بودجه

Report
‫درس اقتصاد ایران‬
‫ارائه فصل چهارم‬
‫موضوع‪:‬‬
‫دولت و اقتصاد‬
‫‪-1‬نقش های دولت در اقتصاد‬
‫الف)تخصیص‬
‫تهیه و تدارک کاالهای عمومی و یا فرایندی کهه‬
‫در طول آن‪ ،‬منابع کهل بهین کاالههای خصوصهی و‬
‫عمومی تقسیم میشود و همچنهین ترکیه کاالههای‬
‫عمومی مورد تصمیمگیری و گزینش قرار میگیهرد‪،‬‬
‫یکی از نقشهای دولهت اسهت کهه میتهوان آن را‬
‫نقش تخصیصی نامید‪.‬‬
‫ادامه نقش های دولت در اقتصاد‬
‫)توزیع‬
‫منظور از نقش توزیعی‪ ،‬حرکهت دولهت در‬
‫راستای ایجاد توزیع درآمد عادالنه است‪.‬‬
‫ادامه نقش های دولت در اقتصاد‬
‫ج)تثبیت‬
‫همچنین دخالت دولت در قاله نقهش تثبیتهی‬
‫نیز بدین معناست که نظامهای اقتصادی‪ ،‬به طور‬
‫تورم‪ ،‬بیکهاری‪ ،‬فقهدان رشهد‬
‫دورهای از مسأله ّ‬
‫تهورم و‬
‫ّ‬
‫و‪ ...‬رنج میبرند‪ .‬دولتها بهرای رفهع‬
‫بیکاری و تالش بهرای حصهول بهه رشهد معقهول و‬
‫بهبههود تههراز درداختههها‪ ،‬در اقتصههاد دخالههت‬
‫میکنند‪.‬‬
‫‪-2‬سازمان ها و نهادهای‬
‫اقتصادی دولت‬
‫‪‬سازمان خصوصی سازی کشور‬
‫‪‬سازمان امور مالیاتی کشور‬
‫‪‬وزارت اقتصاد و دارایی‬
‫‪‬وزارت کار و رفاه اجتماعی‬
‫‪‬وزارت جهاد کشاورزی‬
‫‪‬وزارت نفت‬
‫‪‬وزارت نیرو‬
‫‪‬وزارت صنعت و معدن وتجارت‬
‫‪‬اداره کمرگ کشور‬
‫‪‬سازمان مدیریت و برنامه ریزی‬
‫‪-3‬بودجه‬
‫اصل دنجاه و دوم‬
‫بودجه ساالنه کل کشور به ترتیبی که در قهانون مقهرر‬
‫می شود از طرف دولت تهیه و برای رسیدگی و تصوی به‬
‫مجلس شورای اسالمی تسلیم می گردد‪ .‬هرگونه تغییهر در‬
‫ارقام بودجه نیز تابع مرات مقرر در قهانون خواههد‬
‫بود‪.‬‬
‫تاریخچه بودجه نویسی در ایران‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫بودجه ریزی به عنوان یکی از چالش های فعلی نظام‬
‫اقتصاد ایران تاریخچه ای ‪ ۱۰۰‬ساله دارد‪.‬‬
‫سال های ‪ ۱۳۰۴‬تا ‪ ۱۳۲۰‬دوران شکل گیری نظام تازه ای‬
‫برای بودجه ریزی ایران به شمار می رود‪.‬‬
‫مورگان شوستر سال ‪1290‬و دکتر میلیسدو ‪.1301‬‬
‫رآمدهای دولت از درآمدهای کشاورزی و روستایی جدا شد‬
‫و در حقیقت ساختار بودجه به هم ریخت‪ .‬دایان بودجه‬
‫ریزی سنتی بود‪.‬‬
‫سال ‪ ۱۳۳۲‬فصل نوینی در نظام بودجه ریزی آغاز شد‪.‬‬
‫همانطور که گفته شد تحوالت نظام بودجه ریزی طی ‪۱۰۰‬‬
‫سال گذشته همچنان ادامه داشته و به سمت اصالح این‬
‫نظام دیش رفته است؛ تا جایی که در تبصره ‪ ۴۸‬قانون‬
‫‪3-1‬تعاریف بودجه‬
‫‪‬بودجه دخل و خرج دولت است‪.‬‬
‫‪ ‬بودجه یک سند مالی است مربوط به درآمدها و هزینه‬
‫های دولت‪.‬‬
‫‪‬بودجه دولت سندی است که معامالت دخل و خرج مملکتی‬
‫برای مدت معینهی در آن دهیش بینهی و تصهوی‬
‫مهی‬
‫گردد‪ .‬مدت مزبور را سنه مالی می گویند که عبهارت‬
‫از یک سال شمسی است‪.‬‬
‫‪‬بودجه الیحه دیش بینی کلیه عواید و مخارج مملکتهی‬
‫‪3-2‬سیکل بودجه‪:‬‬
‫‪‬تهیه و تنظیم و دیشنهاد بودجه (بودجه‬
‫دیشنهادی)‬
