Medeni Hukuk 4

Report
TÜZEL KİŞİLER
TÜZEL KİŞİ KAVRAMI
KİŞİLERİN ORTAK ÇIKARLARINI KORUMA VE ORTAK
GEREKSİNİMLERİNİ KARŞILAMA GİBİ TOPLUMSAL
NEDENLER,İNSANLARI ORTAK BİR AMAÇ ÇEVRESİNDE
TOPLANMAYA YA DA BELİRLİ MALLARI BİR AMACA
ÖZGÜLEMEYE İTMEKTEDİR.HUKUK DÜZENİ DE BU
BİÇİMDE
OLUŞTURULAN
İNSAN
VE
MAL
TOPLULUKLARINA KİŞİLİK TANIMAKTADIR.BAZI AYRIK
DURUMLAR DIŞINDA(MK.m.48),KİŞİ OLMA YÖNÜNDEN
GERÇEK KİŞİLERLE TÜZEL KİŞİLER ARASINDA DA
HUKUKSAL BİR AYRILIK GÖZETİLMEMİŞTİR.BAĞIMSIZ
BİR KİŞİLİK VE VARLIĞA SAHİP OLAN TÜZEL
KİŞİNİN,KENDİSİNİ
OLUŞTURAN
İNSANLARDAN
BAĞIMSIZ BİR İRADESİ VARDIR.
TÜZEL KİŞİ İRADESİNİ KULLANARAK DOĞRUDAN
DOĞRUYA KENDİ ADINA HAKLAR VE BORÇLAR
EDİNEBİLİR,HAK VE BORÇLAR DOĞURUCU İŞLEM
VE
EYLEMLERDE
BULUNABİLİR,SORUMLU
TUTULABİLİR.YANİ TÜZEL KİŞİLER DE İNSANLAR
GİBİ
HAK
VE
FİİL(EYLEM)
EHLİYETİNE
SAHİPTİRLER(MK.m47-50)
TÜZEL KİŞİLERİN ÇEŞİTLERİ
A-YAPILARINA GÖRE TÜZEL KİŞİLER
1-KİŞİ TOPLULUĞU BİÇİMİNDEKİ TÜZEL KİŞİLER
ORTAK BİR AMACA ULAŞMAK ÜZERE BİR ARAYAB
GELEN BİRDEN ÇOK İNSANDAN OLUŞAN TÜZEL
KİŞİLER
BU
NİTELİKTEDİR.DERNEK,TİCARET
ŞİRKETLERİ,SENDİKA,SİYASAL PARTİ,KULÜP GİBİ
TÜZEL KİŞİLERİ ÖRNEK GÖSTEREBİLİRİZ.
2-MAL TOPLULUĞU(KURUM-MÜESSESE) BİÇİMİNDEKİ
TÜZEL KİŞİLER
BU ÇEŞİT TÜZEL KİŞİLER,BELİRLİ BİR AMACA
ÖZGÜLENMİŞ BULUNAN MAL TOPLULUĞUNDAN
OLUŞUR.BU MALLARIN BELİRLİ BİR AMACA
ÖZGÜLENMESİ,MALLARIN SAHİBİNİN İRADESİYLE
GERÇEKLEŞİR.VAKIFLAR BU ÇEŞİT TÜZEL KİŞİLERE
ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLEBİLİR.
B-BAĞLI OLDUKLARI HUKUK KURALLARINA GÖRE
TÜZEL KİŞİLER
1-KAMU HUKUKU TÜZEL KİŞİLERİ
KAMU HUKUKU KURALLARINA BAĞLI OLAN TÜZEL
KİŞİLERDİR(MK.m55).BUNLAR,KURULUŞ,ÇALIŞMA VE
SONA ERME YÖNÜNDEN ÖZEL HUKUK TÜZEL
KİŞİLERİNDEN FARKLIDIR.
BU TÜZEL KİŞİLER,KAMU OTORİTESİNİ TEMSİL
ETTİKLERİNDEN ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİNDEN
DAHA GENİŞ YETKİLERE SAHİPTİRLER.BUNA
KARŞILIK,BUNLAR ÜZERİNDEKİ DEVLET DENETİMİ
ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİNE GÖRE DAHA
YOĞUNDUR.KAMU HUKUKU TÜZEL KİŞİLERİ İKİ
ÇEŞİTTİR.BUNLARDAN,KAMU İDARELERİ DENİLEN
ÇEŞİDİNE ÖRNEK OLARAK,DEVLET,İL,BELEDİYE VE
KÖYLERİ GÖSTEREBİLİRİZ(ANAYASA 127).KAMU
HUKUK TÜZEL KİŞİLERİNİN İKİNCİ ÇEŞİDİNİ KAMU
KURUMLARI OLUŞTURUR.BUNLAR DA
ÜNİVERSİTELER ,TRT VE YASAYLA KURULAN KAMU
KURUMU NİTELİĞİNDEKİ ÖTEKİ TÜZEL
KİŞİLERDİR(YÜKSEKÖĞRETİM K.3\d;ANAYASA 130135)
2-ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİ
ÖZELLİKLERİ:
ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİ,ÖZEL HUKUK
KURALLARINA BAĞLI OLAN VE KİŞİLERİN
İRADELERİYLE KURULABİLEN TÜZEL
KİŞİLERDİR.BUNLARIN ORTADAN KALKMASI ONLARI
KURAN KİŞİLERİN İRADELERİNE BAĞLIDIR.AYRICA
BUNLAR KAMU OTORİTESİNİ TEMSİL ETMEZLER.
