Slide 1

Report
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Giriş,
Mikrobiologiya, Epidemiologiya
CH-L06
Bax: 00
1 OCT 14
UNCLASSIFIED
UNCLASSIFIED
Giriş
• F. tularensis patogeni aşağıda qeyd olunanlarda
aşkar olunur:
o Müxtəlif buğumayaqlı və məməlilər
o Su hövzələri daxil olmaqla ətraf mühit mənbələri
• İlk dəfə 1911-ci ildə Kaliforniyanın Tulare əyalətində
yer sincabları arasında infeksiyanın alovlanma
səbəbi kimi aşkar olunmuşdur.
o Pasteurella tularensis adlandırılmışdır.
UNCLASSIFIED
2
UNCLASSIFIED
Giriş
• Daha sonra səciyyəvi xüsusiyyətləri aşkar
olunduqdan sonra Francisella tularensis
adlandırılmışdır.
o Edvard Fransis patogenin epidemiologiyası, kliniki
təzahürləri və mikrobiologiyasını araşdırmışdır.1
• Digər oxşar növlər, habelə 4 alt növ təsvir
olunmuşdur.
1. Francis E. Medicine (Baltimore). 1928;7:411-432
UNCLASSIFIED
3
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Giriş
• İnsan xəstəliyi olub, infeksiyanın mənbəyi ətraf
mühit/heyvan/buğumayaqlılar ola bilər
• Tez-tez rast gələn sinonimlər
o ABŞ-da: “dovşan qızdırması” və ya “maral milçəyi qızdırması”
o Rusiyada: “ondatra ovlayanların xəstəliyi”
o Yaponiyada: “vəhşi dovşan xəstəliyi” və ya “Ohara xəstəliyi”
UNCLASSIFIED
4
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Giriş
• Ətraf mühitdə davamlıdır
• Təbii infeksiyalar əsasən aşağıdakı yollarla
yayılır:
o Aerozollaşma
o Xəstə heyvanla, eləcə də, heyvan cəsədləri ilə
birbaşa təmas nəticəsində
o Çirklənmiş qida və su vasitəsilə
o Buğumayaqlıların sancması nəticəsində
o Heyvanların dişləməsi/cırmaqlaması nəticəsində
• İnsandan insana keçmir
UNCLASSIFIED
5
UNCLASSIFIED
F. Tularensis : Mikrobiologiya
• Qram-mənfi Francisella tularensis kokkobasili
• Ölçüsü çox kiçikdir (0.2-0.7 µm)
• Zəif boyanır
• Aerob, hərəkətsiz, kapsulsuz, spor əmələ gətirmir
UNCLASSIFIED
6
UNCLASSIFIED
F. Tularensis : Mikrobioloigya
• ƏKSƏR F. tularensis ştammlarının inkişafı üçün sistein
maddəsi tələb olunur
o Novicida alt növü üçün sistein tələb olunmur
o Standart bərk/duru mühitlərdə yetişmir
o Sistein əlavə olunmuş və ya sistein tərkibli mühitlərə buferləşmiş
ağac kömür-mayası, modifikasiya olunmuş Tayer-Martin mühiti, əksər
şokolad aqarları və s. daxildir
• Koloniyaların əmələ gəlməsi üçün 2-5 gün tələb olunur
• Qram üsulu ilə boyanmada adətən pleomorfik xarakter
daşıyır
o Loqarifmik artım fazasında ikiqütblü boyanma nəticəsində çubuqşəkilli olurlar
UNCLASSIFIED
7
UNCLASSIFIED
F. tularensis: Qram üsulu ilə boyama
UNCLASSIFIED
8
UNCLASSIFIED
Francisella tularensis törədicisinin alt
növləri
• Coğrafi yayılması, insanlarda və heyvanlarda
virulentliyi baxımından Francisella tularensis
törədicisinin fərqlənən dörd alt növü vardır.
o Tularensis alt növü (A növü)
o Holarctica alt növü (B növü)
o Mediasiatica alt növü
o Novicida alt növü
UNCLASSIFIED
9
UNCLASSIFIED
Francisella tularensis törədicisinin alt
növləri
• Tularensis alt növü (A növü)
o 4 növ içində ən yüksək virulentliyə malikdir
o ABŞ-da üstünlük təşkil edir
o Son məlumatlara əsasən Avropada da aşkarlanıb1
o Əlavə olaraq 2 alt növə bölünməsi təklif olunur2
 A1 yarımtipi: Mərkəzi Amerika
 A2 yarımtipi: Qərbi Amerika
1. Gurycova D. Eur J Epidemiol. 1998;14:797-802
2. Farlow J et al. Emerg Infect Dis. 2005;11:1835-1841.
UNCLASSIFIED
10
UNCLASSIFIED
Francisella tularensis törədicisinin alt
növləri
• Holartica alt növü (B növü)
