Yan etkiler

Report
AŞILAR
DR. ÖZLEM BAYRAKTAR SARAL
Koruyucu
hekimlik
Tarihçe

Aşıların yaygın olarak kullanılması ile 10 onemli
hastalık en azından dunyanın belli bölgelerinde
kontrol altına alınmıştır
Çiçek
Difteri
Tetanoz
Sarı humma
Boğmaca
Haemophilus influenzae tip b’nin neden olduğu
hastalıklar
Çocuk felci,
Kızamık kabakulak ve kızamıkçık
Aşılar nasıl olmalı
GÜVENİLİR
İMMUNİJENİK
STABİL
AŞI TİPLERİ
İNAKTİVE AŞILAR
CANLI
AŞILAR
M.o. Isı veya kimyasal
yolla inaktive edilmesi
ile elde edilir
Stabil ve güvenilirdir
BİRDEN FAZLA DOZ
UYGULANIR
M.o lab koşullarında
üretilir.
İNFLUENZA
HEPATİT A
HEPATİT B
Isıya hassastır
Tek doz yeterlidir
Dezavantaj; Uygulama
sonrası m.o mutasyon
geçirebilir
KIZAMIK
KIZAMIKÇIK
SU ÇİÇEĞİ
KABAKULAK
TOKSOİD
AŞILAR
Toksinlerin formol
ile inaktive edilmesi
ile oluşturulur
TETANOZ
DİFTERİ
II. JENEASYON
AŞILAR
KONJUGE AŞILAR
REKOMBİNANT
DNA TEKNOLOJİSİ
KULLANILIR
Bağışıklık sisteminin
tanıyacağı m.onın
protein veya toksini aşısı
olşturulacak m.o’nın
kapsülü bağlanır
HEPATİT B
HiB
Pnömokok
meningokok
SUBUNİT AŞILAR
Antijenik fragmanlar
kullanılarak
gerçekleştirilir
inaktif aşılardır
İnfluenza
Aselüler boğmaca
REKOMBİNANT
VEKTÖR AŞILAR
AŞI VEKTÖRÜ VEYA TAŞIYICISI,
İÇİNE BAŞKA BİR HASTALIĞA
NEDEN OLAN M.O. NIN
ZARARSIZ GENETİK
MATERYALİNİN EKLENDİĞİ
ZAYIFLATILMIŞ VİRUS VEYA
BAKTERİDİR
HIV’E KARŞI
DENEYSEL AŞILAR
GELECEKTEKİ AŞILAR
•
MUKOZAL MEMBRAN
YOLUYLA AŞILAMA
•
İNTRADERMAL
UYGULAMA
•
ÇIPLAK DNA AŞILARI
•
YENİLEBİLİR AŞI
???????
GENEL BAĞIŞIKLAMA
PRENSİPLERİ
Eş zamanlı uygulanacak aşılar farklı bölgelere uygulanmalı
Aynı ekstremiteye aşı uygulanması gerekirse kas kitlesinin fazla olduğu uyluk
bölgesi seçilmeli ve her iki aşı arası 2.5-5 cm olmalıdır
Genel olarak farklı canlı aşılar aynı vizitte eş zamanlı olarak uygulanabilir
Fakat aynı vizitte uygulanmıyorsa uygulama aralığı 4 hafta olmalıdır
Aşı uygulamaları notları






Her aşı için bir uygulama yaşı vardır
Her aşı için bir uygulama aralığı vardır
Hiçbir şekilde yarım ya da bölünmüş dozlarda
uygulanmamalıdır
Birden fazla doz şeklinde uygulanması gereken aşılar
için eğer normalde önerilen zaman aralığından daha
uzun bir süre geçtiyse aşılama serisine yeniden
başlamak GEREKMEZ
Farklı üreticiler tarafından üretilen aşılar birbirleri
yerine kullanılabilir
Bir hastalığı geçirmiş ya da o hastalığa aşılanmış bir
kişinin yeniden aşılanmasında bir sakınca yoktur
Aşıların uygulama şekilleri
Emzirme ve aşılama


İnaktive ve canlı aşıların hiçbirinin emzirmekte
olan anne ve bebeğine herhangi bir yan etkisi
yoktur
Ancak kızamıkçık aşısı bu genellemenin dışındadır
Aşılama sonrası oluşabilecek acil durumlar için
bulundurulması gereken ekipman ve ilaçlar
Sağlık bakanlığı 2012 Aşı Takvimi
Kızamık aşısında olduğu gibi, suçiçeği aşısının 12. ay değil 14-15. aylar içerisinde uygulanmasının çok daha etkili bir koruma
sağladığı tespit edilmiş ve bu nedenle suçeçiği aşısının uygulanma tarihi 14-15. aylar olarak değiştirilmesine karar verilmiştir
ve uygulamaya da bu şekilde geçilmiştir.
Doğumda hemen : Hepatit B1. ay aşısı : Hepatit B

2. ay aşısı : Karma (DBT-Çocuk felci) + Verem , Rotavirüs(1.) ve Pnömokok(1.)

3. ay aşısı : Karma (DBT-Çocuk felci), Rotavirüs(2.) ve Pnömokok(2.)

4. ay aşısı : Karma (DBT-Çocuk felci), Pnömokok(3.)