ÇEŞİTLERİ:
ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİ,KAZANÇ PAYLAŞMA
AMACI YA DA İKTİSADİ AMAÇ
GÜDÜP,GÜTMEDİKLERİNE GÖRE İKİYE AYRILIRLAR:
KAZANÇ PAYLAŞMA AMACI GÜDEN TÜZEL KİŞİLER;
TİCARET ŞİRKETLERİ(TK.m.153,243,269,503),AMACINA
ULAŞMAK ÜZERE TİCARİ İŞLETME İŞLETEN
DERNEKLERDİR(TK.m.18)
KAZANÇ PAYLAŞMA AMCI GÜTMEYEN TÜZEL KİŞİLER
DE;DERNEKLER(MK.m.56 vd.,DERNEKLER K.101 vd.).
3-KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ
1984 YILINDA ÇIKARILAN 233 SAYILI YASA GÜCÜNDEKİ
KARARNAME İLE,DÜZENLENEN KAMU İKTİSADİ
TEŞEBBÜSLERİ,EKONOMİK GEREKSİNME ÖLÇÜSÜNE
BAĞLI OLARAK BAKANLAR KURULU KARARI İLE
KURULURLAR VE KURAL OLARAK BELİRTİLEN
KARARNAME HÜKÜMLERİNE BAĞLI OLMALARINA
KARŞIN,KARARNAMEDE BULUNAN HUSUSLAR DIŞINDA
BUNLARA,ÖZEL HUKUK HÜKÜMLER UYGULANIR.
KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ İKİ
ÇEŞİTTİR.BİRİNCİ ÇEŞİDİ OLUŞTURAN İKTİSADİ
DEVLET TEŞEBBÜSLERİNİN SERMAYESİNİN
TAMAMI DEVLETE AİTTİR,FAKAT BUNLAR,ÖZEL
HUKUK HÜKÜMLERİ ÇERÇEVESİNDE TİCARİ
FAALİYETTE BULUNURLAR.(DEVLET MALZEME
OFİSİ,SEKA,T.C. ZİRAAT BANKASI GİBİ) İKİNCİ
ÇEŞİDİ OLUŞTURAN KAMU İKTİSADİ
KURULUŞLARININ DA SERMAYESİNİN TAMAMI
DEVLETE AİTTİR.FAKAT BUNLARDA,KAMUSAL
ÖZELLİK DAHA BELİRGİN,KAR AMACI İSE GERİ
PLANDADIR.(BİR ZAMANLAR VAR OLAN TEK
ÇAYKUR GİBİ)
4-MESLEK KURULUŞLARI
BELİRLİ BİR MESLEĞE SAHİP OLANLAR ARASINDAKİ
DAYANIŞMAYI SAĞLAMAK,İLİŞKİLERİ DÜZENLEMEK
ÜZERE KURULAN;BAROLAR,TABİP ODALARI,TÜRKİYE
TABİPLER BİRLİĞİ,TİCARET VE SANAYİ
ODALARI,TİCARET BORSALARI,ESNAF VE KÜÇÜK
SANATKARLAR DERNEĞİ,TÜRKİYE BAROLAR
BİRLİĞİ,TÜRKİYE NOTERLER BİRLİĞİ,ZİRAAT ODALARI
GİBİ KURULUŞLAR ÖRNEK
GÖSTERİLEBİLİR.BUNLARIN ÇOĞU KAMU TÜZEL KİŞİSİ
NİTELİĞİNDEDİR(ANAYASA,m.135)
TÜZEL KİŞİLERİN KURULUŞUNA İLİŞKİN SİSTEMLER
TÜZEL KİŞİLERİN HANGİ ANDA KİŞİLİK KAZANDIĞI
KONUSUNDA
BAŞLICA
ÜÇ
SİSTEM
VARDIR.BUNLAR,İZİN SİSTEMİ,NORMATİF SİSTEM
VE SERBEST KURULUL SİSTEMİDİR.
A-İZİN SİSTEMİ
BU SİSTEMDE,TÜZEL KİŞİ ANCAK DEVLETİN
İZNİYLE KURULABİLİR.BU KONUDA İZİN VERMEYE
YETKİLİ DEVLET MAKAMI,YÖNETİM ORGANI YA DA
YASAMA ORGANI OLABİLİR.İZNİ VERME YETKİSİNE
SAHİP OLAN MAKAM,İZİN VERİP VERMEME
KONUSUNDA
ÖZGÜRDÜR.İZİN
VERİLMEMESİ
DURUMUNDA,İTİRAZ EDİLEMEZ VE BUNA KARŞI
YARGI MAKAMLARINA BAŞVURULAMAZ.
