I. KOOPERAT*FÇ*L*K HAKKINDA GENEL B*LG

Report
KOOPERATİFİN ANLAM VE
KAPSAMI
Kooperatif sözcüğünün kökeni Latincide
“Cooperation”;
İngilizcede
“Cooperation” sözcüklerinden türemiştir.
Kooperatifçilik ya da kooperasyon, geniş
anlamda büyük bir kitlenin aradığı bir
sonuca ulaşmak için ortaklasa gösterilen
faaliyet ve gayret ve olanakların
birleştirmek, bir araya toplamak veya
ahenkleştirmek anlamına gelmektedir.

Kooperatif,bireylerin tek başına
yapamayacakları veya birlikte
yapmalarında yarar bulunan işleri en iyi
bir biçimde ve maliyet fiyatına yapmak
üzere dayanışma suretiyle ekonomik
güçlerini bir araya getirmeleridir.
KIRSAL ALANDA KOOPERATİFLERLE EKONOMİK
GELİSME ASAGIDAKİ SEKİLLERDE SAGLANABİLİR





Eğer bir bölgede bir kredi kooperatifi mevcut ise çok
yüksek faizle borç veren tefeciler barınamazlar.
Kooperatif etkin pazarlama ile çiftçinin gelirini
yükseltebilir. Kırsal kesimde endüstrinin kurulmasına
ortam hazırlar.
Dağınık arazi parçaları toplulaştırılabilir. Arazi ıslah
çalışmaları yapılabilir ve sulama şebekeleri
geliştirilebilir.
Elektrik, telefon, tarım sigortası vb. hizmetler
yaygınlaştırılabilinir.
Kooperatiflerle hayvan yetiştiriciliği teşvik edilir,
hayvansal
ürünlerin
pazarlama
koşullarının
geliştirilmesiyle üretici güven altına alınır.
KIRSAL ALANDA KOOPERATİFLERLE SOSYAL
GELİSMESi İSE SU SEKİLDE SAGLANABİLİR:
Kırsal hayatın iyi organize olmamış dağınık yasam tarzı beraber
çalışma faaliyetleri ile (kooperatifleşme ile) daha uyumlu hale
getirilebilinir.
Kırsal kesimin durgun ortamı dinamik bir hale dönüştürülebilinir.
Birlikte çalışma, dayanışma, yardımlaşma duygularının gelişmesiyle
daha açık görüşlü, daha az ferdiyetçi bireyler yaygınlaşır.
Kooperatifler kitle eğitimine olumlu katkılar yaparak üreticilerin çeşitli iş
metotlarına aşina olmalarına, demokratik olarak idare etme ve
edilme kofullarına alışmalarına yardım eder.
Gerek fertler gerek onun ait olduğu toplumun, birlikte alım-satım, ödünç
alıp verme, makine kiraları vb. dışa açık tutumlarla, kapalı ekonomi
tipinden ayrılarak pazar için üretimde bulunurlar.
Kooperatifleşme yolu ile yurttaşlar arasındaki sosyal bağlar kuvvetlenir.
Avrupa’da Kooperatifçilik
Hareketleri
İngiliz Robert Owen (1771-1858) ilk kooperatif terimini
kullanmıştır. Owen, insanlara konut yaptırmış ve onların
sağlıklarıyla ilgilenmiş, bulunduğu yere mutluluk getiren
adam diye tanınmış ve kooperatifçiliğin babası olarak
kabul edilmiştir.
Dr. William King (1786-1865) İlk tüketim kooperatifini
kurmuştur ama başarılı olamamıştır.
Kooperatif denemesinin analizini yapanlar şu sonuçlara
ulaşmışlardır.
1) Bu kooperatif mağazasında alışveriş yapanlara Risturn
verilmemesi ve
2) Bu kooperatif mağazasında toplanan eşyanın satışı için
veresiye usulünün uygulanması dolayısıyla Dr. King ‘in
denemesinin başarılı olmadığı sonucuna varılmıştır.
1844’de
İngiltere’nin
Rochdale
kasabasında
ilk
kooperatif
hareketlerinden olan Rochdale kooperatifi kurulmuştur. Dokuma
isçilerinin kurmuş olduğu bu kooperatif 150 yıl boyunca bazı
hedefleri paylaşmış üyelerden oluşmaktadır.
