جهت‌یابی

Report
‫تعیین جهت های‬
‫جغرافیایی‬
‫جهت‌یابی‬
‫ی ا ‌ز موارد‬
‫در بسیار ‌‬
‫‪ ‬جهت‌یابی‪ ،‬یافتن جهت‌های جغرافیایی است‪ .‬جهت‌یابی ‌‬
‫در کوهستان‪ ،‬جنگل‪ ،‬دشت یا بیابان گم‬
‫کاربرد دارد‪ .‬برای نمونه وقتی ‌‬
‫شده‌باشید‪ ،‬با دانستن جهت‌های جغرافیایی‪ ،‬می‌توانید به مکان م ‌ورد‬
‫نظرتان برسید‪ .‬یکی ‌از استفاده‌های مسلمانان ‌از جهت‌یابی‪ ،‬یافتن قبله‬
‫نماز خواندن ‌و ذبح حیوانات است‪ .‬کوهنوردان‪ ،‬نظامیان‪،‬‬
‫برای ‌‬
‫جنگل‌بانان و‪ ...‬هم به دانستن روش‌های جهت‌یابی نیازمندند‪.‬‬
‫روش‌های‌جهت‌یابی‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫برخی روش‌های جهت‌یابی مخصوص روز‪‌ ،‬و برخی ویژه شب اند‪ .‬برخی روش‌ها هم‬
‫در همه مواقع کارا هستند‪.‬‬
‫ا‬
‫ا‬
‫صرفا جهت‌های اصلی را به صورت‬
‫‌‬
‫کامل دقیق نیستند ‌و‬
‫بسیاری‌ ‌از این روش‌ها ‌‬
‫تقریبی مشخص می‌کنند‪ .‬برای جهت‌های دقیق باید ‌از قطب‌نما استفاده کرد‪‌ ،‬و‬
‫نظر داشت‪.‬‬
‫در ‌‬
‫میل مغناطیس ی ‌و انحراف مغناطیس ی آن را هم ‌‬
‫ا‬
‫آن‌چه گفته می‌شود اکثر‌ا مربوط به نیمکره شمالی است؛ به طور‌ دقیق‌تر‪ ،‬باالی‬
‫در برخی روش‌ها ممکن‬
‫در نیم‌کره جنوبی ‌‬
‫مدار رأس‌السرطان)‪‌ .‬‬
‫‪ ۲۳٫۵‬درجه (باالی ‌‬
‫است جهت شمال ‌و جنوب برعکس آن‌چه گفته می‌شود‪.‬‬
‫جهت‌های‌اصلی‌و‌فرعی‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫اگر رو به شمال بایستیم‪ ،‬سمت راست مشرق (شرق‪،‬‬
‫خاور)‪ ،‬سمت چپ مغرب (غرب‪ ،‬باختر) و پشت سر‬
‫جنوب است‪ .‬این چهار جهت را جهتهای اصلی‬
‫مینامند‪ .‬بین هر دو جهت اصلی یک جهت فرعی وجود‬
‫دارد‪ .‬مثل ا نیمساز جهتهای شمال و شرق‪ ،‬جهت‬
‫شمال شرقی (شمال شرق) را مشخص میکند‪.‬‬
‫با دانستن یکی از جهتها‪ ،‬بقیه جهتها را میتوان به‬
‫سادگی مشخص نمود‪ .‬مثل ا اگر به سوی شمال‬
‫ایستاده باشید‪ ،‬دست راست شما شرق‪ ،‬دست چپ‬
‫شما غرب‪ ،‬و پشت سر شما جنوب است‪.‬‬
‫روش‌های جهت‌یابی در روز‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫در آسمان‬
‫جهت‌یابی به کمک موقعیت خورشید ‌‬
