Necmi AYTAN

Report
Yeşil Kuş Masalının Kazanımlar
Açısından İncelenmesi
Öğr. Gör. Dr. Necmi AYTAN
Süleyman Demirel Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
Türkçe Eğitimi Bölümü
Sunan:
Necmi Aytan
Giriş
Çocuklar için en popüler türlerden biri masaldır. Masal
yüzyıllardır çocukların hep ilgisini çekmiştir. Her insanın hayatında bir
masal çağı bulunmaktadır. Günümüzdeki gelişmelerin aksine eski
dönemlerde insanlar duygu ve düşüncelerini sözlü gelenekle anlatmışlar
ve aktarmışlardır.
Batılı anlamda roman, öykü, tiyatro, şiir, eleştiri gibi edebi türlerin
insanımıza ulaşması, Tanzimat’la başladığına göre, bundan önce özelde
insanımız, genelde de yazılı edebiyat gelişmeden önce, tüm insanlar
duygu ve düşüncelerini nasıl anlatıyorlardı sorusunun yanıtı, sözlü
edebiyatla anlatıyorlardı olmaktadır. Bu sözlü edebiyat ürünlerinin
başında da masallar, efsaneler, türküler, destanlar, bilmeceler, ninniler
gelir (Yavuz, 1997)
Dilimizde masalın birçok tanımı vardır. Arapça’da “mesel”,
İngilizce’de “tale”, Fransızca’da ise “conte” gibi karşılıkları vardır. Masal,
genellikle halkın yarattığı, ağızdan ağza, kuşaktan kuşağa sürüp gelen,
çoğunlukla insanların veya tanrıların başından geçen, olağan dışı olayları
anlatan hikâye diye tanımlanır (TDK 2005: 1349).
Masalın çocukların dünyasındaki yeri apayrıdır.
Anlatıma dayalı ve kendine has bir mantığı olan masal,
hemen bütün milletlerde çocuk edebiyatının ilk ve en
önemli kaynağı olarak kabul edilmektedir. Çocuklar masal
yardımıyla hayalden gerçeğe geçer, gerçeği hayalleriyle
kıyaslayarak somutlaştırır (Yalçın ve Aytaş, 2005). Buch’a
(1992) göre masalın hayali dünyası çocuğun aslında
gerçek yaşamı edinmesinde bir hazırlık gibidir. Masallar
çocuğu gerçek hayattan koparmamakta tam tersi gerçek
ve hayali dünyayı fark etmesine yardımcı olmaktadır.
Masallar
yerinde
ve
zamanında
ustaca
kullanıldığında çocukların duygu dünyalarını, düşsel
evrenlerini beslemelerinde, sözcük dağarcıklarını
geliştirmelerinde ve sözcükleri zamanlara uygun olarak
kullanmalarında etkili birer araç olabilmektedir (Güleryüz,
2004).
Her milletin kültüründe önemli bir yere sahip
masalların,
çocukları
hayata
hazırlama
aşamasında, hayatla ilgili ilk tecrübeleri
kazandırmada, gerçek dünya ile hayali dünyanın
çizgilerini fark etmelerinde işlevi büyük
olmaktadır. Çocuklar için seçilen masalların
nitelikleri bu açıdan önemlidir. Anne-babalar ve
yayıncıların
bu
hususa
dikkat
etmeleri
gerekmektedir. Oğuzkan’a (2001) göre masalların
nitelikleri şu şekilde sıralanabilir:
- Masalı oluşturan olaylar canlı ve hareketli olmalıdır.
- Masalın dili sade, anlatımı akıcı olmalıdır.
- Masalda düğüm noktası ustaca işlenmiş olmalı,
olaylar beklenmedik biçimde sonuçlanmalıdır.
- Tasvirler, kahramanların davranışları ve beğenileri
çocuklarda iyilik ve güzellik duygusunun gelişmesine
yardımcı olmalıdır.
