R*SK DE*ERLEND*RME METODOLOJ*LER*

Report
RİSK DEĞERLENDİRME
METODOLOJİLERİ
FİRMA ADI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İşçilerin iş kazalarına
uğramalarını ve meslek hastalıklarına tutulmalarını
önlemek, sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını
oluşturmak için alınması gereken önlemler dizisi

WHO’YA GÖRE SAĞLIK
Kişinin bedensel, ruhsal
sosyal bakımdan tam iyilik halidir.

WHO’YA GÖRE İŞÇİ SAĞLIĞI Bütün mesleklerde,
çalışanların fiziksel, ruhsal ve sosyal tam iyilik halinin
takviyesini ve en yüksek düzeylerde sürdürülmesini iş
koşulları ve kullanılan zararlı maddeler nedeniyle
çalışanların
sağlığına
gelebilecek
zararların
önlenmesini, işçinin psikolojik ve fizyolojik özelliklerine
uygun yerlere yerleştirilmesi olarak tanımlanır.

İş Kazası
Ölüme, hastalığa, hasara, zarara ya da
diğer kayıplara yol açan istenmeyen olaydır.(TS
18001)
İş Kazası Oluşumu;
Kişisel
Faktörler
Ekipman
Faktörleri
TEHLİKELİ
DURUM
SORUN
Güvenliksiz
Yönetim
Hareketi
Çalışma
faktörleri
Yönetim
Faktörleri
TEHLİKELİ
HAREKET
KAZA
Kazaların temel nedenleri;
A)İnsan Kaynaklı
1- Psikolojik Nedenler:
Unutkanlık, sıkıntı – üzüntü - keder, çevre
etkileri,
istem dışı davranış, ihmalci davranış, hatalı
davranış vb.
2- Fiziksel Nedenler:
Yorgunluk, uykusuzluk, alkol, hastalık vb.
3- İşyeri Nedenleri:
İnsan ilişkileri, takım çalışması, iletişim vb.
Çalışanları Tek Tek Denetlemek
İstemiyorsak;
Eğitim, Bilgilendirme ve
Katılımlarını Sağlamalıyız.
B) Makine Kaynaklı
1-Hatalı makine ve ekipman yerleşimi,
2- Eksik veya kusurlu koruyucular,
3- Yetersiz standardizasyon,
4- Yetersiz kontrol ve bakım,
5- Yetersiz mühendislik hizmetleri vb.
C) Ortam/Çevre Kaynaklı
1-Yetersiz çalışma bilgisi,
2-Uygun olmayan çalışma metodu,
3-Uygun olmayan çalışma yeri ve
ortamı vb.
D) Yönetim Kaynaklı
1- Yetersiz yönetim organizasyonu,
2-Tamamlanmamış kurallar ve talimatlar,
3- Yetersiz güvenlik yönetim planı,
4- Eğitim ve öğretim yetersizliği,
5- Uygun olmayan nezaret, yönetim ve rehberlik,
6-Uygun olmayan personel istihdamı,
7-Yetersiz sağlık kontrolleri vb.
İstenilen İSG sonuca ulaşılmak için
Öncelikle temel nedenlerin ortadan kaldırılması gerekir.
Güvenlik önlemleri ile potansiyel kaza arasındaki ilişki;
Kişisel
önlemler
Kişisel
faktörler
Ekipman
önlemleri
Ekipman
faktörleri
TEHLİKELİ
DURUM
Çalışma
faktörleri
TEHLİKELİ
HAREKET
Güvenlik
Yönetim
Hareketi
Çalışma
önlemleri
Yönetim
önlemleri
Yönetim
faktörleri
RİSK NEDİR? TEHLİKE NEDİR?
RİSK
Belirlenmiş tehlikeli bir olayın
oluşma
olasılığı
ve
sonuçlarının
kombinasyonudur. (TS 18001)
TEHLİKE
İnsan yaralanması ya da
hastalığı, iş yeri çevresinin zarar görmesi
ya da bunların kombinasyonuna neden
olabilecek potansiyel bir durum ya da
kaynaktır. (TS 18001)
RİSK DEĞERLENDİRME
Riskin
büyüklüğünü hesaplama ve riskin tolere
edilebilir olup olmadığına karar verme
işlemidir. (TS 18001)
Risk Değerlendirmesi Amacı