‫ا‬
‫ا‬
‫در سمت‬
‫تقریبا ‌‬
‫‌‬
‫تقریبا ‌از سمت شرق‌ طلوع می‌کند‪‌ ،‬و شب‬
‫‌‬
‫‪ -۱‬خورشید صبح‬
‫غرب غروب می‌کند‪.‬‬
‫پاییز‬
‫بهار ‌و ‌‬
‫در اولین رو ‌ز ‌‬
‫پاییز صحیح است؛ یعنی ‌‬
‫بهار ‌و ‌‬
‫در او ‌ل ‌‬
‫فقط ‌‬
‫این مطلب ا‬
‫در زمان‌های دیگر‪،‬‬
‫در غرب غروب می‌کند‪ ،‬ولی ‌‬
‫دقیقا ‌از شرق‌ طلوع ‌و ‌‬
‫‌‬
‫خورشید‬
‫در‬
‫محل طلوع ‌و غروب خورشید نسبت به مشرق‌ ‌و مغرب مقداری‌ انحراف دارد‪‌ .‬‬
‫در زمستان‬
‫ق ‌و غرب است‪‌ ،‬و ‌‬
‫‌تر ‌از شر ‌‬
‫تابستان طلوع ‌و غروب خورشید شمالی ‌‬
‫در اول‌ تابستان ‌و زمستان‪ ،‬محل طلوع ‌و غروب‬
‫‌تر ‌از شرق‌ ‌و غرب می‌باشد‪‌ .‬‬
‫جنوبی ‌‬
‫خورشید حداقل حدود ‪ ۲۳٫۵‬درجه با محل دقیق شرق‌ ‌و غرب فاصله دارد‪ ،‬که‬
‫در واقع ‌از آن‌جا که موقعیت‬
‫این خطا به هیچ وجه قابل چشم پوش ی نیست‪‌ .‬‬
‫متغیر است‪ ،‬این روش‬
‫‌‬
‫دقیق خورشید با توجه به فصل ‌و عرض جغرافیایی‬
‫ا‬
‫نسبتا غیردقیق است‪.‬‬
‫‌‬
‫‪‬‬
‫‪ -۲‬در نیمکره شمالی زمین‪ ،‬در زمان ظهر شرعی خورشید همیشه دقیقاا در جهت‬
‫جنوب است و سایه اجسام رو به شمال میافتد‪.‬‬
‫‪‬‬
‫ظهر شرعی یا ظهر نجومی‪ ،‬دقیقاا هنگامی است که خورشید به باالترین نقطه خود‬
‫در آسمان میرسد‪ .‬در این زمان‪ ،‬سایه شاخص به حداقل خود در روز میرسد‪ ،‬و‬
‫پس از آن دوباره افزایش مییابد؛ همان زمان اذان ظهر‪.‬‬
‫‪‬‬
‫برای دانستن زمان ظهر شرعی میتوان به روزنامهها مراجعه کرد یا منتظر صدای‬
‫اذان ظهر شد‪ .‬ظهر شرعی حدوداا نیمه بین طلوع آفتاب و غروب آفتاب است‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -۳‬حرکت خورشید از شرق به غرب است؛ و این هم میتواند روشی برای یافتن‬
‫جهتهای جغرافیایی باشد‪.‬‬
‫ه‌چوب(شاخص)‬
‫جهت‌یابی‌با‌سای ٔ‬
‫ا‬
‫ا‬
‫ا‬
‫ثل یک‬
‫نسبتا صافی ‌از یک درخت به طول‌ م ‌‬
‫‌‬
‫مثل شاخه‬
‫‪ ‬شاخص‪ ،‬چوب یا میله‌ای صاف ‌و راست است ( ‌‬
‫هموار ‌و افقی(تر ‌از ‌و میزان) فرو‌ شده‌است‪.‬‬
‫‌‬
‫در زمینی مسطح ‌و‬
‫متر) که به طور‌ عمودی ‌‬
‫ا‬
‫مثل با یک سنگ] علمت‌گذاری‌ می‌کنیم‪ .‬مدتی‬
