ders notları

Report
MIT503
Veri Yapıları ve algoritmalar
Sıralama algoritmaları
Y. Doç. Dr. Yuriy Mishchenko
Algoritma geliştirme
Ders planı
– Sıralama algoritmaları ve böl-ve-fethet yöntemi
– Naif sıralama – seçme sıralama, ekleme sıralama,
kabarcık sıralama
– Hızlı sıralama (quicksort), birleşme sıralama
(mergesort), hipsort (heapsort)
– Özel tamsayı sıralama – sayım sıralama, kova
sıralama, radix sıralama
Sıralama sorunu
• Sıralama sorunu hatırlatma
– Bir sayısal dizi var, N uzunluğunda
15
2
13
11
7
5
2
6
9
– O dizideki sayıların sıralanmış olmasını istiyoruz
2
2
5
6
7
9
11
13
15
Naif sıralama
• Naif sıralama algoritmaları
– Seçme sıralama
– Ekleme sıralama
– Kabarcık sıralama
Seçme sıralama
• Ana fikri
– Çıktı dizisinin birinci pozisyonu için verilen dizideki en
küçük sayıyı bulup çıktının 1. pozısyonuna koyuyoruz
– Çıktı dizisinin ikinci pozisyonu için verilen dizideki en
küçük kalan sayıyı bulup çıktının 2. pozısyonuna
koyuyoruz
– Üçüncü pozısyon için, verilen dizideki en küçük kalan
sayısını bulup tekrar çıktının 3. pozısyonuna koyuyoruz
– v.b.
Seçme sıralama
• Seçme sıralama
15
birinci
en küçük
2
13
11
7
5
2
buraya bakın
ikinci
2
15
13
11
7
6
9
x
yeni en küçük
5
2
6
9
x
yeni en küçük
üçüncü
2
2
15
13
11
7
5
6
9
x
yeni en küçük
dördüncü
2
2
5
15
13
11
7
6
9
x
Seçme sıralama
Seçme sıralama sözde kodu
başlangıç
sonuç:=boş dizi
p:=giriş dizi
p boş değil iken
a:=p’deki min nesne seçin;
sonuç:=(sonuç, a);
p’den a’yı çıkartın;
döngü sonu
yaz sonuç
a:=p’den min
nesne seçin
Sonuca a’yı
ekleyin
p’dan a’yı çıkartın
yok
p’de kalan
nesneler var?
var
bitiş
yaz p
Seçme sıralama
• Seçme sıralamada, bütün kalan diziyi tekrar
tekrar incelememiz lazım
• İlk pozısyon için, N sayı incelememiz lazim
• İkinci pozısyon için, N-1 sayı incelememiz lazim
• Üçüncü pozısyon için, N-2 sayı incelememiz
lazim
• vb
• Toplam, N(N-1)/2=O(N2) operasyon yapıyoruz
Ekleme sıralama
• Ana fikri
– Sonucu sıralanmış şekilde baştan oluşturuyoruz
– Bunun için, verilen diziden bir sayı alırken o sayıyı
her zaman sonuca doğru bir pozisyona ekliyoruz
(ama bunun için ikiye bölme kullanmıyoruz)
– Doğru pozisyonu bulmak için bütün var olan çıktı
dizisini tekrar tekrar incelememiz lazım
Ekleme sıralama
• Naif sıralama: ekleme sıralama
girdi
15
2
13
11
sonuç
15
girdi
15
2
sonuç
2
15
girdi
15
2
13
sonuç
2
13
15
girdi
15
2
13
11
sonuç
2
11
13
15
7
5
2
6
9
x
x
13
11
7
5
2
6
9
x
x
11
7
5
2
6
9
x
x
7
5
2
6
9
x
x
Ekleme sıralama
başlangıç
Seçme sıralama
sonuç:=boş dizi
p:=giriş dizi
p boş değil iken
a:=p’den birinci nesne alin
i:=0
döngü // doğru pozisiyonu bul
i:=i+1
döngü (sonuç[i]>a) iken
a, sonucun i-1 pozisiyonuna ekleyin
p’den a’yı çıkartın
döngü sonu
yaz sonuç
yok
a:=p’den ilk
nesne seçin
i=i+1
sonuç[i]>a
evet
hair
a, sonucun i-1
pozisiyonuna ekle
p’dan a’yı çıkartın
var
p’de nesneler
var?