Tehlikelerin belirlenmesi, her bir tehlikenin ortaya
çıkma
olasılığıyla,
olası
sonuçların
şiddet
derecesinin değerlendirilmesi,

Mevcut kontrollerin etkinliğinin gözden geçirilmesi,

Acil önlem gerektiren tolöre edilemeyecek risklerle,
maliyet - etkin önlemlerle orta vadede kabul
edilebilir
düzeylere
indirilebilecek
risklerin
tanımlanması ayırt edilmesi.
Risk Etmeni
ETKİLENEN HEDEF
OLASILIK (p)
SONUÇ
Tehlikenin Teşhis Edilmesi
• Niçin? Tehlikenin ortadan kaldırılması veya kontrol
altına alınabilmesi sağlamak için,
• Nasıl? Prosedürler ve Risk Metodolojileri kullanarak.
RİSK YÖNETİM PROSESİ
( RİSK MANAGEMENT PROSSES –RMP )
Risklerin
Belirlenmesi
Risklerin
İletişim
ve
Danışma
Risklerin Analizi
İzleme ve
Gözden
Geçirme
Değerlendirmesi
Risklerin Değerlendirilmesi
Kontrol Önlemlerinin
Belirlenmesi
Kontrol Önlemlerinin Yerine
Getirilmesi
RISK YÖNETİM PROSESI AŞAMALARI;
1) Risklerin Belirlenmesi: Tehlikelerin belirlenmesi,
risklerin değerlendirilmesi ve gerekli kontrol
ölçümlerinin yapılması için kuruluşta; ölüme,
hastalığa, yaralanmaya, hasara veya diğer kayıplara
sebebiyet verebilecek tüm istenmeyen olaylar
tanımlanır.
Risklerin belirlenmesi için tipik girdiler belirlenir;

İş Sağlığı ve Güvenliği’ne ilişkin hukuki ve diğer
şartlar,

Ön gözden geçirme sonuçları,

Çalışanlar ve diğer ilgili taraflardan alınan bilgiler,

Çalışanlardan elde edilen İSG bilgileri, işyerindeki
gözden geçirme ve iyileştirme faaliyetleri (bu
faaliyetler özelliği itibariyle reaktif yada proaktif
olabilir),

İSG politikası ,

Kaza ve olay kayıtları,

Uygunsuzluklar,

Denetim sonuçları,

İletişim belgeleri,

En iyi uygulamalar hk.bilgiler,

Kuruluşa özgü tipik tehlike riskleri, benzer
kuruluşlarda olmuş olan kaza ve olaylar,

Elektrik kullanımı,

Kuruluşun tesisleri, prosesleri ve faaliyetleri
hakkında bilgiler,

Saha planları,

Radyasyon kaynakları,

Yangın,

Proses akış şemaları,

Makine, ekipman v.b. bilgiler,

Malzeme envanterleri (ham maddeler, kimyasallar,
atıklar, ürünler ve alt ürünler),