‫‪‬تصوی‬
‫بودجه (بودجه مصو )‬
‫‪‬اجرای بودجه (بودجه تخصیصی)‬
‫‪‬نظارت و کنترل بودجه (تفریغ بودجه)‬
‫‪3-2-1‬تهیه و تنظیم و دیشنهاد بودجه‬
‫(بودجه دیشنهادی)‬
‫مراحل فرعی‬
‫‪.1‬تهیه گزارش اقتصادی(شامل کلیه‬
‫امکانات سازمان اقتصادی)‬
‫‪.2‬بررسی و تایید گزارش اقتصادی‬
‫‪.3‬صدور بخشنامه(‪)8/8-5‬‬
‫‪.4‬تهیه و ارسال دستور العملهای‬
‫تنظیم بودجه به دستگاههای‬
‫اجرائی‬
‫‪.5‬تهیه و تنظیم بودجه و دیشنهاد‬
‫آن به سازمان مدیریت و برنامه‬
‫ریزی کشور‬
‫‪.6‬بررسی بودجه و تشکیل جلسات‬
‫رسیدگی نهایی‬
‫‪.7‬تهیه دیش نویس الیحه بودجه و‬
‫ارائه آن به شورای اقتصاد و‬
‫هیات وزیران‬
‫مراجع مسوول‬
‫‪.1‬سازمان مدیریت و‬
‫برنامه ریزی کشور‪،‬‬
‫وزارت دارایی‪ ،‬وزارت نفت‬
‫و بانک مرکزی‬
‫‪.2‬شورای اقتصاد و هیات‬
‫وزیران‬
‫‪.3‬رئیس جمهور‬
‫‪.4‬سازمان مدیریت و‬
‫برنامه ریزی کشور‬
‫‪.5‬دستگاههای اجرایی‬
‫‪.6‬سازمان مدیریت و‬
‫‪3-2-2‬تصوی‬
‫بودجه (بودجه مصو )‬
‫مراحل فرعی‬
‫مراجع مسوول‬
‫‪.1‬تصوی کلیات بودجه و‬
‫ارجاع الیحه بودجه به‬
‫کمیسیون تلفیق اصلی‬
‫‪.2‬رسیدگی‪ ،‬اعمال اصالحات‪،‬‬
‫تصوی و تهییه گزارش‬
‫‪.3‬طرح و بررسی در جلسه‬
‫علنی‬
‫‪.4‬رای گیری نهایی و ابالغ‬
‫به رییس جمهور(دس از‬
‫تایید شورای نگهبان)‬
‫‪.1‬مجلس شورای‬
‫اسالمی‬
‫‪.2‬کمیسیون برنامه‬
‫و بودجه مجلس‬
‫‪ .3‬مجلس شورای‬
‫اسالمی‬
‫‪ .4‬مجلس شورای‬
‫اسالمی‬
‫‪ 3-2-3‬اجرای بودجه (بودجه تخصیصی)‬
‫مراحل فرعی‬
‫‪.1‬ابالغ بودجه به دستگاه های‬
‫اجرایی‬
‫‪.2‬مبادله موافقت نامه طرح و‬
‫فعالیت‬
‫‪.3‬تخصیص منابع‬
‫‪.4‬انجام عملیات و درداخت‬
‫هزینه ها شامل‪:‬‬
‫الف)تشخیص‬
‫)تامین اعتبار‬
‫ج)تعهد‬
‫د)تسجیل‬
‫و)حواله‬
‫ه)درخواست وجه‬
‫مراجع مسوول‬
‫‪.1‬رئیس جمهور‬
‫‪.2‬سازمان مدیریت و برنامه‬
‫ریزی‬
‫‪.3‬کمیته تخصیص اعتبار‬
‫‪.4‬‬
‫الف)دستگاه اجرایی‬
‫)ذیحسا‬
‫ج)دستگاه اجرایی‬
‫د)دستگاه اجرایی‬
‫و)دستگاه اجرایی‬
‫ه)ذیحسا‬
‫ن)دستگاه اجرایی‬
‫‪ 3-2-4‬نظارت و کنترل بودجه (تفریغ‬
‫بودجه)‬
‫مراحل فرعی‬
‫‪.1‬نظارت مالی‬
‫الف)قبل از خرج‬
‫)بعد از خرج‬
‫‪.2‬نظارت عملیاتی‬
‫الف)گزارش گیری از‬
‫دستگاه‬
‫)بازدید از نزدیک‬
‫‪.3‬نظارت قانونی‬
‫الف)رسیدگی به تخلفات‬
‫مراجع مسوول‬
‫وزارت امور اقتصادی و‬
‫دارایی‬
‫دیوان محاسبات کشور‬
‫سازمان‬
‫برنامه‬
‫سازمان‬
‫برنامه‬
‫مدیریت و‬
‫ریزی‬
‫مدیریت و‬
‫ریزی‬
‫‪ 3-2-5‬زمانبندی مراحل تصوی‬
‫بودجه‬
‫عنوان‬
‫‪‬‬
‫مهلت‬
‫زمان تقدیم الیحه بودجه کل کشور(عموما توسط دولت همراه باحداکثر تا‬
‫ضمائم آن به مجلس تحویل می شود)‬
‫آذر(‪)15/9‬‬
‫‪‬‬
‫زمان تقدیم الیحه چنددوازدهم همراه تقدیم الیحه بودجه کل کشور از ‪15/9‬‬
‫‪‬‬
‫ارائه دیشنهادهای نمایندگان به کمیسیون های تخصصی‬
‫نیمه‬
‫‪ 10‬روز از توزیع‬
‫‪-4‬تقدیم گزارش کمیسیون های تخصصی به کمیسیون تلفیق‬
‫‪ 15‬روز از توزیع‬
