SIGNES ET SENS CYKL LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO Z wykorzystaniem podejścia Britt Mari-Barth (wspólne negocjowanie znaczeń poprzez indukcję) w rozwijaniu sprawności czytania ROZPRAWKA, CZYLI O.

Report
SIGNES ET SENS
CYKL LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO
Z wykorzystaniem podejścia Britt Mari-Barth (wspólne negocjowanie
znaczeń poprzez indukcję) w rozwijaniu sprawności czytania
ROZPRAWKA, CZYLI O ARGUMENTOWANIU SŁÓW KILKA
(realizacja lekcji: Małgorzata Osiewicz-Warlikowska, Wioletta Macioszek-Zespół Szkół w Przecławiu-Polska)
Cele cyklu lekcji
Cel główny:
-
wprowadzenie do argumentacji w tekście pisanym (rozprawka)
Cele szczegółowe:
-
uwrażliwienie na jakość i formę używanych argumentów (siła illokucyjna tekstu
w warstwie treści (explicite) i podtreści (implicite),
-
kształtowanie oceny wartości afektywnej tekstu (ocena jakości używanych
argumentów, nawet jeśli są one wprowadzone bez konektorów logicznych lub
pozostawione w domyśle),
-
ocenianie znaczenia schematu formalnego w interpretacji tekstu na poziomie
jego tworzenia i rozumienia-odbioru.
Cele te są uzasadnione zaobserwowanym problemem z dotarciem do znaczenia
argumentacji, która bardzo często jest utożsamiana zarówno na poziomie czytania jak i
pisaniem tekstów wyłącznie z użyciem konektorów logicznych.
Prezentacja ilustracji
Omówienie ilustracji
Wybrani uczniowie opowiadają treść ilustracji
 Pytania pomocnicze:
• Dlaczego koń niosący jeźdźca przypuszcza, że rycerz nie żyje?
• Czy gdyby koń drugi nie przedstawił pierwszemu swoich
przypuszczeń, to koń pierwszy miałby podobne wątpliwości?
• Czy można uzasadnić opinię (sąd, zdanie) konia nr 2? Fragment
z negocjacją uczniów
Czym można
uzasadnić opinię
konia drugiego?
Jeździec nie żyje, bo
się nie rusza.
Tak, co jeszcze świadczy
o prawdziwości słów
konia, Agatko?
Ponieważ jeździec nie
wydaje poleceń i nie
trzyma za lejce.
Dlaczego jeszcze
ten koń może tak
przypuszczać?
Może dlatego, że
jeździec długo nie
schodzi z konia?
Ale ty nie patrzysz
na rycerza, tylko
na konia
A Ty Ewelinko,
jak myślisz?
Bo stało się to
po bitwie.
Znajdujecie inny
argument?
Rycerz nie ma
podniesionej
przyłbicy?
Koń drugi udzielił
pierwszemu informacji i
co jeszcze powiedział?
Podał
uzasadnienie.
Obserwacje:
- uczniowie zauważyli, ze obrazek ma inną wymowę, jeśli
usunie się z niego tekst (wypowiedź konia),
- na początku, niektórzy uczniowie zwracali uwagę na inne
elementy obrazu, np. na tło,
- po zadaniu pytania, dostrzegali wypowiedź konia w funkcji
argumentu.
 Prezentacja pracy uczniowskiej
 ( z naniesionymi poprawkami nauczyciela)
Etapy pracy:
• Prośba nauczyciela o
uzasadnienie wystawionej
oceny,
• Wskazanie przez uczniów
przyczyn, dla których
praca została oceniona na
dobry.
Dlaczego
uczennica nie
dostała piątki?
Bo popełniła
błędy.
Jakie błędy macie
na myśli?
Powtórzenia tych
samych słów.
Jakie inne błędy
macie na myśli?
Brak akapitu, błędy
gramatyczne.
Czy uważacie, że
nauczyciel
sprawiedliwie ocenił
tę pracę?
Tak, bo uczennica
zrobiła błędy,
chociaż praca miała
dobrą treść, dlatego
nie dostała trójki
tylko czwórkę.