Bu kooperatifin hedefleri şunlardır:
1) Ortağa tüketim maddeleri sağlamak,
2) Ortağa konut ihtiyacını karşılamak,
3) Ortağa çocuk eğitimini sağlamak,
4) Ortak için gerekli tüketim, maddelerinin üretim yollarını aramak,
5) Kooperatifin serbest piyasaya göre aynı fiyatta, fakat daha kaliteli
malların satılmasını sağlamak,
6) Kooperatifin veresiye satış kapısını kapatmak,
7) Kooperatifin gelir-gider farkı (bir anlamda kâr) alışveriş yapan ortağa
alış-veriş miktarı ile orantılı olarak dağıtılmalıdır. (Risturn)
8) Kooperatif ortağının iştirak paylarını ifade eden sermayelerinin, bu
sermayenin miktarı ne olursa olsun tüm ortaklara aynı hak ve
imtiyazlar verilmelidir.
9) Kooperatif ortağın dini ve siyasi görüşleri konusunda tarafsız
olmalıdır.
Fransız Charles Gide (1848-1932) 1902’de Fransız
kooperatifler birliği başkanı olmuş, 1903’de de Uluslararası
Kooperatif Alyansını (ICA-International Cooperatives Alliance)
kurmuştur.
Charles Gide kooperatifçiliğin 12 fazileti olduğunu söylemiştir.
 Daha iyi yaşamak
 Peşin alış-veriş
 Zahmetsiz tasarruf
 Kötü alışkanlıklarla savaşım
 Aracıların ortadan kaldırılması
 Kadınların katılımı
 Halkın ekonomik eğitimi
 Mülkiyet sahibi olma
 Ortaklasa mülkiyet yaratılması
 Adil fiyat
 Kârın ortadan kaldırılması
 Anlaşmazlıkların giderilmesi

Hermann
Schulze
Delitzsch
(1808-1883),
Almanya’da
ilk
kooperatifçilik
hareketini
başlatan kişidir.1859 yılında, o zamana kadar
kurulmuş bütün sanat kooperatiflerini “Alman
Küçük Sanat ve İktisat Kooperatifleri Birliği” adı
altında bir araya topladı.
1864 yılanda Berlin’de ilk “Alman kooperatifler
Bankasını Kurdu”
Bu sırada, 1867 yılında Prusya’da bir
kooperatifçilik yasası kabul edildi. 1871 yılında
bütün Almanya bu yasa kapsamı altına girdi.
Frederich Wilhelm Raiffeisen (1818-1888) İlk
kooperatif denemesini belediye başkanı olduğu
sıra gerçekleştirmiştir. İlk kredi kooperatifinin
kurucusu sayılır. 1877’de kooperatif bankası
tesisine girişti. Bu banka 1877’de otuz
kooperatiften oluşan küçük bir federasyon iken ,
on yıl sonra kooperatif sayısı 400’ü aşmıştır.
Kurulan banka 1888 yılında Raiffeisen adını
almış olup şu anda Almanya’nın en büyük ikinci
bankasıdır.
TÜRKİYE’DE KOOPERATİFÇİLİK HAREKETİ
1861-63 Memleket Sandıklarının Oluşum Dönemi (İlk tarım
kredi örgütü)
1863-67 Memleket Sandıklarının yayılması ve nizamnamenin
uygulanması
1883-88 Menafi Sandıkları
1888- Ziraat Bankasının Kurulması
 Kooperatifçilikle ilgili konular:
 1924 itibari Zirai Birlikler Kanunu
 1925 Ankara Memurlar Tüketim Kooperatifi
 1926 Türk Ticaret Kanunu’na kooperatiflerle ilgili madde
eklenmis
 1929 1470 sayılı Zirai Kredi Kooperatif Yasası
 1935 2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri
Kanunu 2836 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu
 1985 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu
1163 SAYILI kooperatifler kanununun 2004 tarih
ve 5146 SAYILI yasayla DEĞİŞMİŞTİR.
Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının
belirli ekonomik menfaatlerini ve
özellikle meslek veya geçimlerine ait
ihtiyaçlarını işgücü ve parasal
katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma
ve kefalet suretiyle sağlamak ve
korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler
tarafından kurulan değişir ortaklı ve
değişir sermayeli ortaklara kooperatif
denir.” Kanunda yer alan tanımı…..
