Kwaliteit van leven bij opiaatafhankelijke personen na

Report
Kwaliteit van leven van
opiaatafhankelijke personen na
methadononderhoudsbehandeling
JESSICA DE MAEYER
VAKGROEP ORTHOPEDAGOGIEK
UGENT
Overzicht

Kwaliteit van leven

Kwaliteit van leven in de verslavingszorg

Bestaand onderzoek rond kwaliteit van leven

Impact methadonbehandeling op kwaliteit van leven

Implicaties
Situering
 Patient-reported outcomes
 Empowerment
van
cliënten
en
aanwezigheid
chronische ziektes (diabetes, kanker, …)
 Verschuiving van cure naar care en support
 Quality of Life
van
Het concept Kwaliteit van Leven
 Geen duidelijke definitie: ‘A term that everyone understands,
but which few can define’ (Campbell, 1977)
 Subjectiviteit en multidimensionaliteit centraal
 “People’s perceptions, how uninformed they may be, are real and
people act on the basis of them”
 Dynamisch
 Verschuiving van focus op pathologie en tekorten, naar positieve
connotatie
 QoL meestal ingevuld door dokters, sociaal werkers, …
 Sensitizing concept
Waarom aandacht voor QoL in de
verslavingszorg?
 Verslaving = Chronische aandoening
 Nood aan langetermijnbenadering
 Opiaatafhankelijkheid: gezondheids- en sociale problemen
 Inzicht in persoonlijke ervaringen van druggebruikers
verhogen inzicht omtrent impact van verslaving
Huidige situatie binnen de verslavingszorg
 Unieke focus op sociaal wenselijke uitkomstmaten (vb.
geen gebruik) en effectiviteit van behandeling
 Vaak primaire focus op druggebruik en onderliggende
oorzaak; ondanks prioriteit van andere leefdomeinen
 Probleemgerichte benadering (~ASI), weinig aandacht voor
sterktes
 Beperkte aandacht voor perspectief van druggebuikers zelf
Bestaand onderzoek rond QoL bij
druggebruikers: conceptverwarring
 Focus op HRQoL (vb. SF-36)
 HRQoL: impact van ziekte op dagelijks functioneren van
cliënt, focus op beperkingen
 HRQoL: aandacht voor mentale en fysieke gezondheid
 HRQoL zal impact hebben op QoL; maar verschillende
concepten
 Verschillende instrumenten; sterke heterogeniteit
 Gebrek aan onderzoek rond QoL, vertrekkend vanuit een
holistische benadering
Bestaand onderzoek rond QoL bij
druggebruikers: resultaten
• QoL van opiaatgebruikers: lager vergeleken met de algemene populatie
•
Vergelijkbaar met QoL van mensen met psychiatrische problemen
• Op lange termijn lage scores op verschillende levensdomeinen (vb.
familie, financiën)
• Geen directe impact van huidig heroinegebruik op QoL
• Determinanten van QoL: psychisch welzijn en aantal psychosociale
variabelen
• Positieve effecten van substitutiebehandeling op QoL: vooral gedurende
de
eerste
maanden
langetermijnperspectief
van
de
behandeling:
gebrek
aan
Methodologie (1)
 Deelstudie
van doctoraatsonderzoek rond QoL van
opiaatafhankelijke personen na het starten van een
methadononderhoudsbehandeling
 Inclusiecriteria: Ambulante methadonbehandeling gestart
tussen 1997-2002 in de Gentse regio + opiaatafhankelijk
 25 diepte-interviews gebaseerd op persoonlijke verhalen
Methodologie (2)
 Onderzoeksvragen:

Beste periode in hun leven sinds de start van hun
methadonbehandeling

Impact methadon op belangrijke componenten van een goede
levenskwaliteit
 Startpunt:
eigen referentiekader,
persoonlijke ervaringen
 Bottom-up
 Thematische analyse
gebaseerd
op
hun
Resultaten
Vijf hoofdthema’s en bijhorende subthema’s:

Sociale relaties (vb. gevoel van verwantschap)

Psychisch welzijn (vb. emotionele stabiliteit)

Het hebben van een “bezigheid”(vb. vervanging voor
druggebruik)

Onafhankelijk zijn (vb. financieel onafhankelijk)