Obserwacje:
- uczniowie zauważyli, że na ocenę ma wpływ układ tekstu,
- przede wszystkim zwracano uwagę na słabości w budowie
zdania
Prezentacja ogłoszenia
Prezentacja ogłoszenia
 Po lekturze ogłoszenia uczniowie
odpowiadają na pytania:
- W jakim celu zamieszczono to
ogłoszenie?
- Czy autor ogłoszenia podał powody,
dla których warto kupić kocięta?
- Czy w przytoczonym ogłoszeniu
znajdujemy sformułowania
przedstawiające poglądy
hodowcy?
W
W jakim celu
zamieszczono to
ogłoszenie?
Bo chce
sprzedać
kocięta.
Czy autor ogłoszenia
zawarł w nim informacje
mówiące o tym, dlaczego
warto kupić te kocięta?
O czym to
świadczy?
Autor mówi, że to
kocięta perskie,
rodowodowe.
Że chce zachęcić
do kupna.
Wiemy już, ze ogłoszenie
zamieścił ktoś, kto chce sprzedać
kocięta, że autor ogłoszenia
zachęca do kupna, wskazując
zalety zwierząt. Maćku, jakie
zalety mają te koty?
Są rodowodowe,
mają różne kolory, są
perskie.
Czy w tym ogłoszeniu
możemy znaleźć
poglądy hodowcy?
Widać, że on kocha
zwierzęta, napisał, że
sprzeda koty osobom,
które je lubią.
Obserwacje:
- większość uczniów uznała, że ogłoszenie przynosi wiele
informacji oraz, że z jego treści wynikają poglądy nadawcy,
- pojawiły się argumenty, że autor ogłoszenia jest
miłośnikiem zwierząt
Prezentacja dramy
Etapy pracy
Dwie pary przygotowują wcześniej dramę.
Tematem inscenizacji jest sytuacja, w której
chłopiec wyjaśnia swojej dziewczynie
przyczynę rozstania.
Pierwsza para posługuje się przekonującą
argumentacją..
Druga para nie posługuje się argumentacją..
Obserwacje:
- po obejrzeniu dramy uczniowie czuli niedosyt,
- zadawano pytania odnośnie zasadności prezentacji,
- pytano o brak w scence drugiej powodów rozstania,
- zauważono, ze przykład bez argumentów podanych
werbalnie miał silny ładunek emocjonalny
Prezentacja „Pieśni świętojańskiej o
Sobótce” Jana Kochanowskiego
Etapy pracy
• Nauczyciel głośno
odczytuje tekst.
• Uczniowie wyjaśniają
występujące w tekście
archaizmy, następnie
ponownie czytają
tekst.
Pytania i polecenia
-
Czy odnajdujecie w utworze
pogląd podmiotu lirycznego na
życie?
- Dlaczego podmiot liryczny
postuluje wyższość życia na
wsi? Wymieńcie przykłady.
Polecenie:
W imieniu podmiotu lirycznego
stwórz folder reklamujący
zalety życia wiejskiego.
Obserwacje:
- pieśń sprawiała uczniom kłopoty w warstwie rozumienia
staropolszczyzny,
- po wytłumaczeniu archaizmów, uczniowie trafnie i szybko
wskazywali poglądy podmiotu lirycznego,
- często młodzież posługiwała się pojęciem argumentu w
odniesieniu do światopoglądu osoby mówiącej
Prezentacja tekstu o D. Beckhamie
 Pytania nauczyciela:
- O kim mówi narrator?
(Odwołujemy się do wiedzy
pozaszkolnej, w przypadku braku
odpowiedzi, padną pytania pomocnicze)
- Dlaczego Beckhama uznano
za „rozgrywającego XXI”
wieku?
-Z jakiego powodu Beckham
stał się przedmiotem krytyki
prasowej?
Kto jest bohaterem
tekstu?
David
Beckham.
Skąd to wiesz?
Jest napisane, że ożenił
się z Wiktorią i że chciał
go kupić Milan.
Dlaczego Beckhama uznano
za „rozgrywającego XXI”
wieku?
We wszystkich
plebiscytach
uznawano go za
największy talent.
Dlaczego jeszcze,
Asiu?
Ponieważ dobrze
grał na boisku,
odnosił sukcesy.
Irku, z jakiego
powodu Beckham stał
się przedmiotem
krytyki prasowej ?
Skąd wiemy, że
odczuł spadek
formy?
