Wykład p. dr Małgorzaty Gut

Report
Język i emocje w mózgu. Na jakie
pytania odpowiada współczesna
neuronauka?
dr Małgorzata Gut
Katedra Psychologii Poznawczej
Wyższa Szkoła Finansów i
Zarządzania w Warszawie
język
emocje
działanie
poznanie społeczne
Dwa szlaki informacji
wzrokowej
jak?
Droga grzbietowa (do płatów
ciemieniowych):
widzenie dla działania
Droga brzuszna (do płatów
skroniowych):
widzenie dla percepcji
co?
Widzę ale
nie wiem co
to jest…
Agnozje
Pacjent widzi, ale nie umie nazwać
przedmiotu
Rozpoznaje podstawowe cechy
przedmiotu, ale nie wie co to jest
Nie rozpoznaje wielu cech przedmiotu
(np. wielkości, kształtu, orientacji
przestrzennej), ale potrafi bezbłędnie np.
sięgnąć po przedmiot lub nim
manipulować
To dowód na istnienie dwóch
niezależnych szlaków
związanych z percepcją
Układ limbiczny – mózg emocjonalny
Trzeci szlak:
i co z tego?
czyli analiza emocjonalna tego co
widzimy
Droga „i co z tego?” – dlaczego jest ważna?
• Czasami konieczne jest szybkie działanie w
odpowiedzi na zaobserwowany bodziec lub
czyjeś działanie (ruch względem obiektu)
• Wtedy wystarczy nawet bardzo zgrubna analiza
obiektu/sytuacji
• Informacje biegną drogą „na skróty”
vs
Przekaz emocji
nadawca
mowa ciała
50%
ton głosu 30%
słowa 20%
Rozkład proporcji zależy od:
- kultury
- indywidualnych cech danej osoby
odbiorca
Czym jest poznanie społeczne
• Obserwując innych ludzi potrafimy wnioskować
i formułować sądy na temat cudzych intencji,
zamiarów, emocji
• Kierujemy się m.in. wyrazem twarzy,
kierunkiem wzroku, gestami, ruchami ciała,
postawą, itd. (tzw. „mowa ciała”)
• Mentalizowanie (teorie umysłów) – pojmujemy
umysły innych
Wykrywanie kierunku wzroku i
kierowanie uwagą
Oczy przekazują bardzo istotne informacje
dotyczące np. emocji, zamiarów,
przekonań, potrzeb
• np. dostarczają kluczowych sygnałów o
zagrożeniu
• specjalna rola w rozpoznawaniu emocji strachu
w twarzy
Znaczenie kontaktu wzrokowego
• Kontakt wzrokowy może oznaczać
obserwowanie ofiary przez napastnika,
ale też np. zainteresowanie seksualne
(może nieść ze sobą różne komunikaty)
• Przesuwanie wzroku na rozmówcę
sprawia, że wydajemy się bardziej
atrakcyjni i sympatyczni
Uśmiech a kierunek wzroku
• Osoba patrząca na nas na wprost wydaje
się atrakcyjniejsza gdy się uśmiecha niż
gdy się nie uśmiecha
• Gdy nie patrzy na nas – odbierana jest
jako atrakcyjniejsza gdy się nie uśmiecha
niż wtedy gdy się uśmiecha
Twarz jako bodziec analizowany
całościowo
• Percepcja twarzy zachodzi w sposób holistyczny
(całościowy)
• Różni się jakościowo od percepcji innych obiektów
• Odzwierciedleniem tego jest efekt inwersji: gdy twarz
obrócona jest „do góry nogami” – jest trudniej
rozpoznawana lub błędnie rozpoznawane są emocje
wyrażane w tej twarzy
• Jest to wyraźne
szczególnie u ludzi
Thatcher illusion
Prozopagnozja – Czy rozpoznajesz tę
twarz?
Zakręt wrzecionowaty
rozpoznawanie kolorów
rozpoznawanie twarzy
Wzrost aktywacji – gdy analizowane
są stałe cechy twarzy (tożsamość)
Spadek – gdy zmienne cechy twarzy
(np. kierunek wzroku) oraz: wzrost
aktywacji bruzdy skroniowej górnej
Ruch biologiczny
• Percepcja ruchu biologicznego ułatwia np.
wykrycie intencji czy emocji
• Ile informacji jest zawartych w ruchu
biologicznym? Np. rodzaj czynności, płeć,
nastrój
• Bruzda skroniowa górna:
Reaguje aktywacją w
odpowiedzi na ruch
biologiczny
Ruch biologiczny
• Nie trzeba widzieć poruszającej się osoby,
wystarczy obserwacja punktów świetlnych
poruszających się wraz z (niewidocznym) ciałem
• Punkty przyklejone do twarzy pozwalają
rozpoznać wyrażane emocje
Jaki ruch wykonuje osoba na
zdjęciu po prawej?