6. ay aşısı : Hepatit B

9. ay aşısı : Kızamık (kaldırıldı)

12. ay aşısı : Kızamık, kızamıkçık, kabakulak

12 – 14 ay aşısı : Suçiçeği

12-15 ay aşısı : Pnömokok (4)

18. ay aşısı : Karma (DBT-Çocuk felci)

24. ay aşısı : Hepatit A

30. ay aşısı : Hepatit A

4-6 yaş arası aşısı : Kızamık, kızamıkçık, kabakulak

4-6 yaş arası aşısı : DBT-çocuk felci

4-6 yaş arası aşısı : Suçiçeği
Çocuklarda Özel Durumlarda aşılama

Steroid kullanımı

Kronik hastalıklar
Steroid kullanımı olan çocuklarda
aşılama
Pek çok klinisyen 2 mg/kg/gün ya da daha fazla
prednizon ve buna eş doz veya 10 kg’dan ağır
çocuklar için toplam günde 20 mg’dan daha fazla
prednizon ve buna eş doz kortikosteroid, özellikle 14
günden fazla uygulanmış ise bu durumun canlı virüs
aşılarının immün yanıt oluşturması konusunda
yetersizlikler olabileceği kanısındadır
Buna göre kortikosteroid kullananlarda canlı virüs aşısı
uygulanırken dikkat edilecek konular şunlardır:
Deriye ya da solunum yollarına (aerosol olarak) veya gözlere,
eklem içine, bursa ve tendonlara kortikosteroid enjeksiyonu
genellikle canlı virüs aşısı uygulanmasını kontrendike hale
getirecek bir immunosupresyona neden olmaz.
Ancak, çok uzun süreli uygulamadan dolayı sistemik
immunosupresyon oluştuğuna dair klinik veya laboratuvar
kanıt varsa kortikosteroid tedavisi kesildikten en az 1 ay
sonrasına kadar canlı virüs aşıları uygulanmamalıdır.
Yalnızca fizyolojik kortikosteroid
idame dozları alan çocuklara
kortikosteroid tedavisi sırasında
canlı virüs aşıları uygulanabilir.
2 mg/kg/gün prednizon veya eş
değerinden daha az veya 10 kg’ın
üzerinde olup günde toplam 20 mg’dan
daha az prednizon veya eş değerini alan
çocuklara kortikosteroid tedavisi
sırasında canlı virüs aşısı uygulanabilir.
2 mg/kg/gün’den daha fazla prednizon veya eş değeri veya 10 kg’ın üzerinde olup
günde toplam 2 20 mg’dan daha fazla prednizon veya eş değerini 0 mg’dan daha
fazla prednizon veya eş değerini
her gün ya da gün aşırı 14 günden daha az
süre ile alan çocuklara canlı virüs aşısı
kortikosteroid tedavisi kesildikten hemen
sonra uygulanabilir.
Her gün ya da gün aşırı 14 günden
daha fazla bir süre ile alan
çocuklara canlı virüs aşısı
kortikosteroid tedavisi en az 1 ay
süreyle kesildikten sonra
uygulanmalıdır.
Kendisi bağışıklık
yanıtını baskılayıcı
kabul edilen bir
hastalığı bulunan ve
birlikte sistemik ya da
lokal uygulanan
kortikosteroid tedavisi
alan çocuklar: Bu
çocuklara özel koşullar
dışında canlı virüs aşısı
yapılmamalıdır.
Konvülzyon Öyküsü Olan Çocuklar
Kendisinde veya ailesinde konvülziyon öyküsü bulunan bebeklere ve çocuklara DTB
veya kızamık aşısı (genellikle KKK olarak) yapıldığında konvülziyon geçirme riskleri
artmıştır.Çoğu olguda nöbetler kısa, kendiliğinden düzelen, jeneralize konvülziyonlar
şeklindedir ve genellikle ateşle birlikte ortaya çıkarlar. Bu özellikler bu tür aşı ile
ilişkili konvülziyonların febril konvülziyonlar olduğunu düşündürmektedir. Bu
konvülziyonların kalıcı beyin hasarıya da epilepsiye yol açtıklarına, nörolojik
hastalıkları agrave ettiklerine veya altta yatan hastalıkların prognozunu etkilediğine
ilişkin hiçbir kanıt yoktur.
yakın bir süre önce konvülziyon geçirmiş olan çocuklarda
ilerleyici bir nörolojik hastalık olmadığı kesin olarak
saptanıncaya ya da önceki konvülziyonun kesin nedeni
belirleninceye kadar boğmaca aşısının geciktirilmesi uygun
olacaktır.
Bunun aksine, kızamık aşısı çocuğun son zamanlarda geçirmiş
olduğu konvülziyonun nedeni, seyri ve çocuğun nörolojik
durumunun kesinleşme olasılığının çok yüksek olduğu bir yaşta
uygulanmaktadır.
Son zamanlarda konvülziyon geçirmiş bir çocukta kızamık
aşısının ertelenmesinin önerilmeyişinin temelinde bu farklılık
yatmaktadır.
Konvülzif hastalıklara ilişkin aile öyküsü boğmaca veya kızamık aşısı için bir
kontrendikasyon değildir ve aşılanmayı geciktirmek için bir neden
oluşturmaz.
Bu çocuklardaki aşılanma sonrası konvülziyonlar genellikle febril kökenlidir,
prognozları iyidir ve dahaönce tanısı konmamış olan nörolojik hastalıklar ile
karıştırılma olasılıkları düşüktür.
ERİŞKİN BAĞIŞIKLAMA
Enfeksiyon hastalıklarından
korunmanın bir yolu
bağışıklama
• Çocuklarda başlanan aşıların
devamı olan aşılamalar
• Erişkin yaş grubuna has aşılamalar
Erişkin aşılama
Erişkin aşılama
Önceden bağışıklığı
olmayan kişilerdeki
primer aşılama
serileri
Daha önce
uygulanmış aşıların
tekrarı