Bo spadła mu
forma.
Źle grał w
reprezentacji i na
Mistrzostwach
Europy.
Obserwacje:
- ten tekst kultury spotykał się z entuzjastycznym odbiorem,
- uczniowie szybko rozpoznali osobę, o której mówił
narrator,
- bez kłopotów wskazywali argumentację osoby mówiącej.
Prezentacja opisu Forum
 Pytania nauczyciela:
- Kto jest podmiotem mówiącym?
- O czym mówi narrator?
- Dlaczego wg narratora Forum
jest cenniejsze niż inne
budowle?
- Dlaczego wg narratora warto
zobaczyć ruiny Forum? Podaj
powody, cytując.
- Czy odnajdujemy w tekście
sformułowania prezentujące
poglądy narratora? Podaj cytat.
Kto jest podmiotem
mówiącym? Proszę
Olu.
Osoba oglądająca
Forum.
O czym mówi
narrator? Bartku?
Narrator mówi, jak
wygląda Forum,
wieże, gdzie znajduje
się mur.
Może ktoś
uzupełni, Olu.
Mówi o
krajobrazie i
architekturze.
Dlaczego, według
narratora, Forum jest
cenniejsze niż inne
budowle?
?
?
Adrian?
Czy to wynika z
tekstu?
Bo jest
najpiękniejsze.
Nie, tak mi się
wydaje.
Asiu?
Czy to wynika z
tekstu.
Bo to są
ruiny, to jest
ciekawe.
Aaaa, nie.
Czy w takim razie
odnajdujemy w tekście
pogląd narratora?
Nie, narrator
tylko opisuje.
Nie, narrator
tylko opisuje.
Potraficie wskazać
cytat mówiący o tym,
dlaczego warto
zobaczyć ruiny Forum?
Nie, narrator nie
przedstawia swej
opinii, nie zachęca
ani nie zniechęca.
Obserwacje:
- opis Forum nastręczał uczniom kłopotów. Bardzo chcieli
spełnić żądania nauczyciela i z zaangażowaniem szukali
argumentów, których nie było,
- nieliczni przytaczali fragmenty, niemające charakteru
argumentacyjnego. W końcu uczniowie poddali się,
przyznając, że nie są w stanie znaleźć żądanych
fragmentów.
Pytania nauczyciela odnośnie
całego cyklu lekcji:
- W których z przedstawionych tekstów
odnajdujecie uzasadnienie poglądu nadawcy (w
jakiej jest ono formie)?
- Co sprawiło, że wskazaliście te teksty?
- Czego brakuje w pozostałych utworach?
- Jak nazywamy pogląd, który wymaga
uzasadnienia?
- Czym są przygotowane przez nas dowody?
Przypomnienie pojęcia tezy i argumentu,
podanie tematu cyklu lekcji.
Polecenie
Wybierzcie tekst, w
którym teza i argumenty
zostały najwyraźniej
przedstawione.
Uczniowie w wyniku
negocjacji wskazali
rozprawkę.
W którym z prezentowanych
tekstów najwyraźniej zarysowane
były argumenty i teza? Ręka do
góry! Kto wie? Mam na myśli
wszystkie omówione teksty.
?
...?
W tekście o
Beckhamie.
Gdzie znaleźliśmy
najwyraźniej
przedstawioną tezę i
argumenty? Damian,
według Ciebie?
Co myślą inni, który
tekst wskażecie?
???
?
Irku, jak Ty sądzisz?
Mnie się
wydaje, że w
wypracowaniu
uczennicy.
Dlaczego tak
uważasz?
Bo była podana i
udowodniona
teza.
Myślę tak jak Irek,
uczennica
zaprezentowała własne
zdanie i poprała je
przykładami z życia.
A co myśli
Ola?
Ewelinko, Ty się
zgłaszałaś, jak
uważasz?
Uważam, że praca
uczennicy, bo
dziewczyna bardzo
wyraźnie zarysowała
argumenty.
To było w tekście o
„Małym Księciu”.
Na pewno nie
zgadzamy się z
Damianem
Czy zgadzacie się z
Damianem? Czy z
Irkiem, Olą i Eweliną?
W wypracowaniu o
„Małym Księdzu”
(śmiech), „Małym
Księciu”.
