zaburzenia-rozwoju-emocj.społ.seks_

Report
ZABURZENIA
W ROZWOJU
EMOCJONALNYM
Opracowała: Monika Haligowska
Przebieg zaburzeń
emocjonalnych jest w dużej
mierze uzależniony od etapu
rozwojowego,
w którym po raz pierwszy
zadziałał stres psychiczny.
OKRES NIEMOWLĘCY I PONIEMOWLĘCY (0 – 3 LATA):
• trudności najczęściej dotyczą karmienia i snu;
wynikają one z nieprawidłowego nastawienia rodziców
do karmienia i są następstwem zajmowania się
dzieckiem w sposób lękowy;
ww. zaburzenia dziecka są więc wyrazem niepokoju
rodziców;
• z tego okresu pochodzą zaburzenia równowagi
emocjonalnej;
• częstym problemem z tego okresu jest lęk separacyjny,
który pojawia się w chwili odłączenia dziecka od matki;
gdy staje się nasilony – jest zjawiskiem patologicznym;
lęk separacyjny powinien zanikać pod koniec tego okresu
rozwojowego;
OKRES NIEMOWLĘCY I PONIEMOWLĘCY (0 – 3 LATA):
• w tym okresie ważne jest więc zaspokajanie potrzeby
bezpieczeństwa i czułości;
• ok. 2 r.ż. pojawiają się napady złości: dziecko krzyczy,
rzuca się na podłogę, czerwieni się, bije pięściami
i piętami o podłogę;
jeśli nie jest to zjawisko przejściowe, dochodzi do jego
utrwalenia zwykle z powodu niewłaściwego reagowania
rodziców, ustępowania dziecku, spełniania jego żądań;
wówczas istnieje niebezpieczeństwo zachowań
histerycznych w przyszłości;
w tym wieku dziecko zdaje sobie bowiem sprawę
ze swego wpływu na rodziców;
OKRES NIEMOWLĘCY I PONIEMOWLĘCY
(0 – 3 LATA):
• moczenie dzienne i nocne / nietrzymanie
kału poza tym okresem rozwojowym –
na skutek nieprawidłowo prowadzonego
treningu czystości
(brak odpowiedniej atmosfery wyuczania
przez rodziców hamowania reakcji
na bodźce płynące z wypełnionych
zbiorników fizjologicznych);
OKRES PRZEDSZKOLNY (3 – 6 R.Ż.):
• przejściowa obecność u prawie każdego dziecka
objawów zaburzeń emocjonalnych;
- u chłopców częściej występują reakcje agresywne,
- u dziewczynek – reakcje lękowe;
- wiele przedmiotów i zjawisk (zjawiska przyrodnicze,
ciemne pomieszczenia – wyobraźnia dziecięca) wywołuje
u dziecka lęk;
- nasila się lęk przed rozłąką z osobami bliskimi;
- stany lękowe potęgują ogólny niepokój dziecka
przyczyniając się do zaburzeń snu, często z lękami
nocnymi;
OKRES PRZEDSZKOLNY (3 – 6 R.Ż.):
• jeśli reakcje lękowe często występują, zwł. przy każdej
zmianie sytuacji, gdy prowadzą do reakcji unikowych,
wymagają pomocy terapeutycznej;
• okresowo obserwowane są reakcje agresywne: napady
złości, zazdrość o rodzeństwo; może reagować niekiedy
agresją np. na zaczepkę, sporadycznie organizować
zabawę o charakterze agresywnym;
ale jeżeli agresja dominuje w jego zachowaniu,
tj. wplata ją we wszystkie zabawy, wówczas jego
rozwój emocjonalny wymaga korekcji;
OKRES PRZEDSZKOLNY (3 – 6 R.Ż.):
• nadmiernie nasilona nadpobudliwość psychoruchowa;
• czynności nawykowe o charakterze samozaspokojenia,
np. obgryzanie paznokci, ssanie kciuka, masturbacja,
zwł. u dziewczynek;
zachowania te mogą być usunięte jedynie
przez odwracanie uwagi, a nie przez wyolbrzymianie
problemu;
• koniec okresu przedszkolnego: jąkanie, różnorodne tiki:
mruganie powiekami, grymasy twarzy, chrząkanie, ruchy
mimowolne w zakresie głowy i kończyn;
• problem przewlekłego moczenia się, bólów brzucha,
utraty łaknienia na tle psychogennym – wymagają terapii;
OKRES WCZESNOSZKOLNY
(7 – 12 R.Ż.):
• napięcie emocjonalne z cechami zahamowania
emocjonalnego towarzyszące niepowodzeniom szkolnym;
• nasilone nawyki, tiki, jąkanie się, nadruchliwość;
• fobia szkolna wynikająca z napięć związanych ze szkołą;
przejawy: lęk przed pójściem do szkoły, nasilający się
przed niektórymi lekcjami, dolegliwości somatyczne
utrudniające wypełnianie obowiązków szkolnych;
• napady kolki jelitowej i moczenia wtórnego
po rozpoczęciu nauki szkolnej jako przejawy napięcia
emocjonalnego;
OKRES DOJRZEWANIA
• duża labilność emocjonalna przejawiająca się m.in.:
nadmierną pobudliwością, zmiennością nastrojów,
z dominującą niepewnością siebie, przygnębieniem
prowadzącym do reakcji depresyjnych, a w skrajnych
przypadkach do prób samobójczych;
• często podwyższone napięcie emocjonalne eksploduje
w reakcjach agresywnych (typowych dla tego okresu
rozwojowego) lub autoagresywnych;
• bóle głowy, zaburzenia czynnościowe układu krążenia,
objawy anoreksji spowodowane przez napięcie nerwowe;
OKRES DOJRZEWANIA
Wiele problemów z tego okresu może
prowadzić do powstawania typowych
dla osób dorosłych zespołów nerwicy
lękowej, depresyjnej, histerycznej,
obsesyjno – kompulsywnej
oraz zaburzeń o charakterze
psychosomatycznym.
(Barker, 1974; Obuchowska, 1982; Bogdanowicz, 1986; F. Ilg i in. 1992; Szewczyk,
1996; Popielarska, 2000; Komeder, 2000)
KLASYFIKACJA ZABURZEŃ EMOCJONALNYCH
Halina Spionek dokonała klasyfikacji zaburzeń
emocjonalnych w oparciu o kryterium ich pochodzenia.
Zaburzenia rozwoju sfery emocjonalnej mogą wyrażać się w:
• „zbyt słabym opanowaniu i regulowaniu przez dziecko
zewnętrznych przejawów reakcji emocjonalnych i braku
podporządkowania ich wymaganiom otoczenia,
• w nieadekwatności reakcji emocjonalno- uczuciowych
w stosunku do społecznych sytuacji, które je wywołały,
• we wzroście liczby i siły negatywnych reakcji emocjonalnouczuciowych i zdominowaniu ich nad reakcjami
pozytywnymi,
• w zbyt małej liczbie i zbyt słabej sile reakcji pozytywnych,
co w rezultacie doprowadzić może do obojętności
uczuciowej,
• w zbyt słabym rozwoju uczuć społecznych i braku dominacji
tych uczuć nad prostymi reakcjami emocjonalnymi,
• w tworzeniu się uogólnionych, niewłaściwych postaw
emocjonalno- uczuciowych.”
