Europski standardi za drvne sortimente

Report
Europski standardi za drvne sortimente
NOVE HRVATSKE NORME – HRN EN
HZN/TO 238 ČVRSTA BIOGORIVA
Izv. prof. dr. sc. Željko Zečić
RAZVOJ NORMIZACIJE ŠUMSKIH DRVNIH PROIZVODA
Uzance ili pisani trgovački
sporazumi (dogovori) su prvi
oblici standarda ili normi nastali
prema mjestu dogovora, odnosno
nastanka.
Tako imamo:
Zagrebačke uzance iz 1930.
Ljubljanske uzance, Tršćanske
uzance, Bečke uzance,
Peštanske uzance,
Standard za drvo
Standard - najbolja metoda, svojstvo ili specifikacija ostvariva u vremenu,
bazirana na znanstvenim i iskustvenim podacima - skup svih normi za jedan
proizvod.
Zadatak standarda: definicija oblika, dimenzija, kvaliteta i način obrade
proizvoda.
JUS
1940. - Uredba o određivanju i kontrole kvalitete proizvoda,
1950. - Uredba o tehničkim standardima - savezni zavod za standardizaciju i
način rada.
STANDARD ZA DRVO - Hrvatske norme (HRN) NN BR. 53/91
Na temelju Zakona o preuzimanju Saveznog zakona o standardizaciji koji se
u Republici Hrvatskoj primjenjuju kao republički Zakon (Narodne novine, br.
53/91.) u Republici Hrvatskoj je u primjeni standard za drvo i drvne proizvode
ZAKONODAVSTVO I NORME
Organizacije za izradu i objavljivanje normi:
ISO – International Organization for Standardization www.iso.org
CEN – European Committee for Standardization www.cen.eu
HZN – Hrvatski zavod za norme www.hzn.hr
• 1996. - Zakon o normizaciji (NN 55/1996)
Temeljem Zakona o normizaciji (Narodne novine 55/96) prema Pravilniku o izradbi,
izdavanju i objavi hrvatskih normi (Narodne novine 74/97) hrvatske norme priprema,
izdaje i objavljuje Državni zavod za normizaciju i mjeriteljstvo na prijedlog tehničkih
odbora.
Članak 9. Stavak (7) Primjena hrvatskih normi nije obvezatna.
• Pravilnikom o načinu osnivanja i rada tehničkih odbora (Narodne novine 86/98).
Tehnički odbor 55 Oblo drvo i piljena građa je osnovan 7. veljače 1997. godine u
okviru Programskog odbora za drvo
•
Europski i međunarodni okvir za normizaciju čvrstih biogoriva
Tehničke specifikacije (CEN/TS) za kruta biogoriva pripremljene su tijekom razdoblja
od 2000. do 2006. godine i nakon toga ti su dokumenti unaprijeđeni u potpune
norme. Većina tih EN-normi objavljena je u razdoblju između 2009. i 2012. godine.
ZAKONODAVSTVO I NORME
•2003. - Zakon o normizaciji (NN 163/2003)
Hrvatska normizacija (u daljnjem tekstu: normizacija) temelji se na sljedećim
načelima:
– pravo dragovoljnog sudjelovanja svih zainteresiranih strana u postupku
pripreme hrvatskih norma, prihvaćanje hrvatskih norma, te dragovoljna uporaba
hrvatskih norma,
– konsenzus o sadržaju hrvatskih norma,
– javnost rada u svim njegovim fazama i obavješćivanje javnosti na prikladan
način,
– sprječavanje prevladavanja pojedinačnih interesa nad zajedničkim interesom,
– međusobna usklađenost hrvatskih norma,
– uzimanje u obzir dostignutog stanja tehnike i pravila te rezultata međunarodne i
europske normizacije.
Članak 20.
Danom primjene ovoga Zakona prestaju važiti odredbe članka 2., 9., 10., 11. i 12.
Zakona o normizaciji (»Narodne novine«, br. 55/96.).
ZAKONODAVSTVO I NORME
Zakon o normizaciji NN 163/2003, (članak 2)
• Norma je dokument donesen konsenzusom i odobren od mjerodavnog tijela,
koji za opću i višekratnu uporabu daje pravila, upute ili značajke za aktivnosti i
njihove rezultate te jamči najbolji stupanj uređenosti u datim uvjetima.
• Međunarodna norma je norma dostupna javnosti koju je prihvatila koja
međunarodna normizacijska/normirna organizacija.
• Europska norma je norma dostupna javnosti koju je prihvatila koja europska
normizacijska/normirna organizacija.
• Nacionalna norma je norma dostupna javnosti koju je prihvatilo nacionalno
normirno tijelo određene države.
• Hrvatska norma je norma dostupna javnosti koju je prihvatilo hrvatsko
nacionalno normirno tijelo.
• Konsenzus je opće slaganje koje se odlikuje odsutnošću razlika u bitnim
pitanjima između većine zainteresiranih strana, u kojem se nastoje uzeti u obzir
gledišta svih zainteresiranih strana te uskladiti oprečna stajališta.
ZAKONODAVSTVO I NORME
Uredba o osnivanju Hrvatskog zavoda za norme (NN 154/04)
• Republika Hrvatska osniva javnu ustanovu za ostvarivanje ciljeva normizacije i
obavljanje poslova i zadataka nacionalne normizacije pod nazivom Hrvatski
zavod za norme ( HZN). Sjedište HZN-a je u Zagrebu.
•HZN ima svojstvo pravne osobe, s pravima i obvezama propisanim zakonom,
Uredbom i Statutom.