Czyli ustalamy, że w którym
tekście teza i argumenty
zostały najwyraźniej
zarysowane? Wojtku,
podsumuj nasze
negocjacje.
Dekompozycja rozprawki
Powrót do załącznika 2
(tekst argumentacyjny napisany
przez ucznia).
Uczniowie, używając
przygotowanych wcześniej 5
kolorów, zaznaczają w pracy:
tezę, 3 argumenty,
potwierdzenie tezy.
Polecenie
Na podstawie wykonanych czynności
przedstaw budowę rozprawki za
pomocą schematu.
Uczniowie prezentują swoje prace. Po
ewentualnej poprawie, otrzymują
polecenie:
Posługując się wiadomościami
zdobytymi w czasie cyklu lekcji, za
pomocą rozprawki, udowodnij pogląd:
„W naszej szkole nie powinno być
obowiązku noszenia mundurków”.
Uczniowskie rozprawki
Zgadzam się z tezą mówiącą, że w naszej szkole nie
powinno byćobowiązku noszenia mundurków. Nikomu nie
przynosi to korzyści. Uczniowie uważają mundurki za uciążliwy
obowiązek, a nauczyciele tylko stresują się przy ich sprawdzaniu.
Po pierwsze, noszenie mundurków ogranicza
indywidualność ucznia. Każdy chce mieć swój styl, a w
mundurkach nikt się nie wyróżnia. Uczniowie często ściągają je
na przerwach, ponieważ chcą wyglądać inaczej niż wszyscy.
Często zamiast pokazania swojej oryginalności poprzez ubiór,
źle się zachowują. A to nie jest dobre...
Po drugie, mundurki są za drogie. Nie każdego stać na
taki wydatek. Rodzice odkładają np. na jakąś ważną rzecz, ale
zakup mundurka może im to uniemożliwić. Ten skrawek
materiału nie jest wart tylu pieniędzy. Dziecko nie jest zbyt
zadowolone i nie zawsze go nosi.
Po trzecie, uczniowie nie przestrzegają obowiązku
noszenia mundurków. Często ściągają je na przerwach, a
zakładają na lekcjach. Brak mundurka skutkuje ujemnymi
punktami z zachowania. Nauczyciele są niezadowoleni i
denerwują się przy ich sprawdzaniu.
W świetle przytoczonych przeze mnie argumentów
wyraźnie widać, że obowiązek noszenia mundurków jest zbędny.
Przedstawione przeze mnie dowody potwierdzają postawioną
wcześniej tezę.
Sonia Kaplewska kl. II a
II b
II d II d
II e
II e
Charakterystyka klas
IIe to dzieci bardzo grzeczne, sympatyczne, ciche i wykonujące polecenia. W większości o inteligencji
przeciętnej, kilkoro uczniów z dysleksją lub inteligencją poniżej przeciętnej. Środowisko rodzinne – wiejskie, ale
dbające o dzieci i ich edukację, kilku uczniów zaniedbanych wychowawczo w rodzinach z problemami. W grupie
pracuje tez chłopiec z niedosłuchem. Uczniowie są raczej skryci i nieśmiali, na lekcji nawet jeśli znają odpowiedź
na podane zagadnienie, nie lubią się wypowiadać. Można to zauważyć na dołączonych filmach – dopiero
poproszeni o odpowiedź, udzielają jej. Ogólnie nie są śmiali w wyrażaniu poglądów. Tylko kilka osób jest zawsze
chętnych do pracy i wypowiadania się.
Uczniowie IId, klasy sportowej osiągają niższe niż przeciętne wyniki nauczania. Większą część klasy stanowi
młodzież z zaniedbanych wychowawczo rodzin, często mających kłopoty z asymilacją w szybko zmieniającej się
rzeczywistości. Kilkoro uczniów ma orzeczenia PP-P, u jednego zdiagnozowano dysleksję rozwojową.
Młodzież tworząca zespół klasowy niechętnie podejmuje wyzwania, prawdopodobnie spowodowane to jest
zaniżoną samooceną. Postawienie przed uczniami zadań ułożonych gradacyjne pozwoliło poprawić motywację.
