Mga Antas ng Wika

Report
ANG WIKA
• Ang wika ay instrument ng komunikasyon,
at sa pamamagitan nito naipapahayag ng
tao ang kanyang kaisipan at saloobin sa
ibang tao. Nagagamit niya ito sa iba’t ibang
aspekto ng buhay gaya ng pangekonomiya, pampolitikal, pang-edukasyon
at panlipunan.
PANLAHAT NA KATANGIAN NG WIKA
• 1. Binubuo ng mga tunog: Sinasabing ang mga naunang tao ay nakikipag-ugnayan
sa isa’t isa sa pamamagitan ng mga tunog at ingay na kanilang nilikha.
• 2. Ang Wika ay Arbitrary: Ang bawat bansang may sariling wika ay may sistemang
napagkasunduan. Halimbawa, papano ito bibigkasin o babasahin, ilang titik ang
bubuuin ng alfabeto at iba pa.
• 3. Ang Wika ay Dinamiko: Bilang isang wikang dinamiko, hindi nito maiiwasang
makaranas ng mga pagbabago sapagkat ito ay buhay, mapanlikha at inovativ.
• 4. Ang lahat ng wika ay nanghihiram: Ang pagdevelop sa isang buhay na wika ay
natural. Walang wikang puro. Karaniwan sa lahat ng wika ang sistemang
panghihiram gaya ng wikang Filipino.
• 5. Ang lahat ng wika ay may sariling kakanyahan: Walang wikang superior sa ibang
wika. Kahit na ang Ingles ay ang tinuturing na wikang internasyunal, o ang Latin o
Griyego ang wikang pinagmulang ng sibilisasyon, hindi ibig sabihin na ito ay higit na
mataas sa ibang wika.
• 6. Ang wika ay kaugnay ng kultura: Ang wika at kultura ay magkaugnay at hindi
maaring paghiwalayan.Nilalaman ng kultura ang sining, panitikan, karunungan,
kaugalian, kagawian at paniniwala ng mga mamamayan.
PINAGMULAN NG WIKA
• 1. Teoryang Bow-wow: Ang wika raw ng tao ay nagsimula sa panggagaya sa mga
tunog ng kalikasan.
• 2. Teoryang Yum-Yum: Ang tao’y likas na tutugon sa pamamagitan ng pagkumpas o
paggalaw sa alinmang bagay na nangangailangan ng aksyon.
• 3. Teoryang Pooh-pooh: Ang unang mga tao ay natutuong magsalita dahil sa hindi
sinasadyang pagbubulalas ng kanilang masisidhing damdamin tulad ng tuwa, galit,
takot, sakit, lungkot, pagkagulat, at iba pa.
• 4. Teoryang Yo-he-ho: Ang pagsasalita ng tao ay bunga ng pwersang pangkatawan
gaya ng kapag nagbubuhat o nagtutulak ng mabigat na bagay, nanganganak, at iba
pa.
• 5. Teoryang Ding-Dong: Ang tao o mga bagay sa paligid ay kusang lumilikha ng
sariling tunog. Ang mga tunog na iyon ay ginagad ng mga sinaunang tao hanggang
sa ito ay nagpabagubago, umunlad at binigyan ng iba’t ibang kahulugan.
• 6. Teorya mula sa Biblia: Noong umpisa iisa ang wika ng tao na biyaya ng
Diyos.(Genesis 11:1-8)
GAMIT NG WIKA
• Ang wika ay maaring gamitin sa
paraang pasalita o pasulat.
• Ang mga pagkakaiba ng wikang
ginagamit sa paraang pasalita at
pasulat ayon sa salik sikolohikal,
linggwistik, at kognitiv.
SIKOLOHIKAL
* Pasalita
• 1. May kontekstong sosyal
• 2. May kagyat na fidbak sa anyong verbal at di verbal
• 3. Gumagamit ng paralinguistic features at extralinguistic features.
• 4. Ito’y anyong tuloy-tuloy
* Pasulat
• 1. Gawaing mag-isa
• 2. Maraming ginagawang revision
• 3. Walang kagyat na fidbak
• 4. Kailangang panindigan ang naisulat.