o Bütün şimal yarımkürəsində aşkar
olunmuşdur
o Avropada xəstəliyin törədicisi və üstünlük
təşkil edən alt növ
UNCLASSIFIED
11
UNCLASSIFIED
F. Tularensis : İnsanlarda rast gəlinən
xəstəlik
• A növü
• B növü
o Biovar tularensis
o Biovar holarctica
o Yüksək virulentlidir
o Daha az virulentlidir
o Müalicə olunmadıqda
10% ölüm ilə
nəticələnə bilər
o Müalicə olunmadıqda
1% ölüm ilə nəticələnə
bilər
o Dovşanlar, gənələr və
marallar
o Taxıl siçanları,
desmanlar, ondatralar
və ağcaqanadlar
o Şimali Amerika
o Avropa, Asiya və Şimali
Amerika
UNCLASSIFIED
12
Francisella tularensis törədicisinin
alt növləri
UNCLASSIFIED
• Mediasiatica alt növü
o Keçmiş Sovet İttifaqının Mərkəzi Asiya
respublikalarında aşkar edilmişdir
o F. tularensis törədicisinin tularensis alt növü ilə
müqayisədə dovşanlarda daha az virulentlidir1
o İnsanlar arasında xəstəliyin qeyd alınması
naməlumdur
• Novicida alt növü
o Nadir hallarda insanlarda xəstəliyə səbəb ola bilər2
1. Sandstrom G et al. J Clin Microbiol 1992;26:291-299
2. Hollis DG et al. J Clin Microbiol 1989;27:1601-1608.
UNCLASSIFIED
13
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Epidemiologiyası
• Keçmişdə böyük epidemiyalara səbəb olmuşdur
o Alman qoşunları Stalinqradı mühasirəyə
alarkən xəstəliyin ağciyər forması hallarına
rast gəlinmişdir (II Dünya Müharibəsi)
o İsveçdə 1967-ci ilin qışında xəstəliyin
ağciyər forması hallarına rast gəlinmişdir
• Ən son alovlanma ABŞ-ın Massaçusets ştatında
otluqda işləyən işçilər arasında baş vermişdir (15
xəstəlik halı)
UNCLASSIFIED
14
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Epidemiologiyası
• Massaçusets
alovlanmasında
simptomların
təzahüründən əvvəl çəmənliyə qulluq edən və ya
ot biçən işçilər tulyaremiyaya yoluxmanın yüksək
əhəmiyyətli risk faktorlarını təşkil edirdilər.1
• Digər insanlar ilə müqayisədə otları təmizləyən
insanlarda
F.tularensis
törədicisinə
qarşı
əkscisimlərin yüksək prevalentliyi müşahidə
olunmuşdur.1
1. Feldman KA. Emerg Infect Dis. 2003;9:350-354.
UNCLASSIFIED
15
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Epidemiologiyası
• Su vasitəsilə yayılan infeksiya mənbə
nümunələri
o Bolqarıstan1
 Xəstəliyin ağız-udlaq formasına səbəb olan çirklənmiş
su və ya qida maddələrinin qəbulu
o İtaliya2
 1982-ci ildə bir kənddə 49 xəstələnmə halı
1.
Christova I et al. Scand J Infect Dis. 2004;36:785-789
2.
Greco D et al. Eur J Epidemiol. 1987;3:35-38.
UNCLASSIFIED
16
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Epidmeiologiyası
• Su vasitəsilə yayılan infeksiya mənbə
nümunələri
o Türkiyə1
 Təxminən 10 il ərzində 205 xəstələnmə halı
o İspaniya2
 Çaydan tutulan xərçəng ilə əlaqədar 19 xəstəlik halı
1.
Elvaci S et al. Eur J Epidemiol. 2000;16:271-276.
2.
Anda P et al. Emerg Infect Dis. 2001;7:575-582.
UNCLASSIFIED
17
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Epidemiologiyası
• Suda yaşama
o F. tularensis törədicisi Acanthamoeba castellanii
kimi protozoanlarda yaşaya bilər.1
• Su ehtiyatının xlorlanması F. tularensis
infeksiyasının olması ehtimalının qarşısını
ala bilər.
1. Abd H et al. Appl Environ Microbiol. 2003:69: 600-606
UNCLASSIFIED
18
UNCLASSIFIED
Azərbaycanda Tulyaremiyanın
Seroprevalentliyi
Danielle V. Clark, Afrail Ismailov, Esmiralda Seyidova, Ayten Hajiyeva, Sevinj Bakhishova, Huseyn Hajiyev, Tahir Nuriyev,
Saleh Piraliyev, Sadigulla Bagirov, Afag Aslanova, Amanda K. Debes, Maqsud Qasimov, and Matthew J. Hepburn.
Vector-Borne and Zoonotic Diseases. July 2012, 12(7): 558-563. doi:10.1089/vbz.2010.0081.
UNCLASSIFIED
19
UNCLASSIFIED
Bütün dünyada tulyaremiyanın yayılması
• Tulyaremiya 30°və 71°en dairələri arasında
yerləşən bölgələrdə endemik xarakter daşıyır
o Şimali Amerika, Avropa, Rusiya, Mərkəzi Asiya, Çin və
Yaponiya
• ABŞ-dan başqa xəstəliyin rastgəlmə tezliyi
Skandinaviya ölkələrində və Rusiyada daha
yüksəkdir
UNCLASSIFIED
20
UNCLASSIFIED
Suallar?
ABŞ Dövlət Tibb Kitabxanasının arxivindən
UNCLASSIFIED
21
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Kliniki
Təzahürləri və Müalicəsi
CH-L07
Bax: 00
1 OCT 14
UNCLASSIFIED
UNCLASSIFIED
Məqsədlər
• Tulyaremiyanın tarixini öyrənmək
• Tulyaremiyanın epidemiologiyasını təsvir etmək
• Tulyaremiyanın əsas kliniki əlamətlərini
müəyyənləşdirmək
• Tulyaremiyanın müalicəsi, qarşısının alınması
və nəzarət tədbirləri haqqında məlumat vermək
UNCLASSIFIED
23
UNCLASSIFIED
F. tularensis törədicisinin xüsusiyyətləri
• Az miqdarda inokulyatın olması infeksiyaya
səbəb ola bilər
o 10-50 mikroorqanizm infeksiyaya səbəb ola bilər
 1950-ci illərdə tədqiqata cəlb olunan insanlardan əldə edilən
nəticələr bunu sübut edir
• Nadir hallarda infeksiyanın ildırımvari formasına
səbəb olur
o Proqressiv infeksiya sonda ölümlə nəticələnə bilər
1. Dennis DT et al. JAMA 2001;28:2763-2773
UNCLASSIFIED
24
UNCLASSIFIED
Hüceyrədaxili patogen
• Hüceyrənin daxilindən kənarda yaşamaq
qabiliyyəti yoxdur
• Makrofaq hədəf hüceyrədir
o Makrofaqlar və törəmələr bütün orqanizmdə olur və
patogenlərə qarşı ilkin (təbii) immun reaksiyanın bir
hissəini təşkil edirlər.
o İlkin aktivlik patogenlərin faqositozunu təşkil edir
 Patogenin məhv edilməsi
 Sitokinin yaranmasına şərait yaradır və iltihaba səbəb olur
 T-şəkilli hüceyrələrdə antigenin təzahürü
UNCLASSIFIED
25
UNCLASSIFIED
Təbii Ötürülmə
Dişləmə/
sancma
Keçirici gənələr,
sancan milçəklər, ağcaqanadlar
Xora-bubon
Francisella
tularensis
Enzootik və epizootik heyvan rezervuarları:
Dovşanlar, desmanlar, taxıl siçanları və s.
Bubon
26
UNCLASSIFIED
UNCLASSIFIED
Təbii Ötürülmə
Xora-bubon
Birbaşa
təmas
Enzootik və epizootik
heyvan rezervuarları:
Dovşanlar, desmanlar, taxıl
siçanları və s.