Erişkin dönemde yapılması önerilen
aşılar
Difteri-Tetanoz-Boğmaca Aşısı
Difteri-Tetanoz-Boğmaca Aşısı
Difteri ve tetanoz →toksoid, boğmaca → inaktive aşı
Deltoid kasa IM uygulanır
Td aşısı erişkinler için primer aşılama 3 doz
• 0 – 1 – 6 ya da 12. ayda birer doz
10 yılda bir Td rapeli
Difteri-tetanoz-boğmaca aşısı
Kontrendikasyonlar
Aşılama sonrası ciddi alerjik reaksiyon, nörolojik
bulgu öyküsü
Orta veya ağır derecedeki akut hastalıklarda
ertelenmeli
Hafif hastalıklar, emzirme engel değil
Difteri-tetanoz-boğmaca aşısı
Difteri-Tetanoz-Boğmaca Aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde
ağrı, kızarıklık, şişlik
Difteri-tetanoz-boğmaca aşısı
Temas Sonrası Bağışıklama
tetanoz
Temas sonrası profilaksi
Yaralanma sonrasında;
√ yara temizliği
İnsan tetanoz IG 250 IU, IM
√ debridman
Bulunamaz ise heterolog
antiserum 3000-5000 IU, IM
√ tetanoz profilaksisi
Difteri-tetanoz-boğmaca aşısı
Doğurganlık çağı / gebe kadınlar
Çocukluk çağında
aşılanmamış - eksik
aşılanmış
Son 10 yıl içerisinde rapel
yaptırmamış gebelere Td
aşısı önerilir
Hiç aşılanmamış gebeler, 4
hafta arayla en az 2 doz Td
aşısı almaları sağlanmalı
İkinci doz doğumdan en az 2
hafta önce tamamlanmalı
Td2’den en az 6 ay sonra 3.
doz aşı ile primer seri
tamamlanmalı
Primer seri tamamlanan
kadına, gebe kaldığında 1
doz, sonraki gebeliğinde 1
doz Td yapılarak 5 doz Td
şeması tamamlanmalı
Difteri-tetanoz-boğmaca aşısı
İmmun sistemi baskılanmış kişiler
HIV/AIDS hastaları, solid organ nakli alıcıları,
immünsüpresif hastalığı olan kişiler Td aşısı
olabilir
Difteri-tetanoz-boğmaca aşısı
Kızamık, Kabakulak ve Kızamıkçık
aşısı
Kızamık, Kabakulak ve Kızamıkçık aşısı
Attenüe canlı aşı
Kombine [kızamık, kabakulak, kızamıkçık (KKK)] ya da monovalan
aşı formları
SC uygulanır
Tek doz uygulama sonrasında %90-95 koruyucu
Oluşan bağışıklık hayat boyu kalıcı
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
Kızamık bileşeni
Bazı durumlarda en az 28 gün arayla 2 doz aşı
önerilir
• Yakın zamanda kızamığa maruz kalma ya da
salgın durumu
• Bir sağlık kuruluşunda ya da bakımevinde
çalışma
• Yüksek öğrenim kurumlarında eğitim görme
• Temas riskinin yüksek olduğu uluslararası
seyahat planlama
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
Kabakulak bileşeni
Bazı durumlarda en az 28 gün arayla 2 doz aşı
önerilir
• Kabakulak epidemisi sırasında
etkilenebilecek yaş grubunda olma
• Sağlık kuruluşunda çalışma
• Yüksek öğrenim kurumlarında eğitim görme
• Temas riskinin yüksek olduğu uluslararası
seyahat planlama
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
Kızamıkçık bileşeni
Kızamıkçık aşısına dair kayıtlı bilgisi ve güvenilir
öyküsü olmayan kadınlara 1 doz KKK aşısı
Gebeler veya aşı yapıldıktan sonra 4 hafta
içerisinde gebelik planlayanlar aşılanmamalı
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
Kontrendikasyonlar
Gebelik
Orta/ağır
şiddette
hastalık
Ağır immün
yetmezlik
Jelatin veya
neomisine
karşı
anafilaktik
reaksiyon
Bir doz KKK
aşısından
sonra 6
hafta
içerisinde
trombosito
peni
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
KKK aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik (Sık)
Ateş (Sık)
Geçici döküntü
Geçici lenfadenopati
Parotit (Kabakulak aşısına bağlı)
Trombositopeni
Artralji ve geçici artrit (Kızamıkçık aşısına bağlı)
Febril konvülziyon
Anafilaksi
Menenjit ve ensefalit
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
Temas sonrası profilaksi
72 saat içerisinde KKK aşısı yapılması korunmada yeterli
Ev içi temaslarda IG kullanılması gerekir
Standart IG temas sonrası ilk 6 gün içerisinde etkili
• 0.25 mL/kg
Kabakulak ve kızamıkçıkta, KKK aşısı temas sonrası profilakside etkili olmaz
Kızamıkçık ile teması olan gebelerde IG hastalığın hafif geçmesini sağlar ancak
konjenital rubellayı engellemez
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
Özel Durumlar
HIV pozitif hastalar
• Kızamığa karşı bağışık olmayan HIV ile infekte hastalar 1 ya da 2 doz kızamık veya
KKK aşısı ile aşılanabilir
• Ağır immünyetmezliği olan HIV ile infekte hastalara aşı uygulanmamalı, kızamık
ile temas sonrası immün durumlarına bakılmaksızın IG yapılmalı
Kanser hastaları
• Remisyonda olan ve kanser tedavisi sonuçlandıktan sonra en az 3 ay geçen
kişilere aşı yapılabilir
• Önceden kan ve kan ürünleri ya da IVIG uygulaması varsa en az 6 ay beklenmeli
• KİT yapılan duyarlı kişilerde GVH reaksiyonu olmayan veya immün düşkün
