Aksjologia bezpieczeństwa społecznego. Prezentacja.

Report
Aksjologia bezpieczeństwa społecznego
czyli w poszukiwaniu wartości
dr Janusz Gierszewski
Katedra
Bezpieczeństwa
PWSH Pomerania
Wprowadzenie
Żyjemy w czasach ogromnych zmian społecznych, w których jednostka ludzka
potrzebuje określenia wartości ładu społecznego w otaczającym go środowisku.
Przemiany społeczno-gospodarcze wymuszają nowe spojrzenie na świat wartości
przez pryzmat zagrożeń społecznych. Pojęcie wartości w naukach społecznych
otwiera pole różnorodnych analiz, choć samo w sobie jest warte gruntownego
poznania. Wartością naturalną jest też bezpieczeństwo. Jednak im częściej jest ono
definiowane, tym bardziej jego znaczenie różni się i rozmywa. Wartości należą do
pojęć wieloznacznych i stąd potrzeba w sposób precyzyjny określenia ich
kryteriów, które pozwalałyby na ich odróżnianie, hierarchizowanie oraz
strukturalne uporządkowanie. Wartościowanie elementów bezpieczeństwa
społecznego dotyczy potrzeb człowieka, który znajduje się w otoczeniu
konkretnych wyzwań i ryzyk społecznych. Gwarantem swobodnego rozwoju
i pomocą w niedostatku jest państwo wraz z instytucjami do tego powołanymi.
Te elementy współtworzą system aksjologiczny, który powinien kształtować
(determinować) działanie podmiotów w obszarze bezpieczeństwa społecznego.
Z poznawczego punktu widzenia system aksjologiczny jest również istotny, gdyż
kształtuje paradygmatyczne podejście ontologiczne, epistemologiczne i
metodologiczne.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
2
Pojęcie aksjologii
Aksjologia (gr. aksios- godny, cenny i logos-nauka, słowo) jest to ogólna teoria
wartości, która wyrosła z filozoficznych koncepcji dobra. Zajmuje się
określeniem czym są wartości, czyli jaka jest ich istota, pyta o sposoby
istnienia wartości i metody ich poznawania oraz podejmuje próby
sklasyfikowania wartości. W ujęciu filozoficznym aksjologia to nauka
o wartościach, która podejmuje próbę ustalenia jakie zachowanie jest dobre, a
jakie złe. W znaczeniu szerszym oznacza więc „refleksję o wartościach”.
Ogólna definicja wartości wyrażana jest jako wartość podstawowa, która
oznacza wszystko, co cenne i godne pożądania, co stanowi cel ludzkich dążeń
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
3
Aksjologia- przedstawiciele
Rozpowszechniona w filozofii europejskiej, zwłaszcza na początku XX w., głównie
przez przedstawicieli badeńskiej szkoły neokantyzmu (Wilhelma Windelbanda,
Heinricha Rickerta), fenomenologii (Maxa Schelera, Nicolai Hartmana)
i neorealizmu (Gorga Edwarda Moore, Ralpha B. Perry). Termin aksjologia został
wprowadzony przez P. Lapiego w Logique de la volonté (1902) oraz Eduarda von
Hartmana w Grundriss der Axiologie (1908). W Polsce aksjologią zajmowali się m.in.:
Florian Znaniecki (Zagadnienie wartości w filozofii 1910), Władysław Tatarkiewicz
(O bezwzględności dobra , 1919) i Roman Ingarden (Przeżycie, dzieło, wartość 1966).
Pod wpływem dyskursu filozofów wokół natury wartości oraz sposobu ich
istnienia i poznawalności, wyłaniają się trzy charakterystyczne stanowiska:
naturalizm,
intuicjonizm,
emotywizm aksjologiczny.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
4
Aksjologia różnych dyscyplin
naukowych
•socjologii (znaczenie wartości w życiu społecznym)- wartość społeczna to
„każdy fakt posiadający treść empiryczną dostępną członkom grupy społecznej i
znaczenie, ze względu, na które jest on lub może stać się przedmiotem
działania” (F. Znaniecki i W. Thomas) [1];
•psychologii (znaczenie wartości w życiu psychicznym człowieka)- „wartości są
pojęciami lub przekonaniami, o pożądanych stanach docelowych lub
zachowaniach, które wykraczają poza specyficzne sytuacje, kierują wyborami i
oceną zachowań i zdarzeń oraz są uporządkowane według względnej ważności”
(S. H. Schwartz, W. Bilsky[2]),
•administracji (znaczenie wartości w działaniach administracji)- odnoszącej się
do przemian aksjologicznych w zakresie regulacji administracyjnej,
ustawodawstwa oraz samej administracji, gdyż działalność obserwowanej
administracji, daje w efekcie podstawę do sformułowania zasadniczego pytania:
czy i jak dalece nauka administracji powinna wkraczać w problemy
aksjologiczne? (Z. Leoński[3]).
Za: F. Kozaczuk, Świat wartości młodzieży z symptomami niedostosowania społecznego, Warszawa 1994,
s. 12
Za: B. Wojciszke, Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej, Warszawa 2002, s. 8 ; Zob. Cz. Matusewicz , Psychologia
wartości, Warszawa 1975.
[3] Z. Leoński, Materialne prawo administracyjne, wyd. 2, C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 2.
[1]
[2]
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
5
Sprawy istotne? (J. Melibruda)
W świetle literatury, wśród spraw szczególnie istotnych dla ludzkiego życia
wyróżnia się:
zaspokojenie podstawowych dla życia potrzeb,
dążenie do wzrostu i wzbogacenia swego zadowolenia życiowego,
posiadanie wolności w dokonywaniu wyborów,
poszukiwanie pewnych wartości lub systemu przekonań, w który można się
zaangażować
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
6
Bezpieczeństwo społeczna jest
„uwikłane” w wartości
praktyka bezpieczeństwa społecznego:
decyzja o podjęciu określonych działań
(Kto ma pomagać? Po spełnieniu jakich warunków? Jaką techniką
zabezpieczenia społecznego? )
zależy w dużym stopniu od wyborów aksjologicznych (tj. jakie
wartości zostały przyjęte ustawowo, jakie instrumenty
zastosowano-marchewka, kij, kazanie?)
 specjalność naukowa w ramach dyscypliny:
bezpieczeństwo: uznanie jakiegoś zjawiska za problem
społeczny (np. skali nierówności społecznych w danym kraju)
także zależy od systemu wartości, do których się odwołamy.
Spełnia funkcje deskryptywną, eksplanacyjną oraz
prognostyczną

