICH WZROST NA DŁUGOŚĆ (rys.
4.12).
MERYSTEMAMI BOCZNYMI SĄ KAMBIUM WYTWARZA-
JĄCE TKANKI PRZEWODZĄCE ŁODYG I KORZENI ORAZ
MIAZGA KORKORODNA (FELOGEN), WYTWARZAJĄCA
KOREK I TKANKĘ OKRYWAJĄCĄ W STARSZYCH PARTIACH TYCH TKANEK.
STOŻEK WZROSTU PĘDU
Z MERYSTEMEM WIERZCHOŁKOWYM
MERYSTEM WIERZCHOŁKOWY
MERYSTEMY, WYSTĘPUJĄCE W POSTACI GRUP
KOMÓREK DZIELĄCYCH SIĘ W SPOSÓB CIĄGŁY
POCZYNAJĄC OD STADIUM EMBRIONALNEGO,
NAZYWAMY PIERWOTNYMI. NALEŻĄ DO NICH STOŻKI
WZROSTU PĘDÓW I KORZENI, KTÓRE WYSTĘPOWAŁY
JUŻ W ZARODKU ROŚLINY.
MERYSTEMY WTÓRNE POWSTAJĄ Z KOMÓREK STA-
ŁYCH W WYNIKU ICH POWROTU DO STANU EMBRIONALNEGO. PRZYKŁADEM MOŻE BYĆ MIAZGA KORKORODNA, KAMBIUM MIĘDZYWIĄZKOWE W ŁODYDZE,
MERYSTEMY WIERZCHOŁKÓW KORZENI BOCZNYCH
ORAZ KORZENI I PĘDÓW PRZYBYSZOWYCH.
SWOISTYM RODZAJEM TKANKI MERYSTEMATYCZNEJ
JEST TKANKA ARCHESPORIALNA, CZYLI SPOROGENNA.
JEJ KOMÓRKI MAJĄ ZDOLNOŚĆ DO PODZIAŁÓW MEJOTYCZNYCH W WYNIKU KTÓRYCH POWSTAJĄ MIKROSPO-
RY, CZYLI ZIARNA PYŁKU W PYLNIKACH ORAZ MAKROSPORY, PRZEKSZTAŁCAJĄCE SIĘ W WORECZKI ZALĄŻKOWE W ZALĄŻKACH SŁUPKÓW KWIATÓW.
PYLNIK
ZALĄŻNIA
WYRÓŻNIAMY WIĘC ŁĄCZNIE NASTĘPUJĄCE RODZAJE
MERYSTEMÓW:
a) WIERZCHOŁKOWE (W ŁODYGACH I KORZENIACH);
b) WSTAWOWE ( W ŁODYGACH TRAW);
c) BOCZNE: KAMBIUM WYTWARZAJĄCE NOWE TKANKI PRZEWODZĄCE ŁODYGI I KORZENIA ORAZ MIAZGA KORKORODNA
(FELOGEN), KTÓRA WYTWARZA KOREK;
d) TKANKA ARCHESPORIALNA PYLNIKÓW I SŁUPKÓW.
CECHY WSPÓLNE Z TKANKAMI MERYSTEMATYCZNY-
MI MA TKANKA KALUSOWA, CZYLI PRZYRANNA, KTÓRA
POWSTAJE W MIEJSCU ZRANIENIA ROŚLINY. TKANKA
KALUSOWA ODGRYWA WAŻNĄ ROLĘ PRZY ZRASTANIU
SIĘ DWU SZCZEPIONYCH ROŚLIN.
PARENCHYMA
TKANKA PARENCHYMATYCZNA, CZYLI MIĘKISZOWA
JEST NAJBARDZIEJ ROZPOWSZECHNIONYM TYPEK
TKANEK U ROŚLIN. JEJ KOMÓRKI SĄ ŻYWE, MAJĄ
LICZNE WAKUOLE ORAZ PLASTYDY, KTÓRE NA ŚWIETLE
PRZEKSZTAŁCAJĄ SIĘ W CHLOROFIL. CIENKIE ŚCIANY
KOMÓRKOWE SĄ ZBUDOWANE GŁÓWNIE Z CELULOZY,
PEKTYN I HEMICELULOZ. MIĘDZY KOMÓRKAMI WYSTĘ-
PUJĄ PRZESTWORY. KOMÓRKI PARENCHYMY ULEGAJĄ
ŁATWO PRZEKSZTAŁCENIU W MERYSTEMY WTÓRNE.