Aerozol və ya
hematogen
yolla yayılma
Anginoz
Qidanın
qəbulu
Ağız-udlaq
Ağciyər yolu
Su mənbələri
də nəzərə
alınmalıdır
Təmas və
ya aerozol
UNCLASSIFIED
Göz-qlandulyar
27
UNCLASSIFIED
Tulyarmeiyanın növləri
• Xora-bubon/bubon
•
Anginoz-bubon
•
Göz-bubon
•
Ağ ciyər
•
Tifoid /Septik
UNCLASSIFIED
28
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın xora-bubon forması
UNCLASSIFIED
29
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın xora-bubon/bubon
forması
Yoluxma
İnkubasiya dövrü
İlkin Mənzərə
 İnokulyasiya nahiyəsində dərinin lokal ağrılı yarası
(yalnız xora-bubon formaya aiddir)
 Hərarətin qəfildən qalxması
 Zəif regional limfadenopatiya
 Halsızlıq, üşütmə, baş ağrısı artralgiya, və mialgiya
3 - 7 gün
Ağırlaşmalar
 İkincili pnevmoniya
 Digər orqanların zədələnməsi
 Zədələnmiş limfa düyünlərinin zədərlənməsi
 Sepsis
 Əsasən A tipinin alt növləri ilə müşayiət olunan
ölüm halları
UNCLASSIFIED
30
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın xora-bubon/bubon
forması
• Xora-bubon forması
o Ən geniş yayılmış formasıdır
 Təbii baş verən halların 45-85% t. edir
o İnfeksiyanın daxil olduğu yerdə xoralı yaraların
əmələ gəlməsi
o Nahiyədə irinli limfa düyünlərinin böyüməsi
• Bubon forması
o Təbii baş verən halların 10-25% təş. edir
o Limfadenopatiya
o Dəridə xoralar müşayiət olunmur
UNCLASSIFIED
31
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın xora-bubon/bubon
forması
Xora-bubon
Bubon
UNCLASSIFIED
32
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqnoz: Tulyaremiyanın
xora-bubon/bubon forması
• Qarayara
• «Pişik cırmağı» xəstəliyi (Bartonella infeksiyaları)
• Dərinin göbələk infeksiyaları (sporotrixoz,
histoplasmoz və s.)
• Dəri leyşmaniozu
• Limfadenopatiya sindromları (limfoma, sarkoidoz və
s.)
• Qeyri-yoluxucu hallar (qanqrenli piodermiya, piogen
qranuloma)
UNCLASSIFIED
33
Diferensial diaqnoz: tulyaremiyanın xorabubon/bubon forması
UNCLASSIFIED
• Qeyri-vərəm mikobakteriyaları
• Taun
• Piogen bakterial infeksiya
• Siçovul dişləməsindən törənən qızdırma
• Cinsi yolla keçən xəstəliklər (şankroid, sadə
herpes virusu(SHV), limfoqranuloma
venerum(LGV), sifilis)
• Toksoplazmoz
• Vərəm
UNCLASSIFIED
34
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın növləri
• Xora-bubon/bubon
•
Anginoz-bubon
•
Göz-bubon
•
Ağ ciyər
•
Tifoid / Septik
UNCLASSIFIED
35
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın anginoz-bubon forması
İnfeksiya
yoluxucu aerozollar
vasitəsilə və ya daxilə
qəbul nəticəsində
İnkubasiya dövrü
İlkin Mənzərə
 Hərarətin qəflətən qalxması, üşütmə, halsızlıq, baş
ağrısı, mialgiya və artralgiya
 Şiddətli boğaz ağrısı
 Ekssudativ faringit və ya tonzilit
 Udlaqda xoralar
 Servikal (boyun) limfadenopatiya
 Stomatit (daha az rast gəlinir)
3 -7 gün
Ağırlaşmalar
 Zədələnmiş limfa düyünlərinin irinləməsi
 Sepsis
 Digər orqanların zədələnməsi
 Sinus (boşluq) traktının əmələ gəlməsi
 Dərinin irinləməsi
 Müvafiq antibiotiklərdən istifadəyə görə ölüm
hallarına nadir olaraq rast gəlinir; ölüm halları adətən
A tipinin alt növləri ilə müşayiət olunur.
 Tam sağalma bir neçə ay davam edə bilər
UNCLASSIFIED
36
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın anginoz-bubon forması
• İnfeksion doza: ~1 x 108
miqdarda orqanizmlərin daxilə
qəbulu
• Təbii olaraq baş verən halların
5%-dən çoxunu təşkil edir
• Əlamətlərə uyğun gəlməyən
boğaz ağrısı
• Kəskin, ekssudativ tonzilit
• Servikal (boyun) adenit
UNCLASSIFIED
37
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqmoz: Tulyaremiyanın
anginoz-bubon forması
• Adenovirus
• Arxanobakterium
• Difteriya
• Ağız-udlaq süzənəyi
• Yoluxucu mononukleoz sindromları (Epşteyn-Bar
Virusu (EBV), sitemeqalovirus, İİV, toksoplazmoz
və s.)