‫‪ ‬روش اول‌‪ :‬نوک(انتهای) سایه شاخص روی زمین را [ ‌‬
‫ا‬
‫سانتیمتر جابه‌جا شود‪ .‬حال‬
‫‌‬
‫صبر می‌کنیم تا نوک سایه چند‬
‫مثل ده‪-‬بیست دقیقه بعد‪ ،‬یا بیشتر) ‌‬
‫( ‌‬
‫اگر این د ‌و نقطه‬
‫ی می‌نماییم‪ .‬حال ‌‬
‫تغییر مکان داده‌است) را علمت‌گذار ‌‬
‫محل جدید سایه شاخص (که ‌‬
‫را با خطی به هم وصل کنیم‪ ،‬جهت شرق‌‪-‬غرب را مشخص می‌کند‪ .‬نقطه علمت‌گذاری‌ اول‌ سمت‬
‫اگر طوری بایستیم که پای چپ‌مان را روی‬
‫غرب‪ ،‬و نقطه دوم سمت شرق‌ را نشان می‌دهد‪ .‬یعنی ‌‬
‫نقطه اول‌ ‌و پای راستمان را روی نقطه دوم بگذاریم‪ ،‬روبروی‌مان شمال را نشان می‌دهد‪‌ ،‬و رو‌ به‬
‫خورشید (پشت سرمان) جنوب است‪.‬‬
‫‪ ‬از آنجا که جهت ظاهری حرکت خورشید در آسمان از شرق به غرب‬
‫است‪ ،‬جهت حرکت سایه خورشید بر روی زمین از غرب به شرق‬
‫خواهد بود‪ .‬یعنی در نیمکره شمالی سایهها ساعتگرد میچرخند‪.‬‬
‫‪ ‬هر چه از استوا دورتر بشویم‪ ،‬از دقت پاسخ در این روش کاسته‬
‫میشود‪ .‬یعنی در مناطق قطبی (عرض جغرافیایی باالتر از ‪ ۶۰‬درجه)‬
‫استفاده از آن توصیه نمیشود‪.‬‬
‫جهت‌یابی‌با‌ساعت‌عقربه‌دار‬
‫در کف دست نگه می‌داریم که‬
‫‪ ‬ساعت مچی معمولی (آنالوگ‪ ،‬عقربه‌ای) را به حالت افقی طوری ‌‬
‫نیمساز زاویه‌ای که عقربه‬
‫‌‬
‫در این حالت‪،‬‬
‫‌شمار به سمت خورشید اشاره کند‪‌ .‬‬
‫عقربه ساعت ‌‬
‫‌شمار با عدد ‪ ۱۲‬ساعت می‌سازد (زاویه کوچک‌تر‪ ،‬نه بزرگ‌تر)‪ ،‬جهت جنوب را نشان می‌دهد‪.‬‬
‫ساعت ‌‬
‫ا‬
‫ر‬
‫‌شمار ‌و عدد ‪ ۱۲‬ساعت‬
‫اگر چوب‌کبریتی را [به طو ‌ افقی] در نیمه راه میان عقربه ساعت ‌‬
‫مثل ‌‬
‫یعنی ‌‬
‫قر ‌ار دهید‪ ،‬به طور‌ شمالی‪-‬جنوبی قر ‌ار گرفته‌است‪.‬‬
‫روش‌های‌جهت‌یابی‌در‌شب‬
‫‪‬‬
‫جهت‌یابی با ستاره قطبی‬
‫‪ ‬از آن‌جا که ستاره‌ها به محور ستاره قطبی در آسمان می‌چرخند‪ ،‬در نیم‌کره شمالی زمین ستاره قطبی‬
‫با تقریب بسیار خوبی (حدود ‪0/7‬درجه خطا) جهت شمال جغرافیایی (و نه شمال مغناطیس ی) را‬
‫نشان می‌دهد؛ یعنی اگر رو به آن بایستیم‪ ،‬رو به شمال خواهیم بود‪.‬‬
‫یافتن ستاره قطبی با دب اکبر‬