(Spionek, 1970, s. 140 – 141)
S. Gertsmann opisał dzieci o cechach niedojrzałości
emocjonalnej, zwracając jednocześnie uwagę na jej
przyczyny, wymieniając następujące cechy:
• nadmierna więź emocjonalna z najbliższymi osobami
(najczęściej z matką); przyczyną takiego stanu rzeczy może
być nadopiekuńcza i lękowa postawa matki;
• postawa konsumpcyjna, która może być wynikiem
błędów wychowawczych typu ograniczania samodzielności,
nieprzyzwyczajania dziecka do partnerskiego
współuczestnictwa w obowiązkach domowych;
• egotyzm uczuciowy cechujący się brakiem
lub niedostatkiem rozwoju uczuć wyższych, szczególnie
społecznych, a także brakiem umiejętności do odwzajemniania uczuć miłości czy współodczuwania z innymi;
• poczucie niższości lub poczucie nadmiernej mocy.
A. Kozłowska dokonała następującego
podziału dzieci wśród dzieci, u których
występują objawy zaburzeń
emocjonalnych:
• dzieci nerwicowe,
• dzieci zahamowane psychoruchowo,
• dzieci obojętne uczuciowo,
• dzieci nadpobudliwe,
• dzieci agresywne.
DZIECI NERWICOWE
Typowe objawy nerwicy dziecięcej:
- lęk,
- moczenie mimowolne,
- zaburzenia łaknienia,
- jąkanie,
- tiki.
LĘK
• podstawowy objaw, a zarazem źródło nerwicy;
• jest to silny stan napięcia z towarzyszącym mu poczuciem
zagrożenia i bezsilności;
• jest to emocja „bez obiektu”; niejasne jest źródło lęku;
• w celu uniknięcia lęku bądź zminimalizowania jego
odczuwania uruchamiane są różne mechanizmy
obronne;
- np. u dziecka bojącego się pójścia do szkoły mogą to być: bóle
brzucha, wymioty i podobne symptomy nerwicowe;
- najczęstsze u dzieci są lęki nocne, które wywoływane są często
silnymi wrażeniami, niepokojami, niepowodzeniami przeżytymi
w szkole.
MOCZENIE MIMOWOLNE
• najpowszechniejszy rodzaj zaburzeń u dzieci;
• w około 90% przypadków moczenie ma podłoże
psychogenne;
• częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt;
• niekiedy jest związane z nieprawidłowym
treningiem czynności;
najczęściej jednak nieprawidłowościami
w środowisku rodzinnym;
MOCZENIE MIMOWOLNE
Dziecko zaczyna się moczyć, gdy w jego otoczeniu
pojawiają się sytuacje przekraczające jego odporność
psychiczną, zbyt trudne dla niego, np. groźba utraty
miłości rodziców, drastyczne zaostrzenie stawianych
mu wymagań itp.
Dziecko moczące się jest narażone na wiele
nieprzyjemnych doświadczeń ze strony rodziny
i rówieśników, co pogłębia jego sytuacje stresowe.
W postępowaniu z moczącym się dzieckiem nie
należy wzbudzać w nim poczucia winy. Powinno ono
nabrać wiary we własne siły i poczucia pewności.
ZABURZENIA ŁAKNIENIA:
nerwicowy brak apetytu (anoreksja) często występuje
u dzieci;
• może wynikać z wielu konfliktowych sytuacji w domu;
• jest jednocześnie skutkiem błędów wychowawczych
i wywołuje nowe błędy (np. nadmierna koncentracja uwagi
na jedzeniu, straszenie dziecka);
• mogą być reakcją na trudną sytuację domową dziecka,
na bodźce odbierane przez dziecko jako zagrażające
poczuciu bezpieczeństwa;
• bywają też wyrazem niechęci do rodziców lub też
sposobem zwrócenia na siebie uwagi rodziców;
JĄKANIE
• może pojawić się nagle, pod wpływem urazu
psychicznego, bądź w efekcie długotrwałych sytuacji
stresowych;
• będąc rezultatem napięć emocjonalnych,
staje się przyczyną dalszego pogłębiania się
zaburzeń;
• dzieci jąkające się narażone są na szyderstwa
ze strony rówieśników;
• jąkanie najczęściej jest jednym z wielu objawów
świadczących o procesie neurotyzacji dziecka.
TIKI
• nagłe, mimowolne wyładowania ruchowe, różnych grup
mięśniowych niepodlegające świadomej kontroli;
• najczęściej spotykane postacie tików to : mruganie oczami,
grymasy twarzy, podrygiwanie lub wyciąganie ramion;
• pojawiają się w wieku szkolnym raczej rzadko;
• ich wystąpienie świadczy o poważnych zaburzeniach
emocjonalnych;
• podłożem tików są silne przeżycia i sytuacje konfliktowe,
a także nieprawidłowe postawy rodziców.
DZIECI ZAHAMOWANE PSYCHORUCHOWO
Po przebadaniu dzieci zahamowanych psychoruchowo
M. Chłopkiewicz wyodrębnił wśród nich cztery grupy:
• „zmotywowane napięte” – dzieci te sprawiające wrażenie
napiętych i niespokojnych, mające słabe kontakty
z rówieśnikami, są ciche, lękliwe i zalęknione,
• „podporządkowane – uległe” – dzieci te są wyciszone,
małomówne, grzeczne, posłuszne, oceniane jako
koleżeńskie i uczynne, dzieci te są nieufne w stosunku
do dorosłych,
DZIECI ZAHAMOWANE PSYCHORUCHOWO
• „z obniżoną samooceną” – dzieci przejawiają
bierność, nie mają adekwatnego poczucia
własnej wartości, są apatyczne, powolne,
przygnębione, bezradne,
• „nadwrażliwe – asteniczne” – dzieci bardzo
skryte, powściągliwe, męczące się hałasem,
neurotyczne, lękowe;
(Chłopkiewicz, 1971, A. Popielarska i in. 2000)
W historii życia dzieci zahamowanych
psychoruchowo często stwierdza się, że doświadczyły
wielu traumatycznych przeżyć.
Mogły to być np.:
• rozłąki z bliskimi osobami,
• złe kontakty z matką, w wyniku których dziecko
mogło poczuć się niekochane, wręcz niepotrzebne,
• rygorystyczna postawa rodziców, stosowanie
licznych kar (często cielesnych),
• surowa ocena dziecka przez rodziców.
Takie traktowanie dziecka może przyczynić się
do powstania u niego zahamowań psychoruchowych.
