Przemoc w rodzinie

Report
Ministerstwo Sprawiedliwości
Przemoc w rodzinie
Działanie prokuratury i orzecznictwo sądów powszechnych
oraz działania Ministerstwa Sprawiedliwości w zakresie
przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
Konferencja „Interwent skuteczny wobec przemocy”
Poznań, dnia 28 listopada 2014 roku
1. Orzecznictwo ogólne.
W 2013 roku w Sądach Rejonowych w Polsce
skazano ogółem:
349.920 (2012 - 397.822, 2011 - 416.637, 2010 - 412.930) osób.
Z tego wymierzono:

74.971


47.014


- kar grzywny (samoistnych) 21,4%
1.635
- kar
1.290
- z warunkowym zawieszeniem wykonania - 2,1 %
ograniczenia wolności 13,4 %
- z warunkowym zawieszeniem wykonania - 2,7 %
227.821 - kar pozbawienia wolności 65,1 %

190.128 - z warunkowym zawieszeniem wykonania. 83,5%
Stosunek procentowy rodzajów kar orzekanych
w Sądach Rejonowych w Polsce w 2013 roku
Kara
ograniczenia
wolności
13%
Grzywna
22%
Kara
pozbawienia
wolności –
zawieszenie
55%
Kara
pozbawienia
wolności –
bezwzględna
10%
Skazani nieprawomocnie w sądach I instancji – za wszystkie
przestępstwa w latach 1999 - 2013
99
22
5007 5158 477833
500000
33
4159
26
3653
400000
13
3150
10
4590
9 0810424996
2
6
4
7
8 1
42
64
4171 4
4058
26
3578
300000
200000
815
2
7
2
0
2
2076
100000
0
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Zakres oddziaływania
wymiaru sprawiedliwości na przemoc w rodzinie
207 kk
Przestępstwa
przemocy wobec
najbliższych
Akty oskarżenia
skierowane do sądu
Wszczęte postępowanie
przygotowawcze
Wszczęta procedura
„Niebieskie Karty”
Szara strefa przemocy niezdiagnozowanej
Efekt „góry lodowej”
2. Orzecznictwo w zakresie art. 207 § 1 kk
1. W 2013 roku w Sądach Rejonowych w Polsce
osądzono z art. 207 § 1 kk ogółem:
14.132 (2012 – 15.245, 2011 - 16.077, 2010 - 16.239) osób.





Z tego:
11.890
403
1.198
634
712
- skazano;
- uniewinniono;
- warunkowo umorzono postępowanie;
- umorzono postępowanie;
- tymczasowo aresztowano.
2. W 2013 roku w Sądach Rejonowych w Polsce
skazano z art. 207 § 1 kk ogółem:
11.890 (2012-12.877, 2011-13.588, 2010-13.569, 2009-14.506) osób.
Z tego wymierzono:

165
- kary grzywny (samoistnych);

473
- kar ograniczenia wolności;

11.250
- kar pozbawienia wolności;

- 1.520 - bezwzględnych;

- 9.730 - z warunkowym zawieszeniem wykonania.
Stosunek procentowy rodzajów kar orzekanych
w Sądach Rejonowych w Polsce z art. 207 § 1 kk
Kara
ograniczenia
wolności
4%
Kara grzywny
1%
Kara
pozbawienia
wolnościzawieszenie
Kara
pozbawienia
wolnościbezwzględna
81%
13%
Skazani nieprawomocnie w sądach I instancji – za
przestępstwo z art. 207 § 1 kk w latach 1999 – 2013
20000
15000
1
71
1
3
50
7
9
8
9
1
6
6
2
1
1
160
9
730
7
0
2
3
3
7
5
9
1
1
13
130 1279 13
36
2
6
5
0
1
5
14
69 3588
5
3
77
1
1
8
2
1
90
8
1
1
10000
5000
0
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Stosunek procentowy wymiaru kary pozbawienia wolności orzekanej
w Sądach Rejonowych w Polsce w 2013 roku z art. 207 § 1 kk
powyżej 1
roku do 2 lat
powyżej 2 lat
do 5 lat
21% (23%) 1% (2%)
1 miesiąc
0%
2 do 5 mies.
6% (7%)
6 mies. do 1
roku
72% (67%)

Z 9.730 skazanych z art. 207 § 1 kk na karę
pozbawienia
wolności
z
warunkowym
zawieszeniem jej wykonania pod dozór kuratora
oddano 7.043 osoby – 72,4% (2012-72,2%, 2011-69,7%, 201067%, 2009-62%) Szacunkowo w danej chwili pod dozorem kuratorów sądowych
przebywa ok.. 25.000-30.000 sprawców przemocy w rodzinie.