Toksikoloji ve diğer sağlık ve iş güvenliği verileri,

Verilerin izlenmesi,

Kimyasal ve biyolojik maddeler,

Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MSDS),

Yöntemler, görevler,

İnceleme Raporları,

Profesyonel destek, uzmanlık

Tıbbi/ilk yardım raporları,

Sağlık Riskleri taraması.
Girdiler
tehlikelerin
belirlenmesi
amacıyla
değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda
yaralanma, kayma, düşme, ölüm, malzeme
düşmesi, hastalık, makine-ekipman zararları,
kimyasal maddelerle temaslar, yangın, patlama v.b.
tehlikeler tanımlanır.
2) Risklerin Analizi: Olayların ortaya çıkma olasılığı ve
ortaya çıktığında maruz kalınabilecek sonuçlar belirlenir.
3) Risk Değerlendirmesi: Riskler değerlendirilir,
derecelendirilir ve gerekli kontrol ölçümlerinin yapılması
için prosedürler oluşturulur, risk seviyelerinin kabul
edilebilirliğinin önceden tesis edilmiş kriterler ile
kıyaslaması yapılır. Kalan riskin katlanılabilirliğinin
değerlendirmesi, ihtiyaç duyulan her ilave risk kontrol
önleminin belirlenmesi, risk kontrol önlemlerinin riski
katlanılabilir bir seviyeye indirmeye yetip yetmeyeceğinin
değerlendirilmesi yapılır.
4) Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi: Değerlendirilen
risklerle ilgili alınacak önlemler tartışılır. Riskin ortaya
çıkma ihtimalinin önlenmesi, azaltılması veya hasarın
potansiyel şiddet derecesinin azaltılması yada tehlikenin
transfer edilmesinin maliyet analizi yapılır.
Kontrol Önlemlerinin Hiyerarşisi
 Riskin ortadan kaldırılması (eliminasyon) etmeninzararlı kimyasalın –riskin ortadan kaldırılması ilk
seçim,
 Yerine koyma (substitusyon) daha düşük bir risketmen-makine-sistem seçimi ikinci seçim,
 Yeniden tasarım (yalıtım vb) donanım ya da süreç
üçüncü seçim,

Yönetsel
önlemler
kurallar-politikalar
(süre
kısıtlaması-eşik değerler vb) dördüncü seçim,
 Kişisel koruma risk engellenemiyor-birey/topluma
yönelim beşinci seçim.
Mesleksel Risklerin Önlenmesinde
Kullanılan
Temel Yöntemler
risk
çalışan
1 Riskin yok edilmesi
risk
çalışan
2 Risk yalıtımı
risk
çalışan
3 Çalışanın ortamdan
uzaklaştırılması
risk
çalışan
4 Çalışanın korunması
(kişisel korunma)
5)Kontrol Önlemlerinin Yerine Getirilmesi: Belirlenen kontrol
önlemleri uygulamaya konur, ancak tanımlanan her gerekli risk
azaltma ve kontrol önlemleri ile ilgili değişiklikler uygulamaya
konulmadan önce denenmelidir.
Kontrol önlemleri; öncelikle tehlikelerin bertaraf edilmesi ve riskin
ortadan kaldırılması prensibini yansıtmalıdır, risk ortadan
kaldırılamıyorsa azaltılma yoluna gidilir, riskin azaltılması için
personel koruyucu teçhizatın kullanılması ise son çare olarak
düşünülmelidir.
Riskin ortaya çıkma ihtimalinin önlenmesi, azaltılması veya hasarın
potansiyel şiddet derecesinin azaltılması sırası ile amaçlanır.
6) İzleme ve Gözden Geçirme: Riskin belirlenmesi, risk
değerlendirme ve kontrol önlemlerinin ardından; riski ortadan
kaldırmaya/azaltmaya yönelik gerekli faaliyetin zamanında
tanımlanmasının izlenmesi ve gözden geçirilmesi gerekir.
Alınan önlemler sonucunda risk kontrol proseslerinde de değişiklikler
olabileceğinden geriye kalan risklerin yeni durumlarını belirlemek
amacıyla risk değerlendirmeler yeniden yapılabilir.
7) İletişim ve Danışma: Sonuçlar,
düzeltici/önleyici faaliyetlerin tanımlanması, konu
ile ilgili gelişmeler, değişiklik yapılan veya yeni İş
Sağlığı ve Güvenliği amaçlarının oluşturulması için
girdi sağlanması amacıyla yönetime bilgi verilmeli,
ayrıca bilgi toplama aşamasında alt işverenlerde
dahil olmak üzere tüm gruplarla iletişim ve
danışma kurulmalıdır.
MESLEK HASTALIĞI RİSK YÖNETİM PROSESİ
MSDS’LERİ OLUŞTURULMASI
SAĞLIK TEHLİKESİ KOD SEÇİLMESİ
KİMYASALLARIN SAĞLIK
SINIFLAMASI
İLETİŞİM VE DANIŞMA
Tehlikenin Tanımlanması
İşyeri Hekimi
Epidemiyoloji
Toksikoloji
Micro Ayrıştırmaya Göre Sağlık
Kodları
MSDS Kartları(Sağlık Etkileri Kısmı)
Risklerin Analizi
Riskin Değerlendirilmesi
(Doz-Yanıt Etkisi)
Kontrol Önlemlerinin
Belirlenmesi
Kontrol Önlemlerinin Yerine
Getirilmesi
Kişisel Özellikler
Sınır Değerler
Bilgi (Sağlık Muayeneleri,
Testeler, Tahliller)
İZLEME VE GÖZDEN GEÇİRME
FİZİKSEL ŞARTLARIN ,ÇALIŞMA
ORTAMININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ
RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ:
İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin temel
amacı:
Çalışma koşullarından kaynaklanan her türlü tehlike
ve sağlık riskini azaltarak insan sağlığını etkilemeyen
seviyeye düşürmektir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin Temel
Taşı:
Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi
RİSK DEĞERLENDİRME
ÇALIŞMALARININ YARARLARI