‫دب اکبر»‪ :‬صورت فلکی ّ‬
‫‪ ‬به وسیله مجموعه ستارگان « ّ‬
‫دب اکبر شامل هفت ستاره‌است که‬
‫به شکل ملقه قرار گرفته‌اند‪ :‬چهار ستاره آن تشکیل یک ذوزنقه را می‌دهند‪ ،‬و سه ستاره‬
‫دیگر مانند یک دنباله در ادامه ذوزنقه قرار گرفته‌اند‪ .‬هر گاه دو ستاره‌ای که لبه بیرونی‬
‫ملقه را تشکیل می‌دهند (دو ستاره قاعده کوچک ذوزنقه؛ لبه پیاله ملقه؛ محلی که آب‬
‫از آن‌جا می‌ریزد) را [با خطی فرض ی] به هم وصل کنیم‪ ،‬و پنج برابر فاصله میان دو ستاره‪،‬‬
‫به سمت جلو ادامه دهیم‪ ،‬به ستاره قطبی می‌رسیم‪.‬‬
‫‪ ‬به وسیله مجموعه ستاره‌های «ذات‌الکرس ی»‪ :‬صورت فلکی ذات‌الکرس ی شامل پنج‬
‫ستاره‌است که به شکل ‪ W‬یا ‪ M‬قرار گرفته‌اند‪ .‬هرگاه (مطابق شکل) ستاره وسط ‪W‬‬
‫(رأس زاویه وسطی) را حدود پنج برابر «فاصله آن نسبت به ستاره‌های اطراف» به سوی‬
‫جلو ادامه دهیم‪ ،‬به ستاره قطبی می‌رسیم‪.‬‬
‫جهت‌یابی‌با‌هالل‌ماه‬
‫ابر یا درختان نمی‌توانید ستاره‌ها را ببینید‪ ،‬می‌توانید ‌از ماه برای جهت‌یابی‬
‫اگر به دلیل وجود ‌‬
‫‪‌ ‬‬
‫استفاده کنید‪.‬‬
‫در نیمه‌های ماه قمری‌ به قرص کامل تبدیل می‌شود‪‌ ،‬و‬
‫‪ ‬ماه به شکل هلل باریکی تولد می‌یابد‪‌ ،‬و ‌‬
‫در جهت مقابل هللی می‌شود‪ .‬در نیمه اول‌ ماه‌های قمری‌ قسمت خارجی ماه (تحدب ‌و کو ‌ژی‬
‫سپس ‌‬
‫ماه‪ ،‬برآمدگی ‌و برجستگی ماه) مانند پیکانی جهت غرب را نشان می‌دهد‪ .‬در نیمه دوم ماه‌های‬
‫قمری‪ ،‬تحدب ماه به سمت مشرق‌ است‪.‬‬
‫خوشه‌پروین‬
‫‪ ‬دستهای (حدود ده تا پانزده) ستاره‪ ،‬به شکل خوشه انگور‪ ،‬در یک‬
‫جا مجتمع هستند که به آن مجموعه خوشه پروین میگویند‪ .‬این‬
‫ستارگان مانند خورشید از شرق به طرف غرب در حرکتند‪ ،‬ولی در‬
‫همه حال ُدم آنها به طرف مشرق است‪.‬‬
‫ستارگان‌بادبادکی‬
‫‪ ‬حدود هفت ‪-‬هشت ستاره در آسمان وجود دارد که به شکل‬
‫بادبادک یا علمت سوال میباشند‪ .‬این ستارگان نیز از شرق‬
‫بادبادکی‬
‫به غرب حرکت میکنند‪ ،‬و در همه حال دنباله‬
‫آنها بهطرف جنوب است‪.‬‬
‫کهکشان راه شیری‬
‫‪ ‬توده عظیمی از انبوه ستارگان است که تقریباا از‬