‫‪-5‬مهلت تقدیم گزارش نهایی کمیسیون تلفیق‬
‫‪ 15‬روز‬
‫‪-6‬مهلت کمیسیون تلفیق در صورت استمهال با موافقت هیات‬
‫رییسه‬
‫جمعا ‪ 30‬روز‬
‫‪ -7‬دیش بینی مهلتی برای امور اداری و کارشناسی و تنظیم‬
‫گزارش نهایی کمیسیون تلفیق و چاپ و دیوست های آن شامل گزارش‬
‫با نظر موافق‬
‫ها کمیسیون های تخصصی و دیشنهادی نمایندگان با رعایت بند(‪ )4‬و‬
‫هیات رییسه‬
‫(‪ )155‬آیین نامه‬
‫تبصره (‪ )1‬آن و ترتیبات مقرر در ماده‬
‫‪4-3‬منابع و مصارف تشکیل دهنده‬
‫بودجه‬
‫بودجه تشکیل شده از منابع‬
‫درآمدی دولت‪ ،‬چگونگی و میزان‬
‫هزینه کرد مصارف آن‪.‬‬
‫‪ 4-3-1‬درآمد بودجه‬
‫‪ 4-3-1-1‬منابع درآمد دولت‬
‫مستقیم‪ :‬مالیاتی است که به طور مستقیم از اشخاص‬
‫حقیقی یا حقوقی دریافت می شود‪.‬‬
‫الف)مالیاتی‬
‫غیر مستقیم‪ :‬مالیاتی است که به طور‬
‫غیرمستقیم از اشخاص دریافت می شود‪.‬‬
‫درآمدهای مالیاتی‬
‫در سند بودجه ایران درآمهدهای مالیهاتی‬
‫(اعم از مستقیم و غیرمسهتقیم) عبارتنهد‬
‫از ‪ :‬مالیات بر شرکت های دولتی‪ ،‬مالیات‬
‫هر‬
‫هات به‬
‫هی‪ ،‬مالیه‬
‫های غیردولته‬
‫هرکت هه‬
‫هر شه‬
‫به‬
‫درآمد‪ ،‬مالیات بر ثروت‪ ،‬سود بازرگهانی‪،‬‬
‫حق الثبهت سهفارش کهاال‪ ،‬دو درصهد بههای‬
‫کاالهای وارداتی‪ ،‬مالیات مقطوع اتومبیل‪،‬‬
‫مالیات مقطوع سایر کاالهها‪ ،‬مالیهات بهر‬
‫فروش فرآورده ههای نفتهی‪ ،‬مالیهات علهی‬
‫هدهای‬
‫هایر درآمه‬
‫هرای و سه‬
‫هش انه‬
‫ها بخه‬
‫الحسه‬
‫نکته‪:‬‬
‫در کشههورهایی کههه از اقتصههاد سههالم و دویهها‬
‫برخوردارند سهم درآمدهای مالیهاتی در بودجهه‬
‫عمومی دولت بهیش از ‪ ۷۰‬درصهد اسهت و درواقهع‬
‫مالیات ها سهم اصلی را در تأمین منابع بهرای‬
‫هزینه های دولت دارند‪ .‬متأسهفانه بایهد گفهت‬
‫سهم دایین درآمدهای مالیاتی در بودجهه دولهت‬
‫ایران حکایت از بیماری اقتصاد کشور می کند و‬
‫جهت توجه بیشتر می توان متهذکر شهد کهه رقهم‬
‫درآمدهای مالیاتی در اقتصاد ایران بهه گونهه‬
‫ای است که حتی کفاف حقهوق کارکنهان دولهت را‬
‫نمی کند‪ ،‬چه برسد به این که دولت بخواهد بها‬
‫) غیر مالیاتی‬
‫ نفت و گاز‬‫ درآمدهاى حاصل از انحصارات و مالکیت دولت‬‫ درآمدهاى حاصل از خدمات و فروش کاال‬‫ منابع حاصل از خصوصیسازی‬‫ فروش ارز براى مصارف ضرورى دستگاهها و‬‫خدمات دولتي‬
‫منابع حاصل از افزایش قیمت حاملهای انرای‬‫(هدفمند کردن یارانهها)‬
‫‪4-3-1-2‬سهم اجزا درآمد در ایران‬
‫شرح‬
‫درامد‬
‫‪1384‬‬
‫‪1385‬‬
‫‪1386‬‬
‫‪1387‬‬
‫‪٣٣٨٧٥٣/١ ٢٧٧٥٠٨/٤ ٢٤٤٤٥٥/٣ ٢٨٦٨٨٧/١‬‬
‫درامدهاي‬
‫‪١٣٠١٦٠/٤‬‬
‫مالياتي‬
‫درامدهاي‬
‫حاصل از‬
‫‪١٣٩١١١/٢‬‬
‫مالكيت‬
‫دولت‬
‫درامدهاي‬
‫حاصل از‬
‫فروش كاال و ‪١٢١٥٩/١‬‬
‫خدمات‬
‫درامدهاي‬
‫حاصل از‬
‫‪٢١٧١٥٥/٠ ١٩٧٢٩٤/٨ ١٧٧٦١٧/٣‬‬
‫‪1388‬‬
‫‪٤٥٤٧٧٠/٩‬‬
‫‪٣٠٠٦٠٠/٧‬‬
‫‪٥٠٣٤٤/٥‬‬
‫‪٥٧٢١١/٥‬‬
‫‪٩٧٥٥٢/٦‬‬
‫‪١٢١٤٠٤‬‬
‫‪٩٤١٣/٠‬‬
‫‪١٢٥٠٤/٢‬‬
‫‪١١٧٥٢/١‬‬