Wśród osób pokrzywdzonych przestępstwem z art.
207 § 1 kk było 3.860 małoletnich, 13.220 kobiet
oraz 2.753 mężczyzn.
Osoby pokrzywdzone przestępstwem z art. 207 kk 19.842 osób w 2013 roku
Kobiety
13.229
67% (65%)
Dzieci
3.860
19% (21%)
Mężczyźni
2.753
14% (14%)
3. Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
a) w postępowaniu karnym - na etapie postępowania
przygotowawczego, zatrzymanie przed wszczęciem
postępowania, środki zapobiegawcze w czasie
postępowania karnego;
b) po zakończeniu postępowania karnego – środki karne
lub probacyjne, orzekane w orzeczeniu kończącym;
c) w postępowaniu wykonawczym – środki probacyjne w
trakcie wykonywania kary wolnościowej, zarządzenie
wykonania kary pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem bądź odwołanie warunkowego zwolnienia;
d) w
postępowaniu
cywilnym,
niezależnie
od
postępowania karnego (np. przed wszczęciem
postępowania).
a) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu karnym
Zatrzymanie (nowe podstawy)

art. 15a ustawy o Policji - Funkcjonariusz Policji ma prawo zatrzymania
sprawców przemocy w rodzinie stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla
życia lub zdrowia ludzkiego w trybie określonym w art. 15 (ogólne podstawy
zatrzymania).

art. 244 § 1a kpk - Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli
istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo z użyciem
przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, a zachodzi obawa, że
ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby,
zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi.

art.. 244 § 1b kpk Policja zatrzymuje osobę podejrzaną, jeśli przestępstwo, o
którym mowa w § 1a, zostało popełnione przy użyciu broni palnej, noża
lub innego niebezpiecznego przedmiotu, a zachodzi obawa, że
ponownie popełni ona przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby
wspólnie zamieszkującej, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa
grozi.
a) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu karnym c.d.
Środki zapobiegawcze c.d.

Rodzaje:
Tymczasowe aresztowanie – stosuje wyłącznie sąd (art. 258
kpk) – liczba złożonych wniosków do sądu w sprawach
przemocy w rodzinie 1.753 (2012 – 1.745, 2011 – 2.002, 2010 - 1.800),
liczba uwzględnionych przez sąd - 1.635
(2012 – 1.679, 2011 –
1.895, 2010 - 1.699);



Dozór Policji (art. 275 kpk);
Dozór Policji z obowiązkiem opuszczenia lokalu mieszkalnego
(art. 275 § 3 kpk)
Nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego przez sprawcę
(art. 275a kpk)
a) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu karnym c.d.
Dozór Policji

z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonymi
lub innymi osobami (art. 275 § 2 kpk) - 1.593
(2012 – 1.412, 2011 – 1.280, 2010 - 891)
Dozór Policji z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonym
w latach 2009 - 2013 roku
1500
1280
1412
1593
891
1000
559
500
0
2009
2010
2011
2012
2013
a) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu karnym c.d.
Dozór Policji

oddanie pod dozór w miejsce niezastosowanego
tymczasowego aresztowania, pod warunkiem
opuszczenia lokalu przez sprawcę w wyznaczonym
terminie i określenia przez niego miejsca swojego
pobytu (art. 275 § 3 kpk) - 588 (2012 – 627, 2011 – 505,
2010 – 337, 2009 - 173)
Dozór Policji z obowiązkiem opuszczenia lokalu mieszkalnego
(art. 275 § 3 kpk) w latach 2009 - 2013 roku
1000
900
800
700
505
600
500
200
588
337
400
300
627
173
100
0
2009
2010
2011
2012
2013
a) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu karnym c.d.
Nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego
(275a kpk) przez podejrzanego wspólnie zamieszkującego z
pokrzywdzonym;

przesłanka – uzasadniona obawa, że oskarżony ponownie
popełni przestępstwo z użyciem przemocy, zwłaszcza gdy
popełnieniem takiego przestępstwa groził;