KOOPERATİF İLKELERI
1937 İlkeleri
Mutlak İlkeler
1) Serbest Giriş(açık kapı)
2) Demokratik Yönetim,
3) İşletme Fazlalarının oranlı olarak dağıtılması
(Risturn verilmesi)
4) Sermayeye sınırlı faiz verilmesi
İkinci derecedeki ilkeler
1) Siyasal ve dinsel tarafsızlık
2) Peşin satış
3) Kooperatif eğitiminin geliştirilmesi
1966’da kabul edilen ilkeler
Serbest giriş
2) Demokratik Yönetim
3) Sermayeye sınırlı faiz
4) Risturn verilmesi
5) Kooperatif eğitiminin geliştirilmesi
6) Kooperatiflerle işbirliği
1)
1995 yılında ICA tarafından belirlenen
son ilkeler
Gönüllü ve serbest giriş
2) Ortağın demokratik yönetimi
3) Ortakların ekonomik katılımı
4) Zerklik ve bağımsızlık
5) Eğitim öğretim ve bilgilendirme
6) Kooperatifler arası işbirliği
7) Toplumsal sorumluluk
1)
1. Gönüllü ve Açık Üyelik
Kooperatifler üye olmanın sorumluluğunu almaya
gönüllü herkese açık organizasyonlardır. Cinsiyet,
sosyal, ırk, politik ve dini ayrım gözetmeksizin
herkese açıktır. Önceleri serbest giriş-açıklık ilkesi
olarak tanımlanan bu ilke insanların istedikleri zaman
kooperatiflere üye olabilecekleri ya da istedikleri
zaman üyelikten çıkabilecekleri anlamını taşır.
Elbette ki üyelikten ayrılabilmek için ortağın
kooperatife olan bütün yükümlülüklerini yerine
getirmesi gerekir. Bu ilkenin üç yönü vardır.
Bunlar;
 Kooperatife katılmanın gönüllü olma niteliği,
 Bu ilkenin sürekli olarak korunması
 Dini ve siyasi tarafsızlık
2. Üyeler tarafından gerçekleştirilen demokratik
denetim ilkesi

Kooperatif, ortaklarının denetimi altında, onların
yararına
çalışan
bir
örgüttür.
Kooperatifler
demokratik bir yönetime sahiptir. Bu ilke genellikle
“bir oy bir insan” deyimiyle özetlenmiştir. Demokratik
yönetim ortakların eşitliğine dayalı, kendi kendini
yönetme anlamına gelir. Karar almada, şirketlerin
tersine yatırılan sermaye değil, kişisel katılım
önemlidir. Kooperatifler, siyasa oluşturma ve karar
alma süreçlerine katılan üyelerince denetlenen
demokratik kuruluşlardır. Seçilmiş temsilci olarak
hizmet eden erkekler ve kadınlar üyelere karşı
sorumludur. Birim kooperatif kuruluşlarında üyeler
eşit oy hakkına sahiptir (her üyeye bir oy hakkı).
Diğer düzeydeki kooperatif kuruluşlarında ise oy
hakkı demokratik bir yaklasımla düzenlenir.
3. Üyelerin ekonomik katılımı
Üyeler, kooperatiflerinin sermayesine adil bir şekilde katkıda bulunur ve
bunu demokratik olarak yönetirler. Bu sermayenin en azından bir
kısmı genellikle kooperatifin ortak mülkiyetidir. Bu ilke iki kapsamda
incelenebilir, bunlardan ilki “sermayeye sınırlı faiz verilmesi” diğeri ise
“Bölüşümün düzenlenmesi risturn”dir. Kooperatiflerin finansmanlarıyla
ilgili olarak sermayeye sınırlı oranda faiz verilmesi gerekmektedir. Her
ortak kooperatife girerken “isme yazılı” en az bir pay senedi olmak
zorundadır (aksiyon= pay senedi). Fakat bu pay senedi başka bir
kişiden satın alınamaz. Kooperatif her yeni ortak için yeni bir pay
senedi yaratır. Bu pay senetleri isletme kârından (gelir-gider farkı)
yararlanma hakkı vermezler. Zorunlu olmamakla beraber ortakların
bu sermaye paylarına sınırlı oranda faiz verilir. Risturn dağıtımında
söyle bir sıra izlenir. Öncelikle yasada ve sözleşmede belirlenmiş
fonlar ayrılır. Daha sonra ortakların sermayelerine verilecek olan
faizler ayrılır. Son olarak da ortada bir kaynak varsa üyelere dağıtılır.
Bu dağıtılan paya Risturn adı verilir. (Yedek akçe, eğitim fonu, sosyal
fon vb.)
Risturn dağıtılma prensibi
4. Özerklik ve bağımsızlık ilkesi
Kooperatifler özerk, kendi kendine yeten
ve üyelerince yönetilen kuruluşlardır.
Kooperatifler, hükümetler dahil olmak
üzere diğer kuruluşlarla bir anlaşmaya
girmeleri ya da dış kaynaklar yoluyla
sermayelerini artırmaları durumunda,
bunu
kooperatiflerin
özerkliğini
sürdürecek ve üyelerinin demokratik
yönetimini
koruyacak
şekilde
gerçekleştirirler.
