Slide 1 - Монгол Улсын Хөдөлмөрийн яам

Report
ЭРСДЭЛИЙН УДИРДЛАГА БА
ЭРСДЭЛИЙН УДИРДЛАГЫН
ТОГТОЛЦОО
Хөдөлмөрийн Яам
2013-10-18
Сангийн яамны Төсвийн хяналт, эрсдэлийн
удирдлагын газар, зөвлөх З.Батсайхан
1
Агуулга
Сэдэв 1. Эрсдэл ба эрсдэлийн удирдлага
• Эрсдэл, түүний тодорхойлолт, түүний томьёолол (эрсдэл,
аюул заналхийлэл, хэврэг өртөмхий байдал), эрсдэлд
тохирох арга хэмжээний аргууд
Сэдэв 2. Эрсдэлийн удирдлагын тогтолцоог
байгууллагад бүрдүүлэх нь
• Байгууллагын эрсдэлийн удирдлагын тогтолцоог
бүрдүүлэх олон улсын жишиг, зарчим ба стандартууд,
эрсдэлийн тодорхойлох, шинжлэх аргууд
2
Эрсдэл гэж юу вэ?
– Гэнэтийн хохирол учруулж болзошгүй
үйл явдал
– “Эрсдэл боломжыг дагуулдаг”
– Эрсдэл сохор бөгөөд нөлөөлөх аргагүй
– Эрсдэл хүлээж бай: хэрэв хожвол та
баярлана, алдвал та сургамж авна.
– Эрсдэлгүй бол хожилгүй (No risk, no
gain)
Аюул
Боломж
2.1 эрсдэл - зорилгын тодорхой бус байдлын үр дүн
(risk - effect of uncertainty on objectives)
эерэг ба сөрөг ба үйл явдал, нөхцөл байдлын
өөрчлөлт ба түүний үр дүн
3
Эрсдэл гэж юу вэ?
•
•
•
•
Амь нас, өмч хөрөнгө, үйл ажиллагаа - А
Аюул, заналхийлэл - Т
Хэврэг, өртөмхий байдал - V
Эрсдэл – R
A+T+V=R
Энэхүү суурь томьёоллыг сайн ойлгоогүй бол
эрсдэлийг бодитой, зөв олж тогтоож, үнэлэх
боломжгүй
4
• Амь нас, хөрөнгө, мэдээлэл, үнэт зүйл (Asset)
– Хүний амь нас нь байгууллагын ажиллагсад,
үйлчлүүлэгчид, гэрээлэгчид
– Бодит (мөнгө, байшин, барилга, унаа, компьютер
гэх мэт) ба бодит бус (зорилго, нэр төр, мэдээлэл,
үйл ажиллагаа гэх мэт) өмч хөрөнгө
Бидний хамгаалах гэж зорьж буй зүйл
Жишээ: усанд сэлэхэд амь насаа хамгаалах, мөнгөө
алдахаас хамгаалах, байгууллагын нэр төрийг
хамгаалах гэх мэт
5
• Аюул, заналхийлэл (Тhreat)
– Санаатай болон санамсаргүйгээр эмзэг
байдлыг ашиглан амь нас, хөрөнгө ба
мэдээллийг устгах, гэмтээх болон зөвшөөрөлгүй
олж авах нөхцөл, үйл болон зүйл
Биднийг хамгаалах гэж зорьж буй зүйл
Жишээ: байгалийн гамшиг, халдварт өвчин,
хулгай, залилан гэх мэт
6
• Хэврэг, өртөмхий байдал (Vulnerability)
– Бидний чадамж болон нөөц бололцооны сул
тал ба орон зай
Бидний өөрсдийгээ хамгаалах
чадамжын сул тал
Жишээ: сэлэх чадваргүй, мөнгө хадгалах
сэйфгүй, ёс суртахуунгүй байдал, хүний нөөц сул
гэх мэт
7
• Эрсдэл (Risk)
– Эмзэг байдлыг ашиглан бидний амь нас, өмч
хөрөнгө, үйл ажиллагаанд тухайн аюул,
заналхийлэл нь хохирол, алдагдал болон
сүйрэл учруулах боломж
Эрсдэл гэдэг бол амь нас, хөрөнгө, үйл
ажиллагаа, аюул, заналхийлэл болон
эмзэх байдлын харилцан хамаарал
Жишээ: сэлж чаддагүйн улмаас үерийн усанд амь
насаа алдах эрсдэлтэй; хууль, гэрээний заалт
зөрөөтэй учир худалдан авах ажиллагаа хууль
зөрчих эрсдэлтэй
8
9
Кейс 1: Засгийн газрын үйл ажиллагааны хүрээнд
эрсдэлийн хүчин зүйл
Амь нас, өмч хөрөнгө, мэдээлэл - Аsset
Аюул, заналхийлэл - Тhreat