‫شمال شرقی به جنوب غربی امتداد یافتهاست‪ .‬در‬
‫شمال شرقی این راه باریک است‪ ،‬و هر چه به‬
‫سمت جنوب غربی میرود‪ ،‬پهنتر میشود‪ .‬هر‬
‫چه به آخر شب نزدیکتر میشویم‪ ،‬قسمت پهن‬
‫راه شیری به طرف مغرب منحرف میشود‪.‬‬
‫جهت‌یابی‌با‌نشانه‌های‌طبیعی‬
‫ّ‬
‫خاص خود را دارد‪ .‬باد و‬
‫‪ ‬هرگونه‌ای از درختان برش‌ها و خصوصیات‬
‫آفتاب بر درختان تأثیر می‌گذارند و این سرنخی است برای محاسبه جهت‬
‫شمال‪-‬جنوب‪.‬‬
‫جهت‌یابی‌با‌خزه‌ها‌و‌گلسنگ‌ها‬
‫‌تر ‌و‬
‫‪ ‬سمت شمالی درختان ‌و تخته‌سنگ‌ها‪ ،‬گلسنگ‌ها ‌و خزه‌های بیشتری‌ دارد؛ چرا که نمناک ‌‬
‫‌تر ‌از سمت جنوبی آن‌هاست‪.‬‬
‫مرطوب ‌‬
‫در‬
‫در جایی رشد می‌کند که دارای سایه ‌و آب زیادی باشد؛ محل‌های خنک ‌و نمناک‪ .‬تنه درختان ‌‬
‫‪ ‬خزه ‌‬
‫ا‬
‫در این سمت می‌رویند‪.‬‬
‫بیشتر ‌‬
‫معموال ‌‬
‫‌‬
‫در نتیجه خزه‌ها‬
‫سمت شمالی سایه ‌و رطوبت بیشتری‌ دارد‪‌ ،‬و ‌‬
‫ی است‪ ،‬ولی‬
‫‪ ‬این اروش همیشه نتیجه درست به ما نمی‌دهد‪ )۱ .‬هرچند سمت شمالی در سایه بیشتر ‌‬
‫‌تر ‌از سایه است(جایی که‬
‫بیشتر نیست؛ ‌و برای رشد خزه‌ها رطوبت مهم ‌‬
‫‌‬
‫ما رطوبت سمت شمال‬
‫لزو ‌‬
‫دیگر‬
‫ماندگار است)‪ )۲ .‬گاه ممکن است درختان ‌و پوشش گیاهی مجاو ‌ر طرف ‌‬
‫‌‬
‫بیشتر‬
‫‌‬
‫در آن‌جا‬
‫رطوبت ‌‬
‫در یک اقلیم بارانی(جنگل‌ها ‌و بیشه‌های مرطوب) ممکن است همه طرف‬
‫درخت را هم سایه کند‪‌ )۳ .‬‬
‫ا‬
‫در جهت‬
‫معموال ‌‬
‫‌‬
‫در همه‌طرف رشد کرده؛ البته‬
‫درخت نمناک باشد(یعنی خزه دو ‌ر برخی درختان ‌‬
‫در‬
‫در طرف شمالی درخت شود‪‌ )۵ .‬‬
‫بیشتر رشد کرده‌است)‪ )۴ .‬ممکن است باد مانع رشد خزه ‌‬
‫‌‬
‫جنوب‬
‫ا‬
‫اصل خزه‌ای وجود ندارد!‬
‫مناطق خشک هم که ‌‬
‫ا‬
‫ا‬
‫ر‬
‫در جهت نو ‌ آفتاب(جنوب) خرمایی رنگ است ‌و د ‌ر‬
‫معموال خزه ‌‬
‫‌‬
‫نظر داشته باشید که‬
‫در ‌‬
‫ضمنا ‌‬
‫‌‬
‫‪‬‬
‫سبز یا طوس ی رنگ‪.‬‬
‫مکان‌های سایه ‌و مرطوب ‌‬
‫جهت‌یابی‌با‌درختان‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫در این سمت‌شان شاخ‌وبرگ کمتری‌ دارند‪.‬‬