środek ten stosuje się na okres nie dłuższy niż 3 miesięcy
z możliwością przedłużenia przez sąd na dalsze okresy,
nie dłuższe niż 3 miesiące (może być ich więcej niż jeden);

oskarżonemu, na jego wniosek można wskazać miejsce
pobytu w placówkach zapewniających miejsca noclegowe.
a) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu karnym c.d.
Nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego

zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art.
275a kpk) – 1.500 (2012 – 1.241, 2011 - 849,
2010 - 209)
Liczba zastosowanych środków zapobiegawczych w postaci
nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego w latach 2010-2013
1500
1500
1241
849
1000
500
422
209
0
II półrocze
2010
I półrocze 2011
2011
2012
2013
b) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
po zakończeniu postępowania karnego
Środki karne


środki karne orzeka sąd w wyroku kończącym sprawę karną;
środki karne orzeka się w latach od 1 roku do 10, a czasami 15 lat;
niektóre środki karne mogą być połączone z obowiązkiem zgłaszania
się do Policji lub innego organu w określonych odstępach czasu.
Środki probacyjne



środki probacyjne sąd w wyroku kończącym sprawę karną;
środki probacyjne orzeka się w okresie próby w latach od 2 do 5 lat;
przesłanka – orzeczenie w postaci warunkowego zawieszenia
wykonania kary (zwykle kary pozbawienia wolności), ewentualnie
warunkowego umorzenia postępowania.
Zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego w latach 2010-2013
stosowany
przez sąd w wyroku jako środek probacyjny bądź karny
900
748
800
700
592
600
311
500
205
400
296
300
106
200
125
100
26
99
190
2010
2011
0
środek probacyjny
387
437
2012
2013
środek karny
Nakaz opuszczenia lokalu przez sprawcę stosowany przez sąd w
wyroku jako środek probacyjny bądź karny w latach 2009-2013
900
800
703
733
700
600
516
167
288
500
110
400
300
299
197
20
406
200
100
536
197
445
279
0
2009
2010
2011
środek probacyjny
2012
środek karny
2013
Liczba orzeczonych środków probacyjnych
w postaci programów korekcyjno-edukacyjnych
w latach 2009-2013
700
578
600
500
400
253
300
200
296
346
145
100
0
2009
2010
2011
2012
2013
d) Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego
w postępowaniu cywilnym
Zobowiązanie do opuszczenia mieszkania orzekane na






wniosek przez sąd cywilny (niezależnie od postępowania karnego);
uprawnienie do złożenia wniosku przysługuje osobie dotkniętej
przemocą, wspólnie zamieszkującej ze sprawcą – członkiem rodziny
(wpis – 40 zł),
przesłanką jest czynienie szczególnie uciążliwym wspólnego
zamieszkiwania poprzez zachowanie polegające na stosowaniu
przemocy,
termin do rozpoznania sprawy – 1 miesiąc,
wykonalność orzeczenia – z chwilą ogłoszenia,
nowe uregulowania prawne (1046 kpc) – skuteczna egzekucja bez
konieczności zapewnienia pomieszczenia tymczasowego
zmiana orzeczenia możliwa w razie zmiany okoliczności (zmiana lub
uchylenie).
Zobowiązanie do opuszczenia
orzekane na wniosek przez sąd cywilny


mieszkania
w 2012 roku wpłynęły 1.114 (2012 – 730, 2011-197, 2010-353)
wnioski, z czego w co najmniej 387 (2012 – 268, 2011-49, 2010138) żądanie uwzględniono; żądanie oddalono w 118 (2012
– 74, 2011-10, 2010-41) . Reszta spraw pozostawała w toku.
Stosunek spraw, w których żądanie uwzględniono do
spraw załatwionych w 2013 roku wyniósł 44% , czyli
był zbliżony do roku 2012 (43,23%, a w 2011 -46%).
Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 22 lutego 2011 r. w sprawie
standardu podstawowych usług świadczonych przez
specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w
rodzinie, kwalifikacji osób zatrudnionych w tych
ośrodkach,
szczegółowych
kierunków
prowadzenia oddziaływań korekcyjnoedukacyjnych wobec osób stosujących
przemoc w rodzinie oraz kwalifikacji osób
prowadzących oddziaływania korekcyjno-edukacyjne
Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne
Cel (§ 4):







