MÜHEND*SL*K ET***

Report
MÜHENDİSLİK ETİĞİ
Yrd. Doç. Dr. Hanife Apaydın Özkan
«İnsanları yasa ve ceza ile yönetirseniz, onlar bir daha yanlış yapmayacaklar,
ancak şeref ve utanma duygularına da sahip olmayacaklardır. İnsanları erdemle
ve ahlak kuralları ile yönetirseniz, o zaman onlar hem şeref ve utanma duygusuna
sahip olacaklar, hem de doğruyu yapmaya çalışacaklardır.»
Konfüçyus
«Bir ülkenin medeniyeti, nüfusunun fazlalığı, şehirlerinin büyüklüğü veya
ekinlerinin bolluğu ile değil, o ülke halkının ahlaki değerleri ile ölçülür.»
R.W.Emerson
Etik

Etik sözcüğü Yunanca “karakter” anlamına gelen “ethos” sözcüğünden
türetilmiştir.

Etik; insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan
değerleri, normları ve kuralları, doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal
açılardan araştıran bir felsefe disiplinidir.

Etik; daha geniş bir bakış açısı ile, bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine
konması, neyin yapılacağının; neyin istendiği ya da istenmeyeceğinin; neye
sahip olunacağı ya da olunmayacağının bilinmesidir.

Etik, her insanın farklı görüşüne bırakılmayacak kadar ciddi bir iştir.
Etik neden gereklidir?

Etik, din, dil, ırk, her türlü inanç, cinsiyet farklılığı, coğrafi ayrım gözetmeden
çok kültürlü bir yapının korunması, kültürel zenginliğin geliştirilmesinin ön
koşuludur.

İnsana bir toplulukta kuralsız olunamayacağını, buyruklar, yasaklar, normlar
v.b. kuralların bulunduğunu, bu kuralların sosyal toplumun tüm üyeleri
kapsayan en fazla özgürlükten yararlanabilmesini garanti eden unsurlar
olduğunun anlaşılmasına yardım eder.

Demokratik bir toplum oluşturulmasının temel koşullarındandır
Etiğin hedef ve amaçları

Günlük yaşamda, özellikle alışkanlıklarından hareket ederek, insan eyleminin ahlaki açıdan iyi
olarak görüldüğü koşulları araştırır ve ahlaki eylemi diğer olası eylemlere (ahlakdışı, ahlaki
olmayan) karşı sınama öngörüsü oluşturmak.

İyi ile kötüyü birbirinden ayırt etmeyi öğrenerek ahlaki yargı verme
yeteneği kazandırmaya çalışmak.

Ahlaki yargılar verme ile birlikte, ahlaki yetkinlik ile toplumsal
sorumluluk arasındaki temel ilkesel ilişkinin önemini ve anlamını
kavratmak. Yani, ahlaki yetkinlik geliştirmek.

Kişilere eleştirel-pratik yargılama gücü kazandırmak.
Etik
Etik Kaynakları

Töreler

Gelenek ve görenekler

Toplumsal norm ve değerler

İnanç değerleri

Ülkelerin yazılı olan kaynakları (kanun, yasa vb.)
Ahlak

Bir toplum içinde kişilerin benimsedikleri, uymak zorunda bulundukları
davranış biçimleri ve kurallarını saptayan ve inceleyen bilim

İyi nitelikler, güzel huylar.
Ahlak-Etik

 Etik ise genel davranış standartları değil,
Ahlâk, bir toplumun en üst genel standartlarını
toplumdaki belirli bir mesleğin, işin, kurumun
içerir. Bireylerin meslekî ve kurumsal rollerinden
veya grubun standartlarıdır.
bağımsız, toplumun tümü için geçerlidir.

 Etik, mesleğe ve alana özgüdür, ancak o meslek
Ahlâk, yaşadığımız toplumda her zaman ve
ve alan için evrensel kurallar ortaya koyar.
mekânda 24 saatimizi kuşatır. Ancak toplumdan
topluma farklılık gösterir.
Ahlak-Etik

Etik; ahlâk üzerinde düşünebilme etkinliğidir.

Etik, bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları,
kuralları, iyi-kötü, doğru-yanlış gibi durumları ahlaksal açıdan araştıran
bir felsefe dalıdır ve çoğu zaman Ahlak Felsefesi olarak adlandırılır.
Neden etik dışı davranırız?