• Streptokok faringiti
UNCLASSIFIED
38
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın növləri
• Xora-bubon/bubon
•
Anginoz-bubon
•
Göz-bubon
•
Ağ ciyər
•
Tifoid / Septik
UNCLASSIFIED
39
UNCLASSIFIED
Okuloglandular Tulyaremia
Yoluxma
Yoluxucu aerozollar
vasitəsilə
İnkubasiya
dövrü
3 - 7 gün
İlkin Mənzərə
 Çoxsaylı ağrılı, sarı rəngə malik konyuktival
düyünlər
 Konyuktival xoralar
 Zədələnmiş göz ətrafında periorbital və üz ödemi
 Son dərəcə zəif regional adenopatiya
 Hərarət, üşütmə, halsızlıq, iştahsızlıq
 Parino sindromunun mümkünlüyü: birtərəfli
qranulomatoz konyuktivit və böyümüş qulaq seyvanı
önü limfa düyünləri
Ağırlaşmalar
 Zədələnmiş limfa düyünlərinin irinləməsi
 Sepsis
 Digər orqanların zədələnməsi
 Müvafiq antibiotik müalicəsi nəticəsində nadir
hallarda ölüm hallarının baş verməsi
UNCLASSIFIED
40
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın göz-bubon forması
• Göz-bubon forması
o Təbii baş verən halların
5%-dən çoxunu təşkil edir
o Çoxsaylı ağrılı, sarı rəngdə
konyuktival düyünlər
o Konyuktival xoraların
mümkünlüyü
o Zədələnmiş göz ətrafında
üz ödemi
UNCLASSIFIED
41
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqnoz: Tulyaremiyanın
göz-bubon forması
• Adenovirus
• «Pişik cırmağı» xəstəliyi (Bartonella infeksiyaları)
• Sadə herpes virusu
• Sifilis
• Konyuktivit
o Allergik
o Bakterial
o Viruslu
UNCLASSIFIED
42
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın göz-bubon forması
(Arch Ophthalmol. 1999;117:132-133)
UNCLASSIFIED
43
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın növləri
• Xora-bubon/bubon
•
Anginoz-bubon
•
Göz-bubon
•
Ağ ciyər
•
Tifoid / Septik
UNCLASSIFIED
44
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın ağciyər forması
Yoluxma
yoluxucu aerozollar
vasitəsilə və ya ikincili
hematogen yayılma
İnkubasiya
dövrü
İlkin Mənzərə
 Hərarətin qəflətən yüksəlməsi, quru öskürək
 Mialgiya (adətən aşağı bel nahiyəsində)
 Ürəkbulanma, qusma və ishalın olma ehtimalı
 Nəbz ilə hərarətin uyğunsuzluğu
 Sürətlə inkişaf etməsi və ənənəvi antibiotik
müalicəsinə reaksiya verməməsi
3 - 7 gün
Ağırlaşmalar
 Ağciyər absesi və ya bədən boşluqlarda yaraların
müşahidə olunması
 Böyüklərdə tənəffüs çatışmazlığı sindromu
 Sepsis və sistematik iltihabi reaksiya
 Meningit
 Perikardit
UNCLASSIFIED
45
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın ağciyər forması
• İnfeksion doza
o İnfeksiyanın törənməsi üçün 10-50 miqdarda
orqanizmin tənəffüs yollarına qəbul kifayət edə
bilər
o 1950-ci illərdə insanlarda müşahidə olunan
yoluxmanın tədqiq edilməsi bunu təsdiqləmişdir1
o Laboratoriyada infeksiyaya yoluxma riski çox
yüksəkdir
1. Saslaw S et al. Arch Intern Med 1961; 107:689-701.
UNCLASSIFIED
46
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın ağciyər forması
• Tulyaremiyanın ilkin ağciyər forması təbii baş
verən halların 5%-ni təşkil edir.
• Daha ağır və ölümlə nəticələnə bilən formadır
• Müalicəyə tabe olmayan və insanlar arasında
rast gəlinən pnevmoniya
• Tulyaremiyanın bütün kliniki formalarının
ehtimal olunan ağırlaşması
• Təbii yolla yoluxmuş insanların yarıdan
çoxunda ağciyərlərin zədələnməsi də baş verir
• Adətən quru öskürəyin müşahidə olunması
• Nəbzlə temperaturun uyğunsuzluğu
UNCLASSIFIED
47
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqnoz: tulyaremiyanın
ağciyər forması
• İnsanlar arasında rast gəlinən pnevmonia (virus
və ya bakteriya mənşəli)
o Chlamydia pneumoniae
o Legionella növləri
o Mycoplasma pneumoniae
• Göbələk infeksiyaları (histoplazmoz, blastomikoz)
• Qeyri-infeksion səbəblər (ağciyər ödemi,
ağciyərlərin parenximatoz xəstəlikləri və s.)
• Psittakoz
• Ku qızdırması (Coxiella burnetii )
• Vərəm
UNCLASSIFIED
48
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın növləri
• Xora-bubon/bubon
•
Anginoz-bubon
•
Göz-bubon
•
Ağ ciyər
•
Tifoid / Septik
UNCLASSIFIED
49
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın tifoid/septik növləri
• Tulyaremiyanın tifoid forması
o Sistemli şikayətlər
 Hərarət
 Yorğunluq
 Halsızlıq
o Günlərlə və aylarda davam edən xroniki simptomlar
o Spesifik simptomların olmaması səbəbindən
diaqnozun qoyulmasında çətinlik
o Xəstələrdə dəri xorası və limfadenopatiya rast
gəlinmir
UNCLASSIFIED
50
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın tifoid formasının
diferensial diaqnozu
• Brucella infeksiyası
• Yayılmış mikobakterial infeksiya
• Endokardit (infeksion və ya qeyri-infeksion)
• Göbələk infeksiyaları
• Malyariya
• Qeyri-infeksion mənşəli Naməlum Etiologiyalı
Qızdırmalar
• Rikketsial infeksiyalar
• Qarın yatalağı
UNCLASSIFIED
51
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın tifoid/septik formaları
• Tulyaremiyanın septik forması
o İnfeksiyanın müxtəlif formalarının tez-tez rast
gəlinən son mərhələsi.
o Sepsis nişanələri, hərarət, aşağı qan təzyiqi,
huşun pozulması, orqanların zədələnməsi
o Pasiyentlərdə adətən tulyaremiyanın başqa
formaları müşahidə olunur, lakin nadir
hallarda septik forma təzahür olunur
UNCLASSIFIED
52
UNCLASSIFIED
Əsas Kliniki Suallar
• Xora-bubon forması:
o Ağrılı nekrotik dəri yaraları böyümüş və zəif regional
limfa düyünləri ilə müşayiət olunur?
• Bubon forması:
o Regional limfadenopatiya dəri yaraları ilə müşahidə
olunur?
UNCLASSIFIED
53
UNCLASSIFIED
Əsas Kliniki Suallar
• Göz-bubon forması:
o Gözün ətrafında aydın görünən ödem, eləcə də, ağrılı
və böyümüş regional limfa düyünləri varmı?
o Çoxsaylı ağrılı sarı rəngdə konyunktival düyünlər və/və
ya konyunktival xoralar müşahidə olunur?
•
Anginoz-bubon forması:
o Udlaq, badamcıqlar və yumşaq damağın xoraları ilə
müşayiət olunan ekssudativ faringit və ya tonzilit
müşahidə olunur?
UNCLASSIFIED
54
UNCLASSIFIED
Əsas Kliniki Suallar
• Ağciyər forması:
o Xəstədə qanqusma və ya qanlı bəlğəm müşahidə
olunur?
o Əvvəllər sağlam olmuş insanlarda xəstəliyin
etiologiyası məlum olmayan gözlənilməz, ağır
pnevmoniya müşahidə olunur?
