Strafrecht - Matthias Borgers

Report
ALUMNIDAG 2014
WITWASSEN EN ONTNEMING
Prof. mr. Matthias Borgers
CIJFERS
>
Hoeveel misdaadgeld gaat er om in Nederland?
>
>
>
Hoeveel misdaadgeld wordt er ontnomen in Nederland?
>
3
dark number
onderzoek Unger c.s.: in Nederland wordt jaarlijks 18-25 miljard euro
witgewassen (5% BBP)
> schatting gebaseerd op schadebedragen (opbrengst=schade (?)),
witwasbehoefte en uitstroom van misdaadgeld
in 2013 is er 91 miljoen euro geïncasseerd (waarvan 34,5 miljoen euro
uit schikking met Deuss)
INSTRUMENTARIUM
>
Breed wettelijk instrumentarium
>
>
>
>
4
kern: ontnemingsmaatregel en strafbaarstelling van witwassen
wetgeving in preventieve sfeer, waaronder WWFT en Wet BIBOB
fiscale wetgeving
Van ontnemen naar afnemen
WITWASSEN
>
Gangbare omschrijving van witwassen
>
>
>
De (theoretische) stadia van witwassen
>
>
>
>
plaatsing: contant geld wordt in het financiële verkeer gebracht
versluiering: verhullen van de oorsprong
bestemming: aanwenden voor besteding
Een legaal aanzien staat niet altijd voorop
>
5
het geven van een legaal aanzien aan misdaadgeld, met als doel het
ongestoorde genot van het geld
let op: dit valt niet (geheel) samen met de juridische definitie, die is
ruimer
voorkomen van money trail; frustreren opsporing staat centraal
WITWASSEN
>
Artikel 420bis Sr:
>
>
>
>
Artikel 420quater Sr:
>
6
Als schuldig aan witwassen wordt gestraft met gevangenisstraf van
ten hoogste vier jaren of geldboete van de vijfde categorie:
a. hij die van een voorwerp de werkelijke aard, de herkomst, de
vindplaats, de vervreemding of de verplaatsing verbergt of verhult,
dan wel verbergt of verhult wie de rechthebbende op een voorwerp is
of het voorhanden heeft, terwijl hij weet dat het voorwerp –
onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf;
b. hij die een voorwerp verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of
omzet of van een voorwerp gebruik maakt, terwijl hij weet dat het
voorwerp – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf.
‘redelijkerwijs moet vermoeden’
WITWASSEN
>
Ruime strafbaarstelling, wellicht te ruim?
>
>
Voorbeeld 1
>
>
>
Willem H. koopt een brood bij de bakker
loopt de bakker het risico van vervolging wegens witwassen?
Voorbeeld 2
>
>
>
iedere handeling ten aanzien van misdaadgeld is strafbaar
Piet breekt het slot open van een fiets en loopt ermee weg
is Piet een witwasser?
Voorbeeld 3
Suzan ontvangt een erfenis van oom Piet; na verloop van tijd ontdekt zij
dat oom Piet handelde in XTC
> kan Suzan de erfenis houden?
>
7
WITWASSEN
>
Veel rechtspraak over de reikwijdte van de strafbaarstelling
>
>
Afbakening 1: geen automatische verdubbeling van
strafbaarheid (NJ 2013, 264-266; NJ 2013, 453)
>
>
8
doorgaans gevallen die in de kern nauwelijks van doen hebben met
versluiering van de herkomst
kwalificatieuitsluitingsgrond ter zake van verwerven en voorhanden
hebben
het moet gaan om een gedraging
> a. die meer omvat dan het enkele verwerven of voorhanden
hebben en
> b. die een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de
criminele herkomst van dat door eigen misdrijf verkregen voorwerp
gericht karakter heeft
WITWASSEN
>
Afbakening 1: geen automatische verdubbeling van
strafbaarheid (vervolg)
>
>
>
9
kwalificatieuitsluitingsgrond alleen inroepbaar voor de pleger van het
gronddelict
> voorbeeld: rijden in een door een ander gestolen auto
(ECLI:NL:HR:2013:2009)
kwalificatieuitsluitingsgrond ziet (waarschijnlijk) niet op andere
delictsgedragingen dan verwerven en voorhanden hebben
> gebruiken, overdragen, omzetten
actuele vraag: hoe concreet moet het gronddelict blijken?
> voorbeeld: vondst van partij drugs en hoeveelheid contant geld
(ECLI:NL:HR:2013:2002)
> is onttrekking aan het verkeer mogelijk?
WITWASSEN
>
Afbakening 2: vermenging en besmetting (NJ 2011, 44)
>
>
>
Afbakening 3: criminele erfenis (NJ 2006, 612)
>
>
10
vanwege vermenging van legale en illegale gelden en door omzetting
van vermogensbestanddelen heeft de strafbaarstelling een ruim
bereik, en eigenlijk een te ruim bereik; risico van onevenredige
belemmering van het normale handelsverkeer
kwalificatieuitsluitingsgrond
(zuivere of beneficiaire) aanvaarding kan witwassen in de vorm van
voorhanden hebben opleveren
onder omstandigheden staat een beroep op een
kwalificatieuitsluitingsgrond open; dat vereist afdracht van de erfenis
VOORDEELSONTNEMING
>
Artikel 36e lid 1 Sr: aanleiding voor oplegging
ontnemingsmaatregel
>
>
Artikel 36e leden 2 en 3 Sr; grondslag voor ontneming:
>
>
11
veroordeling voor (enig) strafbaar feit
artikel 36e lid 2 Sr:
> voordeel door middel van of uit de baten van feit van veroordeling
> andere strafbare feiten (voorheen: soortgelijk feit; feit waarvoor
geldboete van de vijfde categorie kan worden opgelegd)
artikel 36e lid 3 Sr:
> misdrijf dat is bedreigd met geldboete van 5e categorie
> dat misdrijf of andere strafbare feiten op enigerlei wijze ertoe
hebben geleid dat de veroordeelde wederrechtelijk voordeel heeft
verkregen
VOORDEELSONTNEMING
>
Wetsvoorstel 33 685
>
>
12
forse verhoging van de strafmaxima op witwassen
> opzetwitwassen: 50% of – in uitoefening van een beroep – 100%
(van vier naar zes of acht jaar)
> schuldwitwassen: 100% (van een jaar naar twee jaar)
wettelijk criterium voor aftrek van kosten
> rechtstreeks verband met het begaan van strafbare feiten;
redelijkerwijs voor aftrek in aanmerking komen
> toelichting: kostenaftrek is uitzondering; bijvoorbeeld niet voor
kweekkosten voor hennepplantages

similar documents