•HZN od 1. srpnja 2005. godine, uredbom Vlade RH (NN 154/04 i NN 44/05)
počinje s izdavanjem novih hrvatskih normi čija primjena nije obvezna.
Primjena HRN EN sustava normi za
oblo drvo u šumarskoj operativi i
drvnoj industriji RH
Dr. sc. Marinko Prka, dipl.ing.šum.
-znanstveni suradnik-
ZAKONODAVSTVO I NORME
•2008. – osnivanje Tehničkog odbora: Čvrsta biogoriva HZN/TO 0-538 kroz
tehničku upravu HZN
• 14. 12. 2011.– Osnovan je TO 238 Čvrsta biogoriva –
• Predsjednik je izv. prof. dr. sc. Željko Zečić
• Sve norme (ukupno 36) su do u 2012. iz CEN/TC 335 Solid biofuels
prihvaćene kao hrvatske norme kroz tehničku upravu (TU N1) i dostupne su u
normoteci HZN.
Hrvatske norme mogu nastati na četiri načina s oznakama:
- prihvaćanjem stranih (međunarodnih/europskih/ nacionalnih) normi uz
prevođenje na hrvatski jezik (pp)
- prihvaćanjem stranih normi u izvorniku s hrvatskim ovitkom (po)
- prihvaćanjem stranih normi u izvorniku objavom obavijesti o
prihvaćanju (pr)
- izradom izvorne hrvatske norme (izv).
HRN EN – NORMATIVNI SUSTAV ZA ČVRSTA BIOGORIVA
• TC 335 – Solid biofuel; - HZN TO 238 Čvrsta biogoriva
NORMATIVNI SUSTAV ZA ČVRSTA BIOGORIVA HZN/ TO 238
•HRN EN 14588: 2010 Solid biofuels -- Terminology, definitions and
descriptions (EN 14588:2010) Čvrsta biogoriva – Nazivlje, definicije i opisi,
“umjesto pravnog naziva otpad upotrebljava se tehnički naziv ostatak”
Tablica 1 – Struktura naziva
Izvori biogoriva
Drvna biomasa
Travnata biomasa
Voćna biomasa
Umjetne i prirodne mješavine biomase
Čvrsta biogoriva
Izvor/podrijetlo
Oblici kojima se trguje
Uzorkovanje i ispitivanje
Klasifikacija i specifikacija
Bioenergija ? Energija iz biomase
•HRI CEN/TR 15569:2010 Solid biofuels -- A guide for a quality assurance
system (CEN/TR 15569:2009) Čvrsta biogoriva Vodič za sustav kvalitete
Norme za čvrsta biogoriva
HZN/TO 238 Čvrsta biogoriva
1. HRN EN 14588:2010 Solid biofuels -- Terminology, definitions and descriptions (EN 14588:2010) Čvrsta biogoriva –
Nazivlje, definicije i opisi,
2. HRN EN 14774-1:2010 Solid biofuels -- Determination of moisture content -- Oven dry method -- Part 1: Total
moisture -- Reference method (EN 14774-1:2009) Čvrsta biogoriva – Metode određivanja udjela vlage – Metoda
sušionika – Prvi dio: Ukupna vlaga – Referentna metoda,
3. HRN EN 14774-2:2010 Solid biofuels -- Determination of moisture content -- Oven dry method -- Part 2: Total
moisture -- Simplified method (EN 14774-2:2009) Čvrsta biogoriva – Metode određivanja udjela vlage – Metoda
sušionika – Drugi dio: Ukupna vlaga – Pojednostavljena metoda,
4. HRN EN 14774-3:2010 Solid biofuels -- Determination of moisture content -- Oven dry method -- Part 3: Moisture
in general analysis sample (EN 14774-3:2009) Čvrsta biogoriva – Metode određivanja udjela vlage – Metoda
sušionika – Treći dio: Vlaga u generalnoj analizi uzorka
5. HRN EN 14775:2010 Solid biofuels -- Determination of ash content (EN 14775:2009) Kruta biogoriva – Metoda
određivanja udjela pepela
6. HRN EN 14778:2011 Solid biofuels -- Sampling (EN 14778:2011) Čvrsta biogoriva – Uzorkovanje
7. HRN EN 14780:2011 Solid biofuels -- Sample preparation (EN 14780:2011) Čvrsta biogoriva - Priprema uzoraka
8. HRN EN 14918:2010 Solid biofuels -- Determination of calorific value (EN 14918:2009) Čvrsta biogoriva Određivanje kalorične vrijednosti
Norme za čvrsta biogoriva- nastavak
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
HRN EN 14961-1:2010 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 1: General requirements (EN
14961-1:2010) Opći zahtjevi
HRN EN 14961-2:2011 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 2: Wood pellets for nonindustrial use (EN 14961-2:2011)
HRN EN 14961-3:2011 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 3: Wood briquettes for nonindustrial use (EN 14961-3:2011)
HRN EN 14961-4:2011 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 4: Wood chips for non-industrial
use (EN 14961-4:2011) Drvna sječka za neindustrijsku uporabu