bitiş
yaz p
Ekleme sıralama
• Ekleme sıralamada, doğru pozisyonu bulmak
için bütün çıktı dızısını incelememiz gerekiyor
• Bu nedenle, bu algoritma için ortalama
N(N-1)/2=O(N2) operasyon gerekiyor
• Girdi olarak neredeyse sıralanmış dizi varsa,
çok hızlı algoritma olabilir (bu durumda daha
avantajlı algoritmadır)
Kabarcık sıralama
• Kabarcık sıralama, çok popüler algoritmadır ve
her zaman “algoritmalar” derslerinde verilir
• Ana fikri
– Diziyi inceliyoruz
– Bir yanlış sırada çift varsa, yani soldaki sayı sağdaki
sayı’dan daha büyükse, çiftteki sayıların
pozısyonlarını değiştiriyoruz
– Sonra var olan diziyi tekrar inceliyoruz, bu şekilde
devam ediyoruz
Kabarcık sıralama
• Naif sıralama: kabarcık sıralama
girdi
15
2
13
11
7
5
2
6
9
x
girdi
2
15
13
11
7
5
2
6
9
x
girdi
2
13
15
11
7
5
2
6
9
x
girdi
2
13
11
15
7
5
2
6
9
x
girdi
2
11
13
15
7
5
2
6
9
x
girdi
2
11
13
7
15
5
2
6
9
x
Kabarcık sıralama
kabarcık –
üstüne gidiyor
• Naif sıralama: kabarcık sıralama
girdi
15
2
13
11
7
5
2
6
9
x
girdi
2
15
13
11
7
5
2
6
9
x
girdi
2
13
15
11
7
5
2
6
9
x
girdi
2
13
11
15
7
5
2
6
9
x
girdi
2
11
13
15
7
5
2
6
9
x
girdi
2
11
13
7
15
5
2
6
9
x
Kabarcık sıralama
başlangıç
Kabarcık sıralama
p:=giriş_dizi
döngü
i:=0
p[i]<p[i+1] iken
i=i+1;
döngü
i=0
i=i+1
p[i]<p[i+1]
evet
hair
eğer p[i], p’nin sonunda ise
evet
döngüden çıkın;
// hiç yanlış sırada
// çift bulunmadı
p’nin
sonunda?
hair
p[i] ve p[i+1] değiştirin
döngü sonu
yaz p
p[i] ve p[i+1]
değiştirin
yaz p
bitiş
Kabarcık sıralama
• Kabarcık sıralama, ortalama tekrar O(N2)
operasyon gerekiyor
• Girdi olarak neredeyse sıralanmış dizi varsa,
tekrar onu hızlı sıralayabilir ve avantajlı
algoritmadır
Naif sıralama: özet
• Naif sıralama algoritmalar
– Seçme sıralama – O(N2)
– Ekleme sıralama – O(N2)
– Kabarcık sıralama – O(N2)
• Naif sıralama algoritmalarının hepsi O(N2) dır
Böl-ve-fethet sıralama
• Hızlı sıralama algoritmaları
– Hızlı sıralama (quicksort)
– Birleşme sıralama (mergesort)
Hızlı sıralama (quicksort)
• Ana fikri
– Naif sıralama algoritması var, O(N2) algoritmasıdır
– Dizide bir sayı seçelim ( “pivot” denir), A
– A’dan küçük sayıların hepsini sola koyalım,
büyükleri sağa koyalım
– Soldaki ve sağdaki sayılar ayrı olarak sıralayalım,
sonra şöyle sıralanmış altdizileri birleştirelim
(kolay çünkü soldakiler hepsi <A ve sağdakiler
hepsi >A – yan yana konulması yeterlidir!)
Hızlı sıralama (quicksort)
• Ana fikri
– Sol dizi sadece A’dan daha küçük sayıları ve sağ
dizi sadece A’dan daha büyük sayıları içerdiği için
sol sıralanmış dizi solda sağ sıralanmış dizi sağda
koyup hemen sıralanmış sonucu alıyoruz
– Pivot olarak genellikle dizinin ortasındanki sayı
seçilir
Hızlı sıralama (quicksort)
• Zaman analizi:
– Eğer altdizilerin sıralama naif olarak yapılırsa,
toplam ortalama sıralama zamanı
2(N/2)2 + 1 ≈ N2/2
– Yani zaten bu iki kat daha hızlı (ilginç değil mi)!