Powstrzymanie osoby stosującej przemoc w rodzinie przed dalszym
stosowaniem przemocy;
Rozwijanie umiejętności samokontroli i współżycia w rodzinie;
Kształtowanie umiejętności w zakresie wychowywania dzieci bez
używania przemocy w rodzinie;
Uznania przez osobę stosującą przemoc w rodzinie swojej
odpowiedzialności za stosowanie przemocy;
Zdobycie i poszerzenia wiedzy na temat mechanizmów powstawania
przemocy w rodzinie;
Zdobycie umiejętności komunikowania się i rozwiązywania
konfliktów w rodzinie bez stosowania przemocy;
Uzyskanie informacji o możliwościach podejmowania działań
terapeutycznych.
Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne
Adresaci (§ 5):



osoby skazane za czyny związane ze stosowaniem przemocy w
rodzinie, odbywające karę pozbawienia wolności w zakładach
karnych albo wobec których sąd warunkowo zawiesił
wykonanie kary, zobowiązując je do uczestnictwa w
oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych;
osoby stosujące przemoc w rodzinie, uczestniczące w terapii
leczenia uzależnienia od alkoholu lub narkotyków, lub innych
środków odurzających, substancji psychotropowych albo
środków zastępczych, dla których oddziaływania korekcyjnoedukacyjne mogą stanowić uzupełnienie podstawowej terapii;
osoby, które w wyniku innych okoliczności zgłoszą się do
uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym.
Nowe podstawy do orzekania programów
oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych
a)
Zmiana w Kodeksie karnym (nowelą do ustawy o
przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie – od 1.08.2010
roku) – art. 72 § 1 pkt 6a kk – nałożenie obowiązku
uczestnictwa
skazanego
w
oddziaływaniach
korekcyjno-edukacyjnych bez jego zgody (art. 74 § 1
kk);
b) Zmiana w Kodeksie karnym (nowelą do ustawy o
przeciwdziałaniu narkomanii – od 2.01.2012 roku) – art.
67 § 3 kk) – nałożenie w/w obowiązku przy
warunkowym umorzeniu postępowania.
Liczba orzeczonych środków probacyjnych
w postaci programów korekcyjno-edukacyjnych
w latach 2009-2013
700
578
600
500
400
253
300
200
296
346
145
100
0
2009
2010
2011
2012
2013
Środki izolacji sprawcy od pokrzywdzonego w
postępowaniu wykonawczym

Nowa podstawa dla sądu do zarządzenia wykonania kary
pozbawienia wolności z art. 75 § 1a kk – w razie ponownego
stosowania przez skazanego sprawcę przemocy wobec osoby
najbliższej - w 2012 roku liczba postanowień sądu wyniosła
1.228, z czego zarządzono wykonanie wobec 992 osób (2012
– 1.231, 2011 – 771, 2010 – 70)

Nowa
podstawa
do
odwołania
warunkowego
przedterminowego zwolnienia z art. 160 § 2 kkw – w 2012
roku liczba postanowień sądu wyniosła 144, z czego
zarządzono wykonanie wobec 110 osób (2012 – 148, 2011 –
86, 2010 – 17)
Koniec
Prezentację opracował:
Michał Lewoc – sędzia
Naczelnik Wydziału ds. Przeciwdziałania
Przemocy w Rodzinie
Departament Współpracy Międzynarodowej i Praw Człowieka
Ministerstwo Sprawiedliwości
Al.. Ujazdowskie 11
00-950 Warszawa
telefon: (022) 23-90-675
e-mail: [email protected]

similar documents