HRN EN 14961-5:2011 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 5: Firewood for non-industrial
use (EN 14961-5:2011) Ogrijevno drvo za neindustrijsku uporabu
HRN EN 14961-6:2012 Čvrsta biogoriva -- Specifikacije goriva i razredi -- 6. dio: Nedrvni peleti za
neindustrijsku uporabu (EN 14961-6:2012) Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 6: Nonwoody pellets for non-industrial use (EN 14961-6:2012)
HRN EN 15103:2010 Solid biofuels -- Determination of bulk density (EN 15103:2009)
HRN EN 15104:2011 Solid biofuels -- Determination of total content of carbon, hydrogen and nitrogen -Instrumental methods (EN 15104:2011)
HRN EN 15105:2011 Solid biofuels -- Determination of the water soluble chloride, sodium and potassium
content (EN 15105:2011)
HRN EN 15148:2010 Solid biofuels -- Determination of the content of volatile matter (EN 15148:2009)
HRN EN 15149-1:2010 Solid biofuels -- Determination of particle size distribution -- Part 1: Oscillating screen
method using sieve apertures of 1 mm and above (EN 15149-1:2010)
HRN EN 15149-2:2010 Solid biofuels -- Determination of particle size distribution -- Part 2: Vibrating screen
method using sieve apertures of 3,15 mm and below (EN 15149-2:2010)
Norme za čvrsta biogoriva- nastavak
21. HRN EN 15150:2012 Solid biofuels -- Determination of particle density (EN 15150:2011)
22. HRN EN 15210-1:2010 Solid biofuels -- Determination of mechanical durability of pellets and briquettes -- Part 1: Pellets (EN
15210-1:2009)
23. HRN EN 15210-2:2010 Solid biofuels -- Determination of mechanical durability of pellets and briquettes -- Part 2: Briquettes
(EN 15210- 2:2010)
24. HRN EN 15234-1:2011 Solid biofuels -- Fuel quality assurance -- Part 1: General requirements (EN 15234-1:2011)
25. HRN EN 15234-2:2012 Čvrsta biogoriva -- Jamstvo kvalitete goriva -- 2. dio: Drvni peleti za neindustrijsku uporabu (EN 152342:2012) Solid biofuels -- Fuel quality assurance -- Part 2: Wood pellets for non-industrial use (EN 15234-2:2012)
26. HRN EN 15234-3:2012 Čvrsta biogoriva -- Jamstvo kvalitete goriva -- 3. dio: Drvni briketi za neindustrijsku uporabu (EN 152343:2012) Solid biofuels -- Fuel quality assurance -- Part 3: Wood briquettes for non-industrial use (EN 15234-3:2012)
27. HRN EN 15234-4:2012 Čvrsta biogoriva -- Jamstvo kvalitete goriva -- 4. dio: Drvna sječka za neindustrijsku uporabu (EN
15234-4:2012) Solid biofuels -- Fuel quality assurance -- Part 4: Wood chips for non-industrial use (EN 15234-4:2012)
28. HRN EN 15234-5:2012 Čvrsta biogoriva -- Jamstvo kvalitete goriva -- 5. dio: Ogrjevno drvo za neindustrijsku uporabu (EN
15234-5:2012) Solid biofuels -- Fuel quality assurance -- Part 5: Firewood for non-industrial use (EN 15234-5:2012)
29. HRN EN 15234-6:2012 Čvrsta biogoriva -- Jamstvo kvalitete goriva -- 6. dio: Nedrvni peleti za neindustrijsku uporabu (EN
15234-6:2012) Solid biofuels -- Fuel quality assurance -- Part 6: Non-woody pellets for non-industrial use (EN 152346:2012)
30. HRN EN 15289:2011 Solid biofuels -- Determination of total content of sulfur and chlorine (EN 15289:2011)
31. HRN EN 15290:2011 Solid biofuels -- Determination of major elements -- Al, Ca, Fe, Mg, P, K, Si, Na and Ti (EN 15290:2011)
32. HRN EN 15296:2011 Solid biofuels -- Conversion of analytical results from one basis to another (EN 15296:2011)
33. HRN EN 15297:2011 Solid biofuels -- Determination of minor elements -- As, Cd, Co, Cr, Cu, Hg, Mn, Mo, Ni, Pb, Sb, V and Zn
(EN 15297:2011)
34. HRI CEN/TR 15569:2010 Solid biofuels -- A guide for a quality assurance system (CEN/TR 15569:2009)
35. HRN EN 16126:2012 Čvrsta biogoriva -- Određivanje granulometrijskoga sastava raspadnutih peleta (EN 16126:2012) Solid
biofuels -- Determination of particle size distribution of disintegrated pellets (EN 16126:2012)
36. HRN EN 16127:2012 Čvrsta biogoriva -- Određivanje duljine i promjera peleta (EN 16127:2012) Solid biofuels -- Determination
of length and diameter for pellets (EN 16127:2012)
IZVORI ČVRSTIH BIOGORIVA