5. Egitim, ögrenim ve
bilgilendirme
Kooperatifçiliğin gelişmesinde sermaye ve yararlardan
çok eğitim önemlidir. Kooperatifçilik eğitiminin önem
verildiği ülkelerde kooperatif birçok sosyal ve
ekonomik
sorunların
çözümüne
katkılarda
bulunmaktadır. Bu nedenle her kooperatif kendi
ekonomik bünyesi içinde kooperatifçilik yöntem ve
ilkelerini ortaklarına ve halka öğretmek ve yaymak
için çaba göstermeli, bu is için bir fon kurulmalıdır.
Kooperatifler gelişim odaklı olarak, üyeleri ve
seçilmiş temsilcileri, yöneticileri ve çalışanları için
eğitim sağlayabilir. Kooperatifler genel kamuoyunu,
özellikle de gençleri ve kamuoyunu oluşturanları
işbirliğinin sekli ve yararlan konusunda bilgilendirirler.
6. Kooperatifler arasında isbirligi
Kooperatifler, yerel, ulusal, bölgesel ve
uluslararası oluşumlarla birlikte çalışarak
üyelerine daha etkin bir şekilde hizmet eder ve
kooperatifçilik
hareketini
güçlendirir.
Kooperatifler genellikle tam rekabet piyasasına
yakın piyasalardaki fiyatları oluşturmaktan çok
piyasadaki fiyatları etkileyen ekonomik bir
örgütlenme biçimidir. Çağımızda ekonomik
kurumlar giderek bütünleşmekte ve piyasa
koşullarını
kendi
lehlerine
çevirmek
istemektedirler.
Kooperatiflerde
kendi
aralarında bütünlesmeye giderek rekabeti
kendi lehlerine çevirmenin yollarını aramalıdır.
7. Topluma Karsı Sorumluluk
Kooperatifler,
üyelerince
onaylanan
politikalar
aracılığıyla
toplumlarının
sürdürülebilir kalkınması için çalışırlar.
III. Kooperatifler Şirketler Arasındaki
Farklılıklar
Örneğin ortaklara mülkiyet ilkesine göre beş farklı
ekmek fabrikası kurulduğunu düşünelim.
Bunlar;
 İş ortaklığı (şirket)
 Yardım veya hayır derneği (hizmet isletmesi)
 Belediye tarafından kurulmuş ekmek fabrikası
(gelir isletmesi)
 Bizzat tüketiciler tarafından ihtiyaçlar için
kurulmuş bir fabrika (tüketim kooperatifi)
 Fırın isçileri tarafından kurulmuş bir fabrika
olsun (üretim kooperatifi)
İş dünyasındaki kuruluşlar
1. Kamu Kuruluşları
2. Özel Kuruluşlar; Şahıs şirketleri (kolektif
şirketler, komandit şirketler) ve sermaye
şirketleri (anonim şirketler, limitet
şirketler)
3. Kolektif Kuruluşlar
Genel olarak kooperatif ve
şirketler arasındaki farklar
Sermaye şirketleri mümkün olduğunca fazla kâr elde etmeye
çalışırlar. Bunun içinde isçilere ve ham madde üreticilerine az
ödemeye, tüketicilere ise fazla ödetmeye uğraş gösterirler.
Kooperatiflerde ise amaç bunun tersi doğrultusundadır. Çünkü
kooperatiflerde mülkiyet ve isletme görevi ortaklar (müşteri yada
üretici) tarafından yüklenilmiştir. Sermaye şirketleri kâr
amaçlıyken, kooperatif kuruluşlar kâr amaçlı değildir.
Sermaye şirketlerinde elde edilen kârlar sermaye sahiplerine
temettü olarak sermaye katılım miktarına göre verilir.
Kooperatiflerde ise elde edilen kârlar ortakların kooperatifle
yapmış oldukları işlem esasına göre dağıtılır.
Şirket ortakları diğer ortakların kimler olduklarını bilmeyebilirler.
Çünkü şirkette hisse senetleri borsalarda alınıp satılır. Oysa
kooperatiflerde ortaklık senetleri ancak kooperatife veya
kooperatifin rızası ile başkasına devredilir.
Sermaye şirketlerinde bir şahıs hisse senetlerinin % 50
sinden fazlasına sahip olunca şirkete hakim duruma
geçebilir. Oysa kooperatiflerde bir sahsın ortak
olabileceği en üst ortaklık sınırı kanunla
belirlenmiştir. Bu durumda bir veya birkaç şahıs
kooperatif üzerinde hakimiyet kuramazlar.