durumu devam etmeyen hastalarda KİT’den 24 ay sonra önerilir
• Yüksek doz ve 14 gün veya üzerinde kortikosteroid kullanımı varsa aşı 1 ay sonra
yapılmalı
Kızamık-kabakulak-kızamıkçık aşısı
İnfluenza Aşısı
İnfluenza aşısı
Trivalan inaktive aşı
İdeal uygulama zamanı ekim ayı başından kasım ayı sonuna kadar
Bu dönemde aşılanmayanlar influenza mevsimi boyunca aşılanabilir
Her yıl yeniden uygulanması gerekmekte
Bir yıl önceki influenza mevsiminde izole edilen influenza suşlarını içermeli
Erişkinlerde tek doz uygulama yeterli
Influenza aşısı
İnfluenza aşısı
Amaç
• İnfluenza ilişkili
komplikasyonların
• İş gücü kayıplarının
• İnfluenza ilişkili
ölümlerin önlenmesi
Influenza aşısı
Endikasyonlar
≥ 65 yaş
Bakımevi ve huzurevinde kalanlar
Uzun süreli aspirin tedavisi alanlar
Astımı da içeren kronik pulmoner hastalıklar
Kardiyovasküler hastalıklar
Diabetes mellitus
Böbrek fonksiyon bozukluğu
Hemoglobinopatiler
İmmünsüpresifler
Aspirasyon riskini artıran durumu olanlar
İnfluenza mevsimi boyunca gebelik varlığı
Asplenik hastalar
Yüksek riskli kişilere influenza bulaştırma riski olanlar
Sağlık personeli
Aşılanmak isteyen herkes
Influenza aşısı
Kontrendikasyonlar
İnaktive influenza aşıları immün düşkün kişilere güvenle
uygulanabilir
˂ 6 ay bebeklere
yumurtaya
anafilaktik alerjisi
olanlara
gebeliğin ilk 3 ayı
içinde
yapılmamalı
Akut ateşli
hastalıklarda
iyileşene kadar
Influenza aşısı
İnfluenza aşısı
Yan etkiler
(%5↓)
Lokal yan etkiler
Hafif ateş ve hafif
sistemik
semptomlar
Yumurta proteinine
alerji
En sık
Aşılamadan sonraki
8-24 saat içinde
Çok nadir
Influenza aşısı
Özel Durumlar
Gebelikte
kullanım
• 2. trimestırda yapılmalı
Emziren
anneler
• Aşı, anne ve çocuk için
güvenilir
HIV
• CD4+ sayısı mm3’te 100 ve
enfeksiyonu üzerinde olanlarda aşı etkin
Influenza aşısı
Pnömokok Aşısı
Pnömokok aşısı
İnaktive aşı
Ruhsatlı iki aşı: 23 serogrup içeren polisakkarit aşı (PPV) ve Heptavalan
pnömokok aşısı
SC ya da IM 0.5 mL tek doz
Kronik hastalığı olanlar ile yaşlı kişilerde antikor yanıtı ↓
Koruma oranı %50-81
Pnömokok aşısı
Endikasyonlar
Kronik pulmoner hastalık (astım dışında)
Kronik kardiyovasküler hastalık
Diabetes mellitus
Kronik karaciğer hastalığı veya nefrotik sendrom
Fonksiyonel veya anatomik aspleni
İmmünsüpresif hastalıklar
Kohlear implant
Beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçakları
HIV tanısı alan hasta
Bakımevinde kalan kişiler
Pnömokok aşısı
Kontrendikasyonlar
Aşı veya içeriğindekilere karşı anafilaktik
reaksiyon öyküsü
Orta derecede veya ağır hastalığı olanlar
Pnömokok aşısı
Pnömokok aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik, kızarıklık
Ateş (%2)
Adenit
Eklem ağrıları
Deri döküntüsü
Ürtiker
Pnömokok aşısı
Özel Durumlar
Gebelik
HIV
enfeksiyonu
• Gebelikte uygulanması ile ilgili yeterli
çalışma yok
• Gebelik sırasında aşılanan annelerin
bebeklerinde patoloji saptanmamış
• Aşıya yanıt zayıf, koruyuculuk 3 yıl ↓
Pnömokok aşısı
Hepatit A aşısı
Hepatit A aşısı
İnaktive aşı
0. ve 6-12. aylarda toplam 2 doz
Hepatit B aşısı ile kombine formu: 0., 1. ve 6. aylarda 3 doz
IM uygulanır
Koruyuculuk en az 20 yıl
Hepatit A aşısı
Endikasyonlar
Hepatit A’nın yüksek ya da orta derecede endemik olduğu yerlere seyahat edecekler
Uyuşturucu bağımlıları
Mesleki olarak enfeksiyon riski artmış kişiler (çocuk kliniklerinde, yuva ve kreşlerde çalışanlar vs.)
Kronik karaciğer hastalığı [hepatit B virüsü (HBV), hepatit C virüsü (HCV)] olanlar
Özel bakıma gereksinim gösteren hastaları barındıran kurumlarda hastalar ve personel
Kanalizasyon işçileri
Hijyen uyumunun zayıf olduğu temizlik işçileri ve gıda hazırlama işinde çalışanlar
Solid organ ve kemik iliği nakli adayları ve alıcıları ile pıhtılaşma faktör konsantreleri alanlar
Hepatit A aşısı
Kontrendikasyonlar
Aşının herhangi bir bileşenine karşı aşırı duyarlılık öyküsü
Şiddetli hastalık
Hepatit A aşısı
Hepatit A aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik
Baş ağrısı
Yorgunluk, halsizlik
Ateş
Kemik, kas ağrısı
GİS belirtileri
Hepatit A aşısı
Özel durumlar
Gebelik
• Gebelikte kullanımı önerilmez
HIV
enfeksiyonu
• Özellikle hastada HBV ve HCV
seropozitifliği varsa aşı
yapılmalı
Hepatit A aşısı
Hepatit B Aşısı
Hepatit B aşısı
Majör yüzey Ag içerir
0-1-6 ya da 12. ay
%80-95 koruyucu
Koruyuculuk 15 yıl
Tam şema aşılamadan sonra rapel gerekmemekte
Hepatit B aşısı
Endikasyonlar