‫‪١٨٣٨٤/٧‬‬
‫شرح‬
‫‪١٣٨٥‬‬
‫‪١٣٨٩‬‬
‫‪١٣٩٠‬‬
‫‪١٣٩١‬‬
‫‪١٣٩٢‬‬
‫‪١٣٩٣‬‬
‫‪١٠٠٣٤٨٧/ ٩٠٦٥٣٧/ ٦٥٣٢٩٧/ ٦٠٩٩٨٩/ ٥٠٥٢٦٩/ ٢٤٤٤٥٥/‬‬
‫درامد‬
‫‪٥‬‬
‫‪٤‬‬
‫‪٥‬‬
‫‪٥‬‬
‫‪٢‬‬
‫‪٣‬‬
‫درامدهاي ‪٥٦٠٧٧٤/ ٤٥٤٠٠٤/ ٤٠٤٤٤١/ ٣٥١٤٥٣/ ١٧٧٦١٧/‬‬
‫‪٧٠٢٥٤٥/١‬‬
‫مالیاتي‬
‫‪٢‬‬
‫‪٤‬‬
‫‪٩‬‬
‫‪٩‬‬
‫‪٣‬‬
‫درامدهاي‬
‫حاصل از‬
‫مالكیت‬
‫دولت‬
‫درامدهاي‬
‫حاصل از‬
‫فروش كاال‬
‫و خدمات‬
‫درامدهاي‬
‫حاصل از‬
‫جرایم و‬
‫‪٢٨٠١٧٠/ ١٤٨٦٢٥/ ١٥٠٨٢٣/ ١٠٤٤١٧/‬‬
‫‪١٨٨٩٥٦/٦‬‬
‫‪٥٠٣٤٤/٥‬‬
‫‪٦‬‬
‫‪٧‬‬
‫‪٩‬‬
‫‪٣‬‬
‫‪٥٤٨٨٢/٩ ٣٥٢٢٤/٤ ٢٦٦٧٤/٣ ٢٤٨٨٥/٤ ٢٦٤١٤/٩ ٩٤١٣/٠‬‬
‫‪٢٧٠٨/٥‬‬
‫‪١١٣١٦/٧ ٥٥٣٦/٠‬‬
‫‪٨٣٥٦‬‬
‫‪٢٠٢٢٨/٩ ١٢٤١٢/٩‬‬
‫‪ 4-3-2‬مصارف (هزینه های) دولت‬
‫مصارف سه دسته هزینه برای دولت‬
‫قابل شناسایی است‪:‬‬
‫‪‬هزینههای جاری (هزینه الیحه‬
‫خدمات کشوری )‬
‫‪‬هزینههای عمرانی‬
‫‪‬هزینه واردات بنزین و گازوییل‪.‬‬
‫شرح‬
‫هزینه‬
‫فصل اول ه‬
‫جبران خدمات‬
‫كاركنان‬
‫فصل دوم ه‬
‫استفاده از‬
‫كاالها و‬
‫خدمات‬
‫فصل سوم ه‬
‫هزینههاي‬
‫اموال و‬
‫دارایي‬
‫‪1383‬‬
‫‪1384‬‬
‫‪1385‬‬
‫‪1386‬‬
‫‪٣٩٩٣٩٩/٧ ٣٧٧٩٣٥/٢ ٣٨٢٨٢٩/١ ٣١٥٧١٠/٧‬‬
‫‪٥٨٣١٢٦/٠‬‬
‫‪٥٩١٣٤٦/٦‬‬
‫‪٧٤٣٦٢/٤‬‬
‫‪٨٤٧٤٦/٥‬‬
‫‪٦/٢٦٣٦٦‬‬
‫‪١/٢٩٥٥٠‬‬
‫‪٣/٣٢٢٦٣‬‬
‫‪٥/٣٤٢‬‬
‫‪٠/٤٣٢‬‬
‫‪٢/٤٦٣‬‬
‫‪٦/٧٩٨‬‬
‫فصل چهارم ه‬
‫یارانه‬
‫‪٣/٣٩٦٧٦‬‬
‫‪٨/٤٤٢٩٧‬‬
‫‪٦/٦٠٥٩٩‬‬
‫‪٩/٦٢٨٦١‬‬
‫‪٦٦٩٣٢/٢ ٧/٢١٣٧١٦‬‬
‫فصل دنجم ه‬
‫كمكهاي بالعوض‬
‫‪٤/٨٨٣٧‬‬
‫‪٢/١١٥٤٥‬‬
‫‪٧/٤٣٨٥٦‬‬
‫‪٧/١٣٨٢٢‬‬
‫‪٩/٢٦٨١٠‬‬
‫‪٢٨٧١٨/٥‬‬
‫فصل ششم ه‬
‫رفاه اجتماعي‬
‫‪٥/٢٨٩٤٣‬‬
‫‪٠/٤٤٥٧٥‬‬
‫‪١/٦٩٩٥٩‬‬
‫‪٣/٦٤٤٩٢‬‬
‫‪٦/١١٠٣٤٦‬‬
‫‪١٧٠٠٣٨/٢‬‬
‫فصل هفتم ه‬
‫سایر هزینهها‬
‫‪١٣٧١٨٢‬‬
‫‪٥/١٦٧٦٨٢‬‬
‫‪١٤٠٢٦٥/٦ ١١٦٦٥٩/٠‬‬
‫‪1387‬‬
‫‪1388‬‬
‫‪٣/٥٤١٣٤‬‬
‫‪١٦٠٦٧٨/١‬‬
‫‪٢٢٩١٦٨/٦‬‬
‫‪٤/٣٥٨٧٢‬‬
‫‪٧/٤٧٢٩١‬‬
‫‪٧١٥٩١/٥‬‬
‫‪٩/٥٥٧‬‬
‫‪١١٠١/٦‬‬
‫‪٣/٨١٢٨٦‬‬
‫‪٠/٢٣٧٢٤‬‬
‫‪٢٣٧٩٦/٠‬‬
‫شرح‬
‫هزینه‬
‫‪١٣٩٣‬‬
‫‪١٣٩٢‬‬
‫‪١٣٩١‬‬
‫‪١٣٩٠‬‬
‫‪١٣٨٩‬‬
‫‪١٣٨٥‬‬
‫‪١٢٨٠٩١٨/‬‬
‫‪١٤٩٣٣٢٥‬‬
‫‪١٠١٠٧١٣ ٨٩٧٩٢٠/٦ ٧٣٢٩٠٨/٧ ٣٧٧٩٣٥/٢‬‬
‫‪١‬‬
‫فصل اول ه‬
‫جبران خدمات ‪٦٥١٥١٨/٧ ٥٣٨٠٢٢/٩ ٣١٧٥٧٥/٣ ٢٧٨٩٥٥/٠ ٢٢٨٢٨٥/٤ ١١٦٦٥٩/٠‬‬
‫كاركنان‬
‫فصل دوم ه‬
‫استفاده از‬
‫‪١٩٢٣٧٥ ١٧٤١٨٧/١ ١٥١٧٢٤/٦ ١١٧١٧٩/٧ ٨٩٨٠٠/٠ ٣٢٢٦٣/٣‬‬
‫كاالها و‬
‫خدمات‬
‫فصل سوم ه‬
‫هزینههاي‬
‫‪٩١٥٢/٣ ١٠٨٢٠/٥ ٢٥٢٤/٦ ٣٢٥٢/٨ ١٠٢٣/٥‬‬
‫‪٤٦٣/٢‬‬
‫اموال و‬
‫دارایي‬
‫فصل چهارم ه‬
‫‪٢١٢٦٤٦/٧ ٢٢٨٤٥٤/١ ١٣٦٣٢٥ ١٦٧٩٥٠/١ ١٣١٦٣٩/٧ ٦٠٥٩٩/٦‬‬
‫یارانه‬
‫فصل دنجم ه‬
‫كمكهاي‬
‫‪٦٩١٦٢/٧ ٤١٨٩٣/٥ ٦٢٣٢٠/٩ ٣٩٢٢٩/٩ ٤٣٠١٤/٣ ٤٣٨٥٦/٧‬‬
‫بالعوض‬
‫فصل ششم ه‬
‫‪-5‬خالصه بودجه‬
‫کشور‬
‫شرح‬
‫منابع بودجه كل‬
‫كشور‬
‫منابع بودجه‬
‫عمومي دولت‪-‬‬
‫منابع عمومي‬
‫دولت‬
‫درامدها‬
‫واگذاري‬
‫دارایيهاي‬
‫سرمایهاي‬
‫واگذاري‬
‫دارایيهاي مالي‬
‫منابع اختصاصي‬
‫دولت‬
‫درامدهاي‬
‫اختصاصي‬
‫منهابع‬