LINGGWISTIK
* Pasalita
• 1. Gumagamit ng mga imformal at pinaiksing salita at
mga pangungusap
• 2. Maaring ulitin linawin, baguhin ayon sa fidbak ng
mga nakikinig.
* Pasulat
• 1. Higit na formal ang mga salita at konstruksyon ng
mga pangungusap
• 2. Nangangailangan ng higit na husay sa paglalahad
upang maunawaan ng tagabasa
KOGNITIV
* Pasalita
• 1. Madaling natatamo
• 2. Natutunan sa isang natural na proseso
• 3. Madaling isalin ang nabuong kaisipan
* Pasulat
• 1. Nangangailangan ng formal na pagtuturo at
pagkatuto
• 2. Higit na mahirap ang pagpapahayag ng mga
nabuong kaisipan.
PAGKAKAIBA NG WIKANG PASALITA SA
WIKANG PASULAT
Mga Salik
Sikolohikal
Linggwistik
Kognitiv
Pasalita
Pasulat
• May konteskdtong sosyal
• Gumagamit
ngparalinguistic at
extralinguistic features
• May kadyak na fidbaksa
anyong verbal at di-verbal
• Gawaing mag-isa
• Madaming ginagawang
revisyon
• Walang kagyat na fidbak
• Kailangan panindiagan ang
sinulat
• Gumagamit ng mga
imformal at pinaiksing
salita at mga
pangungusap
• Higit na formal ang mga
salita at konstruksyon ng
mga pangungusap
• Nangangailangan ng higit na
husay sa paglalahad upang
maunawaan ang tagabasa
• Madaling natatamo
• Natutunan sa isang
natural na proseso
• Madaling isalin ang
nabuong kaisipan
• Nangangailangan ng formal
na pagtuturo at pagkatuto
• Higit na mahirap ang
pagpapahayag ng mga
nabuong kaisipan
MGA ANTAS NG WIKA
1. SALITANG PABALBAL O
PANLANSANGAN
• Ito ay maiituturing na pinakamababang antas.
• Tinatawag din itong salitang kalye o salitang
may kabalbalan
• Ito ay pana-panahon kung sumulpot at nagiging
popular.
• Hindi dalisay ang salitang ito
• HALIMBAWA:
*tsimay - katulong
* ermat - nanay
*erpat - tatay
*baliw - may sira sa ulo
2. SALITANG KOLOKYAL
• Ito ang salitang ginagamit natin sa pang arawaraw na pag-uusap
• Ginagamit ito sa mga okasyong imformal at
isinasaalang-alang dito ang mga salitang
madaling maintindihan
• HALIMBAWA:
*meron-mayroon
* kelan-kailan
* rayko-aray ko
atbp.
3. SALITANG PANLALAWIGAN
• Ito ang mga salitang ginagamit ng mga tao sa isang partikular na
pook.
• Maaaring mamatay ang mga ito kung bihira lang ito gamitin.
• Ito ay ginagamit sa ilang lalawigan at hindi pamilyar sa ibang lugar.
• Kabilang din sa uri ng wikang ito ang pekulyaridad sa isang lalawigan
gaya ng inotasyon, tono at paraan ng pagsasalita.
• HALIMBAWA:
*ambot - ewan
*bilot - tuta
*ditse – ate
*balay - bahay
4. SALITANG PAMBANSA O LINGUA
FRANCA
•
Mga salitang kilala o higit na ginagamit sa pook na sentro ng sibilisasyon
at kalakalan.
•
Ang ganitong uri ng wika ay hindi rin maituturing na dalisay.
•
Ang halimbawa nito ay ang pinagsamang Tagalog at Ingles na naging
Taglish o ang Bisalish, na pinagsamang Bisaya at Ingles. Atbp
• HALIMBAWA:
* dangal
malaya
paniwala
abiso
sabaw
takdang aralin
gabi
kabayo
labada
bakasyon
5. SALITANG PAMPANITIKAN
• Ito ay ginagamit sa mga akdang pampanitikan gaya ng tula, kuwento,
sanaysay atbp.
• Ginagamit ang mga salitang ito upang maging makasining ang
pagpapahayag ng mga pangyayari at mga kaisipan.