UNCLASSIFIED
55
UNCLASSIFIED
İnfeksiyaya nəzarət
• İnsandan insana keçmir
• Standart ehtiyat tədbirləri
• Əsas yoluxma təhlükəsi olan yollar
o Qida və suyun qəbulu ilə
o Tənəffüs yolları vasitəsilə
o Dəri və ya göz vasitəsilə
o Təsadüfi parenteral (həzm kanalından kənar)
yolla keçmə
UNCLASSIFIED
56
UNCLASSIFIED
Qarşısının alınması
Təbiətdə tulyaremiyaya nəzarət edilməsi məqsədəuyğun
deyil və onun uğurlu olması ehtimal edilmir
o İnsanlarda xəstəliyin qarşısının alınması ən böyük profilaktik
tədbirdir
 Xəstə və ölü heyvanlardan uzaq durmaq haqqında maarifləndirmə
 Həşəratlara qarşı vasitələrin istifadəsi
 Gənələri dərhal dəridən təmizləmək
 Yalnız təmiz içməli sudan istifadə etmək
 Vəhşi heyvanların ətini müvafiq qaydada bişirmək
o Tulayremiya peyvəndləri
 Rusiya istehsalı diri vaksin
 ABŞ-da tədqiq edilən diri vaksin
UNCLASSIFIED
57
UNCLASSIFIED
Müalicə prinsipləri
• Antibiotiklərlə tulyaremiyanın uğurlu müalicəsi əldə
edilə bilər
o Müalicə alan 881 xəstə arasında ölüm göstəricisi 1-2.5%
təşkil edir
o Aşağıda qeyd olunanlar xəstələrdə xəstəliyin
ağırlaşmasına səbəb olur
 Şəkər xəstəliyi
 İmmunitetin zəif olması
o Xəstəliyin təkrarlanması
 Bakteriostatik preparatlarla müalicə zamanı xəstəliyin
təkrarlanması 10% təşkil edir
1. Evans ME et al. Medicine (Baltimore), 1985; 64:251-269.
UNCLASSIFIED
58
UNCLASSIFIED
Müalicə prinsipləri
• Geniş istifadə olunan antibiotiklər
 Aminoqlikozidlər
 Florxinolonlar
 Tetrasiklin
o Simptomatik müalicə
o Yoluxma sonrası profilaktika
 Xəstədə yoluxma hallarında simptomlar meydana gəlməzdən
əvvəl antibiotik müalicəsinin tətbiqi.
1. Dennis DT. JAMA 2001.
UNCLASSIFIED
59
UNCLASSIFIED
Müalicə prinsipləri
• Tətbiq olunmamalı antibiotiklər
o F. tularensis Qram-mənfi patogendir
 Qram-mənfi orqanizmlərə qarşı təsiri olmayan antibiotiklər
istifadə olunmamalıdır.
o Sefalosporinlər F.tularensis patogeninə təsir etmir.
o Digər β-laktam antibiotikləri (penisilin tərkibli
antibiotiklər) müxtəlif təsirlərə malikdir.
 Digər antibiotiklərin seçilməsinə üstünlük verilir.
UNCLASSIFIED
60
UNCLASSIFIED
F. tularensis: Dekontaminasiya
• Səthlərin dekontaminasiyası üçün
standart stasionar dezinfeksiyaedici
vasitələri tətbiq olunur
o 0.1% natrium hipoxlorit məhlulu
 1:10 nisbətində məişət ağardıcı məhlulu
 Saxlama müddəti: 10 dəqiqə
o Daha sonra 70% etil spirti tətbiq olunur
 Ağardıcı məhlulun istifadəsindən sonra
 Ətraflı təmizlənmə
 Ağardıcının aşındırıcı təsirini azaldır
UNCLASSIFIED
61
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən
Tulyaremiya haqqında
verilən Xəstəlik Hadisəsi Təyinləri
UNCLASSIFIED
62
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın xora-bubon forması
• Şübhəli hal: Xəstədə > 38oC hərarət VƏ aşağıdakı
əlamətlərdən ən azı biri olarsa :
o Bubonların (limfadenit) rast gəldiyi bir və ya bir neçə
periferik limfa düyünləri qruplarının palpasiyası zamanı
onların böyüməsinin müşahidə olunması, az ağrılı ,
yumşaq və hərəkətli olması
o Törədicinin orqanizmə daxil olduğu dəri nahiyəsində ilkin
olaraq ağrılı papula əmələ gəlir və bu sonradan pustulaya
və xoraya çevrilir.
UNCLASSIFIED
63
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın göz-bubon forması
Şübhəli hal: Xəstədə aşağıdakı əlamətlər
olarsa:
o >38°C hərarət
o Konyuktivada papula, pustula və ya xora, ağır gedişli
konyuktivit, birtərəfli periorbital və ya üz ödemi
o Qulaq seyvanönü və ya çənəaltı və ya boyun (servikal)
limfa vəzilərinin adenopatiyası
UNCLASSIFIED
64
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın anginoz-bubon forması
Şübhəli hal: Xəstədə aşağıdakı əlamətlər olarsa
o Kəskin xəstəlik və > 38oC hərarət
o Birtərəfli ağır xoralı-nekrotik tonzillit
o Boyun (və ya çənəaltı) nahiyəsində ağrılı limfadenit
UNCLASSIFIED
65
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın ağ ciyər forması
Şübhəli hal: > 38oC hərarət ilə müşayiət olunan
kəskin ağır respirator xəstəlik, septik şok
əlamətləri və aşağıdakı əlamətlərdən ən azı 4-ü:
o
o
o
o
o
o
o
Öskürək
Plevral ağrılar
Qanlı bəlğəm
Ağ ciyər ödemi
Yayılmış damardaxili laxtalanma
Dərialtı emfizema
Rentgen müayinəsində ağ ciyərdə infiltratlar
UNCLASSIFIED
66
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın mədə-bağırsaq forması
Şübhəli hal: > 38oC hərarət ilə müşayiət olunan,
naməlum etiologiyalı kəskin xəstəlik və
aşağıdakılardan ən azı 3-ü:
 Qarın nahiyəsində güclü ağrılar
 Hepatomeqaliya
 Splenomeqaliya
 Mezenterial limfa düyünləri nahiyəsində
(sağ qalça nahiyəsi) güclü ağrılar
UNCLASSIFIED
67
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın bütün formaları
Ehtimal olunan hal: Şübhəli halın təyininə uyğun gəlir VƏ
aşağıdakılardan ən azı biri:
 İlkin simptomlar üzə çıxmağa başlamazdan əvvəl 2 həftə ərzində
tulyaremiyanın təbii ocağı hesab edilən əraziyə səfər və aşağıdakılardan biri
- Yaxşı bişməmiş ətlə qidalanma
- Təbii su mənbəyi və ya quyulardan, yaxud digər açıq su mənbələrindən
qaynadılmamış suyun içilməsi
- Gənə və ya digər qansoran ektoparazitlərin dişləməsi
- Ovlanmış vəhşi heyvanların kəsilməsi və/ya dərisinin soyulması
- Tulyaremiyanın məlum mənbələri sayılan heyvanlarla təmas
 Təsdiq olunmuş tulyaremiya hadisəsi ilə epidemioloji əlaqə
 Tulyaremiya törədicisi ilə yoluxmaya şübhəli olan materiallarla təmasda olan
laboratoriya işçiləri
UNCLASSIFIED
68
UNCLASSIFIED
SN tərəfindən verilən Xəstəlik
Hadisəsinin Təyini
Tulyaremiyanın bütün formaları
o Təsdiq olunmuş hal: Laborator testlərin müsbət
nəticələri (seroloji, bakterioloji, PZR)
UNCLASSIFIED
69
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyadan şübhələnirsinizsə…
1)
2)
3)
Öz rayon Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzində
TTACT patogenləri üzrə cavabden epidemioloqa
məlumat verin
Rayon Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi xəstəlik halı
haqqında müvafiq məlumat formalarının doldurulması,
laboratoriya üçün nümunələrin götürülməsi,
qablaşdırılması və daşınmasında köməklik edəcək.