‫شهركتهاي‬
‫دولتهي‪،‬‬
‫بانهكها و‬
‫مؤسسات انتفاعي‬
‫‪١٣٨٥‬‬
‫‪١٣٨٦‬‬
‫‪١٣٨٧‬‬
‫‪١٣٨٨‬‬
‫‪١٣٨٩‬‬
‫‪١/١٩١٥١٠٥‬‬
‫‪٦/٢٣١٦٨٥٦‬‬
‫‪٦/٢٩٠٢١٠٤‬‬
‫‪٨/٢٧٩١٨٢٨‬‬
‫‪٥/٣٦٨٤٧٠٣‬‬
‫‪٨/٥٨٧٥٩٦‬‬
‫‪٧/٦٩١٨٢٧‬‬
‫‪٨/٩٣٩١٢٢‬‬
‫‪٩٦٧٩٠١‬‬
‫‪٧/١٢٧١٣٣٠‬‬
‫‪٠/٥٤٨٥٧١‬‬
‫‪٧/٦٣٩٤٥١‬‬
‫(‪٣/٨٦٣٤٨٥)١‬‬
‫‪٨/٨٩٢١٣٢‬‬
‫‪٦/١١٧٩٨٩٧‬‬
‫‪٣/٢٤٤٤٥٥‬‬
‫‪٤/٢٧٧٥٠٨‬‬
‫‪١/٣٣٨٧٥٣‬‬
‫‪٩/٤٥٤٧٧٠‬‬
‫‪٢/٥٠٥٢٦٩‬‬
‫‪٢/١٥٤٨٧٨‬‬
‫‪١/١٧٥٧٢٥‬‬
‫‪٦/١٧٩٩٦٠‬‬
‫‪٩/١٦٩٨٣٧‬‬
‫‪٠/٤٥٦١٧٤‬‬
‫‪٥/١٤٩٢٣٧‬‬
‫‪٢/١٨٦٢١٨‬‬
‫‪٥/٢٢٢٧٧١‬‬
‫‪٢٦٧٥٢٤‬‬
‫‪٥/٢١٨٤٥٤‬‬
‫‪٨/٣٩٠٢٥‬‬
‫‪١/٥٢٣٧٦‬‬
‫‪٥/٧٥٦٣٧‬‬
‫‪٢/٧٥٧٦٨‬‬
‫‪١/٩١٤٣٣‬‬
‫‪٨/٣٩٠٢٥‬‬
‫‪١/٥٢٣٧٦‬‬
‫‪٥/٧٥٦٣٧‬‬
‫‪٢/٧٥٧٦٨‬‬
‫‪١/٩١٤٣٣‬‬
‫‪٧/١٣٧٢٨٣٧‬‬
‫‪٤/١٦٧٧٠٦٥‬‬
‫‪٤/٢٠٣٢٠٢٥‬‬
‫‪١٩٨٨٧٤٨‬‬
‫‪٥/٢٥٢٥٢٣٨‬‬
‫شرح‬
‫منابع بودجه‬
‫كل كشور‬
‫منابع بودجه‬
‫عمومي دولت‬
‫منابع عمومي‬
‫دولت‬
‫درامدها‬
‫واگذاري‬
‫دارایيهاي‬
‫سرمایهاي‬
‫واگذاري‬
‫دارایيهاي‬
‫مالي‬
‫منابع اختصاصي‬
‫دولت‬
‫درامدهاي‬
‫اختصاصي‬
‫منهابع‬
‫شهركتهاي‬
‫دولتهي‪،‬‬
‫بانهكها و‬
‫مؤسسات‬
‫انتفاعي‬
‫وابسته به‬
‫دولت‬
‫‪١٣٨٥‬‬
‫‪١٣٨٩‬‬
‫‪١٣٩٠‬‬
‫‪١٣٩١‬‬
‫‪١٣٩٢‬‬
‫‪١٣٩٣‬‬
‫‪١٩١٥١٠٥‬‬
‫‪٣٦٨٤٧٠٣/‬‬
‫‪٥٠٨٣٩٣٨/‬‬
‫‪٥٦٦٥٦١٨‬‬
‫‪٧٢٧٧٠٦٤/‬‬
‫‪٨٠٣٣٤٨٤/‬‬
‫‪٨/٥٨٧٥٩٦‬‬
‫‪١٢٧١٣٣٠/‬‬
‫‪١٦٩٧٢٢٥/‬‬
‫‪١٦٤٤١٧٧/‬‬
‫‪٢٣٦٠٤٨٥/‬‬
‫‪٢٣٥٠٠٨٤/‬‬
‫‪٥٤٨٥٧١/‬‬
‫‪١١٧٩٨٩٧/‬‬
‫‪١٥٤٥٨٧٠/‬‬
‫‪١٤٤٢٦٩٩‬‬
‫‪٢١٠٤٣٨١/‬‬
‫‪٢١١١٦٥٩/‬‬
‫‪٣/٢٤٤٤٥٥‬‬
‫‪٢/٥٠٥٢٦٩‬‬
‫‪٥/٦٠٩٩٨٩‬‬
‫‪٥/٦٥٣٢٩٧‬‬
‫‪٤/٩٠٦٥٣٧‬‬
‫‪٥/١٠٠٣٤٨٧‬‬
‫‪٢/١٥٤٨٧٨‬‬
‫‪٠/٤٥٦١٧٤‬‬
‫‪٣/٥٩٠٧١١‬‬
‫‪٥/٦٩٨٧٦٤‬‬
‫‪٧/٧٠٢٨٥٦‬‬
‫‪٧٩٨٧٩٥‬‬
‫‪٥/١٤٩٢٣٧‬‬
‫‪٥/٢١٨٤٥٤‬‬
‫‪٢/٣٤٥١٦٩‬‬
‫‪١/٩٠٦٣٧‬‬
‫‪٦/٤٩٤٩٨٧‬‬
‫‪٧/٣٠٩٣٧٦‬‬
‫‪٨/٣٩٠٢٥‬‬
‫‪١/٩١٤٣٣‬‬
‫‪٠/١٥١٣٥٥‬‬
‫‪٢٠١٤٧٨‬‬
‫‪٨/٢٥٦١٠٣‬‬
‫‪٤/٢٣٨٤٢٥‬‬
‫‪٨/٣٩٠٢٥‬‬
‫‪١/٩١٤٣٣‬‬
‫‪٠/١٥١٣٥٥‬‬
‫‪٢٠١٤٧٨‬‬
‫‪٨/٢٥٦١٠٣‬‬
‫‪٤/٢٣٨٤٢٥‬‬
‫‪٧/١٣٧٢٨٣٧‬‬
‫‪٥/٢٥٢٥٢٣٨‬‬
‫‪٣/٣٥٥٠٦٥٦‬‬
‫‪٣/٤٢١١٧٦٥‬‬
‫‪٥٣٥٧٩٦٤‬‬
‫‪٧/٥٩٧١٢٥٧‬‬
‫‪-6‬دخالت دولت در اقتصاد‬
‫دوره اول؛ از ابتدای انقال‬
‫تا دایان جنگ‬
‫دوره دوم؛ سالهای دس از جنگ‬
‫برنامه های عمرانی‬
‫دوره ی اول؛‪ 1327‬الی ‪1347‬‬
‫برنامه یکم تا سوم‬
‫دوره ی دوم؛‪ 1347‬الی ‪ 1351‬برنامه‬
‫قبل از انقال‬
‫چهارم‬
‫دوره ی سوم؛‪ 1352‬الی ‪1356‬‬
‫برنامه دنجم‬
‫بعد از انقال‬
‫دوره ی اول؛ ‪ 1368‬الی ‪1372‬‬
‫دوره ی دوم؛‪ 1374‬الی ‪1378‬‬
‫دوره ی سوم؛‪ 1379‬الی ‪1383‬‬
‫برنامه اول تا سوم‪:‬‬
‫دس از ارتباطات و مخابرات که مهمترین‬
‫بخش برنامه از نظر هزینه ها بوده فصل‬
‫کشاورزی در درجه اول اهمیت قرار داشته‬
‫است‪.‬‬
‫دوره ی دوم؛‪ 1347‬الی ‪1351‬‬
‫برنامه چهارم‬
‫با تداوم اهمیت فصل ارتباطات و مخابرات فصل صنعت نسبت‬
‫به کشاورزی و سهم بیشتری از درداخت های برنامه را‬
‫درداخت کرده است‪.‬‬
‫از دیگر ویاگی های آن می توان به دلیل افزایش درآمد‬