UWZGLĘDNIAJĄC SPEŁNIANE FUNKCJE WYRÓŻNIA
SIĘ NIŻEJ WYMIENIONE RODZAJE PARENCHYMY:
a) MIĘKISZ ZASADNICZY (rys. 4.13 A) ZBUDOWANY Z
CIENKOŚCIENNYCH, RÓWNOWYMIAROWYCH KOMÓREK.
WYPEŁNIA ON PRZESTRZENIE MIĘDZY INNNYMI TKANKAMI W RÓŻNYCH ORGANACH, np. W KORZE PIERWOTNEJ I RDZENIU MŁODSZYCH ŁODYG I KORZENI ORAZ
STANOWI MIĘKISZ OWOCÓW.
b) MIĘKISZ ZIELENIOWY, ZWANY RÓWNIEŻ MIĘKISZEM
ASYMILACYJNYM LUB CHLORENCHYMĄ JEST ZBUDOWANY Z
KOMÓREK MAJĄCYCH BARDZO LICZNE CHLOROPLASTY. TYPOWY
MIĘKISZ ZIELENIOWY WYSTĘPUJE W LIŚCIACH.
c) MIĘKISZ ŚPICHRZOWY SKŁADA SIĘ Z KOMÓREK GROMADZĄCYCH SKROBIĘ, TŁUSZCZE I BIAŁKA. ODMIANĄ MIĘKISZU ŚPICHRZOWEGO JEST MIĘKISZ WODNY, KTÓREGO KOMÓRKI
MAGAZYNUJĄ WODĘ. WYSTĘPUJE ON U ROŚLIN GRUBOSZOWATYCH, np. KAKTUSÓW.
d) MIĘKISZ POWIETRZNY ZWANY AERENCHYMĄ (rys. 4.13 B)
WYRÓŻNIA SIĘ SILNYM ROZWOJEM PRZESTRZENI MIĘDZYKOMÓRKOWYCH WYPEŁNIONYCH TLENEM I DWUTLENKU WĘGLA.
KOLENCHYMA
KOLENCHYMA, INACZEJ ZWARCICA, JEST TKANKĄ
WZMACNIAJĄCĄ, ZBUDOWANĄ Z KOMÓREK ŻYWYCH,
WYDŁUŻONYCH, MAJĄCYCH NIEZDREWNIAŁE, CELULO-
ZOWO-PEKTYNOWE ŚCIANY O CHARAKTERYSTYCZNYCH ZGRUBIENIACH (rys. 4.14). KOMÓRKI KOLENCHYMY PRZEWAŻNIE ŚCIŚLE DO SIEBIE PRZYLEGAJĄ, TWO-
RZĄC ZWARTĄ TKANKĘ. TKANKA TA WYSTĘPUJE W
OGONKACH LIŚCIOWYCH I MŁODYCH CZĘŚCIACH
ŁODYG, KTÓRYM NADAJE ODPORNOŚĆ MECHANICZNĄ.
JEJ ŚCIANY KOMÓRKOWE, CHOĆ ZGRUBIAŁE, SĄ ELASTYCZNE, CO UMOŻLIWIA JESZCZE WZROST MŁODEJ
CZĘŚCI ORGANIZMU NA DŁUGOŚĆ.
SKLERENCHYMA
SKLERENCHYMA, INACZEJ TWARDZICA, JEST TAKŻE
TKANKĄ WZMACNIAJĄCĄ. JEJ DOJRZAŁE KOMÓRKI
MAJĄ MOCNO ZGRUBIAŁE I PRZEWAŻNIE SILNIE ZDREWNIAŁE ŚCIANY WTÓRNE. ICH PROTOPLASTY NAJCZĘŚ-
CIEJ ZAMIERAJĄ, WSKUTEK CZEGO SĄ TO PRZEWAŻNIE
KOMÓRKI MARTWE. TKANKA SKLERENCHYMATYCZNA
WYSTĘPUJE W POSTACI WŁÓKIEN ORAZ JAKO SKLERE-
IDY, ZWANE TEŻ KOMÓRKAMI KAMIENNYMI.