‫در معرض آفتاب کمتری‌ است‪ ،‬درختان ‌‬
‫‌از آن‌جا که سمت شمالی درختان ‌‬
‫بیشتر رشد می‌کنند‪ .‬وجود درختانی مانند‬
‫‌‬
‫بهتر ‌و‬
‫بیشتر ‌از سمت جنوب می‌تابد‪ ،‬درختان جنوب ‌‬
‫‌‬
‫به دلیل آن‌که آفتاب‬
‫صنوبر سیاه ‌و سفید‪ ،‬راش‪ ،‬بلوط‪ ،‬درختان آزاد‪ ،‬شاه بلوط هندی‪ ،‬افرا نروژی‌ ‌و درخت اقاقیا صحت این مسئله را‬
‫‌‬
‫بیشتر دیده می‌شوند‪.‬‬
‫‌‬
‫در جنوب‬
‫ثابت می‌کند‪ .‬این درخت‌ها ‌‬
‫ا‬
‫‌تر است‪.‬‬
‫معموال نازک ‌‬
‫‌‬
‫در سمت رو‌ به آفتاب(جنوب)‬
‫پوست درختان قدیمی ‌‬
‫اکثر درختان جنگل‪ ،‬جهت شمال را به ما نشان می‌دهد؛ سمت پوسیده شمال است‪.‬‬
‫پوسیده بودن یک طرف ‌از ‌‬
‫‌تر ‌و شاخه‌های شمالی عمودی‌ترند‪.‬‬
‫خاطر نوع تابش خورشید‪ ،‬شاخه‌های جنوبی اکثر درختان افقی ‌‬
‫‌‬
‫به‬
‫در شیب شمالی می‌رویند‪.‬‬
‫در شیب جنوبی‪‌ ،‬و صنوبرهای انگلمان ‌‬
‫انحناپذیر ‌‬
‫‌‬
‫در کوه‌های سنگی‪ ،‬کاج‌های‬
‫‌‬
‫ا‬
‫سبز است‪.‬‬
‫در شیب‌های جنوبی تپه‌ها می‌رویند ‌و سراشیب‌های شمالی همیشه ‌‬
‫ریز ‌‬
‫معموال درختان برگ ‌‬
‫‌‬
‫‌تر ‌از قسمت شمالی است‪ .‬پس زمین به سمت شمال‬
‫‌تر ‌و توخالی ‌‬
‫زمین‌ اطراف ریشه‌ درختان‪ ،‬به سمت جنوب سست ‌‬
‫‌تر بوده ‌و به خشکی زمین جنوبی نیست‪.‬‬
‫سفت ‌‬
‫بیشتر ‌از سمت شمالی خواهد بود‪.‬‬
‫‌‬
‫در سمت جنوبی تپه‌ها‬
‫رشد پوشش گیاهی ‌‬
‫ه‌درختان‌بریده‌شده‬
‫جهت‌یابی‌با‌تن ٔ‬
‫کرد‪ ،‬که‬
‫‪ ‬اگر مقطع درخت بریده‌شده‌ای را نگاه کنید‪ ،‬تعدادی دایره هم مرکز را مشاهده خواهید ‌‬
‫هر یک از آنها نشان یک سال عمر درخت می‌باشد‪ .‬درختی که بطور دائم آفتاب به تنه‌اش بتابد‪،‬‬
‫دایره‌های نشاندهنده عمر آن درخت در یک سمت به هم نزدیک‌تر شده و در سمت دیگر از هم‬
‫دور خواهند بود‪ .‬سمتی که فاصله خطوط حلقه‌های سنی درخت به هم نزدیک‌تر باشد سمت‬
‫شمال را مشخص می‌کند‪ ،‬و سمتی که خطوط حلقه‌های سنی از هم فاصله بیشتری داشته باشد‬
‫سمت جنوب را نشان می‌دهد؛ به علت تابش زیاد آفتاب و رشد شدیدتر آن‪.‬‬
‫خدانگهدار‬
‫گردآورنده ‪:‬‬
‫آسیابی‬

similar documents