2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
7
Bezpieczeństwo jako wartość
bezpieczeństwo jest pierwotną, egzystencjonalną potrzebą jednostek, grup
społecznych,
zadaniem państwa jest eliminowanie ryzyk społecznych (societal) i budowanie
bezpieczeństwa ekonomicznego” (economic security) (E. Amenta)
Państwa „pozytywne", w którym polityka społeczna ma chronić właściciela
kapitału
przed trudnościami związanymi z grą sił tynkowych i przed żądaniami
redystrybucji dochodu,
 „bezpieczeństwa socjalnego", w którym celem polityki społecznej jest
zagwarantowanie minimalnego dochodu wszystkim obywatelom;
 „dobrobytu społecznego", w którym celem polityki społecznej jest
wyrównanie warunków życiowych wszystkich obywateli (N. Furniss i T. Tilton)
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
8
Bezpieczeństwo społeczne
Bezpieczeństwo społeczne (w węższym rozumieniu socjalne) jako pojęcie
pojawiło się w kontekście polityki społecznej, które dotyczy wolności od
zagrożeń społecznych oraz określonego poziomu życia. Francuska encyklopedia
„Larousse” z 1995 roku określa bezpieczeństwo jako:
1) stan, sytuację zapewniającą egzystencję, możliwości i dobre warunki rozwoju
człowiekowi, równoznaczne z poczuciem braku zagrożenia;
2) gwarancje społeczne wyrażające się w prawie i jego przestrzeganiu dotyczące wyżywienia, mieszkania, zdrowia, edukacji, wolności słowa, poglądów,
wyznań, zrzeszania się i innych.
Przedmiotami wartościowania bezpieczeństwa społecznego będą najczęściej:
stosunki społeczne, stan zaspokojenia potrzeb czy ocena instytucji społecznych.
wartość bezpieczeństwa społecznego jako sumę indywidualnych bytów,
w którym otoczenie stwarza bezpieczną możliwość zaspokajania potrzeb
i rozwoju przy zachowaniu podstawowych praw jednostek oraz podnoszeniu
jakości życia.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
9
OGÓLNA TYPOLOGIA POJĘCIA BEZPIECZEŃSTWA
BEZPIECZEŃSTWO
K
PODMIOTOWE
- jednostkowe
- lokalne
- narodowe
- międzynarodowe
- globalne
R
Y
T
E
R
I
A
PRZEDMIOTOWE
PRZESTRZENNE
CELE
- militarne
- polityczne
- ekonomiczne
- ekologiczne
- kulturowe
- społeczne
- ...
- miejscowe
- lokalne
- subregionalne
- regionalne
- globalne
- negatywne
(tylko
przetrwanie)
- pozytywne
(przetrwanie
i swoboda
rozwoju)
Opracowano na podstawie: J. Stańczyk,Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Warszawa 1996.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
10
Aksjologia bezpieczeństwa
społecznego
aksjologia bezpieczeństwa społecznego powinna formułować zalecenia pod
adresem decydentów bezpieczeństwa społecznego oraz wskazywać zasady
doboru środków właściwych do osiągnięcia zamierzonych celów, formułując
rekomendacje oparte na sądach wartościujących. Decyzja o podjęciu
określonych działań, takich jak:
komu pomagać? W jakim stopniu pomagać? Jak długo?
zależy w dużym stopniu od wyborów aksjologicznych.
Gosta Esping-Andersen określił politykę społeczną jako „publiczne zarządzanie
społecznymi ryzykami”, a jej główne cele to „łagodzenie nierówności i ubóstwa,
zmniejszanie społecznego ryzyka i optymalizacja dystrybucji pomyślności (wellbeing)”.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
11
A więc…