• Ang mga idyoma o mga pasawikaing pagpapahayag at mga tayutay ay
ang mga halimbawa ng mga salitang ito.
• HALIMBAWA:
*pusong may sugat
*kahati sa buhay
*kabiyak
*bungang pag-ibig
URI AT VARAYTI NG
WIKA
•
Permanenteng Varayti- ay binubuo ng idyolek at diyalekto
•
Idyolek- ang varayti ng wikang kaugnay sa personal na kakanyahan o katangian ng tagapagsalita
gaya ng kwaliti ng kanyang boses, katayuang pisikal, paraan ng kanyang pagsasalita at uri ng
wikang ginagamit niya na maaaring bungga ng kanyang mga karanasan at kaligirang kinalakihan.
•
Diyalekto- varayting batay sa lugar, panahon at katayuan sa bahay
•
Pansamantala- ito ang varayting tumutukoy sa sitwasyon ng pahayag . Nagkakaroon ng pagbabago
sa wika kapag nagbago ang sitwasyon ng pahayag gayang kung sino o anong pangkat ng mga tao
ang kinakausap atano ang p[araan ng pakikipag-usap . Kabilang sa varayti nito ang
-Register: ay varayting kaugnay ng panlipunang papel na ginagampanan ng tagapagsalita sa oras ng
kanyang pagpapahayag.
-Mode: ay yaong varayting nauugnay sa medium na ginagamit maaring pasalita o pasulat.
-Estilo: varayting kaugnay sa bilang at katangian ng nagsasalita at ang relasyon nito sa kanila
Ang mga komponento salik sa pagpili ng uri ng wikang gagamitin ay ginawang payak at isinasaayos ni
Hymes sa akronym na SPEAKING
TUNGKULIN NG WIKA/GAMPANING
WIKA
• Gordon Wells (1981 sa Fortunato 2001)
1. Pagkontral sa kilos o gawi ng iba (ControllingPakikiusap, Pag uutos, Pagmumungkahi, pagtatangi.
2. Pagbabahagi ng Damdamin ( Share Feelings)
3. Pagbibigay o Pagkuha na imformasyon (Informing)
4. Pagpapanatili ng pakikipag kapwa at pagkakaroon ng
interaksyon sa kapwa ( Ritualizing)
5. Pangangarap o Paglikha (Imagining)
5 KATEGORYA NG
GAMPANING WIKA
1. Representativ- ginagamit upang ipakita ang kalagayan
ng isang bagay sa pamamagitan ng paglalarawan, paguulat, pagpapahayag, pagsasalaysay atbp.
2. Direktiv- pag-uutos o pakikiuasap
3. Komisiv- kilos na gagaqwin sa hinaharap
4. Expresiv- nagpapahayg ng damdamin at saloobin sa
isang kalagayan.
5. Deklarativ- pagpapahayag na nagpapakilos sa isang
tao.
PANGKALINAWAN
Gamit ng palit-wika sa mga talakayan sa klase:
Imformativ
1. Elisiting
2. Imformativ at Elisiting / Elisiting at Imformativ
3. Direktiv
4. Expresiv
5. Kontak
6. Pag-uulit
7. Direktang Pahayag
8. Imfering
S.P.E.A.K.I.N.G
•
S- SETTING: tumutukoy sa panahon at lugar na pinangyarihan ng usapan.
•
P- PARTICIPANTS: tumutukoy sa mga taong kasangkot sa usapan gaya ng nagsasalita at nakikinig.
•
E- ENDS: tumutukoy sa layunin o intensyon ng interlokyutor o ng usapan.
•
A- ACT SEQUENCE: tumutukoy sa anyo at nilalaman o takbo ng usapan.
•
K-KEYS: tumutukoy sa himig paraan o kalagayan ng pagkaganap ng usapan.
HAL: Formal o Di- Formal
•
I- INSTRUMENTALITIES- tumutukoy sa midyum ng paghahatid ng pahayag.
HAL: Pagsulat o Pagsalita
•
N-NORMS: tumutukoy sa pamantayang dapat sundin sa interaksyon
•
G- GENRE: tumutukoy sa kategorya ng usapan
HAL: nagsasalaysay ba, nagmamatuwid

similar documents