Ders Notları - Sakarya Üniversitesi

Report
Diş Sağlığı ve Beslenme
Beslenme ile diş sağlığı/hastalıkları arasında
bir çok açıdan etkileşim vardır.
 Beslenme kranio-fasial gelişimde rol
oynamaktadır.
 Diş hastalıkları ile etkileşmektedir.
Diş hastalıkları 4 grupta toplanabilir.
• Diş çürükleri *
• Mine gelişimindeki bozukluklar
• Dental erozyon
• Periodontal hastalıklar
*En önemli etkileşim çürüklerledir.
Diş Çürüğü
Dişler ortalama olarak bebek 6 aylıkken çıkmaya
başlar, erken adolesan dönemde değişir, kalıcı
dişler 6 yaştan sonra çıkarak 21 yaşına kadar
tamamlanır.
En kolay çürüme ilk çıktığı anda olur, bu nedenle
geçiciler için 2-5, kalıcılar için de erken adolesan
yaşlar en çok çürük görülen yaşlardır.
Beslenme durumu dişler henüz çıkmadan da
etkilidir ancak bu etki çıktıktan sonraki
döneme göre daha azdır.
D vitamini, A vitamini eksiklikleri ve PEM mine
gelişimini olumsuz etkiler.
PEM ve A vitamini eksikliğinde tükrük bezi
atrofiye olur, ağız içi koruma azalır.
Protein, bazı vitaminler, Zn ve Fe gibi
minerallerin yetersizliği de tükrüğün kalitesini
etkiler.
Çürük nasıl oluşur?
 Yenen şekerli besinlerin anaerobik metabolizmasıyla
dental plaktaki bakterilerin oluşturduğu organik asitler,
mine tabakasında demineralizasyona yol açar.
 Şeker veya fermente CHO sindirildiğinde organik
asitlerin artışıyla dental plakta pH düşüyor, dişin sert
tabakasındaki kalsiyum hidroksiapaptitin çözünürlüğü
artıyor, demineralizasyon oluşuyor ve kalsiyum diş
yüzeyinden kayboluyor.
 Kritik pH 5.5.
 Tükrük, ağız içinin doğal koruyucusu olup
remineralizasyonu düzenliyor. pH 7 ise tükrük Ca ve P ile
süper doymuş oluyor, Ca depolanıyor.
Demineralizasyon ile remineralizasyon yarış
halindedir. Eğer pH yeterince uzun süre düşük
kalırsa mine remineralizasyonu tamamlanıyor.
Ortamda çok asit varsa demineraliizasyon
dominant hale geçiyor, çürük lezyonları
oluşuyor.
Demineralizasyon hızı H ve Fl iyonları
konsantrasyonu ile ilgili. Fl demineralizasyonu
inhibe ediyor.
Çürük oluşumu bakteri ve şeker gerektirir.
Tükrüğün miktarı ve kalitesi, bakteri profili
(hangi CHO’ı sevdiği) ile ilgili.
Strep. mutans ve sorbrinus en yaygın çürük
oluşturan bakteriler, bunlar fermente şekeri
tercih ediyorlar.
Dental erozyon
 Bakteri olmadan, intrinsik/ekstrinsik asitle, geri
dönüşümsüz, ilerleyici sert doku (mine) kaybıdır.
 Dişin sert şekilde ve aşırı fırçalanması da yıpranmaya yol
açar.
 Tükrük ile ilgili sorunlar nedeniyle oluşabilir.
 İntrinsik asit
kusma, regurgitasyon
 Ekstrinsik asit
Diyetle sitrik, fosforik, askorbik, malik,
tartarik, karbonik asit alımı. Bunlar meyve, meyve suyu,
karbonatlı veya diğer meşrubatlar, bitki çayları, şarap,
sirke içeren gıdalarla alınır.
Periodontal hastalıklar
Orta yaşta görülür.
Ağır skorbüt en önemlisidir.
Antioksidantların koruyucu etkisi olabileceği
düşünülmekte.
Etyolojisinde plak varlığı rol oynar.
Önlemek için hijyen önemli. Yüksek sükroz alımı
plak volümünü artırmakta.Gingivit plak volümü
ile ilişkili.
Malnütrisyonda patolojik mikroorganizmalar
çoğaldığından daha kolay oluşmakta.
Oral enfeksiyonlar
 Malnütrisyon bireyin immün sistemini etkiler, fagositik
aktivite, hücresel immünite, kompleman sistemi,
antibody salgıları, sitokin üretimi ve fonksiyonları
bozulur.