Sağlık personeli
Tıp, diş hekimliği fakülteleri, sağlık
meslek yüksekokulları vs.
öğrencileri
Hemodiyaliz hastaları
Sık kan ve kan ürünü kullanmak
zorunda kalanlar
Damar yoluyla uyuşturucu
kullananlar
Hepatit B taşıyıcısı ile aile içi
temaslılardan aşısız olanlar
Çok sayıda cinsel eşi olanlar ve
para karşılığı cinsel ilişkide
bulunanlar








Homoseksüeller
Hepatit B dışında kronik karaciğer
hastalığı olanlar
Cezaevleri ve ıslahevlerinde
olanlar
Endemik bölgelere seyahat
edenler
Berberler-kuaförler
Zihinsel özürlü bakımevlerinde,
yetiştirme yurtlarında bulunanlar
İtfaiye personeli
Kazalarda ve afetlerde ilk yardım
uygulayan kişiler
Hepatit B aşısı
Kontrendikasyonlar
Aşının herhangi bir bileşenine karşı anafilaktik
reaksiyon
Hepatit B aşısı
Hepatit B aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde lokal rx
Üşüme, titreme
Halsizlik
İnfluenza benzeri semptomlar
Artralji, miyalji
Hepatit B aşısı
Özel Durumlar
Temas sonrası profilaksi
• Deri ve mukozaya bulaş sonrası 48 saat içinde HBIG (0.06 mL/kg IM) +
aşı
• Anne HBsAg + ise, doğumdan sonra 6-12 saat içerisinde bebeğe aşı + IG
• Hepatit B enfeksiyonu olan kişiyle cinsel ilişkiye girilmesi halinde; 14 gün
içinde HBIG + aşı
Hemodiyaliz hastaları ve bağışıklığı baskılanmışlarda
• Aşı 0., 1. ve 6. aylarda çift doz
Gebelik ve laktasyon
• Kullanılmasında sakınca yok
Hepatit B aşısı
Varisella - Zoster Aşısı
Varisella - Zoster aşısı
Canlı atenüe aşı
SC uygulanır
> 13 yaşında iki doz (4-8 hafta arayla)
Sağlıklı kişilerde %97-99 oranında Ab oluşur
Aşılama sonrasında koruyuculuk en az 10 yıl
Varisella Zoster aşısı
Varisella - Zoster aşısı
Risk grupları
• Sağlık personeli ve immün düşkün hastaların aile
bireyleri
• Virüs ile karşılaşma riski fazla olanlar (laboratuar
çalışanları, öğretmenler…)
• Doğurganlık çağında ve gebe olmayan kadınlar
• HIV ile infekte hastaların bir bölümü
• Temas sonrasında ilk 3 gün içinde
Varisella Zoster aşısı
Kontrendikasyonlar
İmmünsüpresif hastalar
İmmünsüpresif tedavi bitiminden sonraki 3 ay
Yüksek doz steroid tedavisinden sonraki 1 ay
IG kulanımından sonraki 5 ay
Gebeler ve aşı yapıldıktan sonraki ilk 4 haftada gebe
kalma ihtimali olanlar
Varisella Zoster aşısı
Varisella - Zoster aşısı
Yan etkiler
Makülopapüler veya
suçiçeği benzeri döküntüler
1 ay içinde
Varisella Zoster aşısı
Varisella Zoster immunglobulini (VZIG)
Risk oluşturduğu kişilere temastan
sonraki 96 saat içinde VZIG verilmeli
Varisella Zoster aşısı
Meningokok Aşısı
Meningokok aşısı
Polisakkarid ve konjuge formları mevcut
Meningokokların A,C,Y ve W-135 serogruplarını içerir
SC veya IM uygulanır
Koruyucu Ab 2 hafta içinde oluşur, yaklaşık 10 yıl devam eder
Koruyucu etkinliği >%85
Meningokok aşısı
Meningokok aşısı
Risk grupları
Anatomik veya fonksiyonel aspleni veya terminal kompleman
yetmezlikleri
Bakımevlerinde yaşayan okul çağı çocukları
Rutin olarak N. meningitidis suşları ile karşılaşan laboratuvar çalışanları
Askeri personel
Meningokokal hastalığın hiperendemik veya epidemik olduğu ülkelerde