‫شدید نفت و صادرات نفت خام‪ ،‬انجام اصالحات ارزی و گشودن‬
‫دروازه های اقتصادی روستا به سوی بازارهای خارجی‬
‫و تامین نیروی کار ارزان مزد مهاجر به شهرها و گسترش‬
‫نسبی شبکه زیر بنای اقتصادی به عالوه ی گسترش بازار‬
‫مصرف داخلی به اصطالح صنعتی شدن ایران مورد توجه قرار‬
‫گرفت؛ به طور مثال سهم صنعت در برنامه های یکم تا سوم‬
‫حدودا ‪ 10‬درصد که در برنامه چهارم به ‪ 22‬درصد افزایش‬
‫دیدا می کند‪.‬‬
‫از دیگر ویاگی ها می توان وابسته شدن اقتصاد ایران به‬
‫دوره ی سوم؛‪ 1352‬الی ‪1356‬‬
‫برنامه دنجم‬
‫در برنامه دنجم که به سه بخش امور عمومی با‬
‫‪ 13‬درصد‪ ،‬امور اجتماعی ‪ 28‬درصد‪ ،‬امور‬
‫اقتصادی ‪ 59‬درصد را به خود اختصاص می دهند‪.‬‬
‫از کل درآمدهای دولت در سالهای ‪ 52‬تا ‪56‬‬
‫حدود ‪ 77‬درصد آن درآمد نفت بوده است و ‪85‬‬
‫درصد از درآدمد ارزی دولت از نفت تعیین می‬
‫شد‪.‬‬
‫رشد اقتصادی و تورم قبل از‬
‫انقال‬
‫نرخ تورم (درصد)‬
‫نرخ رشد اقتصادی‬
‫سال‬
‫‪7.9‬‬
‫‪1.6‬‬
‫‪0.9‬‬
‫‪1‬‬
‫‪4.5‬‬
‫‪0.3‬‬
‫‪0.8‬‬
‫‪0.8‬‬
‫‪1.5‬‬
‫‪3.6‬‬
‫‪1.5‬‬
‫‪5.5‬‬
‫‪6.3‬‬
‫‪11.2‬‬
‫‪15.5‬‬
‫‪9.9‬‬
‫‪16.6‬‬
‫‪25.1‬‬
‫‪10.3‬‬
‫‪7.4‬‬
‫‪6.4‬‬
‫‪5.7‬‬
‫‪7.5‬‬
‫‪15.8‬‬
‫‪9.4‬‬
‫‪10.8‬‬
‫‪12.2‬‬
‫‪12.7‬‬
‫‪9.8‬‬
‫‪13.6‬‬
‫‪16.7‬‬
‫‪7.5‬‬
‫‪12.5‬‬
‫‪4.8‬‬
‫‪17.6‬‬
‫‪2.3-‬‬
‫‪1339‬‬
‫‪1340‬‬
‫‪1341‬‬
‫‪1342‬‬
‫‪1343‬‬
‫‪1344‬‬
‫‪1345‬‬
‫‪1346‬‬
‫‪1347‬‬
‫‪1348‬‬
‫‪1349‬‬
‫‪1350‬‬
‫‪1351‬‬
‫‪1352‬‬
‫‪1353‬‬
‫‪1354‬‬
‫‪1355‬‬
‫‪1356‬‬
‫دوره ی اول؛ ‪ 1368‬الی ‪1372‬‬
‫این برنامه که در سال ‪ 68‬به تصوی رسید بر‬
‫گسترش هر چه بیشتر بر آموزش و داوهش و‬
‫تحقیقات تاکید داشت‪.‬‬
‫از دیگر ویاگی های آن می توان به کم بودن‬
‫سهم فصل عمران و نو سازی روستاها اشاره کرد‪.‬‬
‫حفظ وابستگی به درآمدهای ارزی نفت در کلیت‬
‫برنامه نمایان و آشکار است‪.‬‬
‫دوره ی دوم؛‪ 1374‬الی ‪1378‬‬
‫از نظر ساخت و ماهیت چندان با برنامه ی اول تفاوت‬
‫نداشت و این برنامه هم مبتنی بر آزادی اقتصادی و‬
‫خصوصی سازی بود‪ .‬رشد اقتصادی که اصلی ترین هدف این‬
‫برنامه به شمار می آمد ‪ 5‬درصد دیش بینی شده بود‬
‫که در عمل به ‪ 3.2‬درصد رسید‪.‬‬
‫افزایش هزینه های جاری(‪ 6‬برابر برنامه اول) و‬
‫افزایش کل هزینه های جاری و عمرانی دولت به ‪8‬‬
‫برابر هزینه های برنامه اول و کاسته شدن سهم امور‬
‫عمومی و اجتماعی و افزایش شدید سهم امور اقتصادی‬
‫از ویاگی های این برنامه است‪.‬‬
‫یکی از نکات قابل توجه اینست که سهم نفت در درآمد‬
‫های این برنامه ‪ 50‬درصد مالیات ‪ 26‬درصد و سایر‬
‫دوره ی سوم؛‪ 1379‬الی ‪1383‬‬
‫این برنامه هم مانند دو برنامه دیشین‬
‫نتوانست به اهداف برسد‪.‬‬
‫متوسط رشد ساالنه تولید ناخالص داخلی در‬
‫برنامه ی سوم ‪ 5.4‬درصد بوده که از دیش بینی‬
‫برنامه ‪ 0.6‬درصد کمتر شده است‪.‬‬