Het hebben van een “zinvol” leven (vb. toekomstperspectieven)
Sociale relaties

“Vriendschap is altijd belangrijk geweest voor mij, een
goed gesprek betekent zoveel meer als eender welke
medicatie, ik kan dat niet uitleggen, dat is zo, dat is ook een
vorm van erkenning denk ik, vriendschap. Dat geeft toch
het gevoel dat ge terug een beetje in de wereld leeft, terwijl
dat ge anders alleen maar gebruikt.” (Man, 38 years)
Sociale relaties: Impact methadon
 “Mensen vertrouwen je niet wanneer je zoiets [methadon]
nog neemt. Stel dat je met iemand aan het babbelen bent en
je vertelt dat je methadon neemt, hup, dadelijk hun
portefeuille in hun zak, want ze vertrouwen je niet. Zo gaat
dat echt. Het helpt je niet bij sociale contacten.” (Man, 38
jaar)
 “Mijn wekker stond een uur op voorhand, het is te zeggen,
ik weet dat dat een uur nodig heeft om te werken, en om 8u
bracht ik mijn dochterke naar school.” (Man, 39 jaar)
Psychisch welzijn

“Het komt er gewoon op neer dat ik me nu echt goed voel
in mijn vel, emotioneel, psychisch, ik ben in evenwicht. Ik
heb me nog nooit zo gevoeld, ik ben tevreden met mezelf en
met mijn leven. Ik ben stabiel geworden, ik weet veel meer
wat dat ik wil, wie ik ben, wat ik wil met mijn leven, ik ben
stabiel geworden ja, en dat geeft mij wel een enorme rust.
Ik ben altijd wel op zoek geweest naar rust in feite, iemand
die gebruikt is enorm onrustig, het is voor iets dat hij
gebruikt (Vrouw, 30 jaar)
Psychisch welzijn: Impact methadon
 “De laatste 10 jaar, heb ik steeds meer dan 100mg
genomen, dat verdoofde mij, ik had geen pijn, ik leefde op
een automatische piloot, maar dat gaf mij ook niet meer
dan dat, ik kon nergens nog een gevoel uit halen, geen goed
gevoel, geen slecht gevoel, ik voel mij dan nog liever eens
slecht en dat ik dan ook een goed gevoel heb bij iets dan dat
ik altijd op automatische piloot loop”. (Man, 39 jaar)
Het hebben van een daginvulling

“Mijn job is wel belangrijk, want ik wil niet weer gaan
stempelen, weer heel de tijd thuis zijn, want ik weet zeker
een maand en ik zit weer in de put.” (Vrouw, 34 jaar)
 “Het ding is, het is gewoon echt belangrijk voor mij om
bezig te blijven en om dingen rond mijn hoofd te hebben,
want als ’k stil val, dan wordt het moeilijk.” (Man, 38 jaar)
Daginvulling: Impact methadon

“Het scheelt ook voor je werk. Wanneer je geen gerief
hebt en je moet gaan werken, dan lukt dat gewoon niet.
Maar nu, je drinkt gewoon je methadon en dan lukt dat wel.
Daarvoor helpt het wel. Je kan je job blijven doen. Je blijft
zo bezig hé.” (Man, 27 jaar)
Onafhankelijk zijn
 “Ik ben anarchist hé in mijn hoofd. Ik wil altijd het gevoel
hebben dat ik vrij ben. Als je afhankelijk bent van iets, mja,
dat haalt mijn kwaliteit van leven sowieso naar beneden.
Als ik niet vrij ben, dan kan ik niet gelukkig zijn. Je bent
sowieso wel altijd van iets afhankelijk, maar toch niet van
een poederke? (Vrouw, 26 jaar)
Onafhankelijk zijn: Impact methadon (1)
 “Moest ik die methadon niet gehad hebben, zou ik nooit
zonder dat gebruik gekund hebben, want dan zou dat
gebruik op de eerste plaats gekomen hebben, en met die
methadon kon ik goed functioneren zonder dat ik
effectief gebruik nodig had, dus dat heeft er wel toe
geholpen, maar ik voelde wel dat ik in die spiraal bleef,
dat wel”. (Man, 39 jaar)
Onafhankelijk zijn: Impact methadon (2)

