Wspó*zale*no*ci mi*dzy eksportem a innowacjami i ich znaczenie

Report
Sposoby umiędzynarodowienia klastra
Dr Ewa Mińska-Struzik
Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych
Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu
Czym jest klaster?
Geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych
dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w
pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (np. uniwersytetów,
jednostek normalizacyjnych, stowarzyszeń branżowych oraz instytucji
finansowych), konkurujących ze sobą, ale także współpracujących.
/Michael Porter/
 koncentracja geograficzna
 interakcje pomiędzy podmiotami
 czynna obecność instytucji wspierających
 konkurencja + współpraca = koopetycja
Przesłanki powstania klastra
Rdzeń klastra
Aby powstał klaster, muszą istnieć obiektywne przesłanki, dla jego rozwoju na
określonym obszarze. Za taką przesłankę uznać należy występowanie „zarodka” czy też
„rdzenia” klastra. Za zalążek klastra można uznać występowanie skupiska podmiotów, w
szczególności przedsiębiorstw związanych z wytwarzaniem określonych rodzajów
produktów lub usług, pomiędzy którymi zaczynają występować relacje współpracy.
Dążenie do zacieśnienia i rozwijania szeroko rozumianej kooperacji oraz poprawy
konkurencyjności całego zbioru takich podmiotów staje się przesłanką do wdrażania tak
zwanych „inicjatyw klastrowych”.
Inicjatywa klastrowa
Intencją inicjatywy klastrowej jest przyspieszenie procesu kształtowania się klastra lub jego
umacniania. Polega to na zaangażowaniu do współdziałania firm, władz samorządowych
oraz uniwersytetów i instytucji B+R w działalność klastra.
W jaki sposób powstaje klaster?
Klastry powstające oddolnie
Identyfikowane w momencie, gdy skupiska oraz związki kooperacyjne przedsiębiorstw
powstają samoistnie; motywem powstania klastra jest aktywność własna firm lub osób
fizycznych.
Odgórna inicjatywa klastrowa
Charakterystyczna dla tych gron, w których podmiotem zachęcającym do ich powstania są
jednostki spoza sektora przedsiębiorstw.
„Spoiwo” klastra
Zaufanie
Zaangażowanie
Spójność celów
Środki finansowe
Typy klastrów
Klaster w postaci dystryktu przemysłowego (sieciowy)
Sieć małych firm o tym samym lub podobnym profilu produkcji; klaster tego typu
charakteryzują duże możliwości adaptacyjne do zmieniających się warunków
rynkowych.
Klaster „oś i szprychy”
Charakteryzuje go istnienie wielkich firm, wokół których zakotwiczona jest sieć
dostawców towarów i usług; interakcje w klastrze wynikają w większym stopniu z
powiązań w ramach dostaw niż współdzielenia innowacyjności.
Klaster satelitarny
Tworzony przez firmy satelity skupione wokół dużego przedsiębiorstwa podejmujące
współpracę pomiędzy sobą.
Modele klastrów
Model włoski
Dominacja wyspecjalizowanych małych i średnich firm oraz brakiem sformalizowanej
struktury i powiązań kapitałowych pomiędzy członkami klastra. Brak też wyraźnie
wyodrębnionej struktury zarządzającej.
Model duński
Bazowanie na brokerach sieciowych, identyfikujących nowych członków i podejmujących
inicjatywy ukierunkowane na budowę i rozbudowę sprawnego partnerstwa w strukturze
klastra.
Model holenderski
Modyfikacja modelu duńskiego, eksponująca rolę współpracy z instytucjami naukowymi i
B+R w koordynacji prac brokera sieciowego.
Model amerykański
Ścisła współpraca dużych przedsiębiorstw, często o dominującej pozycji, powiązanych
hierarchicznie z dużą liczbą małych i średnich firm.
Klastry w Polsce
Benchmarking PARP (2012 r.), obejmujący 35 klastrów
• wyraźny przyrost liczby klastrów po 2007 r.,
• znacząca frakcja młodych klastrów,
• nieco ponad połowa klastrów powstała z inicjatywy oddolnej, 17% z inicjatywy
odgórnej, pozostałe 31% z inicjatywy mieszanej,
• członkami klastrów są w ¾ przedsiębiorstwa, 9% stanowią podmioty z sektora
B+R, 7% tworzą instytucje wsparcia, a pozostałą część (10%) stanowią jednostki
samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne,
• na jeden klaster przypadają średnio 32 przedsiębiorstwa (rozpiętość od 8 do 102,
niespełna 35% klastrów posiada większą niż średnia liczbę przedsiębiorstw),
Klastry w Polsce – c.d.
• dominacja klastrów sieciowych (71%), w dalszej kolejności satelitarnych (20%), a
na ostatnim miejscu znajdują się klastry typu „oś i szprychy” (9%),
• dominacja modelu duńskiego w organizacji klastrów (43%), dalej holenderskiego
(26%), włoskiego (20%); najmniej liczne są klastry budowane zgodnie z modelem
amerykańskim (11%),
• większość badanych przez PARP klastrów znajdowała się w chwili badania w fazie
wzrostu lub dojrzałości (80%),
• 89% klastrów posiadała strategię rozwoju, w tym zdecydowania większość w
postaci sformalizowanej („na papierze”),
• najważniejszym celem strategicznym okazały się wspólne projekty zorientowane na
tworzenie innowacyjnych rozwiązań produktowych i nowych technologii
procesowych.
Ścieżki umiędzynarodowienia klastra
Internacjonalizacja wtórna (przedmiotowa) – efekt działań uczestników klastra
 lokalizacja zagranicznych inwestorów bezpośrednich w klastrze,
 ekspansja zagraniczna rodzimych uczestników klastra.
Internacjonalizacja pierwotna (podmiotowa) – efekt działań organizacji klastrowej