Benlik güç gösterisi

Arkadaşlık

İdeolojik inanç ve adanma

Kişisel ya da ailevi kazanç, açgözlülük

Ekonomik sorunlar ve baskılar

Acil gereksinmeler , bilgisizlik

İşi yapan kişinin profesyonel düşünmemesi

Bireylerin birbirlerine karşı güvensizlikleri
Neden etik dışı davranırız?

Çalışma şartlarının yetersizliği,

Öğretim kurumlarında konuya yeterince önem verilmemesi,

İşini kaybetme endişesi,

Daha fazla tüketme isteği (kanaatsizlik),

Yapanın yanına kâr kalır düşüncesi (denetimsizlik),

Sivil toplum örgütlerinin yetersiz olması,

Dini duyguların zayıflaması,

Medyanın etkisi.
Meslek Etiği

Meslek Etiği; doğrudan doğruya insanla ilgili mesleklerde uyulması
gereken davranış kuralları olarak tanımlanabilir.

Yani, belirli bir meslek grubunun, mesleğine ait oluşturup koruduğu,
meslek üyelerine emreden, uyulması gereken davranışlar silsilesidir.

Meslek etiğinin en önemli yanlarından biri, dünyanın her yerinde
aynı meslekte çalışanların bu davranış kurallarına uygun davranmaları
gerektiğidir.
Meslek Etiği

Meslekleri veya görevleri olan insanlara uygulanan davranış standartlarıdır.
Çünkü, iş ve çalışma etiğini sağlam temellere oturtmak yaşamsal önem taşır.
Hipokrat yemininden:
Gerek sanatımın icrası sırasında, gerek sanatımın dışında insanlarla
münasebette iken etrafımda olup bitenleri, görüp
işittiklerimi bir sır olarak
saklayacağım ve kimseye açmayacağım.
Meslek Etiği
Amaç:

Amaç hataların yapılmasını önlemektir.

Mesleğin insanlara daha iyi hizmet vermesi için, mesleğe bir kılavuz
hazırlamaktır.

Bir mesleğin uygulamasında; topluma, müşteriye, mesleğe ve
meslektaşa, doğaya ve çevreye karşı ahlaki, adil ve doğru davranış
modeli geliştirmektir.

Bir meslek alanında insan ilişkilerine ait kuralların geliştirilmesi,
işlevsel hale getirilmesini ve kural dışı davranışları sınırlandırmaktır.
Meslek etiğinin ilkeleri
•Temel İlke: Genel Ahlaka uygunluk
Bilimsel yada mesleki etik genel ahlaki standartlara aykırı olamaz!
•İkinci İlke: Örnek olma rolü
Bir meslek sahibinin, yanında çalıştığı arkadaşlarına, astlarına,
meslektaşına ve hatta bütün topluma örnek olma sorumluluğu
vardır.
Başbakanlık Kamu Görevlileri Etik Kurulu
Başkanlığı

Ülkemizde çeşitli meslek alanlarında çalışanların davranış ve çalışma
ilişkilerinde bazı ortak kurallara uymalarını sağlamak amacıyla mesleki etik
ilkelerinin geliştirilmesi çalışmaları ve bu ilkelerin yürütülmesini denetleyen
birim «Başbakanlık Kamu Görevlileri Etik Kurulu Başkanlığı» dır.

Temel görevi; kamu kurum ve kuruluşları ile kamu niteliğindeki meslek
kuruluşlarında etik komisyonları oluşturulmasını sağlamak.
Meslek etiği
İş yaşamında etik dışı durumlar

İş kalitesini önemsememe

Rüşvet isteme ya da verme

Kurum varlıklarının kötü biçimde kullanımı

İşyerinde ayrımcılık yapma

Özel yaşama müdahale etme

Çevre kirliliğine duyarsız kalma

İşyerinde hırsızlık yapma

Kurumun olanaklarını kişisel amaçlar için kullanma

Kayıt ve raporlar üzerinde tahrifat yapma
Meslek etiği
İş yaşamında etik dışı durumlar