DZIECI ZAHAMOWANE PSYCHORUCHOWO
• Jako że swoim zachowaniem nie sprawiają
zazwyczaj kłopotów wychowawczych, ich cierpienie
pozostaje niezauważone przez dorosłych.
• Nauczyciele często rezygnują z prób zbliżenia się
do dzieci nieśmiałych, pozostawiając je samym
sobie. Jest to dość powszechny błąd.
• Bardzo ważne jest, aby zapewnić dziecku poczucie
bezpieczeństwa poprzez akceptację go takim, jakie
jest, bez oceniania, zawstydzania.
DZIECI OBOJĘTNE UCZUCIOWO,
a wśród nich są takie, które:
• nie potrafią nawiązać kontaktów z rówieśnikami,
• nie potrafią się cieszyć ani smucić,
• mają ubogą mimikę: z ich twarzy trudno cokolwiek
odczytać,
• unikają nawet kontaktu wzrokowego,
• odtrącają przyjaźń innych, tak jakby była im
niepotrzebna,
• czasem potrafią być złośliwe i wrogie.
DZIECI NADPOBUDLIWE
• najbardziej uciążliwym objawem jest nadmierna
ruchliwość: ciągłe kręcenie się, bieganie, podskakiwanie,
zmiany pozycji, niemożność zachowania spokoju;
• występuje również labilność emocjonalna, mała
odporność na sytuacje trudne, szybkie zniechęcanie się
i utrata zapału;
Wpływ na rozwój nadpobudliwości u dzieci ma system
wychowawczy: szczególnie niekorzystne jest wychowanie
niekonsekwentne (pobłażliwe traktowanie dziecka
przez jednego rodzica, a surowe przez drugiego), brak
stałych, sprecyzowanych wymagań w stosunku do dziecka.
DZIECI NADPOBUDLIWE
• ich reakcje są nieproporcjonalnie silne do działającego
bodźca;
• pobudzenie, aczkolwiek silne, trwa jednak krótko;
w efekcie są to dzieci męczliwe, niewytrwałe w działaniu;
• reakcje ich są gwałtowne, nieoczekiwane;
• dla nauczycieli są to dzieci uciążliwe, ponieważ stwarzają
wokół siebie atmosferę niepokoju i niezrozumienia;
• dorośli powinni reagować na ich zachowanie spokojnie
i cierpliwie oraz starać się nie dostarczać dziecku zbyt dużo
/ chaotycznych bodźców.
DZIECKO AGRESYWNE to takie, które:
- wywołuje konflikty,
- wszczyna bójki,
- skarży,
- przezywa,
- przedrzeźnia i wyśmiewa,
- niszczy różne rzeczy,
- męczy zwierzęta,
- zachowuje się niestosownie wobec starszych
lub rówieśników,
- jest brutalne, wrogie, pełne nienawiści,
- jest autoagresywne (samookaleczenia, próby
samobójcze);
Zachowania agresywne można rozpatrywać jako:
• reakcję na frustrację,
poczucie niepewności, zagrożenia, wywołujące stan
napięcia emocjonalnego, które może uzewnętrznić
się poprzez zachowania agresywne;
• zachowania naśladowcze: jeśli rodzic jest
agresywny, istnieje duże prawdopodobieństwo,
że dziecko też takie będzie;
• zachowania instrumentalne: dotyczą sytuacji,
gdzie dziecko stara się przez czynności agresywne
zrealizować jakiś cel; swoją postawą wymusza
na rodzicach np. kupno czegoś lub zgodę na coś;
PRZYCZYNY AGRESJI U DZIECI
• frustracje powstające na skutek np.:
- niesprawiedliwej oceny,
- doznanych niepowodzeń,
- przezwisk kolegów,
- zbyt częstego upominania,
- odebrania mu atrakcyjnej zabawki, rzeczy,
- przeszkadzania mu w zabawie,
- przykrych wydarzeń losowych,
- doświadczania kar fizycznych;
powodują one wystąpienie poczucia krzywdy, gniewu,
wrogości, zdenerwowania;
PRZYCZYNY AGRESJI U DZIECI
• agresja na skutek blokady potrzeby uznania społecznego
spowodowanej zbyt częstym upominaniem dziecka,
wytykaniem mu różnych wad i braków, stawianiem
za przykład dobrze uczących się lub wzorowo
zachowujących się kolegów;
• niezaspokajanie niektórych potrzeb dzieci;
• stymulatorem agresywnego zachowania dziecka
może być ograniczanie jego samodzielności, wywołana zbyt
licznymi zakazami i nakazami pochodzącymi od dorosłych,
nadmiernym ograniczeniem samodzielności;
PRZYCZYNY AGRESJI U DZIECI
• naśladowanie zachowania agresywnego przejawianego
przez osoby z otoczenia (rodzice, rówieśnicy, rodzeństwo,
sąsiedzi, przechodnie na ulicy);
z modelami agresywnego zachowania stykają się też
za pośrednictwem filmów, gier komputerowych,
programów w TV ukazujących sceny bójek, walk, napadów,
gwałtów, morderstw, brutalnego zachowania się,
w książkach;
• tolerowanie przez rodziców różnych wykroczeń
popełnianych przez dziecko sprzyja powstaniu u niego
przeświadczenia o bezkarności oraz utrwalaniu się
agresywnego zachowania;
PRZYCZYNY AGRESJI U DZIECI
• przeświadczenie o własnej wyższości
ze względu na pozycję społeczną rodziców
może również sprzyjać występowaniu
zachowań agresywnych;
• agresywne zachowanie dzieci bywa też
związane z zaburzeniami funkcjonowania
układu nerwowego;
ZABURZENIA
W ROZWOJU
SPOŁECZNYM
Dzieci wykazujące zaburzenia rozwoju
społecznego są określane mianem: „dzieci
sprawiające trudności wychowawcze”,
„niedostosowane społecznie”.
D. H. Stott - brytyjski psycholog - wyróżnia trzy
rodzaje niedostosowania społecznego:
• wrogość,
• zahamowanie,
• aspołeczność.
Dziecko niedostosowane społecznie:
• popada w konflikty z dorosłymi,
• nie nawiązuje kontaktów społecznych,
• jest wyobcowane w grupie rówieśniczej,
• brak mu nawyków do współpracy i współdziałania.
„Niedostosowanie stwierdza się u dziecka,
które rozwija się w taki sposób, że odbija się to źle
na nim samym albo jego kolegach, a które bez
specjalnej pomocy z zewnątrz nie może poprawić
swych stosunków z rodzicami, nauczycielami i innymi
dorosłymi”.
Dwa typy dzieci niedostosowanych społecznie
1) typ bierny, zahamowany, który charakteryzuje się:
- wycofywaniem się,
- brakiem zaufania do ludzi, do nowych rzeczy,
nowych sytuacji,
- niezależnością i obojętnością w kontaktach
społecznych, postawy „przeciw ludziom”;
Dzieci bierne, zahamowane zachowują się na pozór
normalnie i nie zwracają na siebie specjalnej uwagi
dorosłych.