Bezpieczeństwo społeczne to nie tylko wybory
czysto techniczne (w centrum jest człowiek
i jego potrzeby)
Nie ma obiektywnych ocen w bezpieczeństwie
społecznym, o ile nie stwierdzimy, jakie wartości
przyjmujemy
Natomiast wybór konkretnej wartości nie poddaje się
ocenie (np. nie można stwierdzić, że „sprawiedliwość”
jest w jakikolwiek sposób cenniejsza, czy lepsza niż
„solidarność”).
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
12
Wartości bezpieczeństwa
społecznego (konfliktowe?)
Wartościami najczęściej przypisywanymi bezpieczeństwu społecznemu w
wymiarze są:
sprawiedliwość społeczna, równość, solidarność, samorządność, partnerstwo.
Natomiast w wymiarze oceny instytucji:
sprawność, efektywność.
• zbiorowość
indywidualizm
egalitaryzm
• elitaryzm
• ochrona
ilość
• jakość
wolność
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
13
Bezpieczeństwo społeczne zależy od
przekształceń społecznych?
Paradygmatem polityki społecznej wg J. Supińskiej jest „dobro człowieka” i
„myśl przekształceń społecznych”. Wg tej autorki dobro człowieka osiągane
jest za pomocą przekształceń społecznych. Stąd można przedstawić tezę, że
bezpieczeństwo społeczne należy do wartości, w której grupy o różnym
światopoglądzie chcą dokonać programowych zmian społecznych, ale
ostatecznym kryterium ich wartości jest dobro człowieka. Ocena osiągniętego
wyniku może stać się wskazówką na temat stopnia określenia wartości.
myśl społeczna
przekształcenia
społeczne
2012-04-20
dobro
człowieka
dr Janusz Gierszewski
14
Cele społeczne = wartości
bezpieczeństwa społecznego?
Cele polityki społecznej
Autor
Thomas H. Marshall



