Retorica en Argumentatieleer

Report
Retorica en Argumentatieleer
Retorica
•
•
•
•
<< ῥητορική τεχνή
ῥήτορ - redenaar; leraar in de retorica
orator – idem; Ned. oreren
Leer van de welsprekendheid, kunst/kunde
van het overhalen/overreden met woorden
• Persuadere >> persuasief/persuasieve tekst
Retorica in de oudheid
• Behoefte om te persuadere is (waarschijnlijk) menselijk
• Homerus, Odyssee, boek VI,148 vv:
Zonder langer te dralen sprak hij (=Odysseus) tot haar
(=Nausikaä) het vleiende en welberekenende woord:
Ik smeek u om hulp, prinses! Maar ben je nu een godin of
een sterveling? Als je een van de goden bent die de wijde
Olympus bewonen, dan doen je schoonheid en je rijzige
gestalte me allereerst denken aan Artemis, de dochter
van de grote Zeus.
Retorica in de oudheid
Odyssee VI, vervolg:
Maar als je een van de stervelingen bent, die op
aarde wonen, dan zijn wel overgelukkig je vader en
je moeder, overgelukkig ook je broers. (…)
En het allergelukkigst moet zich voelen de man die
met geschenken beladen je komt halen als zijn bruid
en je meevoert naar zijn huis. Nog nooit zagen mijn
ogen zulk een wezen op aarde, geen man en geen
vrouw. (…)
Retorica in de oudheid
• Odysee VI, vervolg
Met verbazing en bewondering kijk ik naar je en
door schroom bevangen durf ik je knieën niet
aan te raken, hoe groot mijn verdriet ook is.
Gisteren eindelijk, na twintig dagen, ontkwam ik
aan de donkere zee. Al die tijd sleurden de
golven en de snelle winden me voort, totdat een
god me op deze kust wierp. Heb medelijden,
prinses. Wijs me de stad enz.
Retorica in oudheid
• Toepassing?
• In rechtspraak, politiek, en bij bijzondere
gelegenheden (feest, begrafenis, veldslag)
• N.b. aard rechtspraak en politiek in oudheid?
• Jury, volksvergadering, senaat >> min of meer
leken
Retorica in de oudheid
• Protagoras (5e eeuw v. Chr) – Homo mensura
– stelling:
• De mens is de maat van alle dingen, van wat
bestaat dat het bestaat, van wat niet bestaat,
dat het niet bestaat
• subjectivisme (vs ??) of relativisme (vs ??)
Retorica nu
• Aard van rechtspraak en politiek nu?
• Maar er is nog steeds een publieke opinie
• En er is nog steeds de menselijke behoefte om
te persuadere!
• Bestudeer Studeo, pag. 78-81, en maak
oefening 3
Retorica - theorie
•
•
•
•
•
•
•
•
E
L
P
E
N
P
A
P
Retorica - retoren
Retorica – retoren
Retorica - retoren
Retorica - retoren
Retorica - oefeningen
• Studeo, pag. 81, oefening 3
• Welke overredingsmiddelen worden in de
volgende fragmenten gebruikt (ELP) en in welk
deel van een redevoering voor het gerecht
zouden ze kunnen voorkomen?
“Mijn cliënt zou de moord hebben
kunnen plegen, want hij bevond
zich in dezelfde ruimte als het
slachtoffer. Maar hij had geen
enkele reden hem te vermoorden.
Integendeel.”
“Ik heb lang getwijfeld of
ik de verdediging van de
verdachte op me zou
moeten nemen. Want hij
heeft alle schijn tegen.
Maar hij heeft me
overtuigd van zijn
onschuld. En omdat jullie,
leden van de jury,
verstandige mensen zijn,
weet ik zeker dat jullie tot
dezelfde overtuiging
zullen komen”.
Argumentatieleer
• Argument=bewijs=reden
• Argumentatie=bewijsvoering=redenering;
leidt tot een conclusie of gevolgtrekking
Syllogisme
• Syllogisme (logos=o.a. reden; syl < syn =
samen) of sluitrede,
argumentatie/bewijsvoering/redenering van
een bepaalde soort:
maior premisse – minor premisse – conclusie
• Premisse = veronderstelling; maior = groter,
(meer) algemeen; minor = kleiner, (meer)
bijzonder
Syllogisme
• De conclusie van een syllogisme is geldig als
de maior en de minor premisse juist zijn
• Als alle mensen sterfelijk zijn
• En als Sokrates een mens is,
• Is Sokrates sterfelijk
Syllogisme - onvolledig
• Veel argumentaties zijn onvolledige
syllogismen: meestal wordt de maior premisse
verzwegen, soms de minor
• Hij liep de snelste tijd en heeft dus de Vier Mijl
gewonnen
• Verzwijging: a. omdat de premisse bekend is,
b. omdat de premisse niet juist is
• Geen asylzoekers meer. Nederland is vol!
Argumenten
•
•
•
•
Autoriteitsargument
A fortiori/des te sterker - argument
Ad hominem/op de man - argument
Analogie/ voorbeeld/ vergelijking als
argument
Lees Studeo, pag. 81-85; maak oefening 4
Zelf aan het werk (1)
• Geef een voorbeeld van een
- autoriteitsargument
- ad hominem – argument
- a fortiori – argument
• Geef een voorbeeld van een syllogisme met
een verzwegen premisse
• Geef een voorbeeld van een syllogisme met
een onjuiste maior premisse
Zelf aan het werk (2)
• Kies een gebruiksvoorwerp waar je
enthousiast over bent en waar je veel van
afweet.
• Bedenk een script voor een reclamespot die
aanzet tot de aankoop van het
gebruiksvoorwerp; gebruik daarbij (delen van)
ELPENPAP; benoem je argumenten; toets je
redeneringen; en denk vooral aan je
publiek/doelgroep
Zelf aan het werk (3)
• Bedenk het script voor een reclamespot
tegen vreemdelingenhaat/inperking van vrijheid
van meningsuiting/(zinloos) geweld, of
voor eerlijke verdeling van lusten en lasten in
Nederland/ gelijke rechten voor alle vrouwen in
de wereld/ consuminderen
Gebruik daarbij (delen van) ELPENPAP; benoem
je argumenten; toets je redeneringen; en denk
vooral aan je publiek/doelgroep
Hoe nu verder?!
• Afronding KCV en Retorica en Argumentatieleer
- SO 15 – 10 (1e uur)
* Uitwerking van een opmerkelijke culturele waarneming
(vergelijking eigen-anders; functie tegen de achtergrond
van Pyramide van Maslow)
* Uitwerking van een opmerkelijke retorische of logische
waarneming (op basis van Studeo 78-85)
* Presentatie (1e en 2e uur)
• Stof:
* PP’s KCV en Retorica en Argumentatieleer (Leerling-schijf)
* Studeo 78-85

similar documents