WŁÓKNA SĄ WYDŁUŻONYMI KOMÓRKAMI SKLERENCHYMATYCZNYMI (rys. 4.15 A). U WIĘKSZOŚCI ROŚLIN
MAJĄ DŁUGOŚĆ 1-2 mm, NATOMIAST U LNU I KONOPI
NAWET 10 cm. SĄ ONE SUROWCEM DO WYROBU NICI I
TKANIN. WŁÓKNA WYSTĘPUJĄ NAJCZĘŚCIEJ W ZESPO-
ŁACH TWORZĄCYCH WIĄZKI LUB PASMA SKLERENCHYMATYCZNE ALBO POCHWY OTACZAJĄCE WEWNĘTRZNE
CZĘŚCI ORGANU LUB JEGO WIĄZKI PRZEWODZĄCE.
KOŃCE WŁÓKIEN SĄ PRZEWAŻNIE SILNIE ZWĘŻONE A
KOMÓRKI WCISKAJĄ SIĘ NIMI JEDNE POMIĘDZY DRUGIE,
TWORZĄC TKANKĘ O WŁAŚCIWOŚCIACH WYBITNIE
WZMACNIAJĄCYCH.
SKLEREIDY SĄ KOMÓRKAMI SKLERENCHYMATYCZNYMI RÓWNOWYMIAROWYMI, O PODŁUŻNYCH,
NIEREGULARNYCH ROZGAŁĘZIENIACH (rys. 4.15 C).
MOGĄ WYSTĘPOWAĆ POJEDYŃCZO JAKO SKLERENCHYMATYCZNE IDIOBLASTY LUB W MAŁYCH GRUPACH
W RÓŻNYCH TKANKACH (jak np. GRUPY KOMÓREK
KAMIENNYCH W OWOCACH GRUSZY). MOGĄ TEŻ
TWORZYĆ ZWARTĄ, TWARDĄ TKANKĘ, Z KTÓREJ
ZBUDOWANE SĄ ZEWNĘTRZNE CZĘŚCI PESTEK, ŁUPINY
ORZECHÓW ORAZ PEWNYCH NASION.
KSYLEM
KSYLEM, ZWANY RÓWNIEŻ DREWNEM, JEST TKANKĄ
RZEWODZĄCĄ, ROZPROWADZAJĄCĄ PO CAŁEJ ROŚLINIE WODĘ I SOLE MINERALNE POBRANE PRZEZ KORZENIE Z GLEBY. PEŁNI RÓWNIEŻ FUNKCJĘ TKANKI WZMAC-
NIAJĄCEJ. W SKŁAD KSYLEMU WCHODZĄ ELEMENTY,
KTÓRE OPISANO NIŻEJ.
a) CEWKI SĄ KOMÓRKAMI WYDŁUŻONYMI, NA KOŃCACH ZWĘŻONYMI LUB O UKOŚNYCH ŚCIANACH
POPRZECZNYCH (rys. 4.16 A). ŚCIANY MAJĄ ZDREWNIA-
ŁE, ZAŚ NIERÓWNOMIERNE ODKŁADANIE SIĘ ŚCIAN
WTÓRNYCH PROWADZI DO POWSTANIA ZGRUBIEŃ
PIERŚCIENIOWATYCH, SPIRALNYCH, SIATKOWATYCH
ORAZ JAMEK. CEWKI ZACHODZĄ NA SIEBIE ZWĘŻONYMI KOŃCAMI ORAZ PRZYLEGAJĄ DO SIEBIE BOCZNYMI
ŚCIANAMI, WSKUTEK CZEGO ROZTWÓR WODNY ŁATWO
PRZEMIESZCZA SIĘ Z CEWKI DO CEWKI PRZEZ JAMKI.
