Kształcenie zawodowe młodzieży niepełnosprawnej

Report
Kształcenie zawodowe
młodzieży
niepełnosprawnej
intelektualnie – problemy
i kierunki zmian
Jolanta Wojciechowska
Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli
i Kształcenia Praktycznego Łódź 2013
Najwyższa Izba Kontroli 11 grudnia 2012 roku
opublikowała raport „Kształcenie uczniów
o specjalnych potrzebach edukacyjnych”
Z raportu wynika, że w zakresie edukacji tej grupy
uczniów należy podjąć wiele działań, by realizować
zadania zawarte w „Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych” podpisanej przez Polskę 6
września 2012 roku. Podstawowym zadaniem
edukacyjnym wskazanym w raporcie jest
„zwiększanie aktywności społeczno – zawodowej
osób z niepełnosprawnościami”, ze szczególnym
naciskiem na doradztwo edukacyjno – zawodowe.
Kształcenie zawodowe uczniów
ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
przez dość długi okres czasu zajmowało
ważne miejsce w przedsięwzięciach
Ministerstwa Edukacji Narodowe ( od
października 2008 r.) w dwóch komisjach
eksperckich: Zespołu ds. kształcenia uczniów
ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i
Zespołu opiniodawczo-doradczego do spraw
kształcenia zawodowego. Formuła prac
zespołów była różna, ale cel jeden: określić
miejsce ucznia niepełnosprawnego w
systemie edukacji tak, by mógł on osiągnąć
pełną samodzielność, bądź samodzielność na
miarę jego możliwości oraz oczekiwań.

W ramach Programu Operacyjnego „Kapitał
Ludzki” Ministerstwo Edukacji Narodowej
zrealizowało program „Podniesienie
efektywności kształcenia uczniów ze
specjalnymi potrzebami edukacyjnymi”
mający na celu przygotowanie dyrektorów
szkół, nauczycieli, pracowników nadzoru
pedagogicznego instytucje wspierające do
zapewnienia wszechstronnego wsparcia i
zindywidualizowanej pomocy uczniom.
Program realizowany był
od 1 marca
2010 roku do 31 grudnia 2011roku.
Przeszkolono 489 liderów, którzy z zakresem
nowych zadań zapoznali ok. 50 tys.
nauczycieli, dostarczono wiele materiałów
edukacyjnych.



System edukacji w Polsce uwzględnia trzy
formy kształcenia uczniów ze specjalnymi
potrzebami edukacyjnymi:
edukację włączającą – uczeń z
niepełnosprawnością realizuje edukację specjalną
w szkole ogólnodostępnej;
edukację specjalną w szkole lub klasie
integracyjnej;
edukację specjalną w szkole lub klasie specjalnej.
Taki system obowiązuje w 17 europejskich
krajach zrzeszonych w Europejskiej Agencji
Rozwoju Uczniów ze SPE (28 państw). W 7
krajach realizuje się edukację tylko w formie
ogólnodostępnej, 5 państw realizuje jedynie
formę edukacji ogólnodostępną i specjalną.
Kształcenie zawodowe
Z danych statystycznych raportu wynika
mała skuteczność edukacji specjalnej w
formach włączających, z uwagi na
nierealizowanie w tej formie uwarunkowań
koniecznych do właściwej realizacji uczenia
się młodzieży z niepełnosprawnościami.
„Prawo oświatowe – co prawda – określa
warunki, w których taka sytuacja może
mieć miejsce, ale rzeczywistość wygląda
fatalnie. Klasy liczą często kilkudziesięciu
uczniów, nie ma nauczycieli wspomagających
a samorząd oszczędza też na spełnieniu
innych warunków (np. prowadzenie
indywidualnych zajęć rewalidacyjnych”)
(Stanisław Szelewa – z materiałów DKZiU)
Do szkół
ponadgimnazjalnych, ( także
specjalnych) począwszy od 2012 roku weszła
reforma programowa kształcenia ogólnego,
(uczniowie z upośledzeniem umysłowym w
stopniu lekkim realizują tę samą podstawę
programową, co ich sprawni rówieśnicy).
W szkołach zasadniczych rozszerza się treści
programowe kształcenia ogólnego, zrównując je
w wielu przedmiotach z treściami realizowanymi
w szkołach kończących się maturą.
Adaptacje programowe dla uczniów ze
specjalnymi
potrzebami
edukacyjnymi
–
niepełnosprawnymi intelektualnie w szkołach
zasadniczych od 2012 roku są jeszcze trudniejsze
(zwłaszcza
przy
obowiązujących
planach
nauczania) i jeszcze bardziej będą się pogłębiały
różnice edukacyjne
Na dyrektorów szkół zostały nałożone nowe
obowiązki – organizacja kształcenia i wspierania w
szkole uczniów ze specyficznymi trudnościami w
uczeniu się i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Dla tych uczniów należy tak zorganizować
kształcenie, by – przy zachowaniu autonomii
podstawy programowej wyrównać efekty edukacyjne
do poziomu uczniów pełnosprawnych.
Szkoły zawodowe ogólnodostępne na razie nie
mają zaplecza psychologiczno rewalidacyjnego,
doradczego, specjalistycznego, a jest to proces
długotrwały.
Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną
w środowisku kolegów dorosłych, przy braku
sukcesów, a takie są łatwe do przewidzenia,
zrezygnują z nauki, zwłaszcza, iż w 90 % uczniowie ci
są pełnoletni, czyli poza obowiązkiem szkolnym.