Firma veya tesisin güvenliği,başka bir deyişle kaza ve
hasar potansiyelini belirler.

Kaza ve hasar potansiyelini en uygun koşullarla
iyileştirme olanağı sağlar.

Kaza,can ve mal kaybı olanağını en aza indirip, firmanın
verimliliğini,dolayısı ile piyasadaki rekabet gücünü arttırır.

Tesislerde yapılacak değişiklik işlemlerinde en ekonomik
ve güvenli yolun seçilmesini sağlar.

Firmanın genişletilmesi, yeni tesislerin kurulması vb.
durumlarda yetkililerden daha çabuk izin alınmasını
sağlar.

Kredi kurumlarından çabuk ve iyi koşullarda kredi
alınmasını sağlar.

Uluslararası kuruluşlardan,uygun koşullarla kredi
alınmasını sağlar.

Sigorta primlerinin optimum düzeyde olmasını ve aşırı
sigortadan kaçınılmasını sağlar.

Çalışanların ve ortaklarının güvenini sağlar.


İKI TEMEL RISK ANALIZ YÖNTEMI
MEVCUTTUR.
Kantitatif Risk Analizi
Kantitatif risk analizinde, riski hesaplarken
matematiksel teoremler kullanılarak risk
değeri bulunur.
Kalitatif Risk Analizi
Kalitatif risk analizinde, tehditin olma
ihtimali, tehditin etkisi gibi değerlere sayısal
değerler verilir ve bu değerler matematiksel
ve mantıksal metotlar ile proses edilip risk
değeri bulunur.
RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ;

Başlangıç Tehlike Analizi – (Preliminary Hazard
Analysis – PHA)

İş Güvenlik Analizi – JSA (Job Safety Analysis)

What İf..?

Çeklist Kullanılarak Birincil Risk Analizi - (Preliminary
Risk Analysis (PRA) Using Checklists)

Risk Değerlendirme Karar Matris Metodolojisi (Risk
Assessment Decision Matrix)


L Tipi Matris
Çok Değiskenli X Tipi Matris Diyagramı

Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Metodolojisi
(Hazard and Operability Studies- HAZOP)

Hata Ağacı Analizi Metodolojisi – HAA (Fault Tree
Analysis-FTA)

Olası Hata Türleri ve Etki Analizi Metodolojisi –
HTEA/OHTEA (Failure Mode and Effects AnalysisFailure Mode and Critically Effects AnalysisFMEA/FMECA)

Güvenlik Denetimi (Safety Audit)

Olay Ağacı Analizi (Event Tree Analysis - ETA)