Sermaye şirketlerinde ortaklar sahip oldukları hisse
senetleri miktarlarına göre oy verirler. Kooperatiflerde
ise ortaklık payı ne olursa olsun genel kurulda her
kişinin bir oy hakkı vardır.
Sermaye şirketlerinde sosyal amaç çok sınırlı olduğu
halde, kooperatiflerde sosyal amaç kurulusun temel
felsefelerinden birisidir.
Kooperatifler serbest ticaretin aleyhinde değil, onları
düzenleyen mekanizmalar olarak işlev gösterirler.
DEVLET VE KOOPERATİFLER
ARASINDAKİ İLİŞKİLER
1-Serbest Sistem
2-Karşılıklı yardım sistemi
3-Vesayet sistemi
4-Devletçilik sistemi
1-Serbest Sistem
Bu
sistemde
devletle
kooperatifler
arasında hiçbir bağlılık yoktur. Devletten
hiçbir yardım istenmez. Bu sistemde
kooperatifler devlet içinde bir devlet
gibidir. Devlet kooperatifçilik hareketini
tamamen serbest bırakmıştır. (İngiltere
ve Danimarka)
Karşılıklı yardım sistemi
Bu sistemde devlet kooperatiflere kuruluş
ve işleyişlerinde çeşitli yönlerden
(eğitim, araştırma, devlet mal ve
hizmetlerinden yararlandırma, ucuz
kredi, vergi kolaylığı, hibe, v.b) yardımcı
olur.Hatta kooperatif belli bir düzeye
gelince devlet yavaş yavaş yardımı
azaltır. Ancak bu yardımlarına karşılık
devlet
kooperatiflerin
yönetimine
karışmaz. (Fransa,İtalya)
Vesayet sistemi
Devlet sadece kooperatiflere ait yasaları
çıkartmakla kalmaz, ayrıca kooperatiflerin
yönetiminde de sorumluluk alır, onları
kontrolü altında tutar ve gerektikçe
müdahalelerde bulunur. Özellikle az gelişmiş
ülkelerde rastlanan bir sistemdir.
Devletçilik Sistemi
Bu sistem, Çin Halk Cumhuriyeti ve eski
Sovyetler Birliğindeki kooperatiflerin ve
özellikle de Komün ve kolhozların halidir.
Bu sistemde kooperatifler demokratik
kuruluşlar olmaktan çıkmış; devletin
organları haline girmiştir.Diğer bir
değimle kooperatifler devletleşmiştir.
Türkiye’de kooperatiflerle ilgili yasalar
2834 sayılı “tarım satış kooperatifleri ve
birlikleri kanunu”
 1581 sayılı “tarım kredi kooperatifleri ve
birlikleri kanunu”
 1196 sayılı “tütün tarım satış kooperatifleri
ve birlikleri kanunu”
 1163 sayılı “kooperatifler kanunu”

1163 sayılı kooperatifler yasası ana sözleşmede bulunması
gereken hükümleri zorunlu
hükümler ve isteğe bağlı hükümler olmak üzere
gruplandırmıştır
Zorunlu hükümler:
- Kooperatif adı ve merkezi
- Kooperatifin amacı ve çalışma konuları
- Ortaklık sıfatını kaybettiren veya kazandıran
durum ve şartlar
- Ortaklık pay tutarı ve kooperatif sermayesinin
ödenme şekli
- Ortakların ayni sermaye (malla ilgili) koyup
koymadıkları
- Ortakların sorumluluk durumu ve derecesi
İsteğe bağlı hükümler:
- Genel kurulun toplanması, kararların
alınması, oyların kullanılması ile ilgili
açıklayıcı hükümler,
- Kooperatifin birliklerle olan ilişkilerini
açıklayan hükümler,
- Kooperatifin diğer kooperatiflerle
birleşme koşullarını açıklayan hükümler
Kooperatifin kuruluşu
Kooperatif kurulusu şirketlere göre daha basit ve
kolaydır. Kooperatif kurmak isteyen bireyler kendi
sorunlarını bilmekte ve bu sorunlara ancak kooperatif
yoluyla çözüm bulabileceklerine inanmaktadırlar.
- Kooperatif hangi sorunları çözmek için kurulacaktır?
- Kurulacak kooperatif türü hangi grup insanların
sorunlarına yönelik olacaktır?
- Kurulacak kooperatifin çalışma alanı ne olacaktır?
- Yeteri kadar kurucu üye var mıdır? (7 kişi)
- Kurucu üyelerin kooperatifçilik hakkında bilgi durumları
nedir?
- Kooperatifin ortaklarına sağlayabileceği faydalar
nelerdir?