Dwa typy dzieci niedostosowanych społecznie
2) Typ demonstracyjny, „bojowy”:
- dzieci te wydają się być pozbawione poczucia
powinności moralnych i poczucia winy,
- nie mają skrupułów, gdy wyrządzą komuś krzywdę,
- nie przejmują się zakazami i regułami zachowania
dopuszczalnego w danej społeczności,
- oszukują w zabawach i grach, są sprytne
i przebiegłe, tak, że trudno je złapać na gorącym
uczynku, np. na kradzieży,
2) Typ demonstracyjny, „bojowy”:
- nie okazują żadnego żalu i wzruszenia,
prawdopodobnie go nie przeżywają,
- nie można im niczego zawierzyć - rzeczy ani
sekretu,
- nie cieszą się zaufaniem i sympatią kolegów,
a bliższe związki przyjacielskie, jakie zawierają są
krótkotrwałe;
Dzieci o postawie demonstracyjnej i bojowej
ujawniają otwarcie swą agresję i wrogość,
np. odmawiają współpracy i zachowują się biernie
w sposób prowokacyjny albo też staja się natarczywe
i napastliwe.
K. Horney wyodrębnia
TRZY RODZAJE NIEPRAWIDŁOWO UKSZTAŁTOWANYCH
POSTAW SPOŁECZNYCH:
1) postawa ,,ku ludziom"
dziecko stara się pozyskać sympatię otoczenia
poprzez
uskarżanie się na swoje krzywdy,
demonstruje własną słabość,
pragnie, aby rodzice i nauczyciele traktowali je
życzliwie, pomimo, że jest niezdyscyplinowane i nie
wykonuje poleceń;
dziecko takie nie jest lubiane w grupie rówieśniczej.
2) postawa ,,przeciw ludziom" przejawia się
w potrzebie władzy i kontrolowania innych;
stosowanie przemocy jest środkiem do uzyskania
przewagi nad innymi;
3) postawa ,,odsuwania się od ludzi"
cechuje się skłonnością do izolacji oraz unikania
kontaktów społecznych.
Dzieci ujawniające taką postawę są bierne,
nie wykazują zainteresowania,
zaangażowania we wszelkiego rodzaju działania.
Trudności w rozwoju społecznym można podzielić
na tendencje do:
• zachowań wycofujących:
zahamowanie społeczne / bierność społeczna)
• zachowań antysocjalnych
(Gurycka 1970; Skorny 1987)
Niektórzy autorzy zaburzenia procesu socjalizacji odnoszą
przede wszystkim do zachowań antysocjalnych
(Spionek 1985; Chłopkiewicz 1987).
• zachowania wycofujące polegają na unikaniu kontaktów
społecznych;
- ich podłożem jest zahamowanie psychoruchowe
lub zaburzenia nerwicowe, zwłaszcza związane z lękiem
i poczuciem mniejszej wartości;
zachowania te są więc głównie konsekwencją procesu
nerwicowego jednostki;
mogą też być skutkiem przewlekłych chorób somatycznych;
osoby zahamowane społecznie są nieśmiałe i lękliwe, czasem
podejrzliwe i nieufne, mogą mieć skłonności
do marzycielstwa, unikają, zarówno współzawodnictwa,
jak i współpracy
(Gurycka 1970; Skorny 1992)
• zachowania antysocjalne charakteryzują się
agresją, prowokacyjnym przeciwstawianiem się
innym lub manipulowaniem nimi;
utrwalenie tych zachowań w połączeniu
ze słabą internalizacją norm społecznomoralnych i brakiem pozytywnych uczuć
wobec innych ludzi prowadzi do rozwoju
osobowości nieprawidłowej, określanej
też jako socjopatyczna
(Weiner 1977)
DZIECI NIEDOSTOSOWANE SPOŁECZNIE
Przejawy niedostosowania:
• występują u nich utrwalone zaburzenia w zachowaniu
wyrażające się w pełnieniu ról społecznych niezgodnie
z oczekiwaniami społeczeństwa i powszechnie
akceptowanymi celami i normami;
• cechują je głębokie zaburzenia emocjonalne, są
niedojrzałe emocjonalnie;
• mają słabo wykształconą uczuciowość wyższą
(nie potrafią okazywać serdeczności, życzliwości i sympatii
zarówno najbliższym członkom rodziny, jak i rówieśnikom;
• nie potrafią też przywiązywać się do nikogo w głębszy
i bardziej trwały sposób);
DZIECI NIEDOSTOSOWANE SPOŁECZNIE
Przejawy niedostosowania:
• z dużymi trudnościami nawiązują kontakty emocjonalne
z ludźmi;
• wadliwe funkcjonowanie w roli ucznia (wagary - mogą
być pierwszym etapem rozwoju włóczęgostwa,
uzależnienia, przestępczości, wykolejenia moralnego);
• zachowania agresywne;
Dzieci agresywne sprawiają trudności wychowawcze,
ponieważ ich zachowanie cechuje brak zdyscyplinowania
powodujący naruszenie regulaminu szkolnego oraz różnych
norm współżycia społecznego.
DZIECI NIEDOSTOSOWANE SPOŁECZNIE
Przejawy niedostosowania:
• lekceważenie obowiązujących norm prawnych
oraz zasad współżycia społecznego;
wejście na drogę przestępczą;
czyny chuligańskie: niszczenie mienia społecznego,
słowne napastowanie lub bicie przypadkowo
spotkanych przechodniów;
• sięganie po używki; podwyższone ryzyko
uzależnienia;
• zaburzenia seksualne;
(Konopnicki, 1971; Lipkowski, 1971; Turlej, 1982; Pospiszyl, Żabczyńska, 1985;
Zjawiska rozwoju emocjonalnego i społecznego
pozostają ze sobą w ścisłych zależnościach,
przez co ich rozróżnienie jest bardzo trudne.
„Zachowania społeczne i emocjonalne jednostki
splatają się ze sobą w sposób skomplikowany
i tak ściśle,
że tylko na skutek stosowania arbitralnych definicji
takie objawy, jak zazdrość, nieśmiałość, trema,
uczucia i sympatia traktowane być mogą głównie
jako „ społeczne” albo „emocjonalne” formy
zachowania się”.
Dzieci wykazujące zaburzenia rozwoju
społecznego i emocjonalnego określa
jako dzieci sprawiające trudności
wychowawcze, niedostosowane
społecznie.
Pojęcie „trudności wychowawcze”
niekiedy zastępuje się pojęciami:
„zaburzenia w zachowaniu”,
„nieprzystosowanie”.
Zaburzeniom w rozwoju emocjonalno – społecznym dziecka
może sprzyjać niepełnosprawność, choroba przewlekła,
na którą dziecko cierpi.
Zdaniem W.D. Wall, dziecko może dojść do odczuwania
swego upośledzenia jako kary i do poczucia winy.