- Masalda anlatılanlar zaman zaman çocukları
neşelendirmeli, güldürmeli ve eğlendirmelidir.
- Masal konusu ve kahramanları bakımından,
çocukları korkutmaktan ve üzmekten uzak olmalıdır.
- Masalda çocukları uyuşukluğa, boş inançlara
yönelten telkinler bulunmamalıdır.
Nitelik
açısından
bakıldığında
masalların,
çocukların eğitiminde çok önemli bir yeri
bulunmaktadır. Çocukların masallarda neleri
edindikleri alan yazında incelendiğinde özellikle
masaldaki
kahramanların
davranışlarından,
kahramanların
masaldaki
iyi-kötü
mücadelesinden, yaşamla empati kurarak
karşılaştıkları sorunlara çözümler üretmesinden ve
daha buna benzer durumlar karşısında nasıl
hareket edilmesi gerektiği gibi konularda masallar
işlev olarak faydalı olabilmektedir.
Çalışmanın Amacı
Bu çalışmanın amacı Yeşil Kuş masalını anlam ve
içerik yönüyle analiz ederek bu metindeki
kazanımları ortaya çıkarmaktır. Bu temel amaçtan
hareketle;
1. Metindeki kazanımlar nelerdir?
2. Bir metin hazırlık süreci nasıl olmalıdır?
sorularına cevap aranmıştır.
Yöntem
Bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Doküman
incelemesi Yıldırım ve Şimşek’e (2011) göre araştırılması düşünülen
olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini
kapsamaktadır. Nitel yöntemle yapılan araştırmalarda yaygın olarak
kullanılan bilgi toplama teknikleri; gözlem, görüşme ve doküman
incelemesidir. Araştırmacı, kendi araştırma probleminin özelliğine
göre, bu tekniklerden bir ya da daha fazlasını araştırmasında
kullanabilir. Birden fazla bilgi toplama tekniğinin birlikte kullanılması,
elde edilen verinin geçerliliğini ve ulaşılan sonuçların doğruluğunu
arttırabilmektedir (Şimşek ve Yıldırım, 2011).
Doküman incelemesi, nitel araştırmalarda etkili bir şekilde
kullanılması gereken önemli bilgi kaynaklarıdır. Araştırmacı, ihtiyacı
olan veriyi, gözlem veya görüşme yapmaya gerek kalmadan elde
edebilir. Bu açıdan doküman incelemesi, araştırmacıya, zaman ve para
tasarrufu anlamında katkıda bulunmaktadır (Karasar, 2002).
Metin Hazırlık:
Sorular
Ön Hazırlık
İnsanlar karşısındakinin görüşünü almadan onu haksız
yere bir şeyle suçlamalı mıdır?
Başkalarına kendimizi kabul ettirme dayakla mı
olmalı?
Anlam
Metindeki şahıs, olay ve varlık kadrosu nelerdir?
a) Şahıs kadrosu: Padişah, padişahın kızı, zengin
adamın oğlu, kocaları, kocakarının fakir oğlu, yeşil
kuşların dedesi, yeşil kuşların dedesinin karısı ve Arap.
b) Olay kadrosu: Padişah kızının zengin adamın oğluyla
evlenmesi, zengin oğlanın kızı her gün dövmesi,
Kocakarının gömlek diktirmek için saraya gelmesi, padişah
kızın kederli halini görmesi; kocalarının oğlunun annesine
mesaj iletmesi ve annesinin bunu kıza aktarması. Kızın da
kocasına bunu söylemesi. Zengin adamın oğlunun yollara
düşmesi. Yeşil kuşların dedesini bulması ve onunla olan
diyaloğu. Yeşil kuşların dedesinin başından geçenleri
aktarması ve öğüt vermesi. Zengin adamın oğlunun bir
çiçekle saraya dönmesi ve çiçeği karısına vermesi.