Təsdiqləyici nümunələrin aparılması üçün daha sonra
nümunələr rayon Gigiyena və Epidemiologiya
Mərkəzinə göndəriləcək.
UNCLASSIFIED
70
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya haqqqında icmal
• Kliniki təzahürlərin geniş müxtəlifliyi
• Müxtəlif təzahürlərin başa düşülməsi daha effektiv
diaqnoz və müalicənin tətbiqinə şərait yaradacaq
• İnfeksiyanın müalicəsindən sonra sıx şəkildə
nəzarətdə saxlanılması vacibdir, müalicədən sonra
xəstəliyin təkrarlanması baş verə bilər
• Xəstəlik hadisəsinin təyinləri yararlıdır – halbuki,
xəstəlik müxtəlif formalara malikdir – xəstəliyin
tarixçəsi, kliniki mühakimə əsas hesab olunur
UNCLASSIFIED
71
UNCLASSIFIED
Tulyaremiyanın Diaqnostikası
CH-L08
Bax: 00
1 OCT 14
UNCLASSIFIED
UNCLASSIFIED
Mündəricat
• Nümunələr
• Kultura
• Serologiya
• PZR
• Nəticələr
UNCLASSIFIED
73
UNCLASSIFIED
Nümunələr
• Müvafiq nümunələrin toplanıb laboratoriyaya dərhal
göndərilməsi çox vacibdir
o Tulyaremiyanın törədicisini kliniki nümunələrdən
yetişdirmək çətindir
 Saxlanılma və ləngimədən daşınması üçün vaxt tələb olunur
 Kultura üçün götürülmüş nümunələrin artıb çoxalması üçün uzun
müddət tələb olunur
 Müvafiq mühit tələb olunur
UNCLASSIFIED
74
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Nümunələrin Növü
Ağciyər
Anginoz-bubon
Göz-bubon
Xorabubon/bubon
Qan, zərdab, respirator ifrazatlar
və ya bəlğəm
Qan, zərdab, respirator
ifrazatlar və ya bəlğəm
Qan, zərdab, göz yaxması
Qan, zərdab; biopsiya (xoradan
götürülmüş toxuma) və ya
yaradan götürülmüş yaxma
UNCLASSIFIED
75
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Laboratoriya Nümunələri
• Qan
o Antibiotik müalicəsindən əvvəl toplanılmalıdır
o Qan kulturası 37°C temperaturda daşınmalıdır
• Zərdab
o Antibiotik müalicəsindən əvvəl toplanılmalıdır
o İlkin və sağalma dövrü arasında
 Ən azı 14 gün fərq ilə
o 4°C temperaturda saxlanılmalı və daşınılmalıdır
o Filtr kağızı üzərinə hopdurulmuş plazma və təmiz qan
qəbul olunan alternativdir
UNCLASSIFIED
76
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Laboraoriya Nümunələri
• Respirator ifrazatlar
o Simptomun başlamasından 72 saat ərzində 20 ml
miqdarda nümunə toplanmalıdır
o Soyudulmuş halda daşınmalıdır (4°C)
• Toxumalar
o Limfa düyünləri, xora
o Steril qaba yerləşdirilməlidir
o Bir neçə damcı steril fizioloji məhlul əlavə edilməlidir
o Otaq temperaturunda daşınmalıdır
o Əgər daşınma/emalda ləngimə olarsa, dondurulmalıdır
(4°C)
UNCLASSIFIED
77
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya: Laboratoriya Nümunələri
• Aspiratlar
o Transtorakal ağciyər, plevral maye, limfa düyünü
o Otaq temperaturunda daşınmalıdır
o Əgər daşınma/emalda ləngimə olarsa, nümunə
dondurulmalıdır
• Yaxmalar
o Nümunə yaranın kənarından və ya gözdən götürülməlidir
o Yaxma yenidən daşıyıcı bağlamaya yerləşdirilməli və
bağlamanın içərisi mühitlə nəmləndirilməlidir.
o 2 saatdan az müddət ərzində otaq temperaturunda
daşınmalıdır.
o Əgər daşınma/emalda ləngimə olarasa, nümunəni
dondurulmalıdır
UNCLASSIFIED
78
UNCLASSIFIED
Kultura
• Mütəmadi olaraq tətbiq olunan kultura metodları
ilə F. tularensis törədicisinin yetişdirilməsi çətindir
o Yetişdirilməsi üçün mühitdə sistein olmalıdır
o 35°C temperaturda 5% CO2 mühitində optimal artım
• Kultura antibiotiklərə həssaslığı yoxlamaq üçün
yeganə diaqnostik metod hesab olunur
UNCLASSIFIED
79
UNCLASSIFIED
Kultura: Laboratoriyada yetişdirilməsi
Yetişdirilməsi üçün sistein (və ya digər sulfhidril qruplar1)
tələb olunur.
• Mümkün mühit növlərinin seçilməsi
o Qanlı sisteinli aqar
o Buferli kömür maya ekstraktı
o Sistein ilə zənginləşdirilmiş şokolad aqarı
o Tayer-Martin
 Əsasən Neisseria gonorrhea törədicisinin yetişdirilməsi üçün
istifadə olunur
 Normal dəri florasını, əsasən də Qram-müsbət orqanizmləri
ləngitmək üşün antibiotiklərdən ibarətdir
1. Ellis J et al. Clin Microbiol Rev. 2002;15:631-646.
UNCLASSIFIED
80
UNCLASSIFIED
Kultura: Tayer-Martin kasası
Şokolad aqar kasalarında boz rəngdən mavi rəngə
kimi dəyişən pleomorfik koloniyaların əmələ
gəlməsi.