•HRN EN 14961-1:2010 Čvrsta biogoriva
•– Specifikacije goriva i klase- -Prvi dio: Opći zahtjevi
1.1 Šume, nasadi i drugo netaknuto drvo
1.1.1 Cijela stabla bez korijenja
1.1.1.1 Širokolisno drveće
1.1.1.2 Crnogorica
1.1.1.3 Guštara kratke ophodnje
1.1.1.4 Grmlje
1.1.1.5 Umjetne i prirodne mješavine
1.1.2 Cijela stabla s korijenjem
1.1.2.1 Širokolisno drveće
1.1.2.2 Crnogorica
1.1.2.3 Guštara kratke ophodnje
1.1.2.4 Grmlje
1.1.2.5 Umjetne i prirodne mješavine
1.1.3 Drvo očišćeno od manjih grana
1.1.3.1 Širokolisno drveće
1.1.3.2 Crnogorica
1.1.3.3 Umjetne i prirodne mješavine
1.1.4 Ostaci od sječe i izrade
1.1.4.1 Svježa/zelena stabla, širokolisna (s
lišćem)
1.1.4.2 Svježa/zelena stabla, crnogorica (s
iglicama)
1.1.4.3. Skladišteno širokolisno drveće
1.1.4.4 Skladištena crnogorica
1.1.4.5 Umjetne i prirodne mješavine
1.1.5 Panjevi/korijenje
1.1.5.1 Širokolisno drveće
1.1.5.2 Crnogorica
1.1.5.3 Guštara kratke ophodnje
1.1.5.4 Grmlje
1.1.5.5 Umjetne i prirodne mješavine
1.1.6 Kora (nakon šumarskih postupaka)a
1.1.7 Odvojeno drvo iz vrtova, parkova, od održavanja cesta, vinograda i voćnjaka
ODNOS DEBLOVINE I SITNE GRANJEVINE U NADZEMNOJ BIOMASI CRNOG BORA
100,00
90,00
19,74
18,61
33,38
27,95
66,62
72,05
Postotni udio, %
80,00
70,00
60,00
50,00
40,00
80,26
81,39
30,00
20,00
Sitna granjevina
10,00
0,00
G24
Deblovina do 3 cm
G26
SI23
Oznaka uzorka
SP19
REZULTATI ISTRAŽIVANJA BIOMASE OBIČNE BUKVE
Postotni udio suhe drvne tvari (biomase) po sastavnicama u bruto obujmu
nadzemnog dijela stabla do 7 cm
140
Udio u bruto obujmu do 7 cm, %
120
32.5
23.0
18.3
15.5
22.5
27.5
13.7
12.5
11.6
11.0
10.5
32.5
37.5
Debljinski stupanj, cm
42.5
47.5
52.5
100
80
60
40
20
0
12.5
17.5
Sitna granjevina (< 7 cm)
Otpad
Prostorno drvo
Tehnička oblovina
•HRN EN 14961-1:2010 Čvrsta biogoriva
•– Specifikacije goriva i klase- -Prvi dio: Opći zahtjevi
1.2 Nusproizvodi i ostaci od industrije obrade 1.2.1 Kemijski neobrađeni ostaci drva
drva
1.2.1.1 Bez kore, širokolisno drveće
1.2.1.2 Bez kore, crnogorica
1.2.1.3 S korom, širokolisno drveće
1.2.1.4 S korom, crnogorica
1.2.1.5 Kora (od industrijskih postupaka)a
1.2.2 Kemijski obrađeni ostaci drva, vlakna i 1.2.2.1 Bez kore
sastojci drva
1.2.2.2 S korom
1.2.2.3 Kora (od industrijskih postupaka)a
1.2.2.4 Vlakna i sastojci drva
1.3 Prethodno korišteno drvo
1.2.3 Umjetne i prirodne mješavine
1.3.1 Kemijski neobrađeno drvo
1.3.2 Kemijski obrađeno drvo
1.3.3 Umjetne i prirodne mješavine
1.4 Umjetne i prirodne mješavine
1.3.1.1 Bez kore
1.3.1.2 S korom
1.3.1.3 Koraa
1.3.2.1 Bez kore
1.3.2.2 S korom
1.3.2.3 Koraa
•HRN EN 14961-1:2010 Čvrsta biogoriva
•– Specifikacije goriva i klase- -Prvi dio: Opći zahtjevi
2.1 Travnata
hortikulture
biomasa
iz
poljoprivrede
i 2.1.1 Zrnati usjevi
2.1.1.1 Cijela biljka
2.1.1.2 Dijelovi sijena
2.1.1.3 Zrnje ili sjemenje
2.1.1.4 Ljuske ili ovojnice
2.1.1.5 Umjetne i prirodne mješavine
2.1.2 Trave
2.1.2.1 Cijela biljka
2.1.2.2 Dijelovi sijena
2.1.2.3 Sjemenje
2.1.2.4 Ovojnice
2.1.2.5 Umjetne i prirodne mješavine
2.1.3 Usjevi
2.1.3.1 Cijela biljka
2.1.3.2 Stabljike i listovi
2.1.3.3 Sjemenje
2.1.3.4 Ljuske ili ovojnice
2.1.3.5 Umjetne i prirodne mješavine
2.1.4 Korjenasti usjevi
2.1.4.1 Cijela biljka
2.1.4.2 Stabljike i listovi
2.1.4.3 Korijen
2.1.4.4 Umjetne i prirodne mješavine
2.1.5 Usjevi mahunarki
2.1.5.1 Cijela biljka
2.1.5.2 Stabljike i listovi
2.1.5.3 Plod
2.1.5.4 Čahure
2.1.5.5 Umjetne i prirodne mješavine
2.1.6 Cvijeće
2.1.6.1 Cijela biljka
2.1.6.2 Stabljike i listovi
2.1.6.3 Sjemenje
2.1.6.4 Umjetne i prirodne mješavine
2.1.7 Odvojena travnata biomasa iz vrtova, parkova, od održavanja cesta, vinograda i voćnjaka
2.1.8 Umjetne i prirodne mješavine
•HRN EN 14961-1:2010 Čvrsta biogoriva
•– Specifikacije goriva i klase- -Prvi dio: Opći zahtjevi
2.2 Nusproizvodi i ostaci od industrije prerade 2.2.1 Kemijski neobrađeni ostaci travnate 2.2.1.1 Zrnati usjevi i trave
travnate mase
mase
2.2.1.2 Usjevi uljnog sjemena
2.2.1.3 Korjenasti usjevi
2.2.1.4 Usjevi mahunarki