b) NACZYNIA SĄ DŁUGIMI RURAMI UTWORZONYMI Z
KOMÓREK, KTÓRE PRZEKSZTAŁCIŁY SIĘ W CZŁONY
NACZYNIOWE. CZŁONY SĄ PODOBNE DO CEWEK I PEŁNIĄ TAKIE SAME FUNKCJE. ZANIK ŚCIAN POPRZECZNYCH (rys. 4-16 D-F) UŁATWIA PRZEPŁYW WODY Z KOMÓRKI DO KOMÓRKI. POSZCZEGÓLNE CZŁONY USTAWIONE W PIONOWE SZEREGI, TWORZĄ RURY O ZNACZNEJ DŁUGOŚCI. PODOBNIE JAK U CEWEK ICH ŚCIANY
MAJĄ LEJKOWATE JAMKI LUB RÓŻNEGO KSZTAŁTU
ZGRUBIENIA.
PORY PŁYTKI SITOWEJ PŁYTKA SITOWA ELEMENT RURKI SITOWEJ
KOMÓRKA TOWARZYSZĄCA
BUDOWA PŁYTKI SITOWEJ
c) WŁÓKNA DRZEWNE
WŁÓKNA DRZEWNE SĄ ROZMIESZCZONE W DREWNIE
POJEDYŃCZO LUB GRUPAMI POMIĘDZY INNYMI KOMÓRKAMI TKANKI. W ICH ŚCIANACH WYSTĘPUJĄ ZREDUKO-
WANE LEJKOWATE JAMKI. TYPOWE WŁÓKNA SĄ MARTWYM, SPEŁNIAJĄCYM WYŁĄCZNIE MECHANICZNE
FUNKCJE, ELEMENTEM DREWNA.
d) MIĘKISZ RZEWNY
MIĘKISZ DRZEWNY WYSTĘPUJE W POSTACI PASM
KOMÓREK MIĘKISZOWYCH POMIĘDZY INNYMI ELEMEN-
TAMI DREWNA. JEST ON JEDYNYM ŻYWYM JEGO ELEMENTEM, PEŁNIĄCYM FUNKCJĘ TKANKI ŚPICHRZOWEJ
ORAZ ZAPEWNIA ŁĄCZNOŚĆ DREWNA Z INNYMI TKAN-
KAMI ORGANU, CO JEST NIEZBĘDNYM WARUNKIEM
FUNKCJONOWANIA DREWNA JAKO TKANKI PRZEWODZĄCEJ.
FLOEM
FLOEM, ZWANY RÓWNIEŻ ŁYKIEM, PRZEWODZI NA
WIĘKSZĄ ODLEGŁOŚĆ ORGANICZNE SUBSTANCJE
POKARMOWE, GŁÓWNIE CUKRY. ŁYKO JEST TKANKĄ
NIEJEDNORODNĄ, ZBUDOWANĄ Z ELEMENTÓW, KTÓRE
OPISANO NIŻEJ.
a) RURKI SITOWE SĄ PIONOWYMI SZEREGAMI KOMÓREK BĘDĄCYCH CZŁONAMI RUR SITOWYCH. KOMÓRKI
SĄ ŻYWE, LECZ POZBAWIONE JĄDRA, O WYDŁUŻONYM
KSZTAŁCIE I CELULOZOWYCH ŚCIANACH. ICH WNĘTRZE
WYPEŁNIA DUŻA WODNICZKA, OTOCZONA CIENKIM
CYTOPLAZMATYCZNYM PŁASZCZEM. NA POPRZECZ-
NYCH PŁASZCZYZNACH ŚCIAN KOMÓRKOWYCH WYSTĘPUJA OTWORY, WSKUTEK CZEGO PRZYPOMINAJĄ ONE
SITO. PRZEZ PORY PRZEBIEGAJĄ PASMA CTOPLAZMY
ŁĄCZĄCE CZŁONY RURKI SITOWEJ (rys. 4.19).