Neden –
Analysis)
Sonuç
Analizi
(Cause-Consequence
Risk; bir tehlikenin ortaya çıkma olasılığı ve
bu tehlikenin ortaya çıktığı anda sebep
olacağı etkinin ciddiyeti olarak ele
alındığında aşağıdaki bağlantı elde edilir;
Risk = Tehditin Olma İhtimali (likelihood) *
Tehditin Etkisi (impact) formülü nicel risk
analizinin temel formülüdür.
Kriterler
What if…?
Gerekli
Döküman
İhtiyacı
Çok Az
Orta
Çok Fazla
Çok Az
Tim
Çalışması
Bir Analist
ile Yapılabilir
Bir Analist ile
Yapılabilir
Tim
Çalışması
Tim Çalışması
Tim Liderinin
Tecrübesi
Orta
Düzeyde
Deneyim
Orta Düzeyde
Deneyim
Çok Fazla
Deneyim
Orta Düzeyde
Deneyim
Kalitatif/
Kantitatif
Kalitatif
Kalitatif
Kalitatif
Kalitatif
Özel Bir
Branşa
Yönelik
Her Sektöre
Uyar
Her Sektöre
Uyar
Her Sektöre
Uyar
Her Sektöre
Uyar
Uygulama
Başarı Oranı
Risklerin
Belirlenmesi
Aşamasında
Yeterlidir.
Tim Liderinin
Terübesine
Göre Başarı
Oranı
Değişir.
Birincil Risk
Değerlendirme
Yöntemidir.
Tim Liderinin
Terübesine
Göre Başarı
Oranı Değişir.
Özellikle
kişilerin
Görev
Tanımları İyi
Yapılmışsa
Başarı
Sağlanabilir.
Basit
Prosedürlü
İşlerde
Uygulanabilir,
Tim Liderinin
Terübesine
Göre Başarı
Oranı Değişir.
PHA
JSA
Check List
Kriterler
HAZOP
FMEA/
FMECA
Güvenlik
Denetimi
FTA
Gerekli
Döküman
İhtiyacı
Çok Fazla
Çok Fazla
Çok Az
Çok Fazla
Tim
Çalışması
Tim Çalışması
Tim Çalışması
Bir Analist ile
Yapılabilir
Tim Çalışması
Tim
Liderinin
Tecrübesi
Çok Fazla
Deneyim
Orta Düzeyde
Deneyim
Orta Düzeyde
Deneyim
Çok Fazla
Deneyim
Kalitatif/
Kantitatif
Kalitatif
Kalitatif
Kalitatif
Kalitatif/
Kantitatif
Özel Bir
Branşa
Yönelik
Kimya
Endüstrisi
Elektrik /
Makine
Her Sektöre Uyar
Her Sektöre
Uyar
Uygulama
Başarı
Oranı
Oldukça Zor
Bir Yöntemdir,
Yüksek
Tecrübe ve
Takım
Üyelerinin
Yüksek
Performansını
Gerektirir.
Analiz
Öncesinde,
FTA Yapılması
Başarı Oranını
Artırır.
Tüm Sektörlerde
Rahatlıkla
Uygulanır, Tim
Liderinin
Terübesine Göre
Başarı Oranı
Değişir.
Yüksek
Tecrübe ve
Takım
Üyelerinin
Yüksek
Performansını
Gerektirir.
ETA
L TİPİ
MATRİS
L TİPİ
MATRİS
NEDEN
SONUÇ
ANALİZİ
Gerekli
Döküman
İhtiyacı
Çok Fazla
Çok Az
Çok Fazla
Çok Fazla
Tim
Çalışması
Tim Çalışması
Bir Analist ile
Yapılabilir
Tim Çalışması
Tim Çalışması
Tim
Liderinin
Tecrübesi
Çok Fazla
Deneyim
Orta Düzeyde
Deneyim
Çok Fazla
Deneyim
Çok Fazla
Deneyim
Kalitatif/
Kantitatif
Kalitatif/
Kantitatif
Kalitatif
Kalitatif
Kalitatif/
Kantitatif
Özel Bir
Branşa
Yönelik
Her sektöre
Uyar
Basit
Prosedürlü
İşler
Her sektöre Uyar
Her Sektöre
Uyar
Uygulama
Başarı
Oranı
Yüksek
Tecrübe ve
Takım
Üyelerinin
Yüksek
Performansını
Gerektirir.
Basit
Prosedürlü
İşlerde
Uygulanabilir.
Tim Liderinin
Tecrübesine
Göre Başarı
Oranı değişir.
Tüm sektörlerde
rahatlıkla
uygulanır. Tim
Liderinin
Tecrübesine
Göre Başarı
Oranı değişir.
Yüksek
Tecrübe ve
Takım
Üyelerinin
Yüksek
Performansını
Gerektirir.
Kriterler
RİSK DEĞERLENDİRME
FORMLARINDAKİ ORTAK BİLGİLER
1) Proses/Sistem Adı
Analizi yapılacak olan proses/sistemin referans numarası varsa
yazılır, yoksa kısa bir tanımı yapılır. (Örneğin; kaynakhane,
galvanizhane, montaj bölümü, boyahane vb.),
2) Alt Sistem
Eğer proses veya sistemin bir alt sistemi için analiz yapılıyor ise bu
alt sistemin kısa bir tanımı yapılır. (Örneğin; havalandırma tesisatı,
fırın, kazan dairesi vb.),
2) Takım Üyeleri
Takımı oluşturan bütün kişilerin isimleri ve bölümleri,
3) Takım Lideri
Sorumlu olan İş Güvenliği Uzmanının adı,
4) Tarih
Risk Değerlendirmesi’nin yapıldığı tarih,
5) Revizyon Tarihi
Risk Değerlendirmesi’nin son revizyon tarihi,
8) Risk Değerlendirmesi Numarası
Takip etmek amacıyla kullanılabilecek bir Risk Değerlendirmesi
numarası yazılır.
CHECK
CHECK LİSTELERİ
LİSTELERİ