2.2.1.5 Cvijeće
2.2.1.6 Umjetne i prirodne mješavine
2.2.2 Kemijski obrađeni ostaci travnate mase
2.2.2.1 Zrnati usjevi i trave
2.2.2.2 Usjevi uljnog sjemena
2.2.2.3 Korjenasti usjevi
2.2.2.4 Usjevi mahunarki
2.2.2.5 Cvijeće
2.2.2.6 Umjetne i prirodne mješavine
2.2.3 Umjetne i prirodne mješavine
2.3 Umjetne i prirodne mješavine
•HRN EN 14961-1:2010 Čvrsta biogoriva
•– Specifikacije goriva i klase- -Prvi dio: Opći zahtjevi
3.1 Voće iz voćnjaka i iz hortikulture
3.1.1 Bobice
3.1.1.1 Cijele bobice
3.1.2 Voće s košticama/jezgrom
3.1.1.2 Meso
3.1.1.3 Sjemenje
3.1.1.4 Umjetne i prirodne mješavine
3.1.2.1 Cijele bobice
3.1.2.2 Meso
3.1.2.3 Sjemenje
3.1.2.4 Umjetne i prirodne mješavine
3.1.3 Orasi i žirevi
3.1.3.1 Cijeli orasi
3.1.3.2 Ovojnice/ljuske
3.1.3.3 Jezgre
3.1.3.4 Umjetne i prirodne mješavine
3.1.4 Umjetne i prirodne mješavine
3.2 Nusproizvodi i ostaci od industrije prerade 3.2.1 Kemijski neobrađeni ostaci voća
voća
3.2.1.1 Bobice
3.2.1.2 Voće s košticama/jezgrom
3.2.1.3 Orasi i žirevi
3.2.1.4 Sirovi ostaci maslina
3.2.1.5 Umjetne i prirodne mješavine
3.2.2 Kemijski obrađeni ostaci voća
3.2.2.1 Bobice
3.2.2.2 Voće s košticama/jezgrom
3.2.2.3 Orasi i žirevi
3.2.2.4 Sušeni ostaci maslina
3.2.2.5 Umjetne i prirodne mješavine
3.2.3 Umjetne i prirodne mješavine
3.3 Umjetne i prirodne mješavine
4. Umjetne i prirodne mješavine
4.1 Umjetne mješavine
4.2 Prirodne mješavine
•HRN EN 14961-1:2010 Čvrsta biogoriva
•– Specifikacije goriva i klase- -Prvi dio: Opći zahtjevi
NEKI TRŽIŠNI OBLICI ČVRSTIH BIOGORIVA
Naziv goriva
Briketi
Peleti
Gorivo u prahu
Piljevina
Sječka, iver
Grubi iver
Cjepanice
Cijelo drvo
Male bale slame
Velike bale slame
Okrugle bale slame
Tipična veličina čestice
Ø > 25 mm
Ø < 25 mm
< 1 mm
1 mm do 5 mm
5 mm do 100 mm
Različito
100 mm do 1000 mm
> 500 mm
0,1 m3 3,7 m3
2,1 m3
Svežnjevi
Različito
Kora
Različito
Sjeckana slama
Zrno ili sjeme
Ljuske i koštice voća
10 mm do 200 mm
Različito
5 mm do 15 mm
Pogača od vlakana
Različito
Uobičajena metoda pripreme
Mehanička kompresija
Mehanička kompresija
Mljevenje
Rezanje oštrim alatima
Rezanje oštrim alatima
Lomljenje tupim alatima
Rezanje oštrim alatima
Rezanje oštrim alatima
Stisnute i povezane u četverokute Stisnute i
povezane u četverokute Stisnute i
povezane u cilindre
Polegnuti u dužinu i povezani
Ostatak odkoravanja stabala
Može biti isjeckana ili ne
Sjeckano tijekom sječe
Nema pripreme ni sušenja
Nema pripreme
Pripremljeno od vlaknastog otpada isušivanjem
Šumska biomasa – novi oblici šumskih proizvoda
METODE MJERENJA NADZEMNE BIOMASE STABLA
• Metoda sekcioniranja - mjerenje deblovine
do 3 cm promjera s korom, utvrđen je
obujma s korom i bez kore
• Vaganjem je određena masa grana i ovrška
• Uzorci za laboratorijsku analizu
-Na svakom stablu su uzeti reprezentativni
uzorci (kolutovi) debla i grana za određivanje
postotnog udjela vlage,
-Posebno su uzimani uzorci grana i izbojaka uz
prethodno utvrđivanje međusobnog masenog
odnosa,
• Gravimetrijskom analizom utvrđeni su
postotni udjeli vlage uzoraka
KONTROLA KAKVOĆE ŠUMSKE BIOMASE
OSNIVANJE I IZGLED LABORATORIJA ZA ŠUMSKU BIOMASU
Početak izgradnje laboratorija-krajem 2007. – osnivanje –službeno-15.09.2011.
Središnja prostorija laboratorija
Prostorija za čuvanje uzoraka
Prostorije za pripremu uzoraka
UZORKOVANJE
• HRN EN 14778:2011 Čvrsta biogoriva –
Uzorkovanje
• HRN EN 14780:2011 Čvrsta biogoriva –
Metode pripreme uzoraka
MJERENJE VLAGE I UZORKOVANJE SIROVINE NA TERENU
Uzimanje uzoraka
Uzorci se uzimaju od svake pošiljke na
reprezentativan način. Uzorci piljevine
uzimaju motornom pilom, barem 10
komada drva uzetog s kamiona ili 15
komada uzetih s vagona. Rez se napravi
motornom pilom i treba ići do polovice
promjera trupca do srži i uzorci se uzimaju
na udaljenosti od barem 25 cm od kraja
trupca.
Piljevina iz jedne pošiljke se miješaju
zajedno i stavljaju u odgovarajuću
transportnu ambalažu kako bi se spriječilo
isušivanje piljevine. Ambalaža bi trebala biti
označena identifikacijskim brojevima.