b) KOMÓRKI TOWARZYSZĄCE, ZWANE TEŻ
PRZYRURKOWYMI, WYSTĘPUJĄ W ŁYKU. SĄ TO
KOMÓRKI ŻYWE, WYDŁUŻONE, MNIEJSZE OD SITOWYCH
I ŚCIŚLE DO NICH PRZYLEGAJĄCE (rys. 4.22).
c) MIĘKISZ ŁYKOWY JEST ZBUDOWANY Z KOMÓREK
WYDŁUŻONYCH, TWORZĄCYCH PASMA WŚRÓD INNYCH
ELEMENTÓW ŁYKA (rys. 4.22). MIĘKISZ PEŁNI RÓWNIEŻ
FUNKCJĘ TKANKI ŚPICHRZOWEJ, JAK MA TO np. MIEJS-
CE W KORZENIU ŚPICHRZOWYM MARCHWI.
d) WŁÓKNA ŁYKOWE
WŁÓKNA ŁYKOWE SĄ ZWYKLE DŁUŻSZE OD WŁÓKIEN
DRZEWNYCH I RÓŻNIĄ SIĘ OD NICH MAJĄC JAMKI
PROSTE (rys. 4.22).
EPIDERMA
EPIDERMA, CZYLI SKÓRKA, JEST NAJCZĘŚCIEJ
JEDNĄ WARSTWĄ KOMÓREK NA POWIERZCHNI
MŁODYCH ORGANÓW. ZBUDOWANA JEST Z KOMÓREK
ŻYWYCH OTOCZONYCH CELULOZOWĄ ŚCIANKĄ, ŚCIŚLE
DO SIEBIE PRZYLEGAJĄCYCH I ZWYKLE POZBAWIONYCH TYPOWYCH CHLOROPLASTÓW.
SKÓRKA STANOWI GRANICZNĄ WARSTWĘ POMIĘDZY
ROŚLINĄ, A ŚRODOWISKIEM ZEWNĘTRZNYM.
DLA ROŚLIN BARDZO DUŻE ZNACZENIE MA OGRANI-
CZENIE PAROWANIA Z POWIERZCHNI, CZYLI TRANSPIRACJI. FUNKCJĘ TĘ SPEŁNIA SKÓRKA ŁODYG, LIŚCI,
KWIATÓW I OWOCÓW, KTÓRA MA SZEREG CECH
OGRANICZAJĄCYCH TRANSPIRACJĘ.
ZEWNĘTRZNE ŚCIANY KOMÓREK SKÓRKI SĄ
GRUBSZE, A ICH WARSTWY PODPOWIERZCHNIOWE
ZAWIERAJĄ KUTYNĘ. PONADTO, NA POWIERZCHNI
KOMÓREK WYSTĘPUJE KUTYKULA (rys. 2.40 i 4.23).
W SKUTYNIZOWANYCH ŚCIANACH OBOK KUTYNY
MOGĄ WYSTĘPOWAĆ DUŻE ILOŚCI WOSKU TWORZĄCEGO SZARY NALOT, JAK MA TO MIEJSCE NA OWOCACH
ŚLIWY I WINOROŚLI.
TRANSPIRACJA I WYMIANA GAZOWA SĄ U ROŚLIN
MOŻLIWE DZIĘKI WYSTĘPOWANIU W SKÓRCE APARATÓW SZPARKOWYCH. APARAT SZPARKOWY JEST ZBU-
DOWANY Z DWÓCH KOMÓREK SZPARKOWYCH W
KSZTAŁCIE NASION FASOLI. ICH ŚCIANY SĄ ZGRUBIAŁE
OD STRONY SZPARKI. ZGRUBIENIA TE UMOŻLIWIAJĄ
ZMIANĘ KSZTAŁTU KOMÓREK PRZY ZMIANIE TURGORU.
POMIĘDZY KOMÓRKAMI SZPARKOWYMI WYSTĘPUJE
PRZSTRZEŃ MIĘDZYKOMÓRKOWA ZWANA SZPARKĄ.
ZMIENIAJĄC STOPIEŃ ROZWARCIA SZPARKI ROŚLINA
REGULUJE WIELKOŚĆ TRANSPIRACJI I WYMIANY GAZOWEJ ZE ŚRODOWISKIEM.