Jan Szczepański



Kazimierz Secomski



Wacław Szubert



Julian Auleytner



eliminacja ubóstwa,
maksymalizacja dobrobytu,
osiąganie równości
przezwyciężanie niedostatku,
szukanie sprawiedliwości w społeczeństwie,
zapewnienie warunków życia we względnym dobrobycie wszystkim
obywatelom
wszechstronność postępu społecznego,
powszechność i równy dostęp do świadczeń socjalnych,
stopniowanie i optymalizacja tempa pożądanych zmian społecznych
poprawa warunków bytu i pracy szerokich warstw ludności,
usuwanie nierówności społecznych,
podnoszenie kultury życia
wyrównywanie drastycznych różnic socjalnych między obywatelami,
dawanie im równych szans,
asekurowanie ich przed skutkami ryzyka socjalnego
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
15
Bezpieczeństwo jako potrzeba
Postrzeganie przez potrzeby:
Hierarchii (za fizjologicznymi)
Satysfakcji-progresji (zaspokojenie potrzeby
bezpieczeństwa warunkuje następną).
Frustracji-regresji redukcja i brak
zainteresowania niższymi)
(J. Prońko, J. Stefanowicz, M. Żmigrodzki,
W. Fehler, J. Stańczyk)
…to zasadnicza motywacja
ukierunkowująca sposób życia i aktywność
człowieka (K. Horney)
Bezpieczeństwo z perspektywy
antropocentrycznej w formach:
Społeczeństwa.
Narodu.
Państwa.
(J. Kukułka)
…to naczelna potrzeba człowieka i grup
społecznych, a zarazem najważniejszy
ich cel (J. Stańczyk)
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
16
Bezpieczeństwo społeczne a zasoby
zasoby, prywatna konsumpcja,
jakość życia, niezależność,
dobrobyt
zasoby niewystarczjące, pomoc
państwa, współzależność
brak zasobów, brak autonomii,
uzależnienie od pomocy
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
17
Bezpieczeństwo społeczne a
ekonomia „szczęścia”
Ekonomia szczęścia dowodzi, że:
•Poziom szczęścia pojedynczych ludzi zależy od poziomu dochodu, lecz
istnieją także inne ważne czynniki, od których zależy szczęście takie jak
zdrowie, rodzina
•Bardzo ważne są względne różnice dochodów. Ich zwiększanie się skutkuje
spadkiem poziomu szczęścia w społeczeństwie.
•Bezrobocie bardzo silnie (o wiele silniej niż np. inflacja i ubytek dochodów)
negatywnie wpływa na poziom szczęścia ludzi.
•Przeciętnie mieszkańcy krajów bogatych są szczęśliwsi niż mieszkańcy krajów
biednych, lecz powyżej pewnej granicy dochodu poziom szczęścia niemal
przestaje reagować na wzrost dochodu. To się nazywa „paradoks Easterlina”,
który w latach siedemdziesiątych XX w. jako pierwszy zajął się economics of
happiness).
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
18
Bezpieczeństwo społeczna
a zagrożenia
Istnieje potrzeba ustalenia aksjologicznego, m.in. określenie kryteriów, ze
względu na które można będzie uznawać dane zjawisko za zagrożenie
społeczne, bądź konsekwencję jakiegoś zagrożenia. Innymi słowy, trzeba
określić (przynajmniej ogólnie), jakie właściwości (parametry) rzeczywistości
społecznej uznamy za „bezpieczne”, a jakie za „niebezpieczne”. Używając
nomenklatury systemowej, można przyjąć ogólną definicję takiego stanu w
postaci:
•porządku rzeczywistości społecznej, który zapewnia (co najmniej) aktualny
stan poczucia bezpieczeństwa i przystosowania człowieka do życia i
funkcjonowania w tej rzeczywistości,
porządku społecznego, który zapewnia (co najmniej) aktualny stan poczucia
bezpieczeństwa, zadowolenia i zaspokojenia potrzeb ludzi.
Do nowych wyzwań zalicza się następujące zjawiska i procesy, które można
podzielić na kilka szerszych kategorii takich jak:
wyzwania demograficzne, makroprocesory społeczne, problemy społeczne,
gospodarcze, polityczne, państwowej polityki społecznej.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
19
Bezpieczeństwo społeczne a
sprawiedliwość społeczna
bezpieczeństwo społeczne uzasadniać z perspektywy:
•komunitarystycznej (jako wersję stanowiska kolektywistycznego),
•w oparciu o teorie sprawiedliwości społecznej (czy raczej egalitaryzmu),
•poprzez wskazywanie jej znaczenia dla poczucia bezpieczeństwa oraz
reprodukcji społeczeństwa, także w wymiarze biologicznym.
Dla egalitarystów mechanizm rynkowy generuje nierówności, które powinny być
zmniejszane poprzez redystrybucji dochodu (egalitaryzm ogólny), jak i
zmniejszenia nierówności w konsumpcji dóbr i usług uznanych za szczególnie
istotne dla jakości życia (egalitaryzm specyficzny w odniesieniu do
podstawowych potrzeb). Dla D. Millera (2003) korzystanie przez wszystkich
obywateli z tej samej publicznej infrastruktury usług edukacyjnych i zdrowotnych
ma zwiększać poczucie wspólnego losu i przełamywać podziały ekonomiczne.
Bezpieczeństwo społeczne rozumiana jako proces redystrybucji zasobów jest
więc działalnością podejmowana w celu korekcji tych procesów, które naruszają
zespół wartości definiowanych jako „sprawiedliwość społeczna".
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
20
Sprawiedliwość społeczna



proceduralna (formalna),
wymienna (retrybucyjna)
rozdzielcza (dystrybutywna) - dotyczy podziału czegoś,
czego ludzie nie mogą sobie zapewnić w stopniu
adekwatnym do potrzeb lub żądań – jest to formuła
zrównoważenia: jakie prawa/ dobra mają przysługiwać
względem jakich obowiązków/ kryteriów:
◦ Podział równy (równość)
 miar,
 szans
 sytuacji
◦ Podział proporcjonalny – „każdemu według…”.
 pracy
 potrzeb
 statusu
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
21
Solidarność i dobro wspólne

Zasada solidarności: każda osoba jest nierozdzielnie
związana z losem całego społeczeństwa i powinna
angażować się w jakimś stopniu na rzecz dobra wspólnego
i wzajemnej odpowiedzialności.