Bir kooperatifin kurulabilmesi için
gerekli olan aşamalar
1. Kurucular ve Ana Sözleşmenin
Hazırlanması
Ana sözleşmenin kooperatif kurucuları
tarafından (7 kişi) imzalanması ve bu
imzaların noter tarafından onaylanması
gerekir. On kopya ana sözlemse 7 ortak
tarafından ayrı ayrı imzalanır. 3 tanesi
notere onaylatılır. Onaylanmış olan bu 3
ana sözleşmenin 1 tanesi noterde kalır.
Diğer 2 tanesi ilgili bakanlık dilekçesine
eklenmek üzere saklanır.
2. İlgili Bakanlıktan İzin Alınması
İlgili bakanlıktan izin alınması için bir dilekçe
hazırlanır. Bu dilekçeye ek olarak 2’si
noterden onaylı olmak üzere toplam 9 adet
ana sözlemse eklenir. Bu dilekçeye
eklenmesi gereken diğer bir belge ise
kuruluş sermayesiyle ilgili olan bir
makbuzdur. Bu makbuz kuruluş
sermayesinin ¼ ünün ulusal bankalardan
birine (T.C. Ziraat Bankası) yatırıldığını
gösteren bir makbuzdur.
3. Tescil ve İlan
İlgli bakanlığın izninden sonra, kooperatif
bulunduğu yerin ticaret siciline
kaydedilmelidir. Bu kayıt ile T.C. ticaret
sicili gazetesinde kooperatifin kuruluş
ilanı kamuoyuna duyurulur. Ancak bu
işlemlerden sonra kooperatif tüzel bir
kişilik kazanır.
Kuruluştan Sonra Yapılacak İşlemler
Tescil edilerek resmen kurulmuş olan kooperatifin ilk
yapacağı iş bakanlık adına bankada bloke edilmiş
olan sermayenin serbest bırakılması işlemidir.
Kooperatif ana sözleşmesinde aksine bir hüküm
yoksa kurucu ortakların görevi bitmiş sayılır. Bu
durumda kurulan kooperatifi yönetmek için gerekli
kurulların seçimleri yapılmalıdır. Bu amaçla ilk genel
kurul toplantıya çağrılır. Kooperatifin ilk kuruluş
sürecinde yapılan masraflar kurucu ortaklar
tarafından
karşılanmıştır.
Belgelendirilen
bu
masraflar ilk genel kurula sunulur. Genel kurul bu
masrafların kurucu ortaklara geri ödenmesi
hususunda yeni seçilecek olan yönetim kuruluna
yetki vermelidir.
Kooperatiflerde Yönetim ve
Yönetim Organları
Yönetim kavramı: Yönetmek
Geniş anlamda belli konularda karar vermek ve
işletmedeki işleri yönetmektir. Burada karar
vermek değişik alternatifler arasından bir
seçimi gerektirir. Sonuç olarak yönetim işletme
bünyesinde amaç, araç ilişkilerini düzenleyen
ve
yürüten
çabalar
bütünü
şeklinde
tanımlanabilir.
Kooperatiflerin yönetimi birbirinden ayrı üç
grubun birleşimiyle sürdürülmektedir. Bu
gruplar genel kurul (ortaklar), yönetim kurulu
ve denetim kurulları ile idari kadrolardır.
Genel kurul (Ortaklar)
Genel kurul kooperatif organları olarak nitelendirilen 3
kuruldan (genel kurul, yönetim kurulu, denetim
kurulu) tüm ortakları temsil eden, ortakların bir araya
toplanmaları ile oluşan kooperatifin en yetkili
kuruludur. Genel kurul ortaklardan oluştuğuna göre
ortakların yetkili olduğu anlamına gelmektedir.
Genel kurulun yetkileri:
Ana sözleşmeyi değiştirmek.
Yönetim kurulu üyelerini, denetçileri ve gerektiğinde
tasfiye kurulu üyelerini seçmek.
Risturn dağıtımı hakkında karar almak.
İmalat ve inşaat isleri hakkında karar almak.
Yönetim kurulu
Yönetim kurulu kooperatif isletmesi bakımından gerçek
iş sahibi durumundadır. Genel kuruldan almış olduğu
yetkiyle kooperatifin amacına uygun, her türlü işleri
yapmaya yetkili bir yürütme organıdır.
Yönetim kurulunun bazı görevleri:
Kooperatif işlerini ortaklar menfaatine uygun bir
şekilde yürütmek,
Aylık masrafları incelemek, kasa ve mevcutları tespit
etmek.
Gerekli defterleri tutmak
Genel kurulu toplantıya çağırmak
Genel kurul tarafından verilen kararları yerine
getirmek.