yaşayan veya o bölgeye seyahat edecekler
Meningokok aşısı
Kontrendikasyonlar
Yüksek ateş ve şiddetli hastalık
Meningokok aşısı
Meningokok aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde 2-3
gün süren hafif ağrı ve
kızarıklık
Nadiren sistemik
reaksiyonlar
Meningokok aşısı
Özel Durumlar
Gebeler
• Polisakkarid aşılar sadece salgınlar sırasında
önerilmekte
• Anne ve fetus üzerine yan etki saptanmamış
Meningokok aşısı
Kuduz Aşısı
Kuduz aşısı
İnaktive aşı
HDCV (insan diploid hücre aşısı)
Koruyuculuk ~ 2 yıl devam eder
Deltoid bölgeye, IM uygulanır
Gluteal bölgeye enjeksiyon, Ab titresini düşürdüğü için asla yapılmamalı
Kuduz aşısı
Kuduz aşısı
Temas durumunda
• Isıran hayvanın cinsi
• Isırma durup dururken
mi yoksa provokasyon
sonucu mu?
Fare, sıçan, hamster
gibi hayvanlar kuduz
bulaştırmaz. Isırmaları
durumunda aşılamaya
gerek yok
Kuduz aşısı
Kuduz bağışıklaması
Temas öncesi
• Veterinerlere, hayvan bakıcılarına, laboratuar çalışanlarına, avcılara
ve kuduzun endemik olduğu ülkelere seyahat edeceklere
• 0., 7., 21. veya 28. günlerde 3 doz aşı
• Bu kişiler herhangi bir şekilde kuduz şüpheli temasa maruz kalırsa
0. ve 3. günlerde 2 doz aşı yapılması yeterli
Kuduz aşısı
Kuduz bağışıklaması
Temas sonrası
• Aşısız kişilerde yaralanma bölgesi akan su altında sabunla
yıkanmalı
• Bir doz RIG hemen yapılmalı
• Beş doz kuduz aşısı (0-3-7-14 ve 28.Gün) hemen başlanmalı
• Bağışıklık eksikliği olan veya immünsüpresif ilaç kullananlarda,
50 yaş↑ ve obezlerde 90. günde 6. doz
• 10 günlük gözlem süresinde hayvanın kuduz olmadığı
kanıtlanırsa aşı uygulamasına son verilir
• Önceden aşılı kişilere iki doz (0-3.günlerde) uygulanmalı
Kuduz aşısı
Kuduz IG
Kuduz IG tek dozda uygulanır
İlk aşı dozu ile birlikte veya 1 hafta sonrasına kadar uygulanabilir
İnsan kökenli olan IG 20 IU/kg
At kökenli IG 40 IU/kg
Anatomik olarak uygunsa tümü yara çevresine ve yara içine yapılmalı
IG sağlanamadığı durumlarda: 0. Günde 2 doz kuduz aşısı + 7. ve 21. günlerde
birer doz daha aşı
Kuduz aşısı
Yan etkiler
Aşı
• Lokal yan etkiler
• Baş ağrısı
• Kusma
• Kas ağrıları
• Halsizlik
RIG
• Uygulama yerinde ağrı
• Hafif ateş
Kuduz aşısı
HPV aşısı
HPV aşısı
HPV’nin neden olduğu genital siğil, prekanseröz genital lezyonlar ve
serviks kanserini önlemeye yönelik
IM uygulanır
Serviks kanserini %70-80, genital siğilleri %90 engeller
En az 5 yıl koruyucu
HPV aşısı
HPV aşısı
İki tip aşı
Quadrivalan aşı Gardasil
HPV 6, 11, 16 ve 18’e karşı
koruyucu
Biovalan aşı Cervarix HPV
16 ve 18’e karşı koruyucu
0., 2. ve 6. ay
0., 1. ve 6. ay
HPV aşısı
HPV aşısı
Endikasyonlar
9-26 yaş arasındaki ♀
Seksüel aktivite ile HPV’ye maruz kalmadan
önce aşının yapılması önemli
HPV aşısı
Kontrendikasyonlar
Gebelikte aşılama önerilmemektedir (B grubu)
Ciddi hastalığı olanlarda ertelenmeli
Aşı içeriğine karşı allerjik olduğu bilinen kişilere uygulanmamalı
HPV aşısı
HPV aşısı
Yan etkiler
Enjeksiyon yerinde
ağrı, kızarıklık, şişlik
HPV aşısı
Özel Durumlar
Emziren anneler ve immün sistemi baskılanmış
hastalar
• Aşı uygulanabilir