Międzynarodowa współpraca klastrów jako priorytet Komisji Europejskiej
w ramach polityki klastrowej w nowym programie finansowania na lata 2014-2020
Skala umiędzynarodowienia polskich klastrów
Benchmarking PARP (2012 r.)
Zastosowane mierniki internacjonalizacji (skala od 1 do 10):
• liczba rynków zagranicznych (krajów), na których obecne są przedsiębiorstwa z
klastra (ocena między 1,64 a 5,00),
• udział eksportu w strukturze sprzedaży produktów w rdzeniu klastra (ocena
między 2,00 do 5,00),
• liczba umów formalnych o współpracy klastra z podmiotami zagranicznymi
(ocena między 0,55 a 3,5).
Ostateczna ocena: 2,56 (wzrost względem 2010 r., gdy analogiczny wskaźnik
kształtował się na poziomie 2,04).
Wyżej oceniono klastry duże i małe oraz bardziej dojrzałe w cyklu rozwoju.
Skala umiędzynarodowienia europejskich klastrów
Badanie berlińskiego Instytutu Innowacji i Technologii (2010 r.), obejmujące 122 klastry
• doświadczenie na rynkach zagranicznych posiadało 110 (90%) klastrów,
• w 40 przypadkach do internacjonalizacji klastra doszło wskutek działalności
przedsiębiorstw, a w 43 była ona konsekwencją aktywności zarządu klastra,
• w pierwszej grupie w około połowie przypadków doszło do zawiązania owocnej
współpracy technologicznej, w drugiej analogiczny wskaźnik kształtował się na
poziomie 80%,
• bariery internacjonalizacji klastrów wskazywane przez respondentów: bariery
kapitałowe i deficyt zasobów ludzkich,
• większy optymizm w prezentowanych ocenach wykazują klastry, których zarządy
wspierają internacjonalizację uczestników klastra,
• autorzy badania diagnozują niską rozpoznawalność europejskich klastrów na arenie
międzynarodowej.
Korzyści umiędzynarodowienia klastra
Wzmacnianie efektów technologicznego uczenia się przedsiębiorstw
• ułatwiony dostęp do nowych produktów i technik wytwarzania na rynku zagranicznym,
• możliwość uzyskania pomocy technicznej ze strony nabywców lub profesjonalnych
usługodawców za granicą,
• obserwacja konkurentów i imitowanie stosowanych przez nich technik produkcji oraz
rozwiązań marketingowych bądź menedżerskich.

Przyrosty produktywności

Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw i całych klastrów

similar documents