Bir tesisin veya prosesin tüm donanımının ve
aletlerinin tam olup olmadığını veya kusursuz işleyip
işlemediğini saptar. İki adımda gerçekleştirilir.

Check listelerindeki özel sorularla, analizi yapılan
tesisin eksiklikleri saptanır.

Bir önlemler katalogu
düzeltmeler önerilir.

En verimli sonuçlar, uzun deneyimlere dayalı veya
deneyimli
uzmanlar
tarafından
hazırlanmış
listelerden
alınır.
(örnek:uçaklarda
pilotların
kullandığı check listler gibi)
ile,
yapılması
gereken
OLASI HATA TÜRLERI VE ETKILERİ
ANALIZI
FMEA

En yaygın bir biçimde kullanılan metotlardan
biridir.

Metotun temeli; herhangi bir sistemin tamamı
veya bölümleri ele alınıp, bunlardaki
kısımlar, aletler, kompenentlerde ortaya
çıkabilecek arızalardan hem bölümlerin
hemde bütün sistemin nasıl etkilenebileceği
ve çıkabilecek sonuçlar analiz edilir.
FMEA ÇEŞİTLERİ
1)
2)
3)
4)
Sistem FMEA
Tasarım FMEA
Proses FMEA
Servis FMEA
FMEA’NIN DÖRT TİPİ VE ARALARINDAKİ
İLİŞKİ
SİSTEM
Bileşenler
Alt sistemler
Ana sistemler
TASARIM
Bileşenler
Alt sistemler
Ana sistemler
PROSES
İnsan gücü
Metot
Makine
Malzeme
Ölçüm
Çevre
SERVİS
İnsan gücü/
İnsan kaynakları
Makine
Metot
Malzeme
Ölçüm
Çevre
 Odak: Sistemdeki hata
etkilerini azaltmak.
 Hedef: Sistem kalitesini,
güvenirliliğini ve
korunabilirliğini artırmak
 Odak: Tasarımdaki hata
etkilerini azaltmak.
 Hedef: Tasarım kalitesini,
güvenirliğini ve
korunabilirliğini artırmak
Makineler
Araçlar
İş istasyonları
Üretim hatları
Prosesler
Ölçümler
Operatör eğitimi
İnsan kaynakları
Görev
İş istasyonları
Servis hatları
Servisler
Performans
Operatör eğitimi