Ruch a intencje
Odkrycie neuronów lustrzanych w polu F5
u małp (badania Rizzolattiego i wsp. 1996)
Aktywność neuronów
lustrzanych gdy
zwierzę:
- wykonuje ruch
- obserwuje ruch
(badacz bierze
rodzynkę)
Neurony lustrzane u ludzi
Płacik ciemieniowy dolny
F5/pole44
Dolny zakręt czołowy
Bruzda skroniowa górna
Rozpoznanie intencji działania drugiej osoby wywołuje
aktywację neuronów lustrzanych
Nie samo rozpoznawanie ruchu lecz
rozpoznawanie intencji ruchu!
• Aktywacja dolnego zakrętu czołowego gdy pojawia się kontekst ruchu
obserwowanej ręki (a więc intencja ruchu)
Czy neurony lustrzane pozwalają nam
na „czytanie w myślach”?
W pewnym sensie tak… ale nie dosłownie 
Neurony lustrzane a empatia
• Ludzie często naśladują innych (upodabniają się
np. do rozmówcy) w sposób automatyczny
• Skłonność do naśladowania jest naturalna i
wrodzona
Często jest także formą
zabawy i sprawia przyjemność
Neurony lustrzane a empatia
• Automatyczne jest też
współodczuwanie
• Zjawisko empatii opiera się także na
działaniu neuronów lustrzanych
• Zaburzone działanie neuronów
lustrzanych - u osób z autyzmem,
które nie wykazują empatii, unikają
kontaktu wzrokowego i nie bawią
się w naśladowanie
Neuronalne podłoże współodczuwania
emocji wstrętu
Przednia część zakrętu obręczy i przednia
część wyspy – wspólne obszary
aktywowane w mózgu gdy widzimy albo
sami doświadczamy WSTRĘTU
Badania EMG nad współodczuwaniem emocji
Emocje wyrażane w obserwowanych twarzach
wywołują u obserwatora reakcje mięśni
uczestniczących w wyrażaniu tych samych emocji (co
jest poza świadomą kontrolą obserwatora)
Rytm mu, neurony lustrzane i
przewidywanie ruchu
• Fale o niskiej częstotliwości
obserwowane podczas
ruchowej relaksacji
• Rytm ten znika gdy
wykonamy ruch ale tez
wtedy gdy widzimy jak
ktoś wykonuje ruch
• U dzieci autystycznych
rytm mu nie znika podczas
obserwacji ruchu innej
osoby
Jaki to ma związek z językiem?
metafory, porównania,
przenośnie
W płatach skroniowych:
powiązanie słów z
emocjami; dźwięków
mowy z wrażeniami
wzrokowymi,
naśladowanie artykulacji
rozumienie mowy, znaczenie słów (semantyka)
artykulacja i gramatyka, składnia zdania
Tam również znajdują
się neurony lustrzane
Afazje
• Afazja ruchowa (Broca) – ogromny
problem z płynnym generowaniem słów,
niemal całkowity brak gramatyki, brak
„i”, „ale”, „jeśli”
Ale: możliwe płynne śpiewanie!
• Afazja czuciowa (Wernickego) – płynna
mowa, zdania posiadające składnię, ale
kompletnie pozbawione sensu, brak
zrozumienia mowy (również własnej)
Komunikacja przy afazji czuciowej
• Pacjent nie rozumie, co się do niego mówi
• Używa gramatyki, ale zdania nie mają sensu
• Zachowuje się, jakby rozumiał (nie ma
świadomości swojego deficytu!)
• Nie rozumie również tekstu pisanego
Pilt ja laulis mööbel
Featherbed minna
värvilised kingad
OK, w porządku
Płacik ciemieniowy dolny
• Siedlisko wyższych
umiejętności językowych,
związanych z językiem
• Integrowanie informacji
zmysłowych (różnych
zmysłów) z sygnałami o
ruchu
• Jest bazą osiągnięcia
obecnego poziomu rozwoju
poznawczego u ludzi
• Tam również znajdują się
neurony lustrzane
Gdy nie działa…
• Uszkodzenia lewostronne: deficyty w
umiejętnościach arytmetycznych, w
abstrahowaniu, znajdowaniu odpowiednich
słów, rozumieniu metafor (rozumiane są bardzo
dosłownie) oraz wyobrażaniu znanych
czynności (ruchów imitujących działanie)
• Uszkodzenia prawostronne: zaburzony schemat
własnego ciała w przestrzeni, eksterioryzacja
(wrażenie opuszczenia własnego ciała)
Środki artystyczne a działanie płatów
ciemieniowych
Uszkodzenie skutkuje brakiem zrozumienia
np. takich określeń jak: czarny charakter,
czyste sumienie, apetyczna blondynka, krzykliwy
strój, smutny kolor, napój wyskokowy, jasny
umysł. Albo przysłów i powiedzeń: „Nie
wywołuj wilka z lasu”, „Pasuje jak wół do
karety”. Proszeni i wyjaśnienie znaczenia,
wyjaśniają je bardzo dosłownie
Płaty skroniowe i ciemieniowe a integracja
informacji słuchowej, wzrokowej i ruchu
• Synestezja a płaty skroniowe i
ciemieniowe
• Czy z nas każdy jest „trochę”
synestetykiem? Kojarzenie
kształtów z dźwiękami (efekt
„buba-kiki”)
• Kojarzenie dźwięków z gestami
lub ruchami artykulacyjnymi
dziękuję za
uwagę
[email protected]

similar documents