 PEM’de oral mikrobiyal ekolojik değişikliler sonucunda
patolojik anaerobik organizmalar baskınlaşarak
bakterilerin oral mukozal hücrelere bağlanma eğilimi
artar. Akut faz protein yanıtı azalır, sitokin sistem
disfonksiyonu olur. Ayrıca antioksidantların hücresel
azlığı da immün sistemi baskılar, RNA-virüs replikasyonu
hızlanır, hastalık ilerler.
Diyet ve Diş Hastalıkları İlişkisinde Elde Edilen
Kanıtlar
 Şeker tartışmasız en önemli etken. Özellikle mono ve disakkaritler.
 Bunların günde 4 kezden fazla alınmaması da önemli. Öğünle birlikte alınması daha
iyi.
 Nişasta(pişmiş) şekerin 1/2- 1/3’ ü kadar etkili. Patates, ekmek düşük etkili. Şeker
eklenmiş nişastalı ürünler daha etkili.
 Çiğ nişastanın etkisi çok düşük.
 Lif (posa) tükrük salgısını uyarıyor, olumlu etki. Rafine edilmemiş tahıl ürünleri tercih
edilmeli. Bunlar ayrıca fosfat da içeriyor ki o da demineralizasyonu önlüyor.
 Meyvelerin normal diyet örüntüsü içinde alındığında çürütücü etkisi düşük.Asit etki
yapabilirlerse de sukroz kadar değil. Kurutulmuş meyveler biraz daha fazla etkili
olabilir, kurutulma sürecinde moleküler hücre yapısı bozulur, serbest şeker açığa
çıkar ve ağızda daha uzun süre kalır.
 Peynir tükrük salgısını ve plak Ca konsantarasyonunu artırarak çürük önleyici etki
yapıyor.
 İnek sütü laktoz, Ca, , kazein içeriyor, bunlar önleyici etki yapmakta.
 Anne sütü çürük riskini azaltıcı etkiye sahip
 Siyah çay flor, polifenol ve flavonoid içermekte, bu da çürüğü önleyici etki yapıyor.
 Bitkisel besinlerdeki organik fosfat, inorganik fosfat, fitat gibi bileşikler de tükrük
salgısını artırarak koruyucu etki yapıyor. Yer fıstığı, sert peynirler, şekersiz sakızlar da
bu etkiye sahip.
Besinler/Dental erozyon
Asidik içecek ve besinler ( sirke,
turşu,turunçgil, kiraz, çilek yatarken meyve
suyu içimi dental erozyon yapabiliyor.
Günde 2 veya daha fazla asitli meyve tüketimi
Her gün meşrubat tüketimi
Haftada birden fazla sirke ve sporcu içeceği
tüketimi riskli.
Diş çürüğü/beslenme ilişkisi kanıtlarının durumu
Riski Artırır
Kesin
Çok
muhtemel
Serbest şeker
alım sıklığı
Serbest şeker
alım miktarı
-
Muhtemel Yetersiz
beslenme
İlişki yok
Riski azaltır
Nişasta (ekmek,
patates, pilav vb)
Flor
Taze meyveler
Sert peynir
Şekersiz sakız
(mono-di sakkarit
eklenmiş kek,
bisküvi,
atışmalıklar hariç)
-
Xylitol, Süt
Dental erozyon ve beslenme ilişkisi kanıtlarının
durumu
Riski Artırır
Riski azaltır
Çok muhtemel Meşrubat
meyve suyu
Muhtemel
Yetersiz
-
Sert peynir
Flor
Taze meyve
-
Mine gelişimi beslenme ilişkisi
kanıtlarının durumu
Riski Artırır
Kesin
Aşırı flor
Çok muhtemel Hipokalsemi
Riski azaltır
Vitamin D
-
Periodontal hastalıklar beslenme ilişkisi
kanıtlarının durumu
Kanıtlar
Riski Artırır İlişki yok
Kesin
C vitamini
eksikliği
Çok
muhtemel
-
Muhtemel
Yetersiz
beslenme
Yetersiz
Sukroz
-
Riski azaltır
İyi ağız
bakımı
Plak olmayışı
-
-
-
-
E vitamini
eklenmesi
Antioksidant
besin öğeleri
Posalı besinler
Korunma önerileri
 Şeker ve şeker katılmış besin tüketimini azaltmak (
40-55 g/gün veya günlük enerjinin % 6-8’i kadar
serbest şeker) .
 Şekerli besinleri günde dört kezden fazla
tüketmemek, öğünle beraber tüketilmesi daha
uygun.
 Plak oluşumunu önlemek için günde iki kez dişleri
florlu diş macunu ile fırçalamak.
 Meşrubat tüketimini sınırlamak
 Yeterli ve dengeli beslenmek.

similar documents