Хэврэг, өртөмхий байдал – Vulnerability
Эрсдэл – Risk
A+T+V=R
A – хүн амын өсөлт ↑, төсөв↑, хөрөнгийн өртөг ↑, тусгай
сангууд ↑, төрийн өмчит компаниуд ↑, хөрөнгө оруулалт ↑,
ашиглаж буй дэд бүтэц (тоног төхөөрөмж, сүлжээ) ↑,
мэдээллийн үнэ цэнэ ↑
T – шинэ аюулууд↑, цаг уурын өөрчлөлт↑, шинэ туршилт,
үйлдвэрлэл, технологи ↑, гадаад этгээдийн ашиг сонирхол ↑,
V – хууль, журам, эрх зүйн тогтворгүй байдал↑, мэдлэг, чадвар
дутмаг ↑, стандарт, дүрэм, журам хангалтгүй ↑, авлига ↑,
боловсон хүчний нөөц хангалтгүй ↑, гадаадын зээл, тусламж 1↓
0
Сэдэв 2. Байгууллагын эрсдэлийн
удирдлагын тогтолцоо
2013-10-18
11
Байгууллагын эрсдэлийн удирдлагын олон улсын
зарчим, стандартууд
• ISO 31000: 2009 Risk Management – Principles and Guidelines on
Implementation (Эрсдлийн менежмент – Зарчим ба заавар MNS
ISO 31000:2011)
• COSO Enterprise Risk Management – Integrated Framework
(Байгууллагын эрсдэлийн удирдлага – Цогц хүрээ)
• FERMA Risk Management Standard (Европын Эрсдэлийн
удирдлагын холбоодын нийгэмлэгийн Эрсдэлийн удирдлагын
стандарт)
• Олон Улсын Төлбөр Тооцооны Банкны Базэль гэрээ /банк/
• Мэдээлэл, харилцаа, технологийн олон улсын стандарт
/мэдээллийн аюулгүй байдал/
• Олон Улсын Гаалийн Байгууллагын Киотогийн Конвенц /гааль/
12
ISO 31000, COSO-гийн загвар, эрсдэлийн удирдлагын
стандартын ач холбогдол
- байгууллага өөрийн зорилгодоо хүрэх магадлал өндөрснө
- аюул болон боломжуудыг илүү сайн тодорхойлсноор аюулаас
урьдчилан сэргийлж, боломжуудыг ашиглана
- эрх зүй, зохицуулалт, олон улсын нормд нийцэж ажилна
- сайн дурын болон шаардлагатай тайлан, бүртгэл сайжирна
- байгууллагын засаглал сайжирч, харилцагчдын итгэл нэмэгдэнэ
- шийдвэр гаргалт, төлөвлөлт сайн үндэслэлтэй болно
- нөөц үр дүнтэй хуваарилагдаж, ашиглагдана
- үйл ажиллагаа илүү үр дүнтэй, үр ашигтай болно
- төлөвлөөгүй алдагдал, зардал буурч байгууллагын чадамж
сайжирна
- ажиллагсдын эрүүл мэнд ба аюулгүй ажиллагаа сайжирна
13
ISO 31000 Эрсдэлийн удирдлагын хүрээ
15
Эрсдэл тодорхойлох, шинжлэх ба дүгнэх нь
Эрсдэлийг тодорхойлох нь
- Нотолгоонд тулгуурласан аргууд /өмнөх туршлага, аудитын
дүгнэлт, өмнө гарсан алдаа, зөрчил, хохирлын тэмдэглэгээ/
- Шинжилгээний аргууд /байгууллагын зорилго, орц, процесс,
харилцан хамаарал, гадаад ба дотоод нөлөөлөл/
- Сценарийн аргууд /аюул, доголдол нүүрлэсэн үед ямар нөхцөл
байдал үүсэх вэ/
Эрсдэлүүдийг шинжлэх нь
- Магадлал ба нөлөөллийн арга / матрицын арга /
- Алдааны, хамгааллын болон бусад статистик аргууд
Эрсдэлүүдийг эрэмбэлж, дүгнэх нь
- Эрсдэлүүдийг эрэмбэлж, байгууллагын хүлээн зөвшөөрөх
төвшингөөс давсан эрсдэлүүдэд шаардлагатай бол нэмэлт
шинжилгээ хийнэ
16
17
Эрсдэлийг удирдах боломжууд
Зайлсхийх
Бууруулах
эрсдэлийг
бий болгох,
ихэсгэх үйл
ажиллагаанаас
татгалзах
эрсдэлийн
магадлал
ба
нөлөөллий
г багасгах
үйл
ажиллагааг
хийх
Бусад
шиийдли
