Ünite 1

Report
Doç.Dr. Alper AYTEKİN
Bilim ve Bilimsel Araştırma
2
•
•
•
•
•
•
•
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Bu bölüm sonunda;
Bilimin tanımı ve kapsamı,
Pozitivist bilim yaklaşımı ve eleştirisi
Paradigma kavramı,
Pozitivist ötesi bilim kavramı,
Sosyal Bilimlerin gelişimi ve
Günümüzde bilim ve toplum konuları hakkında
bilgiler elde edeceksiniz
3
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Bilim nedir?
• Bilim, Latince bilmek kökünden (scire) türemiş ve bilinen
şey (scientia) ya da bilgi anlamına gele bir kelimedir.
• Bilim; düzenlenmiş bilgiler topluluğu,
• Bilim, bazı olgu yada olay kategorilerine ait iyi
düzenlenmiş bilgiler bütünüdür.
• Einstein bilimi, her türlü düzenden yoksun duyu verileri
ile düzenli düşünceler arasında uygunluk sağlama çabası,
• Bertrand Russell ise gözlem ve gözleme dayalı akıl
yürütme yoluyla dünyaya ilişkin olguları birbirine
bağlayan yasaları bulma çabası olarak tanımlar.
4
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
• Geçmişe bakıldığında en önemli sayılan bilim
dallarından bazıları matematik, geometri, gök
bilimi ve tıptır. Çok çeşitli matematiksel
çözümleme sistemlerinin geliştirildiği ilk
zamanlardan bu yana hâlâ yeni formüller, sistemler,
kuramlar geliştirilmektedir ki bu da bilimin
sürekliliğine bir örnektir.
5
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Bilim dallarının gelişimi
• Astronomi ve Fizik
• Kimya
• Matematik ve Geometri
• Tıp
• Biyoloji
• Sosyoloji
• Siyaset bilimi
• Psikoloji
• Antropoloji
6
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Bilimlerin Sınıflandırılması
• Bilimlerin sınıflandırılması üzerine çalışmalar ve ilgi de
20. yüzyılın başlarında büyük ölçüde sona ermiştir.
• Bilimin öğretilmesinde ve üretilmesinde, idarî
birimlerin ayrıştırmasında çağdaş üniversitelerde
genelde birkaç ana dal belirlenir ve ilgili bilimler bu
dalların altında çalışılır: fen bilimleri, sosyal bilimler,
teknoloji (ki buna genelde mühendislik de dahil edilir)
ve sanat ile beşerî bilimler; sıklıkla tıp da kendi başına
bir dal olarak bu dallaşmada yer alır.
7
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Bilgi nedir?
• İnsanlar arasındaki etkileşim sonucunda ortaya
çıkan ürüne bilgi denir.
• Bilimsel bilgi; elde edilen bilgi türünün ampirik
(deneysel) ve nesnel gerçeklik olmasıdır.
8
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Bilimsel Bilgi ve günlük bilgi
• Bilimsel yaklaşım;
• Gözlem, sınıflama, kavramsallaştırma ve yorumlamada
daha sistematik, formal ve kesindir. Gözleme dayanak
konusunu oluşturan olay ve nesneleri kavramak,
tanımlamak ve sınıflandırmak üzere çözümleyerek
betimlemek bilimin temel işlevidir.
• Bulguları eleştirisel bir değerlendirmeye tabi tutar.
• Günlük pratik analiz kısa dönemli günlük hayatın
pragmatik uygulamaları ile ilgiliyken, bilim pratik
ihtiyaçların ötesinde elde ettiği bilgileri
genelleştirmeye çalışarak, bilgi bütününü oluşturmayı
amaçlar.
9
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
• Kısaca, bilimsel faaliyetin amacı, incelenen konudaki
olguları tanımlamak, olgular arasında nedensellik ilişkisi
kurmak ve bunları genelleştirip, kuramlar içinde
toplayarak kanunlara ulaşmaktır.
• Olaylara dayanma , tarafsızlık, eleştiriye açık olma ve
yanılma olasılığının kabulü bilimsel düşünmenin temel
özellikleri arasında yer alır.
• Bilim insanının amacı sadece bilgi toplamak ve
biriktirmek değildir. Sorunların neler olduğunu ve nasıl
çözülebileceğini araştırmak ve bulmak temel işlevleri
arasındadır.
10
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Pozitivist bilim yaklaşımı ve eleştirisi
• Pozitivizmin amacı, metafiziği insan bilgisinden
dışlamak ve deneysel bilginin gücünü artırmaktır.
Deneye veya gözleme dayanmayan hiçbir bilgi
bilimsel değildir.