Hediye alma ve ağırlama

Yanlış bilgilendirme ya da bilgi saklama

Yerel yetkililerle etik dışı ilişkiler kurma

Çıkar çatışmalarına girme

Ticari ya da mesleki sırları sızdırma

Rakiplerle ilgili bilgilerini toplanmasında etik dışı yöntemler kullanma

Ürün sorumluluğunu ve güvenliğini önemsememe

Çalışanlara eşit davranmama
Meslek etiği
İş yaşamında etik dışı durumlar

Ast-üst ya da çalışma arkadaşlarını sömürme

İşyerinde arkadaşlarını yıldırma – korkutma

Görevini ihmal etme

İşyerinde bencil davranma

Çalışanlara işkence – eziyet etme

İş ilişkilerine politik düşünceler katma

İşyerinde yaranma ve dalkavukluk yapma
Meslek etiği
İş yaşamında etik dışı durumlar

Cinsel tacizde bulunma

Hakaret ya da küfür etme, argo bir dil kullanma

Yetkisini kötüye kullanma

Alkol ve uyuşturucu kullanma

Çalışma arkadaşları ile ilgili söylentiler çıkarma ve dedikodu yapma

Farklılıklara hoşgörülü davranmama

Zimmet ve görevin suiistimali
Meslek etiği
Etik sorgulama

İkilemi tanımla ve açıklığa kavuştur.

Tüm olası gerçekleri öğrenmeye çalış.

Bütün tercihleri – seçenekleri sırala.

Her tercihi test et:
Doğru mu? Yasal mı? Yararlı mı?

Kararını ver, ancak hala emin değilsen şunları yap;
Eğer yanlış olduğunu biliyorsan yapma.
Emin değilsen, sor. Bir yanıt alıncaya kadar sormaya devam et.

İki soru daha sorarak kararını yeniden gözden geçir.
Vereceğim karar basında yayınlanmış olsaydı, kendimi nasıl hissederdim?
Ailem bunu öğrenseydi kendimi nasıl hissederdim?

Uygula.
Meslek etiği
Etik sorgulama sonunda
Genelde bireyler etik bir sorun karşısında, etik ilke ve değerlere uygun olarak verdikleri karardan
ötürü iki zıt duygu yaşarlar.

Olumlu duygular
Verdiği karardan ötürü kendini iyi hissetme
Huzurlu ve iyi bir iş yapmanın verdiği mutluluk
Vicdanen rahat ve huzurlu hissetme
Adalet, eşitlik ve dürüstlük ilkeleri doğrultusunda verdiği karardan dolayı duyduğu iç huzur.

Olumsuz duygular
Korku Tedirginlik Yorgunluk ve bitkinlik Kendini baskı altında hissetme Gergin ve endişe Sıkıntılı ve kaygı
Meslek etiği
Etik dışı davranışların bireysel sonuçları:

İşini kaybetme

Saygınlığını kaybetme

Toplumsal soyutlanma

Kişisel benliğin zarar görmesi

Mesleksel ve örgütsel bağlılığın zayıflaması

Çalışma arkadaşlarıyla ilişkilerin bozulması

Kişisel imajın bozulması
Meslek etiği
Etik dışı davranışların kurumsal sonuçları:

Saygınlığını kaybetme

Müşterisini kaybetme

İmajın zedelenmsi

İşbirliğinin zayıflaması

Verim düşüklüğü

Kurumsal imaj kaybı

Çalışma arkadaşlarıyla ilişkilerin bozulması

Kurum içi iletişimin zarar görmesi
Meslek etiği
Etik dışı davranışların toplumsal sonuçları:

Yozlaşmanın kurumsallaşması

Etik değerlerin önemini yitirmesi

Güvensizlik

Bireyselcilik

Verim düşüklüğü

Sürekli meslek ve iş değiştirme
Mühendislik Etiği

Mühendislik hizmetleri toplumsal yaşamın her alanında belirleyici bir yer
tutmaktadır.

Toplum mühendislerden kaliteli ve akılcı üretim yapmasını, aynı zamanda
mühendislerin etik kurallara uyarak meslek ahlaklarını korumalarını
istemektedir.