Może stać się bądź agresywne, bądź lękowe i niespokojne
w kontakcie z otoczeniem.
Widoczne zmiany w wyglądzie zewnętrznym odróżniające
dziecko niepełnosprawne, chore od pełnosprawnych
rówieśników niejednokrotnie spotykają się z ironicznymi,
pogardliwymi określeniami, wyzwiskami.
Nawet jeśli dziecko nie jest w ww. sposób traktowane
przez otoczenie, samo dostrzega swoje ograniczenia,
deficyty, defekty, co wpływa na to, że odczuwa swoją
odmienność w sposób negatywny.
W efekcie doświadcza przykrych emocji, może zacząć
izolować się od rówieśników, unika kontaktów z innymi
ludźmi, przestaje być aktywne, czasem staje się agresywne
i złośliwe na skutek doznanych frustracji spowodowanych
ograniczeniem aktywności ruchowej lub negatywnym
ustosunkowaniem się do otoczenia lub może
demonstracyjnie ujawniać swoją niepełnosprawność,
aby dzięki temu pozyskać współczucie, życzliwość
oraz zapewnić sobie troskliwą opiekę.
Zaburzenia w rozwoju emocjonalno – społecznym
powodują, że dziecko:
• Nie umie pogodzić się z porażką.
• Nie potrafi spokojnie przyjmować niepowodzeń.
• Ma problemy z rozwiązywaniem sytuacji konfliktowych.
• Nie potrafi obiektywnie oceniać innych.
• Ma nieadekwatną samoocenę, gdyż nie zna swoich
możliwości i nie wie na co je stać.
• Odczuwa lęk podejmując się trudnych i nowych działań.
• Nie radzi sobie ze stresem.
• Nie potrafi nazywać przeżywanych przez siebie uczuć
i okazywać ich w sposób właściwy.
WPŁYW WARUNKÓW
WYCHOWAWCZYCH
NA POWSTAWANIE
ZABURZEŃ EMOCJONALNO –
SPOŁECZNYCH
• nieprawidłowo funkcjonujące środowisko
wychowawcze
sytuacje pozbawienia dziecka miłości rodziców,
uczucia niższości, brak wiary w siebie;
w efekcie czego pojawiają się problemy
z nawiązywaniem bliskich więzi emocjonalnych;
• struktura rodziny (pełna – niepełna, rozbita,
wielopokoleniowa, jednopokoleniowa,
wielodzietna – jednodzietna),
• atmosfera wychowawcza
Jeśli dziecko wychowuje się w atmosferze kłótni,
oziębłości uczuciowej, ma zakłóconą równowagę
emocjonalną, a uczuciem dominującym staje się
niepewność i zagrożenie.
W rodzinie takiej rzadko dochodzi do trwałych
i głębokich związków emocjonalno – społecznych;
dziecko ogranicza kontakty z innymi.
Spośród czynników składających się na atmosferę
emocjonalną rodziny najbardziej szkodliwy wpływ
na rozwój dziecka mają:
- niezrozumienie i niezaspokajanie potrzeb psychicznych
dziecka,
- odrzucenie emocjonalne dziecka, oziębłość,
- atmosfera jawnych konfliktów,
- zakłócenia komunikacji, w tym sprzeczne komunikaty
lub komunikacja ukryta,
- osobowość rodziców (głównie matki jako osoby
przebywającej stale, szczególnie z małym dzieckiem,
np. matki nerwicowe, nadmiernie chroniące, pedantyczne,
wymagające).
• postawy rodzicielskie
Unikanie i odtrącanie dziecka, nadmierne wymagania
w stosunku do niego i nadopiekuńczość są przyczynami
wielu zaburzeń w jego rozwoju.
Odrzucenie uczuciowe dziecka przez rodziców wytwarza
w nim lęk oraz pozbawia umiejętności nawiązywania
kontaktów.
Dziecko wychowywane zbyt rygorystycznie
(rodzice ostro egzekwują wydane polecenia i zakazy),
staje się bierne, mało spontaniczne.
Zwykle oczekuje, że ktoś inny nim pokieruje
lub pomoże w działaniu.
Postawa nadmiernie opiekuńcza:
przejawia się w zbytniej pobłażliwości.
Dziecko staje się całkowicie zależne
od rodziców, tłumią oni u niego objawy jakiejkolwiek
samodzielności.
Prowadzi to do opóźnienia dojrzałości, braku
inicjatywy i zaradności życiowej dziecka.
W nowym środowisku czuje się zagubione
i onieśmielone.
Sposób zachowania dzieci jest odpowiedzią
na postawy, jakie prezentują wobec siebie rodzice.
• wzajemne relacje pomiędzy dzieckiem a rodzicami
W późniejszych latach życia dziecka trudności w kontaktach
pomiędzy rodzicami a dziećmi przybierają charakter
dwustronny.
Niewłaściwe zachowania rodziców, wynikające z braku
akceptacji dziecka, wywołują u dziecka poczucie zagrożenia
i lęki, co uzewnętrznia się różnymi formami nieprawidłowych
zachowań.
Te z kolei wzmacniają niekorzystne dla dziecka reakcje
rodziców (nadmierne karanie, nadmierne ochranianie,
odrzucenie itp.).
Powstaje "błędne koło", które utrwala zaburzenie
emocjonalne i nieprawidłowe zachowania u dziecka.
• środowisko szkolne
oddziałuje zarówno poprzez określone wymagania
społeczne, stawiane przez szkołę jako instytucję
nauczającą i wychowującą, jak i poprzez rodzaj relacji
społecznych, jakich dziecko tam doświadcza;
Relacje między uczniem a nauczycielem oraz między
uczniem a kolegami bywają źródłem urazów,
które w efekcie mogą stać się przyczynami
lub wzmocnić istniejące już zaburzenia
emocjonalne dziecka.
• środowisko szkolne
W obszarze "nauczyciel-uczeń" do sytuacji
urazowych można zaliczyć:
- negatywny stosunek nauczyciela do ucznia,
- nadmierne wymaganie stawiane dziecku.
W obszarze "uczeń-uczeń":
- odrzucenie dziecka przez grupę rówieśniczą,
- stałe przeżywanie rywalizacji między kolegami.
ZABURZENIA
W ROZWOJU SEKSUALNYM
Zaburzenia związane z rozwojem psychoseksualnym
wynikają przede wszystkim z konfliktów emocjonalnych,
które z kolei wywołują różnorodne dysfunkcje:
- brak lub utrata potrzeb seksualnych,
- awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej
(anhedonia),
- zaburzenia pożądania seksualnego,
- brak reakcji genitalnej,
- tzw. oziębłość seksualna,
- zaburzenia seksualne związane z bólem,
- nadmierny popęd,
- zaburzenia podniecenia seksualnego (impotencja, awersja
seksualna).
- zaburzenia preferencji seksualnej
parafilie:
 fetyszyzm,
 transwestytyzm,
 ekshibicjonizm,
 oglądactwo,
 pedofilia,
 sadomasochizm i in.