Dotychczas obowiązujące plany nauczania
uwzględniały specyfikę kształcenia uczniów z
niepełnosprawnością intelektualną na poziomie
gimnazjalnym, ale już na poziomie
ponadgimnazjalnym plany nauczania szkół
zasadniczych ogólnodostępnych i specjalnych
różnią się jedynie dodaniem 30 godzin zajęć
rewalidacyjnych w cyklu kształcenia.
Wobec uczniów z lekkim upośledzeniem
umysłowym, których edukacja w większości ,
z powodu ograniczeń intelektualnych, a często
także zdrowotnych kończy się na poziomie
kształcenia zasadniczego, przepisy w sprawie
organizacji kształcenia w niewielkim stopniu
uwzględniają tę niepełnosprawność.
Podstawowym problemem optymalizacji
kształcenia osób ze specjalnymi potrzebami
edukacyjnymi, upośledzonymi umysłowo w stopniu
lekkim jest właściwa, profesjonalna orientacja
i aktywizacja zawodowa jako działalność
podporządkowaną procesowi poradnictwa
zawodowego. Obejmować musi wszystkie działania
wychowawcze szkoły, zwłaszcza gimnazjalnej,
rodziców i innych osób, grup i instytucji, mające
na celu przygotowanie młodzieży do planowania
kariery zawodowej, której ważnym elementem jest
podejmowanie kolejnych decyzji wyboru szkoły i
zawodu.
Należy „dążyć do tego, aby stworzyć sprawnie
funkcjonujący system orientacji i poradnictwa
zawodowego we wszystkich szkołach specjalnych,
co
stanowi
konieczny
warunek
rozwoju
społeczno-gospodarczego każdego kraju. (…)
Specyfika pracy doradcy zawodowego z osobą
niepełnosprawną powinna wynikać m.in. z tego,
że praca zawodowa pełni funkcję ich rehabilitacji.
Według Międzynarodowej Organizacji Pracy
(MOP) – The International Labour Organization
(ILO) – rehabilitacja zawodowa jest częścią
ogólnego procesu rehabilitacji. Rehabilitacja
zawodowa ma na celu uzyskanie, utrzymanie i
awans w odpowiedniej pracy, a w dalszej
perspektywie integrację ze społeczeństwem.
Należy pamiętać o tym, że poradnictwo
zawodowe dla osób niepełnosprawnych jest
jednym z elementów rehabilitacji zawodowej.
(Stanowisko
Stowarzyszenia
Dyrektorów
i Nauczycieli Centrów Kształcenia Praktycznego DKZiU 2009)
Szkoła zawodowa musi kontynuować i
poszerzać działania gimnazjum w zakresie orientacji
zawodowej, w celu właściwego przygotowania
ucznia do prawidłowego funkcjonowania i adaptacji
zawodowej na otwartym, bądź wspomaganym
rynku pracy.
Służą temu programy w ramach wyrównywania
szans edukacyjnych, ale podstawą musi być
Profesjonalne działanie na terenie szkoły
zawodowej, która ma optymalne możliwości
pełnej diagnozy ucznia, monitorowania jego
postępów edukacyjnych, preferencji osobistych
i analizy funkcjonowania zawodowego.
Zmierzając do lepszego przygotowania młodzieży
ze specjalnymi potrzebami do życia społecznego
i zawodowego, w procesie edukacji należy
uwzględnić potrzebę współpracy z pracodawcami.

Podsumowanie:
Złożoność problematyki kształcenia
zawodowego uczniów ze specjalnymi potrzebami
edukacyjnymi wynika z wielu przyczyn. By
zmiany mogły przynieść pozytywne efekty w
szkole uczniowie, niezależnie od formy
kształcenia ( szkoła specjalna, integracyjna,
edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej),
realizujący kształcenie powinni mieć możliwość
korzystania z działań dostosowawczych zarówno
w zakresie treści programowych z przedmiotów
ogólnokształcących jak i zawodowych w takim
stopniu, by absolwent mógł przystąpić do
egzaminów zewnętrznych potwierdzających
kwalifikacje zawodowe. Jeżeli możliwe jest
dostosowanie zakresu treści programowych,
form, metod, to przystosowanie egzaminu
zewnętrznego ( poza wydłużeniem czasu
zdawania) nadal jest fikcją.
Przed organizatorami kształcenia zawodowego
i instytucjami włączającymi niepełnosprawnych do
zawodu stoją więc trudne zadania, zwłaszcza w
obecnych warunkach niestabilnego rynku pracy
i coraz nowocześniejszych technologii. Reforma
systemu edukacji nie może zakładać całkowitego
włączenia uczniów z niepełnosprawnościami
w system edukacji ogólnodostępnej, bez
zagwarantowania ochrony. Uczniowie ci winni mieć
możliwość wyboru edukacji ponadgimnazjalnej tj.
zasadniczej szkoły zawodowej ogólnodostępnej lub
specjalnej uwzględniającej w większym stopniu
specyficzne metody i formy pracy z uczniami z
niepełnosprawnością. Ukończenie szkoły daje im
większe szanse na integrację społeczno-zawodową,
w tym usamodzielnienie zawodowe. Przygotowanie
uczniów do wyboru zawodu i jego nauczanie
powinno mieć miejsce w warunkach kształcenia
specjalnego - niezależnie od formy ( włączającej,
integracyjnej czy specjalnej
)
Kształcenie osób
z niepełnosprawnością
Dziękuję za
uwagę

similar documents