Odak: Bütün prosesteki
(sistem) hata etkilerini
azaltmak.
Hedef: Proses (sistem)
kalitesini, güvenirliğini,
korunabilirliğini ve
verimliliğini artırmak

Odak: Organizasyondaki hata
etkilerini azaltmak.
Hedef: Kalite, güvenirlilik ve
serviste müşteri tatminini
artırmak
FMEA ÇİZELGESİ
Sistem
/Parça
Potansiyel
Hata
Türleri
Hatanın
Sonuçları
S
Hataların
Nedenleri
P
Kontrol
Önlemleri
D
RÖS
Tavsiye Edilen
İyileştirmeler/
Eylemler
Sorumlu
&
Tamamla
ma
Tarihi
Hareket
Tarihi
Ye
ni
(S)
Ye
ni
(P)
P: Her bir zarar modunun oluşma olasılık değeri;
S: Zararın ne kadar önemli olduğunun değeri, şiddet,
ciddiyet,
D: Zarar meydana getirecek durumun keşfedilmesinin
zorluk derecelendirilmesi,
RÖS: Risk öncelik sayısı.
Ye
ni
(D)
Ye
ni
RÖ
S
TEHLIKE VE İŞLETİLEBİLME
ÇALIŞMASI METODOLOJISI
HAZOP

Kimya endüstrisi tarafından,bu sanayinin özel tehlike
potansiyelleri dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Multi disipliner bir tim tarafından,kaza odaklarının
saptanması, analizleri ve ortadan kaldırılmaları için
uygulanır.

Belirli kılavuz kelimeler kullanarak yapılan sistemli bir
beyin fırtınası çalışmasıdır.

Çalışmaya katılanlara,belli bir yapıda sorular sorulup,
bu olayların olması veya olmaması halinde ne gibi
sonuçların ortaya çıkacağı sorulur.
HAZOP
PROSESİN VEYA OPERASYONUN BİR BÖLÜMÜNÜ
FİZİKSEL PARAMETRELER
KİMYASAL PARAMETRELER
HAZOP SAPMA MATRİKSİ
(ANAHTAR KELİMELER + KLAVUZ KELİMELER)
TEHLİKELİ SAPMA
NEDEN
ARAŞTIRMASI
SONUÇ
ARAŞTIRMASI
HAZOP METODOLOJİSİ
ANAHTAR KELİMELER
ANLAMI
ANAHTAR KELİMELER
FAZLA (MORE)
Kantitatif Çoğalma
AZ (LESS)
Kantitatif Azalma
HİÇ (NONE)
Mevcut Değil
Ters (Reverce)
Öngörülen Yönün Aksine
PARÇASI (PART OF)
Sistemin
Bir
Gerekenden Farklı
...Kadar İyi (As Well As)
Aynı Derecede
...DAN BAŞKA (OTHER THAN)
Tamamen Farklı
Bölümü
Olması
HAZOP METODOLOJİSİ KILAVUZ KELİMELER
•
•
•
•
•
•
•
•
Akış
Basınç
Sıcaklık
Viskozite
Seviye, Kompozisyon veya Durum
Reaksiyon
Zaman
Sıra
HAZOP ÇİZELGESİ
Anahtar
Kelime
Kılavuz
Kelime
Tehlikeli
Sapma
Olası
Nedenler
Ciddiyet
Azaltma
Ölçümü
Dikkat
Edilecek
Hususlar
Kimin Tarafından
Tespit Edildiği
HATA AĞACI ANALİZİ METODOLOJISI
FTA

1962 Yılında Bell Telefon Laboratuvarları.nda
Amerikan Hava Kuvvetleri (U.S. Air Force) için
geliştirilmiştir.

Bir tepe olayın (top event) gerçekleşmesi veya
gerçekleşmemesi için alınması gereken önlemler
ayrıntılı bir şekilde analiz edilir.