Yönetim kurulu üyelik şartları
 T.C. vatandaşı olmak.
 Aynı tür diğer bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi
olmamak.
 Türk ceza kanunundaki zimmet, görevi suiistimal,
hırsızlık, dolandırıcılık, yüz kızartıcı suçlardan
mahkum olmamak.
 Birbirleriyle ve denetleme kurulu üyeleriyle 3.
dereceden bile akraba olmamak.
 Aralarında herhangi bir iş ortaklığı bulunmamak.
 18 yasından büyük olmak.
 En az ilkokul mezunu olmak.
Denetim kurulu
Kooperatif ortaklığındaki topluluk adına ve
yönetim
kurulundan
bağımsız
olarak
kooperatifin muhasebesini ve hesaplarını
sürekli denetleme yetkisiyle donatılmış bir
organdır.
Denetleme kurulu görevini genel kurul adına
yapar.
Kooperatif
ortaklarının
büyük
çoğunluğunun
yönetimde
fiilen
görev
almadıkları düşünülürse denetçilerin önemi
daha iyi anlaşılmış olur.
Kooperatiflerin başarısı birçok faktörle ilgilidir.
Fakat bu faktörlerden en önemlisi yönetim ve
denetim mekanizmalarının iyi işleyebilmesidir.
Denetim kurulunun görev ve yükümlülükleri;
 Denetim kurulunun görev ve yükümlülükleri üç
çeşittir. Bunlar inceleme, rapor hazırlama ve sır
saklamadır.
 Denetçilerin inceleme görevlerini kendilerinden veya
ortakların ikazlarıyla yerine getirirler.
 Yönetim kurulu gerekli defterleri denetçilere vermek
zorundadır.
 Denetçiler hazırladıkları raporları yönetim kuruluna
gerektiği hallerde de genel kurula sunarlar.
 Denetçiler öğrendikleri bilgileri kooperatif
ortaklarının zarar görebileceklerini düşünerek
başkalarına açıklamamak zorundadır.
Kooperatifin diger idari personeli
Müdür ve idari personel mekanizması her
kooperatifte olmayabilir. Özellikle küçük
kooperatiflerde idari personel istihdamına
rastlanılmaz. Bu hallerde müdürlük görevi
yönetim kurulu başkanı veya yönetim
kurulu üyesi tarafından yürütüldüğü gibi,
bazen kooperatifin bir başka ortağı
tarafından yürütülebilmektedir. Herhangi bir
ortağın müdürlük görevini yerine getirmesi
her zaman sağlıklı bir yöntem değildir.
Müdürlük şartları:
 Kooperatifçilik bilgilerine sahip olmak ve işinin
ehli olmak
 Siyasi bir partinin faal bir üyesi olmamak
 Memuriyete engel bir hali bulunmamak
Müdürün görevleri:
 Yönetim kurulu kararlarını yıllık çalışma
programlarını göz önüne alarak uygulamak
 Kooperatif işlerini yürütmek işlerin uyum ve
düzenini sağlamak
 Yönetim kurulu toplantılarında oy
kullanmamak şartıyla hazır bulunmak
Tarım Kooperatiflerinin Küçük Tarım
İşletmelerini Tamamlayıcı İşlevleri
Küçük tarım işletmesi: Bir üreticini kendi
aile fertleriyle , dışarıdan hiç işçi
almadan veya çok az alarak kendi
emeği ile işlediği işletmedir. Bu işletme
tipi ülkemizde büyük çoğunluğunu
oluşturur.
Küçük Tarım İşletmelerinin
Üstünlükleri
1)
2)
3)
4)
5)
Üretime katılan şahıslar (işçi ve işveren) arasında
olabilecek bütün anlaşmazlıklar, zıtlıklar, küçük
tarım işletmelerinde ortadan kalkar.
Küçük tarım işletmelerinde işin randımanı fazladır.
Küçük tarım işletmeleri işgücüne dayanan
melyorasyon daha fazla yapılır.
Küçük işletme sahipleri tasarruf etme zihniyeti
hakimdir.
Dekar başına verim küçük köylü işletmelerinde,
büyük işletmelere oranla daha yüksektir.
Küçük Tarım İşletmelerinin
Sakıncaları
1)
2)
3)
4)
5)
6)
Tarım tekniğinin noksanlığı
Sermaye ve direktife bağlı melyorasyon
yapılması güçlüğü
Kapalı ekonomi
Kredi olanaklarının azlığı
Ürünlerini satma ve işletmelerine gerekli
tarımsal girdi ve üretim aracı sağlama
yönünden Pazar karşısında aşağı
durumda olmaları
Modern tarımsal endüstriyi işletmeleri
dahilinde kurulabilmelerinin olanaksızlığı
Kooperatiflerde Üst Örgütlenme


Kooperatiflerde üst örgütlenme bir ülke kooperatifinin
birim kooperatiften ulusal birliğe kadar, aşağıdan
yukarıya doğru, piramit biçiminde dikey olarak
örgütlenmesini ifade eder.