‫دوره ی چهارم؛‪ 1384‬الی ‪1388‬‬
‫این برنامه در شرایطی تهییه شد که صاح‬
‫نظران و کارشنالسان و مسولین متوجه شدند‬
‫که فقط برنامه ریزی میان مدت ‪ 5‬ساله‬
‫کافی نیست و در دی برنامه ریزی بلند‬
‫مدت ‪ 20‬ساله و طرحریزی استراتای توسعه‬
‫برآمدند‪.‬‬
‫نرخ تورم (درصد)‬
‫نرخ رشد اقتصادی‬
‫سال‬
‫نرخ تورم (درصد)‬
‫نرخ رشد اقتصادی‬
‫سال‬
‫‪18.1‬‬
‫‪20.1‬‬
‫‪12.6‬‬
‫‪11.4‬‬
‫‪15.8‬‬
‫‪15.6‬‬
‫‪15.2‬‬
‫‪10.4‬‬
‫‪11.9‬‬
‫‪18.4‬‬
‫‪25.4‬‬
‫‪2.9‬‬
‫‪1.6‬‬
‫‪5‬‬
‫‪3.3‬‬
‫‪7.6‬‬
‫‪6.8‬‬
‫‪4.8‬‬
‫‪5.7‬‬
‫‪6.2‬‬
‫‪1377‬‬
‫‪1378‬‬
‫‪1379‬‬
‫‪1380‬‬
‫‪1381‬‬
‫‪1382‬‬
‫‪1383‬‬
‫‪1384‬‬
‫‪1385‬‬
‫‪1386‬‬
‫‪1387‬‬
‫‪11.4‬‬
‫‪23.5‬‬
‫‪22.8‬‬
‫‪19.2‬‬
‫‪14.8‬‬
‫‪10.4‬‬
‫‪6.9‬‬
‫‪23.7‬‬
‫‪27.7‬‬
‫‪28.9‬‬
‫‪17.4‬‬
‫‪4.2‬‬‫‪15.1‬‬‫‪4.4‬‬‫‪12.6‬‬
‫‪11.1‬‬
‫‪2‬‬‫‪2‬‬
‫‪9.1‬‬‫‪1‬‬‫‪5.5‬‬‫‪5.9‬‬
‫‪1358‬‬
‫‪1359‬‬
‫‪1360‬‬
‫‪1361‬‬
‫‪1362‬‬
‫‪1363‬‬
‫‪1364‬‬
‫‪1365‬‬
‫‪1366‬‬
‫‪1367‬‬
‫‪1368‬‬
‫‪1388‬‬
‫‪1389‬‬
‫‪1390‬‬
‫‪1391‬‬
‫‪9‬‬
‫‪20.7‬‬
‫‪24.4‬‬
‫‪22.9‬‬
‫‪35.2‬‬
‫‪49.4‬‬
‫‪23.2‬‬
‫‪17.3‬‬
‫‪14.1‬‬
‫‪14.1‬‬
‫‪4‬‬
‫‪1.5‬‬
‫‪0.5‬‬
‫‪2.9‬‬
‫‪6.1‬‬
‫‪2.8‬‬
‫‪1369‬‬
‫‪1370‬‬
‫‪1371‬‬
‫‪1372‬‬
‫‪1373‬‬
‫‪1374‬‬
‫‪1375‬‬
‫‪1376‬‬
‫‪10.8‬‬
‫‪12.4‬‬
‫‪21.5‬‬
‫‪30.5‬‬
‫چشم انداز ‪ 20‬ساله‬
‫سند چشمانداز بیست سهاله ایهران‪ ،‬سهندی جههت‬
‫تبیین افقی برای توسهعه ایهران در زمینهههای‬
‫مختلههف فرهنگههی‪ ،‬علمههی‪ ،‬اقتصههادی‪ ،‬سیاسههی و‬
‫اجتماعی است که توسط مجمع تشخیص مصلحت نظهام‬
‫تدوین شده است‪ .‬اجرای این چشهمانداز از سهال‬
‫‪ ۱۳۸۴‬و در قال چهار برنامهه توسهعه ‪ ۵‬سهاله‬
‫انجام میگیرد‪.‬‬
‫سال ‪ ۱۴۰۴‬خورشیدی(‪ ۲۰۲۵‬میالدی) افق چشهمانداز‬
‫است‪.‬‬
‫اهداف و افق چشمانداز‬
‫‪‬جامعهی ایرانی در افق این چشمانداز چنین ویاگیهایی‬
‫خواهد داشت‪:‬‬
‫‪‬توسعهیافته‪ ،‬متناس با مقتضیات فرهنگی‪ ،‬جغرافیایی و‬
‫تاریخی خود و متکی بر اصول اخالقی و ارزشهای اسالمی‪،‬‬
‫ملی و انقالبی با تأکید بر‪ :‬مردمساالری دینی‪ ،‬عدالت‬
‫اجتماعی‪ ،‬آزادیهای مشروع‪ ،‬حفظ کرامت و حقوق انسانها و‬
‫بهرهمند از امنیت اجتماعی و قضایی‪.‬‬
‫‪‬برخوردار از دانش دیشرفته‪ ،‬توانا در تولید علم و‬
‫فناوری‪ ،‬متکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایه‬
‫اجتماعی در تولید ملی‪.‬‬
‫‪‬امن‪ ،‬مستقل و مقتدر با سامان دفاعی مبتنی بر‬
‫بازدارندگی همهجانبه و دیوستگی مردم و حکومت‪.‬‬
‫ادامه اهداف افق چشم انداز‬
‫‪‬فعال‪ ،‬مسئولیتدذیر‪ ،‬ایثارگر‪ ،‬مؤمن‪ ،‬رضایتمند‪،‬‬
‫برخوردار از وجدانکاری‪ ،‬انضباط روحیهی تعاون‬
‫و سازگاری اجتماعی‪ ،‬متعهد به انقال و نظام‬
‫اسالمی و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی‬
‫بودن‪.‬‬
‫‪‬دست یافته به جایگاه اول اقتصادی‪ ،‬علمی و‬