UDIO VLAGE/VODE
• HRN EN 14774-1:2010 Čvrsta biogoriva – Metode
određivanja udjela vlage – Metoda sušionika – Prvi dio:
Ukupna vlaga – Referentna metoda
• HRN EN 14774-2:2010 Čvrsta biogoriva – Metode određivanja udjela vlage –
Metoda sušionika – Drugi dio: Ukupna vlaga – Pojednostavljena metoda
• HRN EN 14774-3:2010 Čvrsta biogoriva – Metode određivanja udjela vlage –
Metoda sušionika – Treći dio: Vlaga u uzorku za generalne analize
UDIO VLAGE (VODE) U DRVU za energiju
• Udio vlage izračunat na bazi svježeg drva
(Moistre on wet basis - M, Wassergehalt - w)
o izražava masu prisutne vodu u odnosu
na masu svježeg drva
o koristi se u trgovini drvnim
energentom
Vlaga, M (w-% dobivenog) - Analiza u skladu s normom HRN EN 14774-1, 14774-2
Razredi: M10, M15, M20, M25, M30, M35, M40, M45, M50, M55, M55+ (navesti
maksimalnu vrijednost)
GRANULOMETRIJSKE ANALIZE
• HRN EN 15149-1:2010 Čvrsta biogoriva – Metode
određivanja granulometrijskog sastava – Prvi dio:
Metoda oscilacijskog prosijavanja upotrebom sita
promjera 1 mm i više
• HRN EN 15149-2:2010 Čvrsta biogoriva – Metode
određivanja granulometrijskog sastava – Drugi dio:
Metoda vibracijskog prosijavanja upotrebom sita
promjera 3,15 mm i manje
63 mm
3.15 mm
8 mm
16 mm
45 mm
Veličina čestica drvne sječke P16
Presjek površine čestice veće od <1 cm2 biti će prevelik za P16
Veličina komada drvnih sječki prema HRN EN 15149-1
Dimenzije HRN EN 15149-1
Klasa Minimalno 75 w-% Fini dijelovi, w-% Grubi dijelovi (w-%) maksimalna duljina materijala, mm,
P
u glavnom dijelu, (postotak težine) maksimalna površina poprečnog presjeka (cm2)
mma
(<3,15 mm)
P16A 3,15 ≤ P ≤ 16 mm
≤ 12%
≤ 3% > 16 mm i svi < 31,5 mm
Površina poprečnog presjeka prevelikih komada < 1 cm2
P16B
3,15 ≤ P ≤ 16 mm
≤ 12%
≤ 3% > 45 mm i svi < 120 mm
Površina poprečnog presjeka prevelikih komada < 1 cm2
P31,5
8 ≤ P ≤ 31,5 mm
≤ 8%
≤ 6% > 45 mm i svi < 120 mm
Površina poprečnog presjeka prevelikih komada < 2 cm2
P45A
8 ≤ P ≤ 45 mm
≤ 8%
≤ 6% > 63 mm i maksimalno 3,5% > 100 mm i svi < 120
mm
Površina poprečnog presjeka prevelikih komada < 5 cm2
Numeričke vrijednosti (klasa P) za dimenzije odnose se na veličinu materijala (najmanje 75 w-%), koji prolazi
kroz navedenu okruglu rupu veličine sita.
a
w-% -postotak težine određene frakcije
•HRN EN 14961-4:2011 Čvrsta biogoriva – Specifikacije goriva i klase- -Četvrti dio:
Drvna sječka za ne-industrijsku uporabu,
N
O
R
M
A
T
I
V
N
A
S
V
O
J
S
T
V
A
Klasa svojstava
Analitička metoda
Jedinica
Izvor i podrijetlo
HRN EN 14961-1
Veličina komada, P, EN 15149-1
Vlaga, Mc
EN 14774-1
EN 14774-2
Pepeo, A
EN 14775
Neto kalorična vrijednost, dostavljenog, Q
EN 14918
Nasipna gustoća, BD, dostavljenogd
EN 15103
Dušik, N
EN 15104
Sumpor, S
EN 15289
Klor, Cl
EN 15289
Arsen, As
EN 15297
Kadmij, Cd
EN 15297
Krom, Cr
EN 15297
Bakar, Cu
EN 15297
Olovo, Pb
EN 15297
Živa, Hg
EN 15297
Nikal, Ni
EN 15297
Cink, Zn
Mm
w-%
A1
1.1.1 Cijela stabla bez
korijenjaa
1.1.3 Drvo očišćeno od
sitnih grana
1.2.1 Ostaci kemijski
neobrađenog drva
1.1.4.3 Ostaci od sječe i
izrade, skladišteno
širokolisno drveće
Odabrati iz tablice 1
M10≤10
M25≤25
A2
B1
B2
1.1.1 Cijela stabla bez
1.1 Drvo iz šuma i 1.2 Nusproizvodi i ostaci
korijenjaa
nasada i drugo
od drvoprerađivačke
1.1.3 Drvo očišćeno od
netaknuto drvob
industrije
sitnih grana
1.2.1 Ostaci kemijski 1.3 Prethodno korišteno
1.2.1 Ostaci kemijski
neobrađenog drva
drvo
neobrađenog drva
1.1.4.3 Ostaci od sječe i
izrade, skladišteno
širokolisno drveće
Odabrati iz tablice 1
Odabrati iz tablice 1
M35≤35
Treba specificirati
w-% suh
A1.0≤1,0
A1.5≤1,5
A3.0≤3,0
MJ/kg ili
kWh/kg
kg/m3
nekompakt
nog
w-% suh
Q13.0≥13,0 ili
Q3.6≥3,6
BD150≥150
BD200≥200
Q11.0≥11,0 ili
Q3.1≥3,1
BD150≥150
BD200≥200
Treba specificirati
-
-
N1.0≤1,0
w-% suh
-
-
S1.0≤1,0
w-% suh
-
-
Cl10.05≤0,05
mg/kg suh
-
-
<1
mg/kg suh
-
-
≤2,0
mg/kg suh
-
-
≤10
mg/kg suh
-
-
≤10
mg/kg suh
-
-
≤10
mg/kg suh
-
-
≤0,1
mg/kg suh
-
-
≤10
mg/kg suh
-
-
≤100
Treba specificirati
Drvna sječka za ne-industrijsku uporabu
Isključujući klasu 1.1.1.3 Guštare kratke ophodnje, u slučaju sumnje na zatrovanje tla ili
ukoliko je sadnja korištena namjenski za odvajanje kemikalija ili drvne biomase, pognojena
muljem komunalnih otpadnih voda (nastalim pročišćavanjem otpadnih voda ili kemijskom
obradom).