Olmaması istenen tepe olay saptanıp,bu olaya
neden olabilecek tüm faktörler analiz edilir.
FTA
Tümdengelimli
Mantığı kullanır.
1.Anlaşılabilir Zirve Olayı teşhis et
3. Zirve olaya katkıda bulunan olaylara
mantık kapısı ile bağlantı kur
2. Birinci-seviye katkısı
bulunan olayı teşhis et
5. Zirve olaya katkısı
bulunan ikinci-seviye olaya
mantık kapısı ile bağlantı
kur
Esas olay (“yaprak”, “başlatan” veya
“temel”) analitik çözümün limitini
gösterir.
4. ikinci-seviye katkısı
bulunan olayı teşhis et
6. Tekrarla/devam
FTA
KANTİTATİF ANALİZ
n
VE KAPISI
PT = П (1 – Pi )
i=1
n
VEYA KAPISI
PT = 1 - П (1 – Pi )
i=1
BOOLEAN MATEMATİĞİ
Boolean matamatiği Hata Ağacı Analizinde,
bu analizi yapan analiste iyi bir analiz
yapabilmesinde
yardımcı
olur.
Boolen
matematiği ile hata ağacının indirgenmesi
sağlanır.
BOOLEAN KURALLARI
A
B
A.B
A
B
A+B
0
0
1
1
0
1
0
1
0
0
0
1
0
0
1
1
0
1
0
1
0
1
1
1
Tablo- : Lojik VE (AND)
işlemi
Kural
1. A = 0 veya à = 1
2. 0.0 = 0
3. 1 + 1 = 1
4. 0 + 0 = 0
5. 1.1 = 1
6. 1.0 = 0.1 = 0
7. 1 + 0 = 0 + 1 = 1
Tablo- : Lojik VEYA (OR)
işlemi
BOOLEAN
TEOREMİ
Minimal Paht
Minimal Cut Set
(Asgari Hata Ağacı) Set (Meydana
Gelmediği Takdirde
Zirve Olay Garanti
Olarak Meydana
Gelmez )
OLAY AĞACI ANALIZI
ETA

Her hangi bir tehlikeli olayın yaratabileceği
çeşitli senaryolar analiz edilir.

İdeal olarak, birden fazla proses ve koruma
sistemlerinin olduğu tesislerde kullanılır.

Kazaların sıklığı ve/veya olasılıkları sayısal
olarak belirlenebilir.
ETA
KANTİTATİF ANALİZ
Tümevarım mantığı
kullanır.
P(P1)
P(D)
Q(P1)
P(EP)
Başlatma
Q(D)
Q(EP)
P(.) – Parçanın Başarı Olasılığı
Q(.) – Parçanın Hata Olasılığı
S – Tüm Sistemin Başarısı
P – Sistemin Kısmi Başarısı
F – Sistem Hatası
P(P2)
Q(P2)
P(P2)
Q(P2)
1-S
2-P
3-P
4-F
5-F
6-F
NEDEN- SONUÇ ANALİZİ

Bu teknik nükleer enerji santrallerinin risk analizinde
kullanılmak
üzere
Danimarka
RISO
labaratuvarlarında yaratılmıştır.

Diğer endüstrilerin sistemlerinin güvenlik düzeyinin
belirlenmesi için de adapte edilebilir.

Neden - Sonuç analizi, Hata Ağacı Analizi ile Olay
Ağacı Analizinin bir harmanıdır.

Neden - Sonuç analizinin amacı, olaylar arasındaki
zinciri tanımlarken istenilmeyen sonuçların nelerden
meydana geldiğini belirlemektir.
NEDEN- SONUÇ ANALİZİ
KANTİTATİF ANALİZ
Sonuç
Tanımlanması
Sonuç
Tanımlanması
P0(1 –P1)(1-P2)
P0 P1
Evet
Hayır
Olay
P2
P0(1 –P1)
Evet
P1
Hayır
Olay
Olay Başlangıcı
Hata Ağacı
Analizi
P0
Hata Ağacı
Analizi
Hata Ağacı
Analizi

similar documents