Mühendislik ürünleri genellikle aynı anda birçok kişiye hizmet verebildiği gibi,
bu ürünlerde veya hizmetlerde olabilecek herhangi bir mühendislik hatasının
topluma veya çevreye büyük zararlar vermesi de mümkündür.
Mühendislik Etiği
ABET:

Mühendislik, matematiksel ve doğal bilimlerden, ders çalışma, deneyim ve
uygulama yolları ile kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak, doğanın madde ve
kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak üzere ekonomik yöntemler geliştiren
bir meslektir.
Mühendislik Etiği
ABET Mühendislik ölçütleri:

Mühendislik programlarından mezun olanların, profesyonel ve etiksel
sorumluluğu benimsemiş olduklarını kanıtlamaları gerekir.

Öğrencilerin kazandıkları tasarım deneyimleri içinde, ekonomik, çevresel,
sürdürülebilirlik, üretilebilirlik, etiksel, güvenlilik, sosyal ve politik hususları
da benimsediklerini kanıtlamaları gerekir.
Mühendislik Etiği
Temel ilke:
Mühendisler, mühendislik mesleğinin, doğruluğunu, onurunu ve değerini,

insanların rahat yaşaması için bilgi ve becerilerini kullanarak,

dürüst ve tarafsız olarak halka ve kendi işlerine sadakatla hizmet ederek,

mühendislik mesleğinin niteliğini ve prestijini arttırarak,

kendi disiplinlerinin mesleki ve teknik prestijini arttırmaya çalışarak
yüceltir ve geliştirirler.
Mühendislik Etiği İlkeleri

Mühendisler, mesleki görevlerini yerine getirirken, toplumun güvenliğini, sağlığını ve refahını önde
tutacaklardır.

Mühendisler toplum yaşamının güvenliğini, sağlığını ve refahını; yapıları
ve makinaları vs. mühendislik kurallarına, kararlarına uygun tasarlamak
zorunda olduklarını bilmelidir ve tasarılarını belirlenmiş standartlara
uygun olacak şekilde yapmalıdırlar.

Mühendisler sorumlu oldukları sistemlerin kullanış biçimlerini halkın
anlayacağı dilde açıklamalıdır. Halkın sağlığını tehdit edebilecek
bulguları tespit ettiklerinde bağlı bulundukları şirketi bilgilendirmeli ve
halkın tarafında olmalıdır.
Mühendislik Etiği İlkeleri

Mühendisler, diğer kişilere veya firmalara tasarım güvenilirliği ilkelerinin her hangi bir maddesinin
ihlalinde olabileceklerin bilgisini veya nedenlerini bilgilendirmek zorundadır.

Mühendisler üretim veya üretim sistemlerinin kontrolü yapılmamış veya
güvenilirliği sağlanmamış, ise veya tasarım onu kullanan halka zarar
verecek ise bu durumu yetkiliye bildirmek zorundadır.

Mühendisler, üretim veya sistemin güvenliğini ve performansını etkileyecek değişimlerin veya
düzenlemelerin onayını vermeyecektir.

Mühendisler, topluma ilişkin olaylarda yapıcı hizmet olanaklarını arayacaklar veya düzenlemelerin
onayını vermeyecektir.
Mühendislik Etiği İlkeleri


Mühendisler her işlerinde toplumun güvenliğini ve esenliğini düşünerek tasarım yapacaklardır.
Mühendisler, yaşamın kalitesini arttırmak için çevreyi iyileştirmelidir.

Mühendisler, sadece kendi uzmanlık alanlarındaki hizmetleri vermelidir.

Mühendisler, mühendisliği içeren bir özel teknik alanda eğitim veya
deneyle kazanmış oldukları mühendislik etkinliklerini yerine getirmeyi
üstleneceklerdir.

Mühendisler, kendi ihtisas alanlarının dışında eğitim ve deneyim gerektiren bir etkinliği kabul
edebilirler fakat projenin kendi uzmanlık sınırına kadar çalışmalıdırlar. Projenin aşamalarında
uzmanlarla işbirliği, onlara danışma veya onlardan yararlanma sağlanmalıdır.
Mühendislik Etiği İlkeleri

Mühendisler, kendi uzmanlık alanları dışında veya doğrudan kendilerinin kontrolü altında hazırlanmamış
herhangi bir mühendislik planı, projesi veya belgeyi imzalamayacaklarıdır.