SKÓRKA MOŻE BYĆ GŁADKA LUB POKRYTA WYROSTKAMI, WŁOSKAMI ORAZ KOLCAMI. WŁOSKI MOGĄ BYĆ
JEDNOKOMÓRKOWE PROSTE LUB ROZGAŁĘZIONE.
CZĘŚCIEJ SĄ WIELOKOMÓRKOWE PROSTE LUB ROZGAŁĘZIONE O ROZMAITYCH KSZTAŁTACH (rys. 4. 26).
PRZEWAŻNIE SĄ MARTWE I WYPEŁNIONE POWIETRZEM;
TWORZĄ POWŁOKĘ CHRONIĄCĄ PRZED NADMIERNĄ
TRANSPIRACJĄ. POWŁOKA Z WŁOSKÓW MOŻE BYĆ
BARDZO GĘSTA, WEŁNISTA I WÓWCZAS NAZYWA SIĘ
KUTNEREM.
KOLCE SĄ UTWORAMI SZTYWNYMI, OSTRO ZAKOŃCZONYMI. W ICH POWSTANIU UCZESTNICZY SKÓRKA
ORAZ LEŻĄCY POD NIĄ MIĘKISZ. NIE SĄ ONE POŁĄCZONE Z WNĘTRZEM ORGANU TKANKAMI PRZEWODZĄCYMI.
CIERNIE SĄ PRZEKSZTAŁCONYMI ORGANAMI
BOCZNYMI ROŚLINY. NA ŁODYDZE WYSTĘPUJĄ ZAWSZE
W WĘZŁACH I POŁĄCZONE SĄ TKANKAMI PRZEWODZĄ-
CYMI Z SYSTEMEM PRZEWODZĄCYM ROŚLINY.
SKÓRKA KORZENIA
GŁÓWNĄ FUNKCJĄ SKÓRKI KORZENIA JEST POBIERANIE WODY I SOLI MINERALNYCH Z ROZTWORU GLEBOWEGO. PODOBNIE JAK U PĘDU JEST ONA ZBUDOWA-
NA Z ŻYWYCH, ŚCIŚLE PRZYLEGAJĄCYCH DO SIEBIE
KOMÓREK. ICH ŚCIANY SĄ CIENKIE I W MŁODSZEJ
STREFIE KORZENIA TWORZĄ WŁOŚNIKI. KOMÓRKA JEST
WYPEŁNIONA DUŻĄ WODNICZKĄ, A CYTOPLAZMA
TWORZY WZDŁUŻ ŚCIANY CIENKĄ WYŚCIÓŁKĘ. JĄDRO
ZNAJDUJE SIĘ W SZCZYTOWEJ CZĘŚCI WŁOŚNIKA.
WŁOŚNIKI ZWIĘKSZAJĄ POWIERZCHNIĘ KONTAKTU
SKÓRKI Z GLEBĄ.
PERYDERMA
PERYDERMA, ZWANA TEŻ KORKOWICĄ, OKRYWA
STARSZE ORGANY LUB STARSZE CZĘŚCI ORGANÓW
ROŚLINY. JEST TO TKANKA WTÓRNA; W JEJ SKŁAD
WCHODZI WTÓRNY MERYSTEM - FELOGEN ORAZ
WYTWORY JEGO MERYSTEMATYCZNEJ AKTYWNOŚCI -
FELEM I FELODERMA.
FELOGEN, CZYLI MIAZGA KORKORODNA POWSTAJE
W OBWODOWYCH CZĘŚCIACH ŁODYGI LUB KORZENIA Z
ODRÓŻNICOWANIA TKANEK STAŁYCH, np. MIĘKISZU LUB
ŁYKA. KOMÓRKI MERYSTEMATYCZNE FELOGENU DZIELĄ SIĘ STYCZNIE DO POWIERZCHNI ORGANU, ODKŁADAJĄC NOWE KOMÓRKI GŁÓWNIE NA ZEWNĄTRZ.