b Isključujući klase 1.1.5 Panjevi/korijenje i 1.1.6 Kora
c Stvarna klasa svojstava za udio vlage mora biti navedena. Za umjetno sušene drvne sječke
klasa vlage je M10.
d Stvarna klasa svojstava za nasipnu gustoću mora biti navedena. Nasipna je gustoća niža za
crnogorična (BD150) nego za bjelogorična stabla (BD200). Vidjeti informativni Prilog A.
a
Omjer nasipnih gustoća kod različitih udjela vlage drvne sječe
Udio vlage u mokroj osnovi
Nasipna gustoća za crnogorične
vrste
Nasipna gustoća za bjelogorične
vrste
kg/m3
w-%
kg/m3
nasipni
volumen
Klasa
svojstva
kg/m3
nasipni
volumen
Klasa
svojstva
8 to 18
160 to 180
18 to 25
180 to 200
25 to 35
200 to 225
35 to 45
225 to 270
BD150
BD150
BD200
BD200
225 to 250
250 to 280
280 to 320
320 to 380
BD200
BD200
BD200
BD200
NAPOMENA 1 m3 obloga drva je u prosjeku od 2,5 do 3,0 m3 nasipna drvne sječke.
NASIPNA GUSTOĆA
• HRN EN 15103:2010
Čvrsta biogoriva – Određivanje nasipne gustoće
•HRN EN 14961-5:2011 Čvrsta biogoriva – Specifikacije goriva i klase- -Peti
dio: Ogrjevno drvo za ne-industrijsku uporabu,
Glavna tablica
Porijeklo:
Prema tablici 1.
Tržišni oblik
Dimenzije (mm)
Drvena biomasa (1.1) Cjepanica
Dužina (L) i promjer (D) (maksimalni promjer pojedinog komada)
P200- L < 200 mm i D < 20 drvo za paljenje
P200
L = 200 mm ± 20 mm i 40 mm ≤ D ≤ 150 mm
L = 250 mm ± 20 mm i 40 mm ≤ D ≤ 150 mm
P250
L = 330 mm ± 20 mm i 40 mm ≤ D ≤ 160 mm
P330
L = 500 mm ± 40 mm i 60 mm ≤ D ≤ 250 mm
P500
L = 1 000 mm ± 50 mm i 60 mm ≤ D ≤ 350 mm
P1000
L > 1 000 mm utvrditi stvarnu vrijednost i promjer
P1000+
Drvo
Treba utvrditi koristi li se bjelogorica, crnogorica ili mješovito drvo .
energetska gustoća, Ear (kWh/m3 rasuto ili naslagano)
Preporučuje se specificirati prilikom prodaje na malo.
Sadržaj vlage (w-% kako je primljeno)
Cjepanica spremna za peć
M20
*
20 %
M30
*
30 %
Dozrela u skladištu
M40
*
40 %
Dozrela u šumi
M65
*
65 %
Svježa, nakon sječe u šumi
• HRN EN 14918:2010 Čvrsta biogoriva – Određivanje ogrjevne vrijednosti
Navesti najnižu vrijednost
Tipične vrijednosti za neto kaloričnu
vrijednost drva bez kore (suha osnova)
treba biti oko 19,1 MJ/kg.
Razlozi nižih vrijednosti mogu biti:
Visok udio vlage
Visok udio pepela
Udio zapaljivih materijala s nižom
kaloričnom vrijednošću (npr. adhezivi)
Neto kalorična vrijednost, Q A1:
(MJ/kg ili kWh/kg
dostavljenog)
A2:
- Analiza u skladu s normom
HRN EN 14918
Q13.0 ili Q3.6
Q11.0 ili Q3.1
B1, B2: navesti
Razlozi visokih vrijednosti mogu biti:
Udio zapaljivih materijala s višom
kaloričnom vrijednošću od drveta (npr.
smola, plastika, biljna ili mineralna ulja)
• HRN EN 14775:2010
UDIO PEPELA
Čvrsta biogoriva – Metoda određivanja udjela pepela
Pepeo, A (w-% suhe osnove) HRN EN 14775
A0.5
≤ 0,5%
A0.7
≤ 0,7%
A1.0
≤ 1,0%
A1.5
≤ 1,5%
A2.0
≤ 2,0%
A3.0
≤ 3,0%
A5.0
≤ 5,0%
A7.0
≤ 7,0%
A10.0
≤ 10,0%
A10.0+ > 10,0% (najviša vrijednost koja se može
navesti)
Tipične vrijednosti za sadržaj pepela u čistom drvetu
bez kore trebale bi biti ispod 0,7 %.