- zaburzenia związane z rozwojem psychoseksualnym
i orientacją seksualną, które przybierają formę:
 zaburzenia dojrzewania, rozwoju seksualnego,
 orientacja seksualna niezgodna z ego (ego-dystoniczna),
 zaburzenia związków seksualnych;
zaburzenia dojrzewania, rozwoju seksualnego:
osoba cierpi z powodu niepewności co do własnej
tożsamości płciowej lub orientacji seksualnej,
co prowadzi do wystąpienia lęku lub depresji.
Najczęściej zdarza się to w okresie młodzieńczym
u osób, które nie są pewne czy ich orientacja jest
homoseksualna, heteroseksualna czy biseksualna
lub u osób, które po okresie ustalonej orientacji
seksualnej, często w długotrwałych związkach ,
stwierdzają, że ich seksualna orientacja zmienia się.
 orientacja seksualna niezgodna z ego (ego-
dystoniczna)
Identyfikacja płciowa i preferencje seksualne nie
budzą wątpliwości, ale istnieje psychiczne cierpienie
z powodu takiego stanu rzeczy i występuje chęć
zmiany.
 zaburzenia związków seksualnych
Nieprawidłowość identyfikacji płciowej
lub preferencji seksualnych odpowiada
za trudności w nawiązaniu
i utrzymaniu związku z partnerem seksualnym.
PRZYCZYNY PSYCHICZNE, KTÓRE MOGĄ WYSTĄPIĆ
W PRZYPADKU ZABURZEŃ SEKSUALNYCH:
- cechy osobowościowe:
introwersja, depresyjność, agresywność,
impulsywność, labilność emocjonalna, ukryte cechy
homoseksualne, histeryczne, wyparcie uczuć,
negatywne postawy wobec seksualności i własnej
płci, nadmierna samokontrola uczuć, brak
akceptacji siebie i innych, kompleksy, zaburzenia
identyfikacji z płcią;
- wykorzystanie seksualne w dzieciństwie i inne
urazy seksualne;
- środowisko rodzinne:
nadmierny rygoryzm wychowawczy, antyseksualna
atmosfera, nieudane małżeństwo rodziców, żałoba
po stracie rodzica, wrogość między członkami rodziny,
problemy z porozumiewaniem się i zaburzona identyfikacja
z rolami seksualnymi rodziców, niechęć rodziców do dziecka
lub jego płci;
- przewaga systemu oceniającego nad emocjonalnym;
- lęki związane z seksualnością, własną rolą seksualną;
- uwarunkowania zachowań seksualnych, np. niektóre
praktyki masturbacyjne, rozbudowane i odbiegające
od rzeczywistości fantazje erotyczne, urazowe
doświadczenia z pierwszych kontaktów seksualnych
i związków uczuciowych).
ZABURZENIA ROZWOJOWE A SEKSUALNOŚĆ
hermafrodytyzm (obojnactwo):
- seksualność może u takich osób przyjmować
postać: biseksualną, transseksualną, aseksualną,
heteroseksualną;
- często wiąże się zaburzeniami emocjonalnymi,
identyfikacji z płcią, niedojrzałością, nieśmiałością,
drażliwością, agresją wobec otoczenia, autoagresją;
ZABURZENIA ROZWOJOWE A SEKSUALNOŚĆ
wady budowy:
- zaburzenia rozwojowe w formie: spodziectwa,
wierzchniactwa, odbytu przedsionkowego, stulejki,
mikropenisa, krzywienia członka;
- zaburzenia te wpływają na obraz własnej osoby,
powstanie kompleksów, zaburzeń identyfikacji
z płcią, zahamowań seksualnych, trudności
w nawiązywaniu relacji emocjonalnych i erotycznych;
ZABURZENIA ROZWOJOWE A SEKSUALNOŚĆ
brak dojrzewania:
- u chłopców: wiąże się z eunuchoidyzmem, słabym
lub nieobecnym popędem płciowym;
- u dziewcząt: nie rozwijają się cechy płciowe drugo –
i trzeciorzędowe, miesiączkowanie;
- doprowadza do kompleksów, zaburzeń identyfikacji
z płciową, psychiczne;
opóźnione dojrzewanie płciowe:
- źródło kompleksów, izolacji od otoczenia, zaburzenia
obrazu własnego ciała, zahamowań
- skrajane następstwo: zespół Kaspra Hausera;
ZABURZENIA ROZWOJOWE A SEKSUALNOŚĆ
przedwczesne dojrzewanie płciowe:
następstwa:
- agresywność,
- wzmożona pobudliwość seksualna,
- zaburzenia zachowania,
- wczesna aktywność seksualna,
- kompleksy,
- neurotyzm,
- ryzyko wykorzystania seksualnego;
ZABURZENIA IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ
identyfikacja płciowa:
akceptowane poczucie przynależności do własnej płci
i realizowane określonej roli płciowej;
proces ten przebiega od urodzenia, a jego koniec
powinien przypadać na późną fazę okresu
dojrzewania;
Typy identyfikacji z płcią
wg Imielinskiego i Dulko
- trwała i nietrwała,
- całkowita: całkowite naśladowanie zachowań
osoby - modela wraz z jej poglądami, zasadami,
ideałami;
- częściowa: naśladowanie niektórych cech i zachowań
„modela”
- świadoma i nieświadoma,
- zewnętrzna – dotyczy cech zewnętrznych
naśladowanej osoby i wewnętrzna – dotyczy postaw
i uczuć osoby naśladowanej;
PRZYCZYNY ZABURZEŃ IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ:
- zaburzenia genetyczne,
- zaburzenia hormonalne,
- wady budowy,
- choroby OUN,
- brak akceptacji rodzica dla płci dziecka,
- wychowywanie dziecka z pominięciem jego płci biologicznej,
- nadmierne więź uczuciowa matki z synem,
- identyfikowanie się syna z matką,
- negatywne relacje między rodzicami,
- wykorzystanie seksualne,
- związki kazirodcze,
- kompleksy budowy,
- rodzice tolerujący lub lekceważący zaburzenia identyfikacji
płci we wczesnym wieku dziecka;
TYPY ZABURZEŃ IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ:
transseksualizm:
- pragnienie życia i uzyskania akceptacji jako osoba płci
przeciwnej w stosunku do własnej;
- uczucie niezadowolenia z własnej anatomii z zakresu
własnej seksualności i potrzeba jej zmiany w wyniku
leczenia hormonalnego i operacyjnego;
- podstawa rozpoznania: trwała, przynajmniej 2 – letnia
tożsamość transseksualna, wykluczenie innych zaburzeń
psychicznych, genetycznych, chromosomalnych,
interseksualnych, okresowych pragnień zmiany płci
(np. kompleks Diany);
- transseksualne kobiety dojrzewają znacznie później,
a mężczyźni ok. 13 lat i 7 m-cy;
TYPY ZABURZEŃ IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ:
transseksualizm:
- większość transseksualistów bez względu na płeć podejmuje
aktywność masturbacyjną przed 15 r.ż., ujawnia orientację
homoseksualną, ponad 90 % kobiet ocenia swój wygląd
zewnętrzny jako męski, a ponad 80 % mężczyzn jako kobiecy;
60 % osób ma wyłącznie homoseksualne kontakty;
- w biografii męskich transseksualistów powtarza się
następująca cecha: były to urodziwe, subtelne, pełne
wdzięku dzieci, uwielbiane przez matki, które wzmacniały ich
niemęskie zachowania, a ojcowie nie odgrywali żadnej roli
w wychowywaniu; dziewczynki były w domu obecne
fizycznie, ale nie psychicznie
(Obuchowska, Jaczewski, 1982);
TYPY ZABURZEŃ IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ:
transwestytyzm o typie podwójnej roli:
- ubieranie się w stroje przeciwnej płci w celu
uzyskania przyjemności z chwilowych