Dobro wspólne to „suma tych warunków życia
społecznego, dzięki którym jednostki, rodziny i zrzeszenia
mogą pełniej i łatwiej osiągać własną doskonałość”.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
22
Bezpieczeństwo społeczna
a wolność
Zdaniem Rawls’a nierówności społeczne i ekonomiczne są moralnie
uprawomocnione w zakresie, w jakim przynoszą korzyść najgorzej sytuowanym, pod
warunkiem jednoczesnej maksymalizacji wolności publicznych i równego dostępu do
ważnych społecznie funkcji.
Bezpieczeństwo społeczne związane jest też z perspektywą podmiotu człowieka
ekonomicznego (kalkującego) czy też socjologicznego zrzekającym się kontroli nad
swoimi zasobami.
Problem sprawiedliwości społecznej wiąże się wreszcie z problemem wolności, gdyż
dla niektórych wolność i jej ochrona są pretekstem do utrzymywania głębokich
nierówności społecznych, dla innych są one zaś całkowicie niedopuszczalne.
Niektórzy uważają, że wszelkie polityki redystrybucyjne, czy prowyrównawcze, są
pogwałceniem wolności i prawa własności. Dla innych przeciwnie - poważne
nierówności są zaprzeczeniem idei wolności, gdyż ich zdaniem, aby móc korzystać z
wolności muszą być spełnione określone warunki. Dlatego nie wystarczy tylko
wolność sprzężona z równością formalną, gdyż ta ostatnia nie gwarantuje
odpowiednich zasobów, aby ów potencjał wolności móc w pełni zrealizować.
Problem wolności w większym stopniu należy do sfery być niż mieć,
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
23
Bezpieczeństwo społeczne
a otoczenie
Bezpieczeństwo społeczne
S
P
Rezultat
R
C
P- potrzeby, R- ryzyka, C-cele społeczne, S- sprawiedliwość społeczna
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
24
Funkcje wartości bezpieczeństwa
społecznego
Za R. Szarfenbergiem można powiedzieć, że bezpieczeństwo społeczne jest
„instrumentalnie dobre nie tylko dlatego, że za jej pomocą ogranicza się pewien
obszar zła społecznego, ale dlatego, że jest instrumentem do budowania
sprawiedliwych, zamożnych i zintegrowanych społeczeństw”
bezpieczeństwie społecznym spełniają funkcje:
programowe, gdyż podporządkowują wartości celom społecznym, a zatem formułują
konkretne kierunki działań,
normotwórcze, gdyż uzasadniają stanowione normy prawne,
prognostyczne, gdyż przewidują pojawianie się nowych potrzeb oraz dynamikę już
istniejących,
motywacyjne, gdyż inspirują ludzi do konkretnych działań,
ekonomiczne, gdyż wskazują lepsze wykorzystanie kapitału przez co umacniają ład
społeczny,
oceniające (ewaluacyjna), gdyż dają możliwość oceny pracy instytucji społecznych oraz
pojedynczych ludzi.
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
25
Aksjologia bezpieczeństwa
społecznego- wentyl czy kotwica?
Państwo powinno przyjmować strategie ustalania wartości w polityce
społecznej, które mają zastosowanie w praktycznych działaniach „(komisje
trójstronne”). Można wyróżnić strategie: konfrontacyjne („zwycięzca” nadaje
wartości) i negocjacyjne (wypracowywanie konsensusu).
Elementy wartościujące:
Ogólne przekonanie wartościujące- co jest dobre dla bezpieczeństwa
społecznego?
Twierdzenia określające realizację bezpieczeństwa społecznego- co należy
zrobić, aby zachować bezpieczeństwo społeczne? Jak poprawić jakość życia?
Znajomość praw społecznych- jak zachowa się człowiek, grupa społeczna w
określonych warunkach?
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
26
Pytania?
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
27
2012-04-20
dr Janusz Gierszewski
28

similar documents