• Etkinliği daha az
HPV aşısı
Haemophilus influenza Tip B aşısı
Haemophilus influenza Tip B aşısı
Erişkinlerde Hib aşısının kullanımının
etkinliğine dair veri yok
Orak hücreli anemi, lösemi veya HIV
enfeksiyonu olan ya da splenektomili
hastalarda etkinliği gösterilmiş
Hib aşısı
Polio aşısı
Polio aşısı
2 formu
bulunmakta
Canlı oral (OPV,
Sabin)
İnaktive
parenteral (IPV,
Salk)
Polio aşısı
Polio aşısı
Endikasyonlar
Riskin en fazla olduğu ülkeler: Kuzey Hindistan, Kuzey Nijerya, Mısır,
Pakistan, Afganistan, Somali, Nijer
Çocukluğunda temel aşılamayı (3 doz) tamamlamış kişilere endemik
bölgelere gitmeden önce tek doz yapılması yeterli
Daha önce aşılanmamış erişkinlerin ise IPV ile temel aşılamayı
tamamlamaları önerilmekte
Yeterli bağışıklığın oluşması için en az 2 doz aşı yapılmış olmalı
Polio aşısı
Kontrendikasyonlar
OPV, bağışıklığı baskılanmışlar ve onlarla yakın
temasta olanlarda kontrendike
Polio aşısı
Tifo aşısı
Tifo aşısı
S.typhi’ye karşı
bağışıklık
sağlar
3 farklı aşı
Koruyuculuk
~%50-60
Oral aşı
2’şer gün
aralarla 3 kez
Vi kapsüler
polisakkarid
parenteral
tek doz 0.5 mL
IM
İnaktive tüm
hücre
4 hafta arayla 2
kez
Tifo aşısı
Tifo aşısı
Endikasyonlar
Hindistan, Mısır, Fas, Batı Afrika ve Peru hastalığın en çok
görüldüğü ülkeler
Meksika, Haiti, Kuzey Afrika ve İran orta riskli bölgeler
Bu bölgelere gitmeden 10-14 gün önce uygulanmalı
Tifo aşısı
Dikkat edilmesi gereken durumlar
Oral aşının gebelerde fetal hasara yol açıp açmadığı
bilinmemekte, bağışıklığı baskılanmış kişilere uygulanması
önerilmez
Tifo aşısı
BCG aşısı
Kuru ve yaş olmak üzere iki tip
Kuru aşı daha az sayıda basil içerdiğinden koruma süresi kısa;
ancak kullanım süresi uzun ve saklama koşulları daha kolay
Buzdolabında saklanmalı, sulandırıldıktan sonra 4 h içinde
kullanılmalı
Omuzdan cilt içine uygulanmalı (0.1 mL)
BCG aşısı
BCG aşısı
Risk Grupları
Çoklu ilaç direncinin ve tbc bulaş olasılığının yüksek olduğu
bölgelerde sağlık personeli
Göçmenler
Riskli bölgelere uzun süreli seyahat
Aktif tbc’li ile yakın temasta olan ve TCT negatif olanlar
BCG aşısı
BCG aşısı
Yan etkiler
Aşının derine yapılması ya da
yüksek doz verilmesiyle ortaya
çıkan apse ve keloid
En sık
Ülser, lenfadenit ve osteit
İmmünyetmezliklerde yaygın
enfeksiyon
BCG aşısı
Kontrendikasyonlar
İmmünyetmezlik durumları
Gebelik
BCG aşısı
SOĞUK ZİNCİR
SOĞUK ZİNCİR SİSTEMİNİN İKİ
TEMEL BİLEŞİMİ
1.DEPOLAMA VE DAĞITIMI
YÖNETECEK İNSAN
2.DEPOLAMA VE DAĞITIMDA
KULLANILACAK MALZEME
Bir aşının etkinliğini üretimden kişiye uygulanıncaya
kadar koruyan insan ve malzemeden oluşan
sisteme
soğuk zincir sistemi denir
Soğuk zincir yönetimi
Soğuk zincirin yönetiminde ilk etapta aşağıdaki
konularda yetkin olunması gerekmektedir
• soğuk zincir malzemesinin gözden geçirilmesi
Soğuk odalar, buz dolapları, derin dondurucuları, nakil
kapları, termometreler ısı izlem kayıt cihazları, nakliye
araçları
• soğuk zincir ile malzemenin bakım ve onarımı
• soğuk zincir acil durumları için plan yapma
Aşıların ısıya duyarlılığı
Soğuk zincirin kırılması