Karısının yeşil bir kuş olması. Zengin adamın oğlunun
yaptığı yanlışı anlaması ve kimseye bir daha haksızlık
yapmayacağına söz vermesi.
c) Varlık Kadrosu: Bir altın tabakta beyaz üzüm, bir
gümüş tabakta kara üzüm, bir sopa, bir top bez, yeşil
kuşlar, yarılan kaya, yiyecek torbası, kılıç ve çiçek.
Metin Yoluyla İfade Etme
Zengin adamın oğlu tam kırk sopa vurarak padişahın
kızını niçin hasta etmiş? Bu davranışın doğru olup
olmadığını öğrencilere nasıl izah ederiz?
Padişah kızı evlendiği gece kocasının kendisinden bir
tercih yapmasını istemesinden sonra gümüş tabağı
seçmiş bunun üzerine kocasının iftirasına maruz
kalmıştır. Kocası da eline geçirdiği bir sopa ile kızı
dövmeye başlamış. Nedir ne değildir anlamadan
dinlemeden böyle bir davranışın yapılması çok çok
yanlıştır. İnsanın eşi de olsa tercihlerine saygı duymalı
ve hele hele şiddete başvurulmamalıdır.
Bu masalda yeşil kuşların dedesinin rolü nedir? Böyle insanlar çevrenizde
var mıdır?
Yeşil kuşların dedesi zengin oğlanın kendi yanlışını görmesini sağlıyor. Ona
hayatından örnekler vererek îzahta bulunuyor. Kızın da sıkıntısını, acısını
bildiği için Onu da yanına alıyor. Bazen iyiler hiç haksızlığa uğramasın
isteriz, hiç tasalanmasın deriz. Yeşil kuşların dedesi de burada uzlaştırıcı
ve iyiyi seçen olarak karşımıza çıkmaktadır.
Masaldaki karakterleri nasıl tanımlayabiliriz?
Padişahın kızı iyi niyetle evlenmiş. Daha sonra da kocası tarafından mâdur
edilmiş. Şiddete maruz kalmıştır. Zengin adamın oğlu kendi doğrularıyla
hareket eden ve kötü bir koca tipi sergileyen bir karakterdir. Yeşil kuşların
dedesi tarafından ikna edilmiştir ve pişmanlık duymuştur. Fakat
elindekinin kıymetini bilemeyince mahrum kalmıştır.
Yeşil kuşların dedesi derdi, sıkıntısı olanları kendine has bir yöntemle
iyileştiriyordu. Bir bilge kişilikti. Hayat tecrübesi vardı. Başından geçen
olaylar onu olgunlaştırmıştı. Masalın çözümleyici kişisidir.
Sonuç
Metin ve kazanımlar incelendiğinde her masalda olduğu
gibi bir girişle başlanıldığı anlaşılmaktadır. Masallarda
bulunan kelime kalıplarının burada da bulunduğu
söylenebilir. Metin analiz edildiğinde amaç-sonuç, sebepsonuç ve şartlı ifadelerin masalın geneline yayıldığı
görülmektedir. Masal tasvirlerle ortaya konularak bir kurgu
çerçevesinde devam etmektedir. Bunun da nasihat verme
şeklinde okuyucuya aktarıldığı söylenebilir. Özellikle de ön
yargıların doğru bir anlayış olmadığı ve yapılan yanlışlıkların
farkına varma durumu da masalda ifade edilerek bir
kurgunun karşı tarafa kazanımlar sunularak ortaya konduğu
görülmektedir. Masalların genel klasik çizgisini yansıtan Yeşil
kuş masalı masal yapısı ve içerik olarak öğrencilere
okutulabilir ve değerlendirmeler yaptırılabilir. Metin anlamı,
karakter yapısı ve ifade yönünden de başarılı olduğu
söylenebilir.
Beni Sabırla Dinlediğiniz İçin
Teşekkür Ederim

similar documents