Hızlı sıralama (quicksort)
• Zaman analizi:
– Dolayısıyla, altdizileri sıralamak için aynı ikiye
bölme yöntemi kullanalım, ve sayre
– Sonuçta bu ikiye bölme yaklaşımı sona kadar
kullanılırsa ortalama sıralama zamanı O(N log N)
olmaktadır
– Bu daha sonra konuşacağımız genel böl-ve-fethet
algoritma yaklaşımının örneği dir
quicksort
• Quicksort sıralama
15
girdi
bölme
2
13
11
2
5
6
7
yeni sıralayın; tekrar
quicksort kullanın
sol/sağdaki sıralama
2
5
2
pivot
sol dizi
2
7
2
5
6
6
9
x
sağ dizi
15
13
11
9
x
yeni sıralayın; tekrar
quicksort kullanın
...
7
9
11
13
15
x
toplama
sıralanmış çıktı
2
2
5
6
7
9
11
13
15
x
quicksort
başlangıç
quicksort
p:=giriş dizi
A:=p[orta]
sol_dizi=boş dizi
sağ_dizi=boş dizi
döngü i=0’dan p’nin boyutuna kadar
eğer p[i]<A ise
p[i] sol_diziye ekleyin
aksi halde
p[i] sağ_diziye ekleyin
eğer sonu
döngü sonu
sol_dizi:=quicksort(sol_dizi);
sağ_dizi:=quicksort(sağ_dizi);
p:=(sol_dizi, sağ_dizi)
yaz p
seç A; sol=boş; sağ=boş; i=0;
hair
i++<boyut(p)
evet
hair
p[i]<A
p->sağ
evet
p->sol
sol=quicksort(sol);
sağ=quicksort(sağ);
[sol;sağ]
bitiş
quicksort
• Quicksort sıralama için ortalama olarak
O(N log N) zamandır gerekiyor
• FAKAT, kötü pivot seçtiği ile O(N2) zamana
düşebilir
mergesort
• Ana fikri
– Naif sıralama algoritması var, O(N2) algoritmasıdır
– Quicksort’e benzeyen, ama sol ve sağ diziler için
orijinal dizisini ortasından bölüyoruz, yani “pivot”
kullanılmıyor
– Sol ve sağ parçaları ayrı ayrı sıralanır, ama daha
sonra biraz (çok az) daha karmaşık şekilde geri
birleştirilir
mergesort
• Ana fikri
– Sol ve sağdaki dizilerde hem küçük hem büyük
sayılar olabilir
– Dolayısıyla sol ve sağ dizilerin birleştirmek için yan
yana koymak yeterli değildir
– Fakat şu lineer-zaman yaklaşım kullanılabilir
mergesort
• Mergesort toplama algoritması:
–Sağ ve sol altdizisinde soldan sağa giderken iki
altdizisinden daha büyük olanı sonuç diziye
ekliyoruz
mergesort
2
7
15
18
30
Daha küçük
İşaretçi
5
11
13
17
23
mergesort
2
7
15
18
30
5
11
13
17
23
Daha küçük
Soldan sağa ilerliyor
2
mergesort
2
7
15
18
30
Daha küçük
2
5
5
11
13
17
23
mergesort
2
7
15
18
30
5
11
13
17
23
Daha küçük
2
5
7
mergesort
2
7
15
18
30
5
11
13
17
Daha küçük
2
5
7
11
23
mergesort
2
7
15
18
30
5
11
13
17
Daha küçük
2
5
7
11
13
Sonuç sıralanmış şekilde toplanır
23
mergesort
2
7
15
18
30
5
Daha küçük
2
5
7
11
13
15
11
13
17
23
mergesort
2
7
2
15
5
18
7
11
30
13
5
15
17
11
18
13
23
17
30
23
mergesort
• Quicksort sıralamanın tek adımla zaman
kazanması şudur
– Altsıralama zamanı – 2(N/2)2
– Birleştirme zamanı N
– Toplam zamanı 2(N/2)2 +N
– Yani, çok iyi
mergesort
• Quicksort sıralama yeni O(N log N) zamanda
yapılabilir, fakat burada en kötü durumun
zamanı da O(N2) zamandır !
• Mergesort sıralama, ortalama ve en kötü
durumunda O(N log N) operasyon gerekiyor
• Bu şekilde mergesoft optimal sıralama
algoritmasıdır
heapsort
• Bir daha O(N log N) önemli sıralama
algoritması var – heapsort (hipsort)
algoritması
• Heapsort, böl-ve-fethet algoritması değildir,
aslında “ekleme sıralama” algoritmalarından
biridir
heapsort
• Naif ekleme sıralamasında vakit gereksinimi
O(N2) idi, ama...