Bir aşının ömrü beş parametreye bağlıdır
Maruz kaldığı
sıcaklık
Maruziyetin süresi
Depolama şartları
Aşının cinsi
Son kullanma
tarihinin yakınlığı
Soğuk zincir kırıldığında ne yapılmalı


Soğuk hava deposunda ayrı bir yere konulmalı ve
işaretlenmeli
Maruz kalınan ısı, maruz kalınan süre, aşının cinsi,
son kullanma tarihini, önceki depolama şartlarını
içeren bir rapor düzenlenmelidir
Soğuk zincirin 13 altın kuralı
OPV VE CANLI AŞILAR
BCG
DBT, TT, HEPATİT B VE
SULANDIRICCILARI
SU ŞİŞELERİ
AŞILAR VE SAKLAMA KOŞULLARI
Bir vaka
İlk çocuğuna iki aylık hamile olan Kamuran hanım kliniktedir ve bir sağlık görevlisinin
bir grup kadınla konuştuğunu duymaktadır. Sağlık görevlisi, kadınlarla yeni doğan
bebeklerde ölüme neden olan neonatal tetanoz hakkında konuşmakta ve kendilerini
ve bebeklerini korumak üzere uygulanabilecek enjeksiyondan bahsetmektedir.
Hemşire Ceyda tetanoz aşılarını uygulamaktadır. Kamuran hanım da aşı olmak ister.
“Annemin köyüne gidiyorum ve orada birkaç ay kalacağım. Geri geldiğimde iki
enjeksiyon için zaman olmayabilir” der. Hemşire Ceyda, özür dileyerek tetanoz aşısı
için henüz hamileliğinin erken döneminde olduğunu ve bebeğe zararı olabileceği için
kendisine o anda tetanoz aşısı yapamayacağını söyler.
Kamuran hanım “Arkadaşlarım, diğer kasabadaki sağlık görevlilerinin bu enjeksiyonları
doğum öncesi bakım kliniğine ilk defa giden her kadına, bir aylık hamile olsalar bile
yaptıklarını söyledi. Tehlikeli olmadığını söylüyorlar” der.
Hemşire Ceyda “Özür dilerim” der ve “Yöneticim bana hamile kadınlara dört aydan
önce tetanoz aşısı yapmamamı söyledi” diye cevap verir.
Bir vaka daha
Mehmet, bölgedeki ücretsiz aşılama ekibinde çalışan bir sağlık görevlisidir. Bir sabah
ekip aracı, bir aşıya giderken yolda bozulur. Mehmet aracın kaputunu açarak sorunun
nerede olduğunu araştırmaya başlar. Bu sırada bir çalışma arkadaşı bir ağacın altında
yatmış ve uykuya dalmıştır.
Bir saat sonra, yönetici Yakup bey arabasıyla gelir ve yardım etmek üzere durur. Aşıyı
ve diğer sağlık görevlilerini alarak aşılamaya yetişebileceğini düşünür.
Yakup bey, aşının aracın arka koltuğunda güneşin altında bırakıldığını fark eder. Kapak
kısmen açıktır. Taşıyıcı kabın içerisinde aşılar, bir şişe gazoz ve suyla dolu bir plastik
torba içerisinde üç küçük buz parçası bulunmaktadır. Bir mukavva kutuda şırıngalar,
çanaklar, bardaklar ve kağıt bir torba içerisinde pamuk bulur.
Bu sırada Mehmet aracın tamirini bitirmiştir. “Şimdi gidebiliriz” der. “Bunca uğraştan
sonra aşılama seansını hala gerçekleştirilebiliriz”.
Yakup bey “korkarım gidemeyiz” der. “Aşılamayı iptal ettiğimizi belirten bir mesaj
iletmeli ve sağlık merkezine geri dönmeliyiz.”
Bu son gerçekten …..
Hemşire Sanem, bir miktar DTP aşısını çıkartmak üzere buzdolabını açtığı anda
buzdolabının içindeki ana bölmede çok miktarda su olduğunu görmüştür. Her şey
ıslaktır. Sıcaklığı kontrol eder ve 2°C olduğunu görür.
Hemşire Sanem, DTP aşılarını her zaman sakladığı yerdeki flakonların üzerinde hiçbir
etiketin olmadığını fark eder. Buzdolabındaki su, etiketleri çıkarmıştır.
Kendi kendine şöyle der: “Bütün DTP aşıları geçen hafta yeni gelmişti. Bu insanlar
DTP aşısı olmak için çok uzun yollardan geldiler ve şimdi ben onların hayal kırıklığına
uğratmak istemiyorum. Buzdolabı yeteri kadar soğuk”.
Bir flakonu açar ve dört bebeğe enjeksiyonu tatbik eder. Otuz dakika sonra dört anne
sağlık merkezine oldukça telaşlı bir şekilde girer. Çocukları bilinçsiz bir durumdadır.
Hemşire Sanem, kamyonu olan bir komşudan kendilerini bölge hastanesine
götürmesini rica eder.
Sonra kıdemli bir hemşire ne olduğunu anlamak üzere oraya gelir. “Görünen o ki, aşı
yerine insülin enjeksiyonu yapmışsın”

similar documents