йг олох
Эрсдэлийг
шилжүүлэх/
эрсдэли
йг
бууруула
х бусад
гарцыг
олох
даатгал гэх
мэт
эрсдэлийг
шилжүүлэх
арга замыг
олох
хуваах
Эрсдэлийг
хүлээн
зөвшөөрөх
хохирол
орлогоос
хамаараад
хүлээн
зөвшөөрөх
боломжто
й
18
Эрсдэлийн үнэлгээний арга
Магадлал
Нөлөөлөл
Эрсдэлийн үнэлгээ
19
Магадлалын шалгуур
Тохиолдох магадлал
“Байнга”
Түвшин Тохиолдох давтамж ба магадлал
5
Гарах магадлал 90-100 хувьтай,
эсвэл жилд хэд хэдэн удаа
давтагддаг
“Тохиолдох бүхэн
боломжтой”
4
Гарах магадлал 60-89 хувьтай,
эсвэл жилд 1 удаа давтагддаг
“Заримдаа тохиолдох”
3
“Тохиолдох боломж
бага”
2
Гарах магадлал 25-59 хувьтай,
эсвэл жилд нэг удаа
байхмагадлалтай
Гарах магадлал 5-24 хувьтай, эсвэл
жилд нэг удаа байх магадлал бага
“Маш ховор тохиолдох”
1
Гарах магадлал 5-аас бага хувьтай,
эсвэл жилд 1 удаа байх нь ховор
20
Нөлөөллийн шалгуур
Төвшин
Санхүүгийн
нөлөө
Үйл
ажиллагаа
Хүний нөөц
Маш их
нэг тэрбум
төгрөгөөс дээш
үндсэн үйл
ажиллагаа,
зорилго
өөрчлөгддөг
гол удирдлага
байнга солигддог
Ажлын
амь насаа алдах
байрны осол
Эрх зүйн
нийцэмж
Нэр төр
Их
500 саяаас -1
тэрбум төгрөг
дийлэнх үйл
ажиллагаанд
өөрчлөлт
ордог
халгаа сэлгээ
маш их
насан турш
тахир дутуу
болох
холбогдох хууль, холбогдох
журамд өөрчлөлт хууль, журамд
байнга ордог
өөрчлөлт
голдуу ордог
цуурхлын дагуу
сонин,
цагдаа, авилгал,
телевиз бүрт
шударга
гарсан сөрөг
өрсөлдөөний гэх мэдээлэл
мэт газрууд
шалгалт хийх
Дунд
100 саяаас 500 сая
төгрөг хүртэл
зарим гол үйл
ажиллагаанд бага
зэргийн өөрчлөлт
гарсан
боловсон хүчин
ойрхон солигддог,
ёс зүйгүй үйлдэл
гардаг
ноцтой гэмтэл
Бага
10 саяаас 100 сая
төгрөг хүртэл
үйл ажиллагаа
бүтцэд багаахан
өөрчөлтүүд
гардаг
халгаа сэлгээ
нэмэгдэж байгаа,
ёс зүйгүй үйлдэл
хааяа гардаг
дунд зэргийн
гэмтэл
Маш бага
10 сая төгрөг
хүртэл
үйл
ажиллагаанд
өөрчлөлт
ордоггүй
халгаа сэлгээ
бага, ёс зүйгүй
байдал цөөн
холбогдох хууль,
журам
олон ч тэр болгон
өөрчлөлт ордоггүй
сонинд гарсан
сөрөг мэдээлэл
холбогдох хууль,
журамд хаяахан
өөрчлөлт ордог
холбогдох
хууль, журам
тогтвортой
олон нийтийг
хамарсан
цуурхал
багахан
цуурхал
багахан гэмтэл
21
Эрсдэлийн түвшний зураглал
Нөл Их
өөлө
3
лли
йн
бай Дунд
дал
2
Бага
1
Эрсдэл 9
(3)
Эрсдэл 6
(6)
Эрсдэл 1
(9)
Эрсдэл 2
(2)
Эрсдэл 4
(4)
Эрсдэл 8
(6)
Эрсдэл 5
(1)
Эрсдэл 7
(2)
Эрсдэл 3
(3)
Бага 1
Дунд 2
Тохиолдох/үүсэх магадлал
Их 3
22
Эрсдэлийн удирдлагын шийдлүүд
Нөл Их
Эрсдэлийг
Эрсдэлийг
өөлө
Эрсдэлийг
удирдаж, хянах зайлшгүй өргөн
л
удирдаж хяна
нэн
хүрээнд удирд
шаардлагатай
Дунд
Эрсдэлийг
Эрсдэлийг
Эрсдэлийг
удирдаж, хянах
хяналттайгаар удирдах хүчин
нэн
хүлээн
чармайлт
шаардлагатай
зөвшөөр
хэрэгцээтэй
Бага
Эрсдэлийг хүлээн
зөвшөөрөх шугам
Эрсдэлийг
хүлээн
зөвшөөрөх
Эрсдэлийг
хяналттайгаар
хүлээн зөвшөөр
Эрсдэлийг
удирдаж хяна
Бага
Дунд
Их
Тохиолдох магадлал
23
АНХААРАЛ ТАВЬСАНД
БАЯРЛАЛАА
24

similar documents