doświadczeń bycia osobą płci przeciwnej,
jednak bez pragnienia, by zmienić płeć na stałe;
- przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie
seksualne (w odróżnieniu od fetyszystycznego
transwestytyzmu);
zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie:
- trwałe i intensywne niezadowolenie z własnej płci z chęcią
bycia osobą płci przeciwnej;
- występuje przed pokwitaniem;
- wiąże się z ubieraniem się i zachowaniem zgodnym z płcią
przeciwną, odrzucaniem własnej płci;
- do rozpoznania nie wystarcza stwierdzenie, że u chłopów
obserwuje się zachowania dziewczęce, a u dziewcząt zachowania
chłopięce;
- najczęściej ujawnia się w okresie przedszkolnym; chłopcy chętnie
przebywają w towarzystwie dziewczynek, bawią się lalkami;
w przyszłości część z nich ujawni zachowania homoseksualne,
nieliczni transseksualizm; dziewczęta z kolei chętnie przebywają
w towarzystwie chłopców, wykazują zainteresowanie sportem,
typowo chłopięcymi zabawami; część z nich przyszłości będzie
wykazywać zachowania homoseksualne;
ZABURZENIA IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ
zespół dezaprobaty płci:
- identyfikowanie się z płcią przeciwną i pragnienie
zmiany płci, tym niemniej własna płeć anatomiczna
nie jest negowana;
- zespół ten spotyka się u transseksualistów,
niektórych transwestytów, homoseksualistów,
neurotyków, osób z zaburzeniami osobowości bądź
innymi zaburzeniami psychicznymi;
andromimeza:
- zachowania dziewcząt polegające na naśladowaniu
sposobu funkcjonowania mężczyzn
(tzw. mężczyzna z pochwą);
ZABURZENIA IDENTYFIKACJI PŁCIOWEJ
autoginefilia:
- wyobrażenia chłopców, że są kobietami;
ginemimeza:
- naśladowanie przez chłopców stylu bycia kobiet
(tzw. kobieta z penisem); osoby z takim zaburzeniem
znajdują się na pograniczu różnych orientacji:
a) homoseksualnej: zakochują się i współżyją
z partnerami własnej płci anatomicznej,
b) transwestytycznej: ubierają się w odzież płci
przeciwnej;
c) transseksualnej: chętnie biorą hormony, ale nie
poddają się operacji zmieniającej płeć;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
erotyzacja dziecka:
- nadmierna ciekawość seksualna dziecka,
- dziecko koncentruje się tak mocno na seksualności,
że jest to jego wiodąca sfera zainteresowań
i zachowań;
- przyczyny (Yates, 1990): nudyzm, zbyt intensywny
kontakt dotykowy dziecka członkami rodziny,
nadmierny liberalizm w wychowaniu, wykorzystanie
seksualne, wlewy odbytnicze;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
fetyszyzm:
- u dzieci w wieku przedszkolnym,
- mechanizmy rozwojowe, które mogą sprzyjać
przyszłej fetyszyzacji;
- np. jeśli dziecko nie ma bliskiej więzi z kochanym
rodzicem, wówczas rzeczy należące do tego rodzica
stają się jego substytutem i ten właśnie mechanizm
prowadzi do przyszłego fetyszyzmu;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
patologiczna aktywność masturbacyjna:
formy:
- zachowania natrętne,
- zachowania kompulsywne,
- nietypowe udziwnienia (np. używanie narzędzi),
zagrażające życiu i zdrowiu;
niebezpieczne są praktyki masturbacyjne
z używaniem prądu elektrycznego, wprowadzaniem
do cewki moczowej ostrych narzędzi;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
seksualne tło zaburzeń psychosomatycznych
i psychicznych:
problemy z własną seksualnością, bycie ofiarą
wykorzystania seksualnego, urazowe relacje
partnerskie, potrzeba pozostania w roli dziecka,
tłumienie i wypieranie potrzeb seksualnych i in. mogą
doprowadzić do uzależnień, zaburzeń osobowości,
nerwic, bulimii i anoreksji, innych zaburzeń
psychicznych i psychosomatycznych;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
nadmierna asceza okresu dojrzewania:
- może prowadzić do negatywnego nastawienia
wobec własnego ciała, seksualności, agresywności,
obsesji seksualnych, izolacji społecznej, negacji
seksualności i ciała, fobii seksualnych, fanatyzmu,
rozwoju osobowości w kierunku autorytarnym,
zachowań paranoicznych;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
seksualność osób z upośledzeniem
umysłowym:
- aktywność seksualna ww. osób stwarza
wiele problemów, ponieważ ma formy
impulsywne, napadowe, patologiczne,
czasem dewiacyjne;
- osoby te stają się często obiektem
wykorzystania seksualnego;
słaba identyfikacja z płcią;
SEKSUALNE PROBLEMY I ZABURZENIA
zaburzenia preferencji seksualnych (parafilie):
- zachowania dewiacyjne w wieku rozwojowym
najczęściej wynikają z niedojrzałości emocjonalnej,
psychopatologii, zaburzeń w rozwoju
psychoseksualnym; można je również wiązać
z mechanizmami uczenia się; nie bez znaczenia są
także fantazje towarzyszące masturbacji,
naśladownictwa, treści pornograficznych,
oddziaływania subkultur;
- zachowania pedofilne w okresie dojrzewania mogą
być traktowane jako: zachowanie, motyw,
identyfikacja;
zaburzenia preferencji seksualnych (parafilie):
u chłopców do takich zachowań mogą skłaniać:
a) podobne zainteresowania jak u partnera,
b) potrzeba pozyskania przyjaciela,
c) atrakcyjna atmosfera spotkania,
d) prestiż,
e) potrzeba pieniędzy;
- typowe formy zachowań: masturbacja, kontakty
oralne i analne;
-w wieku dojrzewania można spotkać wszelkie typy
zachowań dewiacyjnych, a ich przyczyny są podobne
jak w przypadku parafilii u osób dorosłych
(Lew – Starowicz, 2000 za: Lehne, 1990);
PROBLEMY Z ORIENTACJĄ HOMOSEKSUALNĄ
przyczyny rozwoju orientacji homoseksualnej:
- hipotetyczne predyspozycje genetyczne,
- zespół stresu prenatalnego,
- uwarunkowania rodzinne,
- u dziewcząt cechy maskulinizacji psychicznej,
u chłopców – cechy feminizacji psychicznej,
- uwiedzenie homoseksualne,
- uwarunkowania kulturowe;
przyczyny rozwoju orientacji homoseksualnej:
w rozwoju psychoseksualnym osób homoseksualnych
największy problem stanowi faza ujawnienia się (coming
out) polegająca na konfrontacji ze społecznie
akceptowanym modelem heteroseksualnym własnej
orientacji homoseksualnej;
prowadzi to do:
a) napięć,
b) poczucia inności,
c) poczucia obcości,
d) neurotyzmu,
e) konfliktów z rodzicami i otoczeniem;
Specyficzny problem:
homoseksualizm młodzieńczy, który należy odróżniać
od orientacji homoseksualnej;
u części młodzieży kontakty homoseksualne mają
motywy pozaseksualne i w przyszłości są zarzucane;
znaczna część młodzieży z doświadczeniami
homoseksualnymi nie zostaje homoseksualistami,
u niektórych wczesne doświadczenia seksualne
predysponują d o ujawnienia się tzw. późnego
homoseksualizmu, po 35 r.ż.