Mühendisler, yalnızca objektif gerçek ve resmi raporlar yayınlayacaklarıdır.

Mühendisler resmi bilgilerini yaymaya ve Mühendislik başarılarının yanlış
anlaşılmasını önlemeye gayret edeceklerdir.

Mühendisler tüm mesleki raporlarda, beyanatlarda ve şahitliklerde
tamamen objektif ve gerçekçi olacaklardır.

Mühendisler herhangi bir mahkeme veya komisyonda teknik şahitlik yapıyorlarsa; görüşlerini kendilerini
ilgilendiren yeterli doğru tam ve teknik bilgileri oldukları konularda yapmalıdırlar.
Mühendislik Etiği İlkeleri

Mühendisler, herhangi bir gruba veya gruplara ödeme veya uyumlarını söz konusu olduğu Mühendislik
konularında, kesin kanaate varmadıkları sürece grup veya gruplara ait kişilerin kimliklerini açıklayarak
beyanat veya tartışma yapamazlar.

Mühendisler, kendi değerlerini arttırmak için mesleğinin onurunu ve
dürüstlüğünün tehlikeye atacak her adımdan uzak durmalıdırlar.

Mühendisler, mesleki konularda çatışmalardan kaçınacaklardır.

Mühendisler, bir inşaatın kontrolünü yaparken tarafsız olarak gerçeği savunacaklardır.
Siz olsanız…
İlgili kamu kurumu mühendislik şirketinizi yeni kurulacak bir termik santralın fizibilite
çalışmasını yapmak için görevlendirdi. Göreviniz belirlenmiş iki yer alternatifi
üzerinde çalışarak hangisinin daha fizibl olacağını belirlemek. Bunlardan birinde sahibi
bir yazlık ev yapmak istiyor. Diğeri üzerinde ise kullanılmakta olan binalar var. İkinci
parsel şirketinizin genel müdürüne ait. Bu konuyu yetkililere bildirdiniz ve uyardınız.
Önemli olmadığını söylediler. Sonuçta raporunuzu hazırladınız ve birinci yerin daha
uygun olacağına karar verdiniz, çünkü; mühendislik açısından bu parsel daha uygun,
ikinci parseldeki binaların kamulaştırma giderleri olacağı için yapılaşmamış bir
parselin kullanımı daha ucuz…
Siz olsanız…
Kamu ihalelerinde görevlisiniz. Şartnamenizi hazırlarken, müşteriniz X firmasında bir
mühendisin geliştirdiği ve patent aldığı bir yöntemden çok etkilendiğini, bu yeni
prosesin kullanılmasından yana olduğunu söylüyor. Siz de bu görüşe katılmakla
beraber, diğer firmaları uyararak bu şekilde prosesler geliştirmelerini istiyorsunuz. Bu
amaçla patentli olmasına karşılık ilk prosesin teknik verilerini kendilerine
iletiyorsunuz. Hazırladığınız şartnamede bu yeni prosesin teknik özellikleri esas
alınmakta ise de sözlü olarak geliştirecekleri yeni proseslerin teknik verilerini
gelecekteki yeni ihalelerde esas alacağınızı söylüyorsunuz.
Sonuç olarak

Etik kuralları mutlaka bilimsel temellere oturtulmalıdır. Her mühendislik
disiplini genel mühendislik etik kurallarını benimsemeli ve bu kurallara ters
düşmemek kaydıyla, kendi disiplinine öz kurallar üretebilmelidir.

Etik kurallarının uygulayıcısı, yasal olarak diğer ülkelerde olduğu gibi
mühendis odaları olmalıdır.

Mühendisin yalnız bugünkü değil, gelecekteki toplumun da sağlık, güvenlik ve
refahını sağlamak üzere, doğal ve ekonomik kaynakların sürdürülebilir şekilde
kullanımını gözetmesi şarttır.
Sonuç olarak

Mühendisler insanlığın ekonomik kalkınması ve sorumlu insan
ilişkileri geliştirmek üzere ne kadar özen göstermek mecburiyetinde
iseler, aynı şekilde doğal sistemlerin kalitesini yükseltmek, özgün ve
ender rastlanan doğal sistemleri ve yerleri korumak, bu gibi değerlerin
bozulacağını hissettiklerinde direnmek zorundadırlar.

similar documents