Razlozi viših vrijednosti mogu biti:
•Kontaminacija zemljom/pijeskom
•Viši udio kore
•Anorganski aditivi
•Kemijska obrada poput boje/zaštite
Problemi s pepelom: Odlaganje, rizik od stvaranja
šljake
Anex B.1 (HRN EN 14961-1)
Tipične vrijednosti a za drvne materijale, sa ili bez manje količine kore, lišća i iglica
Parametar
Jedinica
Crnogorično drvo
(1.1.2.2 i 1.2.1.1)
Tipična vrijednost
Tipična varijacija
0,3
0,2 do 0,5
20,5
20,2 do 20,8
Bjelogorično drvo
(1.1.2.1 i 1.2.1.1)
Tipična vrijednost
Tipična varijacija
0,3
0,2 do 0,5
20,2
19,5 do 20,4
Pepeo
% w/w d
Bruto kalorijska
MJ/kg daf
Vrijed. qV,gr,daf
MJ/kg daf
Neto kalorifijska
19,2
18,8 do 19,8
19,0
18,5 do 19,2
Vrijed. qp,net,daf
Ugljik, C
w-% daf
51
47 do 54
49
48 do 52
Vodik, H
w-% daf
6,3
5,6 do 7,0
6,2
5,9 do 6,5
Kisik, O
w-% daf
42
40 do 44
44
41 do 45
Dušik, N
w-% daf
0,1
< 0,1 do 0,5
0,1
<0,1 do 0,5
Sumpor, S
w-% daf
0,02
< 0,01 do 0,05
0,02
< 0,01 do 0,05
Klor, Cl
w-% daf
0,01
< 0,01 do 0,03
0,01
< 0,01 do 0,03
Fluor, F
w-% daf
< 0,000 5
< 0,000 5
< 0,000 5
< 0,000 5
Al
mg/kg d
100
30 do 400
20
< 10 do 50
Ca
mg/kg d
900
500 do 1 000
1 200
800 do 20 000
Fe
mg/kg d
25
10 do 100
25
10 do 100
K
mg/kg d
400
200 do 500
800
500 do 1 500
Mg
mg/kg d
150
100 do 200
200
100 do 400
Mn
mg/kg d
147
83
Na
mg/kg d
20
10 do 50
50
10 do 200
P
mg/kg d
60
50 do 100
100
50 do 200
Si
mg/kg d
150
100 do 200
150
100 do 200
Ti
mg/kg d
< 20
<20
<20
<20
As
mg/kg d
< 0,1
< 0,1 do 1,0
< 0,1
< 0,1 do 1,0
Cd
mg/kg d
0,10
< 0,05 do 0,50
0,10
< 0,05 do 0,50
Cr
mg/kg d
1,0
0,2 do 10,0
1,0
0,2 do 10,0
Cu
mg/kg d
2,0
0,5 do 10,0
2,0
0,5 do 10,0
Hg
mg/kg d
0,02
< 0,02 do 0,05
0,02
< 0,02 do 0,05
Ni
mg/kg d
0,5
< 0,1 do 10,0
0,5
< 0,1 do 10,0
Pb
mg/kg d
2,0
< 0,5 do 10,0
2,0
< 0,5 do 10,0
V
mg/kg d
<2
<2
<2
<2
Zn
mg/kg d
10
5 do 100
10
5 do 100
a Podaci su dobiveni iz kombinacija švedskih, finskih, danskih, nizozemskih i njemačkih istraživanja. Vrijednosti su iznijete sa svrhom opisivanja
svojstava koja se mogu očekivati u Europi općenito.
Deklaracija proizvoda – drvne sječke
Deklaracija proizvoda – drvne sječke
Dobavljač
Hrvatske šume, UŠP Vinkovci
Šumarija
Norma osiguranja kvalitete
HRN EN 15234-1
Država porijekla (lokacija)
Hrvatska, Vinkovci
Oblik kojim se trguje
Drvne sječke
Normativna svojstva – HRN EN 14961-1
Porijeklo
Mješavina drva očišćenog od manjih grana od
bjelogoričnih
i crnogoričnih stabala (1.1.3.1,
1.1.3.2)
Veličina materijala, P, mm
P45B
Udio vlage, M, w-%
M35
Udio pepela, w-% suhe tvari
A1.5
Informativna svojstva – EN 14961-1
Neto kalorična vrijednost dostavljenog, Q, MJ/kg Q11.5
(najniža vrijednost)
Prosječna gustoća, BD, kg/m3
BD200
Kemijski obrađeno
Ne
PELETI I BRIKETI
• HRN EN 14961-2:2011 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 2:
Wood pellets for non-industrial use (EN 14961-2:2011) Čvrsta biogoriva – Specifikacije
goriva i klase- -Drugi dio: Drvni pelet za ne-industrijsku uporabu,
•HRN EN 14961-3:2011 Solid biofuels -- Fuel specifications and classes -- Part 3:
Wood briquettes for non-industrial use (EN 14961-3:2011) Čvrsta biogoriva –
Specifikacije goriva i klase- -Treći dio: Drvni briketi za ne-industrijsku uporabu,
nkHRN EN 15150: Čvrsta biogoriva – Metode određivanja gustoće čestica
HVALA NA PAŽNJI
ŠUMARSKI FAKULTET SVEUČILIŠTA U ZAGREBU
ZAVOD ZA ŠUMARSKE TEHNIKE I TEHNOLOGIJE
[email protected]

similar documents