• Ekleme operasyonunu daha akıllı şekilde
yapacaksak daha verimli algoritma sağlanabilir
– Ekleme ikiye bölme algoritması yada arama
ağaçları kullanarak yapılırsa ...
– Ekleme işlemi O(log N) zamandır gerekir ve ...
– Dizi sıralama O(N log N) zamanda yapılacaktır
Sıralama Algoritmaları (Böl-ve-Fethet)
• Naif sıralama algoritmaları
– Seçme sıralama – O(N2)
– Ekleme sıralama – O(N2)
– Kabarcık sıralama – O(N2)
• Böl-ve-fethet sıralama algoritmaları
– Quicksort sıralama – O(N log N)
– Mergesort sıralama – O(N log N)
• Sıralanmış veri yapıları algoritmaları
– Heapsort sıralama – O(N log N)
Özel sıralama konuları
• Tamsayı sayım, kova ve radix özel sıralama
algoritmaları var
• O(N) (yani lineer) zaman algoritmalardır
• Veritabanları için önemli algoritmalardır
• Veritabanlarının indeksleri çoğunlukla
tamsayılar olduğu için, bu algortima çok
avantajlı gelir
Sayım sıralama
• Ana fikri
– Sayım sıralamada, orijinal dizideki tamsayılar sıralı
şekilde incelenir ve o sayıların kaç kez karşılandığı
takip edilir
– Tüm dizi incelenince, bunlardan sonuç sıralanmış
dizi oluşturulur
Sayım sıralama
• Sayım sıralama
15
2
13
7
7
5
2
6
inceleme
Karşılandığı sayı: "2" – 2 kez; "5" – 1 kez; "6" – 1 kez;
"7" – 2 kez; "9" – 1 kez; "13" – 1 kez; "15" – 1 kez;
Sonuç == (2,2,5,6,7,7,9,13,15)
Bitti !
9
Sayım sıralama
Sayım sıralama algoritması
sayım:=boş dizi;
// sayıların sayımları
döngü i=0’dan p’nin uzunluguna kadar
sayım[p[i]]:=sayım[p[i]]+1;
// bütün sayılar için karşılandığı kezi not et
döngü sonu
sonuç:=boş dizi;
// sonuç
döngü {"k" sayım’daki var olan indeksler için, en küçükten en büyüğe kadar}
“k” sayı sonuç'a “sayım[k]” defa ekle;
döngü sonu
yaz p
Kova sıralama
• Kova sıralama, sayım sıralamaya benzeyen bir
yaklaşım
• Dizide N sayı varsa, dizinin sayı aralığını N
altaralığı/kovaya bölüyoruz, sonra ...
• Sayım sıralamada gibi, dizi sırayla inceliyoruz
ve sayılar karşılık gelen kovaya ekliyoruz
• Kovalardaki sayıları ayrı ayrı sıralanır ve
kovaların sırasına göre sonuca birleştirilir
Kova sıralama
• Ortalama, kovalar tek sayı içeriyor olacak (yani
N sayı N kovaya bölünür), bu nedenle kova
sıralama ortalama O(N) vakit gerekmektedir
Kova sıralama
Kova sıralama
n:=p’nin boyutu
kova:=n boş diziler;
// n tane “kova” hazırlayın, kovaların hepsi
// min(p) ve max(p) aralığının bir parçasıdır
döngü i=0’dan n’ya kadar
k:=p[i]’nin kovası
p[i]->kova[k]
döngü sonu
// sayıları karşılık gelen kovalara dağıtın
// p[i] sayıyı karşılık gelen kovaya koyun
döngü k=0’dan n’ya kadar
kova[k]:=sırala(kova[k])
döngü sonu
// kovadaki sayıları sıralayın
sonuç:=boş dizi
döngü k=0’dan n’ya kadar
kova[k] -> sonuç
döngü sonu
yaz sonuç
// kovaları, sırasına göre sonuca toplayın
Radix sıralama
• Radix sıralama (basamak sıralaması) da bir
tamsayı sıralama algoritmasıdır
• Radix sıralamada, tamsayılar birkaç geçişte
önce birinci basamaklarına göre sıralanıyor,
sonra ikinci basamaklarına göre sıralanıyor, VB
• Her bir geçiş sayım sıralama kullanarak
yapılıyor – lineer zamanda
Radix sıralama
• Radix sıralama O(KN) vakit gerekiyor, eğer K
tamsayıların maksimum uzunluğu
Radix sıralama
• İki tür var: “en anlamlı basamağa göre” ve
“en anlamsız basamağa göre” türüleri var,