Bireylerin tek başlarına yapamayacakları veya
birlikte yapmalarında yarar bulunan işleri en iyi bir
biçimde ve maliyet fiyatında üzere dayanışma
suretiyle ekonomik güçlerini bir araya getirerek
örgütlenmelerinden birim kooperatifler; aynı amaçla
birim kooperatiflerinin bir araya gelerek
örgütlenmelerinden ise birim üstü kooperatifler
oluşmaktadır.
Ulusal
Kooperatifler
Birliği
Kooperatif Merkez
Birliği
Kooperatifler Birliği
Birim kooperatifler
Kooperatifler Birliği
Aynı sektörde faaliyet gösteren birim
kooperatifler, kendi aralarında ve
kendilerinin üstünde ve bizzat
kooperatiflerin gereksimlerini karşılamak
için, kooperatif şeklinde birleşerek
kooperatifler birliğini oluşturmaktadır.
Ör. Pamuk Tarım Satış Kooperatifleri Birliği

Kooperatifler Merkez Birliği
Aynı konuda çeşitli kooperatif birliklerinin
birleşmesiyle oluşan bir üst örgütlenmedir.
Türkiye’de çeşitli Tarım Kredi Kooperatif
Birliklerinin Birleşimi ile Türk-Koop’u
kurmuşlardır. (Köy-Koop,Kent-Koop)
 Bir Kooperatifler Merkez Birliğinin amacı,
mali, idari ve teknik bütünleşmeden doğan
yararları üyeleri olan kooperatif birliklerine
ve varsa kooperatiflere sağlamaktır.

Kooperatifler Ulusal Birliği
Tarım veya tarım dışı kooperatifçilikle ilgili
öyle hizmetler veya amaçlar vardır ki,
bunları kooperatif merkez birlikleri tam
anlamıyla sağlayamayabilir. Bu durumda
tarım ve tarım dışı kooperatifleri bütün
olarak ilgilendiren durumlarda, tarım ve
tarım dışı merkez birlikleri bir araya
gelerek ulusal birliği oluştururlar.
KOOPERATİFLERDE ÜST ÖRGÜTLENMENİN
EKONOMİK YARARI
2500
2000
Tüketim
Koop.
Koop.
İml.
3500
5500
Tüketim
Koop.
Birliği
3000
Mer. Bir.
Tüketim
Koop.
Merkez
Birliği
Koop.
imalat
1500
Birlik
1000
Koop.
Üretici
1000
Küçük
aracı
Tüketici
10000
7500
Orta
Aracı
Büyük
Aracı
5000
imalatçı
2500
+500
+500
+500
+500
+2500
+2500
+2500
+1500
Kooperatiflerin sınıflandırılması
Ortakların birleşme biçimine göre
kooperatifler
 Gösterdikleri faaliyet türlerine göre
kooperatifler

Ortakların birleşme biçimine göre
kooperatifler
Köylü ve esnaf tarafından kurulan üretim
kooperatifleri
Küçük tüccar ve sanayiciler tarafından
kurulan esnaf kooperatifleri
Gösterdikleri faaliyet türlerine göre
kooperatifler
Kredi kooperatifleri
Yapı kooperatifleri
Satış kooperatifleri
Tüketim kooperatifleri
Alım kooperatifleri
İmalat kooperatifleri
Türkiye’de kooperatifler
Tarımsal Kooperatifler (Kırsal
Kooperatifler)
 Tarım Dısı Kooperatifler (Kentsel
Kooperatifler)

Tarımsal Kooperatifler (Kırsal
Kooperatifler)
İsleme ve pazarlama kooperatifleri
- Tarım satış kooperatifleri
- Köy kalkınma kooperatifleri
- Su ürünleri kooperatifleri
- Çiçekçilik kooperatifleri
- Hayvan ve hayvansal üretim kooperatifleri
Alım (Tedarik) kooperatifleri
- Pancar ekicileri istihsal (üretim) kooperatifleri
- Çay ekicileri ishitsal (üretim) kooperatifleri
Hizmet kooperatifleri
- Toprak ve tarım reformu kooperatifleri
- Tarımsal sigorta kooperatifleri
- Toprak su kooperatifleri
Kredi kooperatifleri
- Tarım kredi kooperatifi

similar documents