UNCLASSIFIED
81
UNCLASSIFIED
Kulturalar
• Kultura: mənfi cəhətləri
o F. tularensis ləng yetişir
 Müsbət cavab almaq üçün bəzən 14 gün tələb olunur
o Xüsusi mühitlər və şəraitlər geniş şəkildə mövcud
deyil
o Qan kulturaları nadir hallarda müsbət nəticə verir1
1. Haristoy X et al. J Clin Microbiol. 2003;41:2774-2776
UNCLASSIFIED
82
UNCLASSIFIED
Təsdiqləyici müayinələr
• Biokimyəvi sınaqlar
• PZR
• Flüoressent ilə antigenin birbaşa
aşkarlanması(FABA)
UNCLASSIFIED
83
UNCLASSIFIED
Serologiya
• Kulturalar tez-tez mənfi olduğundan, seroloji
müayinəni aparmaq zəruridir.
o Xəstəliyin kəskin və sağalma (kəskin dövrdə qanın
götürülməsindən 14 gün sonra ) dövründə zərdabda
əkscisimlərin göstəriciləri
o Əkscisimlər mikroaqlütinasiya üsulları və ELİZA
metodu ilə ölçülə bilər
o Titrlərin 4 dəfə artması infeksiyanın olduğunu göstərir
UNCLASSIFIED
84
UNCLASSIFIED
Serologiya
• Seroloji diaqnozun mənfi cəhətləri
o Diaqnozun tez qoyulmasını təmin etmir
o Yanlış müsbət nəticələr
 Bəzən Brucella növləri ilə çarpaz reaktivliyə malik olur
o Əvvəllər bu infeksiyaya yoluxma əkscisimlərin uzun
müddət mövcud olmasına səbəb olur
 Kəskin infeksiyanı əvvəlki infeksiya ilə fərqləndirmək olmur
UNCLASSIFIED
85
UNCLASSIFIED
Polimeraz Zəncirvari Reaksiya (PZR)
• Kliniki nümunələrdən kiçik miqdarlarda bakterial DNT-ni
aşkar etmək üçün istifadə olunan texnologiyadır
o Ekstraksiya prosesi əl ilə yerinə yetirilir (adətən)
o Aparat amplifikasiya verir
o Bütün F.tularensis növləri üçün qorunan gen
ardıcıllığının öyrənilməsi üçün yönəlmişdir
o Tul4 və fopA bunun 2 nümunəsidir1
• Bütün nümunə növlərində icra oluna bilər
• Nəticələr adətən bir neçə saat ərzində əldə oluna bilər
1. Christensen DR et al. Clin Chem 2006; 52:141-5
UNCLASSIFIED
86
UNCLASSIFIED
PZR
• PZR-in mənfi cəhətləri
o Dəri yaralarının yaxmaları istisna olmaqla digər
nümunələr üçün geniş şəkildə tətbiq olunmur
 Faydalı tədqiqatlar üçün yaxşı imkandır
o Bahalı başa gəlir
o Laboratoriya personalı üçün təlimin keçirilməsi tələb
olunur
o Qanda olan inhibitorlar aşkarlanmanın yüksək
olmasının qarşısını alır1
 Nəzərdə tutulan aşkarlanma həddi 50-100 CFU/ml təşkil edir
1. Ellis J et al. Clin Micro Reviews. 2001; 15:631-46.
UNCLASSIFIED
87
UNCLASSIFIED
PZR ilə Kulturanın fərqləndirilməsi
İsveçdə tulyaremiyanın xora-bubon formasına yoluxmuş
insanların dəri yaralarından götürülmüş yaxmalar müqayisə
edilmişdir.1
•40 xəstə üzərində təsdiqləyici diaqnoz aparılmışdır (kultura
və ya serologiya + simptomlar):
o 30/40 xəstədə PZR vasitəsilə müsbət cavab alınmışdır (75%)
o 25/40 xəstədə kultura vasitəsilə müsbət cavab alınmışdır (62%)
•Şübhəli xoraları olan, amma serologiya və kultura
testlərindən mənfi cavab alınan 8 xəstə:
o 8 nəfərdən 4-də PZR-in nəticələri müsbət olmuşdur
1. Johansson A et al. J Clin Microbiol. 2000; 38:22-26.
UNCLASSIFIED
88
UNCLASSIFIED
Nəticələr
• Nümunənin toplanması və daşınması
tulyaremiya diaqnozunun əhəmiyyətli cəhətlərini
təşkil edir.
• Orqanizmin yetişdirilməsi məqsədilə kultura üçün
xüsusi şəraitlər tələb olunur
• Serologiya dəqiq diaqnozu təmin edə bilmir
• PZR tulyaremiyanın diaqnostikası üçün yaxşı
vasitə hesab olunur
UNCLASSIFIED
89
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya xəstəlik
hadisəsinin müzakirəsi
Kurs Nömrəsi
CM01-T03C
Baxılma.00
UNCLASSIFIED
Tulyaremiya xəstəlik hadisəsinin
tədqiqatı
UNCLASSIFIED
Yaşlı qadın xəstə aşağıda qeyd olunanlardan
şikayətlənir:
– Boyun nahiyəsində böyük, yumşaq şişlər
– Bir həftə davam edən
qızdırma
– Bir həftə davam edən
yorğunluq
 Görüləcək növbəti
addım nədən ibarətdir?
UNCLASSIFIED
91
Tulyaremiya xəstəlik hadisəsinin
tədqiqatı
UNCLASSIFIED
• Fiziki müayinə:
– Həyati əhəmiyyətli əlamətlər normaldır.
Xəstədə qızdırma müşahidə olunmur.
– Limfa düyünləri: qulaq seyvanı önü və
çənəaltı düyünlər bərk, şişmiş və
palpasiyada yumşaqdır.
– Dəridə yaralar müşahidə olunmur
– Ağız-udlaq nahiyəsi normaldır
– Müayinəyə əsasən ağciyər normaldır
 Görüləcək növbəti addım nədən ibarətdir?
UNCLASSIFIED
92
UNCLASSIFIED
Suallar
• Xəstəyə hansı sualları verəcəksiniz?
UNCLASSIFIED
93
UNCLASSIFIED
Xəstəyə veriləcək suallar
•
Xəstə qadın oxşar xəstəliyə malik başqa şəxsi
tanıyır?