‫فناوری در سطح منطقهی آسیای جنو غربی (شامل‬
‫آسیای میانه‪ ،‬قفقاز‪ ،‬خاورمیانه و کشورهای‬
‫همسایه) با تأکید بر جنبش نرمافزاری و تولید‬
‫علم‪ ،‬رشد درشتا و مستمر اقتصادی‪ ،‬ارتقاء‬
‫نسبی سطح درآمد سرانه و رسیدن به اشتغال‬
‫کامل‪.‬‬
‫درآمد ملی‬
‫‪‬قبل از انقال ‪ :‬از سال ‪ 38‬تا ‪ 53‬به علت‬
‫افزایش بهره برداری از نفت رشد شدید قیمت‬
‫نفت درآمد ملی ‪ 8‬برابر شد و درآمد سرانه هر‬
‫ایرانی ‪ 5‬برابر‪.‬‬
‫‪‬بعد از انقال ‪ :‬درآمد ملی بع علت وجود جنگ‬
‫تحمیلی هشت ساله و تحریم های اقتصادی افت و‬
‫خیزهای داشته و به علت رشد شدید جمعیت‬
‫درآمد سرانه ‪ 35‬در صد کاهش یافت‪.‬ولی توزیع‬
‫درآمد به خاطر اینکه سهم دهک یکم نسبت به‬
‫دهک دهم افزایش یافته بود بهتر شد‪.‬‬
‫ترکی‬
‫درآمد ملی‬
‫‪‬قبل از انقال ‪ :‬نفت ‪ 53‬درصد ‪،‬خدمات ‪ 30‬درصد‬
‫و صنایع و کشاورزی حدود ‪ 20‬درصد‪.‬‬
‫‪‬بعد از انقال ‪ :‬نفت کاهش شدیدی دیدا کرد و‬
‫تا سال ‪ 73‬حدودا به ‪ 18.7‬رسید‪ ،‬خدمات تا‬
‫سال ‪ 73‬به ‪ 42‬درصد رسید و صنایع و کشاورزی‬
‫حدودا ‪ 40‬درصد شد‪.‬‬
‫آمار و ارقام‬
‫‪‬ارزش افزوده رشته فعالیتهاي اقتصادي كشور به‬
‫قیمتهاي ثابت در دوره ‪1340-69‬‬
‫‪‬رشد ارزش افزوده رشته فعالیتهاي اقتصادي كشور‬
‫در دوره ‪1340-69‬‬
‫‪‬ارزش افزوده رشته فعالیتهاي اقتصادي كشور به‬
‫قیمتهاي ثابت در دوره ‪1371-90‬‬
‫‪‬رشد ارزش افزوده رشته فعالیتهاي اقتصادي كشور‬
‫در دوره ‪1371-90‬‬
‫ضری‬
‫جینی‬
‫‪‬امروزه یکی از شاخصهای بسیار با اهمیتی که برای‬
‫مطالعه نحوه توزیع درآمد در یک کشور مورد استفاده‬
‫قرار می گیرد شاخص جینی یا ضری جینی است‪.‬‬
‫‪‬ضری جینی مرسوم ترین راه اقتصادی برای تعیین‬
‫برابری توزیع درآمد در یک منطقه یا کشور است‪.‬‬
‫‪‬ضری جینی عددی بین صفر و یک است و هر چه این‬
‫ضری به صفر نزدیک تر باشد نشان دهنده برابری و‬
‫عدالت بیشتر و هر چه به یک نزدیک تر باشد نشان‬
‫دهنده نابرابری بیشتر است‪.‬‬
‫ادامه ضری‬
‫جینی‬
‫‪‬به عبارت دیگر ضری جینی کوچک نشان می دههد‬
‫که تمامی افراد جامعه تقریبا از سطح درآمهد‬
‫یا ثروت یکسانی برخوردار هسهتند در حالیکهه‬
‫ضری یک نشان می دهد یک نفر تمامی ثهروت را‬
‫در اختیار دارد و سهم مابقی از ثروت تقریبا‬
‫صفر است‪.‬‬
‫هع‬
‫هرین توزیه‬
‫هه ته‬
‫هود عادالنه‬
‫های موجه‬
‫هق آمارهه‬
‫‪‬طبه‬
‫درآمد در کشور اادن است‪ .‬ضری جینی در ایهن‬
‫کشور در سال ‪ 2007‬میالدی برابهر بها ‪ 0.249‬و‬
‫شههاخص جینههی ‪ 24‬بههوده اسههت در حالیکههه در‬
‫منابع‪:‬‬
‫کتا آشنایی با اقتصاد ایران؛ دکتر‬
‫ابراهیم رزاقی‬
‫کتا فراگرد تنظیم تا کنترل بودجه؛‬
‫اسفندیار فرج وند‬
‫سایت ها‪:‬‬
‫‪www.Khamenei.ir‬‬
‫‪www.wikipedia.org‬‬
‫‪www.amar.org.ir‬‬
‫دایان‬
‫تهیه و تنظیم‬
‫حمید کوهستانی‬
‫حسین جعفردور‬
‫علی لطیفی‬
‫مدرس‪ :‬دکتر سید مرتضی افقه‬
‫داییز ‪93‬‬

similar documents