Zespół klasowy IIb (klasy o profilu informatycznym) stanowią osoby o przeciętnej oraz ponadprzeciętnej
inteligencji. Kilkoro z nich ma zdiagnozowaną dysleksję rozwojową, jeden uczeń był diagnozowany przez PP-P.
Klasa osiąga dobre wyniki nauczania. Młodzież bardzo lubi się prezentować, chętnie angażuje się w działania
dające poczucie sukcesu. W klasie panuje duch rywalizacji, co czasem prowadzi do konfliktów między płciami
(dziewczynki za wszelką cenę chcą być lepsze niż chłopcy). Wśród uczniów nie brak indywidualistów, którzy za
wszelką cenę pragną zaznaczyć własną odmienność.
Spostrzeżenia
- Opowiedzenie treści rysunku nie sprawiło problemów, jednak nie od razu zorientowali się, że argumentem
pozwalającym zrozumieć „śmierć rycerza” jest nie sam rysunek, ale wypowiedź jego konia. Nauczyciel pytaniami
pomocniczymi musiał naprowadzać na ten wniosek.
- Uczniowie bardzo dobrze uzasadnili ocenę dobrą z rozprawki uczennicy, podczas rozmowy podawali rzeczowe
argumenty dotyczące błędów ortograficznych, gramatycznych, ale przede wszystkim odnośnie schematu
formalnego tekstu (rozplanowania i jakości argumentów).
- Nie sprawiła żadnych trudności analiza ogłoszenia, interpretacja dramy i tekst o piłkarzu.
- Analiza pieśni zajęła więcej czasu niż przypuszczałyśmy, tworząc projekt, ponieważ wyjaśnienie, nadpisanie i
zrozumienie archaizmów okazało się dla uczniów pracochłonne. Po tym etapie pracy nie było problemów ze
wskazaniem argumentów przemawiających za życiem na wsi. Efektem zrozumienia tej części projektu są
przygotowane przez młodzież foldery – te są na różnym poziomie, ale generalnie pokazują zrozumienie tematu.
Foldery miały być tak pomyślane, żeby każda strona zawierała jakiś argument z pieśni.
- Podchwytliwy opis Forum z powieści Sienkiewicza wymagał negocjacji. W pierwszym momencie uczniowie
próbowali doszukać się w nim argumentów, ale po negocjacji, zastanowieniu się, odkryli, że to opis i nie ma tam
znaczących, ukrytych poglądów narratora.
- Po zapoznaniu się z ww. tekstami uczniowie wskazali rozprawkę jako tekst najbardziej argumentacyjny – padały
też inne odpowiedzi, ale uczniowie szybko wynegocjowali właściwą odpowiedź.
- Zaznaczenie kolorami części składowych rozprawki oraz narysowanie jej schematu okazało się dla uczniów
bardzo łatwym zadaniem.
- Napisane rozprawki są na różnym poziomie, mocno schematyczne, jednak pod względem kompozycyjnym
poprawne, a o to chodziło w projekcie.
Wnioski
- Odwrócenie toku lekcji spowodowało naturalną ciekawość, przekładającą się
na uruchomienie "instynktu poszukiwania" .Uczniowie chętniej pracowali,
ponieważ nie znali schematu i celu lekcji.
- Gradacja trudności poleceń pozwoliła uczniom na sukcesywne zwiększanie
motywacji do pracy - byli bardziej twórczy i zmotywowani, ponieważ nie
wiedzieli, jakich odpowiedzi się od nich oczekuje.
- Dekomponowanie tekstu okazało się lepszą metodą niż tradycyjna metoda
podania schematu danej formy wypowiedzi.
- Uczniowie czuli satysfakcję, że sami doszli do właściwych wniosków,
wynegocjowali znaczenie, stworzyli schemat rozprawki.
- Już w czasie poszczególnych etapów pracy sami odnaleźli znaczenie
argumentu i posługiwali się tym słowem.
Praca nad produkcją tekstu i ich kierowaną interpretacją w fazie odbioru jest
wprowadzeniem do kolejnego etapu, jakim jest doskonalenie umiejętności
czytania/interpretacji dłuższego typu tekstu (wzięcie pod uwagę siły argumentacji,
która nie koniecznie jest osadzona na bezpośrednich, werbalnych wyznacznikach
tekstu) – ppt w przygotowaniu.

similar documents