–
•
Xəstə qadın heyvanlar ilə təmasda olub və ya
gənələr sancıb?
–
•
Oxşar xəstəliklərə malik kəndin digər sakinləri; amma xəstə
qadın onlardan heç birini şəxsən tanımır.
Qadın iddia edir ki, heyvanlar və heyvan məhsulları ilə bağlı
yerlərdə çalışmır, gənənin dişləmədiyini qeyd edir.
Xəstə qadının digər yolla yoluxmaya məruz qalması
mümkündür?
–
Xəstə qadın qeyd edir ki, bostanından kartof toplayarkən
çirkli əlləri ilə gözünə toxunmuşdur. Bir neçə gündən sonra
gözündə ağrılar baş verdi qızdırma, halsızlqı və baş ağrısı
müşahidə olundu. Gözün qıcıqlanması azaldı lakin üz və
boyun nahiyəsində şişlər əmələ gəldi.
UNCLASSIFIED
94
UNCLASSIFIED
Suallar
• Diferensial diaqnoz nədən ibarətdir?
UNCLASSIFIED
95
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqnoz
•
Sıraca xəstəliyi (Mycobacterium tuberculosis və ya
Mtb)
–
–
•
Digər Mikobakteriya növləri
–
•
Xəstəliyin gedişatı ləng gedir
Streptokokk və ya stafilokokk adeniti
–
–
•
Mtb adenitə malik nahiyədə baş verir.
Mtb-yə malik daha xroniki, ləng gedən forması
Bu infeksiya adətən irinləməyə səbəb olur (limfa
düyünündən irinin axması)
Ətrafında eritemanın müşahidə olunduğu limfa düyünləri
əsasən yumşaq olur
«Pişik cırmağı» xəstəliyi
–
–
Törədicisi Bartonella henseli-dir
Adətən kəskin limfadenopatiya müşahidə olunmur
UNCLASSIFIED
96
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqnoz
• Sporotrixoz və digər göbələk infeksiyaları
• Taunun bubon forması (Yersinia pestis
infeksiyası)
o Bubon üçün qeyri-adi nahiyə (qasıq ən çox rast gəlinən
nahiyədir)
o Taun sürətlə ağır və ildırımvari formaya keçir. Əgər xəstə
qadında simptomlar bir həftə davam edibsə, taun
diaqnozunun qoyulması ehtimalı yoxdur.
o Limfa düyünləri çox da ağrılı deyil
• İnfeksion mononukleoz (Epşteyn-Bar virusu
(EBV) və sitemeqalovirus (SMV) virusları,
toksoplazmoz tərəfindən törədilir.
o Mononukleoza malik faringit əmələ gələ bilər
o Limfadenopatiya ikitərəfli ola bilər
• Tulyaremiyanın bubon forması
UNCLASSIFIED
97
UNCLASSIFIED
Diferensial diaqnoz
•Qeyri-infeksion səbəblər
o Xərçəng
 Limfoma
 Baş/boyun xərçəngi
o Sarkoidoz
UNCLASSIFIED
98
UNCLASSIFIED
Suallar
• Hansı diaqnostik sınaqları təklif edərdiniz?
UNCLASSIFIED
99
Tulyaremiya üçün Diaqnostik
sınaqlar
UNCLASSIFIED
• Qan
– Kultura
• Kultura mühitlərinin sistein ilə
zənginləşdirilməsinə əmin olun
• Ən azı 14 gün saxlanılmalıdır
– PZR
– Zərdab
• Kəskin və sağalma dövründə (ilkin
təzahürdən sonra 14 və ya daha artıq gün)
əkscisim titrləri
UNCLASSIFIED
100
UNCLASSIFIED
Diaqnostik Qiymətləndirmə
• Diferensial diaqnozda bu xəstəliyin
digər səbəblərini ayırd etmək üçün qan
və limfa düyünlərindən götürülən
nümunələri lazım olduqda göndərmək
o Adenitə səbəb olan mütəmadi bakterial
patogenlər üçün kulturalar
o MTb və digər mikobakteriyaları əldə
etmək üçün turşu-sürətli bakteriya (AFB)
yaxmaları və kulturası.
UNCLASSIFIED
101
UNCLASSIFIED
Suallar
• Hansı müalicəyə başlayardınız?
UNCLASSIFIED
102
UNCLASSIFIED
Müalicə
•
•
Streptomisin və ya Gentamisinin növləri
– Doksisiklin
– Siprofloksasin
– Xloramfenikol
Xəstəliyin inkişaf etdiyi, amma qızdırmanın
müşahidə olunmadığı xəstədə həblər ilə müalicə
kifayət edə bilər
UNCLASSIFIED
103
UNCLASSIFIED
Suallar
• Bu xəstəlik hadisəsi haqqında rayonun
səhiyyə mərkəzinə məlumat verməlisiniz?
UNCLASSIFIED
104
UNCLASSIFIED
Məlumatvermə
•
Bu xəstəlik hadisəsi haqqında səhiyyə
mərkəzinə xəbər verilməlidir?
– BƏLİ
•
Diaqnostik sınaqların və epidemioloji
tədqiqatın icra oluna bilməsi üçün rayonun
səhiyyə mərkəzinə dərhal xəbər
verilməlidir
UNCLASSIFIED
105
UNCLASSIFIED
Epidemioloji tədqiqat
•
•
2004-cü ildə aparılan sorğudan bəlli olur ki, qeyd olunan
ərazidə Microtus socialis gəmiricilərindən 13 Francisella
tularensis ştammı təcrid edilmişdir.
Xəstə qadının həyətindən torpaq nümunələri
götürülmüşdür.
UNCLASSIFIED
106
UNCLASSIFIED
Epidemioloji tədqiqat
•
•
Əvvəllər potensial simptomlara malik digər
xəstələrə F.tularensis ilə yoluxmaya görə dəri
sınağı olunmuş və cavablar mənfi olmuşdur.
Xəstə kultura və seroloji müayinə üçün qanın
alınmasına etiraz edir. Dəri sınağı müsbətdir
UNCLASSIFIED
107
UNCLASSIFIED
Nəticələr
• Tulyaremiya infeksiyasının yoluxma yolları və
təzahürlərini göstərmək
• Tulyaremiyanın diaqnozunda qarşıya çıxan
çətinlikləri qeyd etmək
• Müalicənin tətbiqi mümkün olduğundan
infeksiyanın müəyyənləşdirilməsi əhəmiyyətlidir!
UNCLASSIFIED
108
UNCLASSIFIED
Suallar?
UNCLASSIFIED
109

similar documents