“Ik vond het zo verschrikkelijk met mijn filosofische
opvatting, ik wou echt niet meer van iets afhankelijk zijn, en
zeker niet van dat pilleke methadon, elke morgen die drie of die
twee pillekes, ik was dat zo beu, en dan de periode dat ge het
vergeet, of de apotheker is dicht, of de dokter niet kunnen
bereiken, dan heb ik afgezien, echt mijn eigen tot in het zweet
lopen en paniek, en om de duur moest ik systemen inwerken, een
potke bij mijn vader, een potje bij mijn moeder, zeker eentje
thuis, voor als het één op was, want op de duur was dat dan zo,
en op de duur had ik dan wel voorschriften, maar het is verlof, of
de apotheker is niet open, zo van die onvoorziene dingen, en ik
ben zo blij dat ik dat niet meer heb, want dat bepaalde gewoon
heel je dag, heel uw leven, continue met dat bezig, en dat is zo
een verlossing geweest, ik ben er echt vree content van.” (Man, 37
jaar)
“Betekenisvol” leven
 “De roes van drugs kan je vervangen met andere zaken. Ik
schilder graag, ik teken graag, ik hou me graag bezig, … of zo mij
ervaringsdeskundige maken. Ik ben niet dom van mijn eigen,
maar ik heb een doel nodig.” (Man, 37 jaar)
 “Een doel is zeker belangrijk, als ge dat niet hebt, draait ge toch
in een cirkel rond, dan is het een vicieuze cirkel.” (Man, 38 jaar)
 “Ik heb het gevoel nodig dat ik ook iets beteken in de
maatschappij, dat ik iemand ben in die maatschappij, en niet
van: “ik sta op de rand van de maatschappij en ik ben maar ne
gebruiker, of ik moet mijn methadon hebben”, dat ik ook iets
voor mezelf kan betekenen, door een opleiding te volgen of mijn
werk en dat ik iets kan presteren, waar ik moeite voor moet doen,
en daardoor ook iets behaal.” (Man, 39 jaar)
“Betekenisvol” leven: Impact van methadon

“Methadon is wel goe om mensen efkes de tijd en de
ademruimte te geven om alles op een rij’ke te zetten, om
efkes na te denken van “waar ben ik eigenlijk mee bezig?”
Anders verstand op nul, da’s een automatisme, scoren,
drugs pakken, en als ge da efkes kunt stopzetten, da kan
door methadon hé. Dus ’t is toch wel iets goeds.” (Man, 30
jaar)

“Ik denk dat er geen één geneesmiddel bestaat waar je
zelf gelukkiger van wordt, geluk moet je zelf maken, of zelf
zoeken. Ik denk niet dat ge op zo een moment gelukkig
wordt van die methadon, want ge zit zo in de miserie met al
de rest.” (Man, 34 jaar)
Conclusies (1)
 Ambivalente impact van methadonbehandeling op QoL
 Overgangsfase
 Controle krijgen over hun dagdagelijkse leven en functioneren =
voorwaarden om QoL te verbeteren
 Methadonbehandeling essentiële link in herstelproces
 Sociale en praktische consequenties beïnvloeden QoL (vb.
stigma, afhankelijkheid van methadon)
 Actieve “agents” in hun eigen behandelingsproces; regie in eigen
handen
 Drugvrij zijn = faciliterende factor
Conclusies (2)
 Te
nauwe focus op gezondheid en druggerelateerde
aspecten overschaduwt de eigenlijke noden van deze
doelgroep (dagactiviteit, sociale integratie en inclusie, …)
 Ondersteuning
meer dan het verstrekken van een
farmacologische behandeling; aandacht voor aspecten als
sociale inclusie, dagbesteding, psychologisch welzijn, …
 Nood aan meer belang voor zingeving, toekomstplannen,
doelen; bevragen
begeleiding
tijdens
intake,
aandachtspunt
in
 Nood aan integrale en continue ondersteuning gebaseerd
op noden van de cliënt
Conclusies (3)
 QoL prominente rol in assessment en monitoring van
druggebruikers (handelingsplanning), starten van noden en
verwachtingen van cliënten
 Aandacht voor subjectieve outcomes (QoL, tevredenheid
met behandeling), verschuiving focus sociaal wenselijke
uitkomstmaten; opnemen in intakeprocedure
 Opiaatafhankelijkheid ≠ geïsoleerd probleem van uniek
individu (maatschappelijke component)
 Startpunt: wat is doel van behandelingsaanbod
(maatschappelijk – individu)?
Bedankt voor jullie aandacht!
Vragen, bemerkingen, tips: [email protected]

similar documents