FELEM, CZYLI KOREK, POWSTAJE W WYNIKU ZRÓŻNICOWANIA KOMÓREK ODKŁADANYCH PRZEZ FELOGEN
NA ZEWNĄTRZ. JEST ZBUDOWANY Z KOMÓREK ŚCIŚLE
PRZYLEGAJĄCYCH DO SIEBIE, MARTWYCH I WYPEŁNIONYCH POWIETRZEM (rys. 4.28 A) O ŚCIANACH ZAWIERAJĄCYCH WARSTWĘ SUBERYNY. ŚCIANA MOŻE BYĆ
TAKŻE ZDREWNIAŁA.
KOREK JEST NIEPRZEPUSZCZALNY DLA WODY I
POWIETRZA. KONTAKT WNĘTRZA ORGANU ZE ŚRODOWISKIEM I WYMIANĘ GAZOWĄ UMOŻLIWIAJĄ WYSTĘPUJĄCE W KORKU PRZETCHLINKI. SĄ TO MIEJSCA W
TKANCE KORKOWEJ, W KTÓRYCH KOMÓRKI SĄ UŁOŻONE LUŹNO Z POZOSTAWIENIEM PRZESTWORÓW MIĘDZYKOMÓRKOWYCH, KTÓRYMI PARA WODNA I INNE GAZY
DYFUNDUJĄ NA ZEWNĄTRZ I DO WNĘTRZA ROŚLINY (rys.
4.28 B).
FELOGEN ODKŁADA NOWE RÓŻNICUJĄCE SIĘ
KOMÓRKI RÓWNIEŻ DO WNĘTRZA ORGANU. POWSTAJE Z
NICH, PO WEWNĘTRZNEJ WARSTWIE FELOGENU,
WARSTWA KOMÓREK MIĘKISZOWYCH ZWANA
FELODERMĄ.
UTWORY WYDZIELNICZE
UTWORAMI WYDZIELNICZYMI SĄ POJEDYŃCZE
KOMÓRKI LUB ICH ZESPOŁY WYDZIELAJĄCE PRODUKTY PRZEMIANY MATERII. WYDZIELINY SĄ WYTWARZANE
W CYSTERNACH SIATECZKI ŚRÓDPLAZMATYCZNEJ
LUB APARATU GOLGIEGO I POJAWIAJĄ SIĘ W PĘCHERZYKACH ODDZIELAJĄCYCH SIĘ OD TYCH STRUKTUR.
Z POMOCĄ EGZOCYTOZY PĘCHERZYKI USUWAJĄ
NIEPOTRZEBNE SUBSTANCJE NA ZEWNĄTRZ
KOMÓRKI.
UTWORY WYDZIELNICZE MOGĄ WYSTĘPOWAĆ NA
POWIERZCHNI ROŚLINY, JAK W PRZYPADKU OBSZARÓW
SKÓRKI WYDZIELAJĄCYCH OLEJKI LOTNE NADAJĄCE
ZAPACH KWIATOM, LIŚCIOM I INNYM ORGANOM. U
PELARGONII I POKRZYWY FUNKCJE WYDZIELNICZE
PEŁNIĄ WŁOSKI (rys. 4.29).
POWIERZCHNIOWYMI ORGANAMI WYDZIELNICZYMI
SĄ TEŻ MIODNIKI. SĄ TO GRUPY KOMÓREK WYDZIELAJĄCE NA ZEWNĄTRZ NEKTAR (rys. 4.29 C). WYSTĘPUJĄ
ONE NA RÓZNYCH CZĘŚCIACH KWIATÓW ZAPYLANYCH
PRZEZ OWADY, KTÓRE ODŻYWIAJĄ SIĘ NEKTAREM.
UTWORY WYDZIELNICZE MOGĄ TEŻ WYSTĘPOWAĆ
WEWNĄTRZ ORGANÓW ROŚLINNYCH, JAK ZBIORNIKI I
KANAŁY.