DYSFUNKCJE SEKSUALNE
U młodzieży aktywnej seksualnie mogą pojawić się
różnorodne dysfunkcje seksualne.
Ich źródłem są najczęściej czynniki psychogenne.
Najczęstsze dysfunkcje u dziewcząt : pochwica, anorgazmia.
Przyczyny:
- niewiedza o anatomii i fizjologii seksualnej, podstawach sztuki
miłosnej;
- błędne informacje, lęki, wewnętrzne konflikty, poczucie winy, konflikty
z partnerem;
- rozbieżność między wyobrażonymi reakcjami seksualnymi
a rzeczywistością;
- zbyt mało czasu na uczenie się reakcji seksualnych, poznawanie „mapy
ciała” przy nastawieniu na konieczność przeżycia orgazmu;
- brak pełnego oddania się partnerowi, który nie daje poczucia
bezpieczeństwa i oparcia;
DYSFUNKCJE SEKSUALNE
Typowe zaburzenia u chłopców:
- przedwczesne wytryski,
- zaburzenia erekcji członka.
Przyczyny:
- lęki,
- nieregularność kontaktów seksualnych,
- strach przed ośmieszeniem przed ośmieszeniem się w roli
partnera,
- wpływ alkoholu, narkotyków,
- uwarunkowania masturbacyjne.
INNE PRZYCZYNY TRUDNOŚCI W KONTAKTACH
SEKSUALNYCH:
• choroby nastolatków: cukrzyca, astma, urazy rdzenia
kręgowego, zaburzenia neurologiczne, hormonalne
i itd. ;
• lęk przed kontaktami, przewidywanie braku
akceptacji / odrzucenia, brak poczucia atrakcyjności
i własnej wartości w roli partnera seksualnego;
• deformacje ciała, zmiany chorobowe, uboczne skutki
leczenia chorób;
(Lew – Starowicz, 2000)
LITERATURA:
P. Baker (1974). Podstawy psychiatrii dziecięcej. Warszawa PZWL.
M. Bogdanowicz (1986). Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym.
Warszawa WSiP.
M. Chłopkiewicz (1971). Zahamowanie psychoruchowe w świetle analizy kliniczno ontogenetycznej”. Psychologia Wychowawcza nr 2.
S. Gerstmann (1986). Rozwój uczuć. Warszawa
A. Gurycka (1970). Dzieci bierne społecznie. Wrocław Zakład Narodowy im.
Ossolińskich Wyd. PAN.
K. Horney (2011). Nerwica a rozwój człowieka – trudna droga do realizacji. Warszawa
Rebis.
K. Imieliński, S. Dulko (1988). Przekleństwo androgeniczne. Transseksualizm: mity
i rzeczywistość. Warszawa PWN.
F. L. Ilg, L. B. Ames, S.M. Baker (1992). Rozwój psychiczny dziecka. Gdańsk GWP.
J. Komender (2000). Specyfika zaburzeń psychicznych w okresie dorastania w: (red.)
A. Popielarska. Psychiatria wieku rozwojowego. Warszawa PZWL.
J. Konopnicki (1971). Niedostosowanie społeczne. Warszawa PWN.
A. Kozłowska (1984). Zaburzenia emocjonalne dzieci w wieku przedszkolnym.
Warszawa WSiP.
A. Kozłowska (1996). Jak pomagać dziecku z zaburzeniami życia uczuciowego.
Warszawa Wyd. Żak.
O. Lipkowski (1971). Dziecko społecznie niedostosowane i jego resocjalizacja.
Warszawa PZWS.
I. Obuchowska, A. Jaczewski (1982). Rozwój erotyczny. Warszawa WSiP.
I. Obuchowska (1982). Psychologiczne aspekty dojrzewania w: (red.). A. Jaczewski,
B. Woynarowska. Dojrzewanie. Warszawa WSiP.
A. Popielarska, M. Popielarska, H. Jaklewicz (2000). Specyficzne zaburzenia
rozwojowe w: (red.). A. Popielarska, M. Popielarska. Psychiatria wieku rozwojowego.
Warszawa PZWL.
A. Popielarska (2000). Reakcje nerwicowe, nerwice i zespoły nerwicowe u dzieci i
młodzieży w: (red.) A. Popielarska. Psychiatria wieku rozwojowego. Warszawa PZWL.
K. Pospiszyl, E. Żabczyńska (1985). Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie.
Warszawa PWN.
Z. Skorny (1992). Psychologia wychowawcza dla nauczycieli. Warszawa WSiP.
H. Spionek (1975). Zaburzenia psychoruchowego rozwoju dziecka. Warszawa PWN.
Z. Lew – Starowicz. Seksuologia wieku dziecięcego i okresu dojrzewania w: (red.).
A. Popielarska, M. Popielarska. Psychiatria wieku rozwojowego. Warszawa PZWL.
L. Szewczyk (1996). Nieprawidłowości rozwoju emocjonalnego w relacji do okresów
rozwojowych dziecka w: (red.) E. Januszewska. Wybrane zagadnienia z psychologii
klinicznej dzieci i młodzieży. Lublin Tow. Naukowe KUL.
S. Turlej (1982). Młodzież społecznie niedostosowana. Warszawa WSiP.
W. D. Wall (1960). Wychowanie i zdrowie psychiczne. Warszawa PWN.
I. B. Weiner (1977). Zaburzenia psychiczne wieku dorastania. Warszawa PWN.

similar documents