• Pozitivizmin temel amacı, bilimi felsefi
spekülasyonlardan kurtarmaktır. Felsefe cevabı net
olmayan sorularla ilgilidir.
• Buradan hareketle pozitivizmde bilimselliğin bir
ölçütü olarak doğrulanabilirlik ilkesi geliştirilmiştir.
11
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
• Bu ilkeye göre bir önermenin doğru olup olmadığı, o
önermenin ilişkin olduğu ve öngördüğü duyumların
ortaya çıkıp çıkmadığına bağlıdır. Bir önerme
ampirik değilse doğruluğu belirlenemez.
12
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Pozitivist bilim anlayışının dayandığı temel
varsayımlar
• Bilimsel ilerleme birikimseldir,
• Bilimsel bilgi tek meşru bilgidir,
• Görgül verilerin derlenmesi ve değerlendirilmesinde,
kuram oluşturulmasında normatif bakış açılarına , değer
yargılarına, kanaatlere ve kişisel bakış açılarına yer
yoktur.
• Meşru bilgiye ancak mantık ve matematiği kullanarak,
doğa bilimcilerin yöntemleri ile ulaşılabilir.
• Bilimin amacı, neden sonuç ilişkilerini açığa çıkarmak
ve düzenlilikleri açıklayan kanunlar ortaya koymaktır.
13
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Karl Popper ve Yanlışlanabilirlik
• Popper’a göre, bir kuramın doğruluğunun ölçüsü
ampirik/deneysel yönden ne ölçüde desteklendiğinde
değil, hangi görgül bulgu karşısında
yanlışlanabileceğinin önceden bilinip
bilinmemesindedir.
• Yanlışlanması imkansız bir düşüncenin doğrulanması da
imkansızdır.
• Bir bilimsel kurama uymayan ampirik veriler hemen her
zaman bulunabilir. Dolayısıyla bilim, doğruların
birikmesi ile değil, yanlışların ayıklanması ile gelişir.
14
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Thomas Kuhn ve Paradigma Kavramı
• Thomas Kuhn’a göre paradigma, bir bilimsel
topluluğun kabul ettiği genel kuramsal varsayımlar
ile bunların uygulanmasına dair teknik ve kanunları
içerir.
• Kuhn, paradigma kavramından faydalanarak, tek bir
bilim anlayışını olmadığı, pozitivist ötesi bilim
anlayışının pozitivist bilim anlayışı kadar önemli
olduğunu ortaya koymaya çalışmıştır.
15
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Pozitivist Ötesi (Yorumlayıcı) Bilim Yaklaşımı
• Kuhn ve Feyerabend’in düşünceleri, geleneksel
pozitivist bilim anlayışına önemli eleştiriler getirerek,
pozitivizm ötesi bilim anlayışının oluşumuna katkı
sağlamışlardır.
• Yorumlayıcı bilim anlayışı, tek ve mutlak bir doğrunun
olmadığı görüşüşünü savunurlar.
• Pozitivist bilimi savunanlar, bilginin keşfedildiği ve
ortaya çıkarıldığını öngören bir bilgi tanımını
savunurken; pozitivist ötesi yaklaşımlar, bilginin
keşfedilme yerine yorumlandığını, ortaya çıkarılma
yerine oluşturulduğunu varsayarlar.
16
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Pozitivizm Ötesi Bilim Yaklaşımının Özellikleri
• Bilimsel aşamaların hiçbir aşaması değer yargılarından
bağımsız değildir.
• Tek doğru yöntem söz konusu değildir.
• Bilimsel çalışmalar metafizik temellere dayanabilir. Yani
bir bilimsel kuramın temel varsayımları ampirik olarak
test edilebilir nitelikte olmayabilir.
• Bilim adamlarının çalışmalarında kanaatlerini,
inançlarını ve ikna yöntemlerini ve retoriği temel
almaları matematik ve istatistiki yöntemleri temel
almalarıyla eşdeğerdir.
17
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Sosyal Bilimler
• Temel bilimler doğal dünyadaki olayların
nedenlerini tanımlayarak genelleştirmeye
çalışırken, sosyal bilimler sosyal dünyadaki olayların
anlamını veya önemini açıklamaya çalışır.
• Yaygın bir anlayışa göre doğa bilimleri inceledikleri
olguları açıklamaya çalışırken, sosyal bilimler
anlamaya çalışmaktadır.
18
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
Kaynak:
Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, SPSS
Uygulamalı
Yazarlar:
Remzi Altunışık, Recai Coçkun, Sekan Bayraktaroğlu,
Engin Yıldırım
Ders Bitti.
Dinlediğiniz için Teşekkürler…
Doç. Dr. Alper AYTEKİN
19

similar documents