W PEWNYCH TKANKACH WYSTĘPUJĄ POJEDYŃCZE
KOMÓRKI WYDZIELNICZE, JAK np. KOMÓRKI GARBNIKOWE ORAZ MLECZNE NAZYWANE RURAMI MLECZNYMI
(rys. 4.30). SOK MLECZNY JEST ZAWIESINĄ CUKRÓW,
OLEJKÓW LOTNYCH, WOSKÓW, ŻYWIC, GUM, BIAŁEK,
SKROBI itd. U NIEKTÓRYCH ROŚLIN ZAWIERA TRUJĄCE
ALKALOIDY (np. OPIUM) LUB CENNE SUROWCE PRZE-
MYSŁOWE, np. SOK MLECZNY DRZEWA KAUCZUKOWEGO.
UTWORY WYDZIELNICZE MOGĄ MIEĆ RÓWNIEŻ
POSTAĆ KANAŁÓW I ZBIORNIKÓW POZA OBRĘBEK
KOMÓREK. PRZYKŁADEM SĄ KANAŁY ŻYWICZNE SOSNY,
KTÓRE POWSTAJĄ W WYNIKU ROZSUNIĘCIA SIĘ KOMÓREK WYDZIELNICZYCH I WYTWORZENIA POŁĄCZONEGO
SYSTEMU PRZESTWORÓW MIĘDZYKOMÓRKOWYCH DO
KTÓREGO JEST WYDZIELANA ŻYWICA (rys. 4.30 B).
ŻYWICA JEST SUROWCEM UZYSKIWANYM Z DRZEW
SZPILKOWYCH I WYKORZYSTYWANYM DLA CELÓW
PRZEMYSŁOWYCH.
INNYM PRZYKŁADEM UTWORÓW WYDZIELNICZYCH
SĄ ZBIORNIKI OLEJKÓW LOTNYCH W OWOCACH I
LIŚCIACH OWOCÓW CYTRUSOWYCH. SĄ ONE
PRZESTWORAMI MIĘDZYKOMÓRKOWYMI, KTÓRE
POWSTAJĄ W WYNIKU ROZPADU KOMÓREK
WYDZIELNICZYCH WYTWARZAJĄ-CYCH OLEJKI
NADAJĄCE TYM OWOCOM CHARAKTE-RYSTYCZNY
AROMAT (4.30 C).
UKŁADY FUNKCJONALNE TKANEK
SPECJALIZACJA BUDOWY ROŚLIN NACZYNIOWYCH
WYRAŻA SIĘ W ISTNIENIU ORGANÓW I UKŁADÓW
TKANKOWYCH O WYSOKIEJ WYDAJNOŚCI W PEŁNIENIU
OKREŚLONYCH FUNKCJI. Z TEGO PUNKTU WIDZENIA
MOŻNA WYRÓŻNIĆ NASTĘPUJĄCE UKŁADY
FUNKCJONALNE TKANEK.
• UKŁAD TWÓRCZY (MERYSTEMY)
• UKŁAD OKRYWAJĄCY (EPIDERMA, PERYDERMA)
• UKŁAD CHŁONNY (EPIDERMA KORZENIA Z
WŁOŚNIKAMI)
• UKŁAD FOTOSYNTETYZUJĄCY (MIĘKISZ ZIELENIOWY)
• UKŁAD WZMACNIAJĄCY (GŁÓWNIE KOLENCHYMA I
SKLERENCHYMA, ALE RÓWNIEŻ CAŁY SYSTEM ŚCIAN
KOMÓRKOWYCH, ZDREWNIAŁYCH LUB USZTYWNIONYCH PRZEZ TURGOR)
• UKŁAD PRZEWODZĄCY (KSYLEM i FLOEM)
• UKŁAD ŚPICHRZOWY (MIĘKISZ ŚPICHRZOWY)
• UKŁAD PRZEWIETRZAJĄCY (MIĘKISZ POWIETRZNY
ORAZ APARATY SZPARKOWE I CAŁY SYSTEM PRZESTWORÓW MIĘDZYKOMÓRKOWYCH, KANAŁÓW, KOMÓR
I PORÓW WYPEŁNIONYCH GAZEM)
• UKŁAD WYDZIELNICZY (KOMÓRKI WYDZIELNICZE I
ICH ZESPOŁY)

similar documents