bunlar tabi ya ilk yada son basamakla başlayan
radix sıralama algoritmalardır
ilave sıralama konuları: radix sıralama
Radix sıralama:
girdi
15
02
13
11
07
05
02
06
09
Birinci geçiş
02
07
05
02
06
09
15
13
11
İkinci geçiş
02
02
05
06
07
09
11
13
15
birinci bölüm
ikinci bölüm
Özet
• Naif sıralama algoritmaları
– Seçme sıralama – O(N2)
– Ekleme sıralama – O(N2)
– Kabarcık sıralama – O(N2)
• Böl-ve-fethet sıralama algoritmaları
– Quicksort sıralama – O(N log N)
– Mergesort sıralama – O(N log N)
• Heapsort sıralama algoritması
– İkiye bölme ekleme sıralama algoritması O(N log N)
Özet
• Tamsayı sıralama algoritmaları
– Sayım sıralama
– Kova sıralama
– Radix sıralama
• Tamsayılar O(N) zamanda sıralanabilir
• Veritabanları düzenlemesi için önemli
avantajıdır
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Böl-ve-fethet yaklaşımı, bügün gördüğümüz
algoritma geliştirme bir esas genel yöntemidir
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Böl-ve-fethet yaklaşımı, “kötü” yada “süperlineer
zaman” bir algoritma varsa, uygulanabilir
• Sorun birkaç altsorununa bölünür ve altsorunları ayrı
ayrı "süperlineer zaman" yaklaşım yapılır
• Bu algoritmanın süperlineer olduğundan dolayı böyle
strateji ile avantaj kazanılır
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Böl-ve-fethet’in ana fikri:
• Bir sorun için bir algoritma var
• Bu algoritma “kötü”, yani “N” büyüklüğınde olan
sorunlar için N2 yada daha çok zaman gerektiriyor
(örneğin–naif sıralama)
• Böyle durumlarda, süperlineer zaman
algoritmanın var olduğunu diyoruz
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Böl-ve-fethet’in ana fikri:
• N büyüklüğünde olan sorundan birkaç yeni benzer
daha küçük (örneğin 2 N/2-altdizi sıralanması)
altsorununu yapıyoruz ve bunları orijinal
algoritmayı kullanıyoruz
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Böl-ve-fethet yaklaşımının kullanılabilmesi için
şöyle koşullar doğru olması lazım:
1. Problem çözme algoritma süperlineer olması lazım;
2. Orijinal problem altproblemlerine bölünebilmesi lazım;
3. Altproglemler orijnal probleme benziyor olması, yani aynı
algoritma ile yapılabilmesi lazım;
4. Orijnal problemin çözümü altproblemlerinin
çözümlerinden verimli olarak bulunabilmesi lazım.
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Baze önemli kavramlar:
• Problem çözme zaman gereksinimi, büyük N
boyutta olan problemler için gereken çözme
zamanı süperlineer, Ta(N)=O(Nk)
• Altsonuçları birleştirme zaman gereksinimi, büyük
N boyutta olan problemler için altsonuçları sonuca
birleştirmek için gereken zaman – Tt(N)=O(N)
(genellikle lineer)
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Toplam vakit gereksinimi bu durumda şöyledir –
2*Ta(N/2)+Tt(N)
• EĞER Ta(N/2)+ Ta(N/2)+Tt(N) < Ta(N) İSE, böl-vefethet yaklaşımı avantajlı görünüyor
Böl-ve-fethet yaklaşımı
• Böl-ve-fethet yöntemin ünlü uygulamaları:
• Hızlı Fourier Dönüşümü
– Pratik uygulamalarda çok kullanılan, zaman sinyalinin frekansları
hesaplama algoritmasıdır (frekans-dönüşümü)
– Naif algoritma O(N2) zamandır
– Böl-ve-fethet algoritma O(N log N) zamandır
• Sıralam
– Sıralama naif algoritması O(N2) zamandır
– Böl-ve-fethet algoritma O(N log N) zamandır

similar documents