B-NORMATİF SİSTEM
BU SİSTEMDE,YETKİLİ MAKAMLAR TÜZEL KİŞİLİĞİN
KURULMASI İÇİN GEREKLİ KOŞULLARIN BULUNUP
BULUNMADIĞINI
İNCELEME
YETKİSİNE
SAHİPTİR.NORMATİF SİSTEM DE KENDİ İÇİNDE ÜÇ
FARKLI
BİÇİMDE
UYGULANMAKTADIR.BİRİNCİSİNDE,TÜZÜĞÜN RESMİ
ORGANLARA SUNULMASIYLA;İKİNCİSİNDE,TÜZÜĞÜN
DEVLETİN
RESMİ
GAZETESİNDE
YAYINLANMASIYLA;ÜÇÜNCÜSÜNDE İSE,KURULUŞUN
BELLİ BİR KÜTÜĞE YAZIMLANMASIYLA TÜZEL
KİŞİLİK
KAZANILMAKTADIR.HUKUKUMUZDA,DERNEKLER
SENDİKALAR VE SİYASAL PARTİLER YÖNÜNDEN
BİRİNCİ SİSTE,VAKIFLAR YÖNÜNDEN DE ÜÇÜNCÜ
SİSTEM KABUL EDİLMİŞTİR.
C-SERBEST KURULUŞ SİSTEMİ
BU SİSTEMDE,TÜZEL KİŞİLİĞİ KURACAK KİŞİLERİN
KURMA İRADELERİNİ AÇIKLADIKLARI ANDA BAŞKA
BİR İŞLEME GEREK KALMAKSIZIN TÜZEL KİŞİLİK
KAZANILMIŞ OLUR.
TÜZEL KİŞİLİĞİN KAZANILMASI
TÜZEL
KİŞİLİĞİN
KAZANILMASINA
İLİŞKİN
SİSTEMLERİN ÖNGÖRDÜĞÜ KOŞULLARA UYULMUŞ
OLSA
BİLE,BAZEN
TÜZEL
KİŞİLİK
KAZANILAMAZ.BU,GENELLİKLE
TÜZEL
KİŞİNİN
AMACININ,HUKUKA YA DA GENEL AHLAKA,KİŞİLİK
HAKLARINA AYKIRI OLMASI DURUMUNDA SÖZ
KONUSU
OLUR(MK.m.47/2).BURADAKİ
AYKIRILIK,TÜZEL KİŞİLİĞİN KURULUŞU SIRASINDAKİ
HUKUKA VE GENEL AHLAKA AYKIRILIKTIR.
BUNA KARŞILIK,KURULUŞ SIRASINDA AMAÇ HUKUKA VE
GENEL AHLAKA UYGUN OLUR,FAKAT KURULUŞTAN SONRA
AYKIRI DURUMA GELİRSE,BU KURULUŞU
ENGELLEMEZ,FAKAT TÜZEL KİŞİLİĞİN MAHKEME
KARARIYLA ORTADAN KALDIRILMASINI GEREKTİREN BİR
NEDEN OLUR(MK.m.89)TÜZEL KİŞİLİK KAZANILMASINA
ENGEL OLAN KURULUŞ SIRASINDAKİ HUKUKA
AYKIRILIKLARLA İLGİLİ OLARAK,DERNEKLER KANUNUNDA
ÇEŞİTLİ NEDENLER BELİRTİLMİŞTİR.
TÜZEL KİŞİLERİN EHLİYETLERİ
A-HAK EHLİYETİ
TÜZEL KİŞİLERİN DE,GERÇEK KİŞİLER GİBİ HAK
EHLİYETLERİ VARDIR.ANCAK TÜZEL KİŞİLERİN YAPISINDAN
DOĞAN BAZI ÖZELLİKLER VE HUKUK DÜZENİNCE
ÖNGÖRÜLEN BAZI NEDENLERLE DE TÜZEL KİŞİLERİN HAK
EHLİYETLERİNDE KISITLAMALAR VE EŞİTSİZLİKLER
DOĞABİLİR.
TÜZEL KİŞİLERİN DE GERÇEK KİŞİLERİNKİNE EŞİT
BİR HAK EHLİYETİNE SAHİP OLDUKLARI KURAL
OLARAK
SÖYLENEBİLİRSE
DE,BU
KESİNLİK
TAŞIMAZ VE GERÇEK KİŞİLERE GÖRE FARK
YARATICI AYRIK DURUMLAR VARDIR.
1-KURAL OLARAK HAK EHLİYETİNİN VARLIĞI
TÜZEL KİŞİLER,AYNI GERÇEK KİŞİLER GİBİ KAMU
HUKUKUNDAN VE ÖZEL HUKUKTAN DOĞAN HAK VE
BORÇLARA SAHİP OLABİLİRLER.
A-KAMU HUKUKU ALANINDA
ANAYASADA YER ALAN TEMEL HAKLARDAN TÜZEL
KİŞİLER DE YARARLANIRLAR.KİŞİLERİN TEMEL HAK
VE ÖZGÜRLÜKLER,KİŞİSEL DEĞERLERİ İÇİNDE YER
ALIR.AYNI KİŞİSEL DEĞERLERE TÜZEL KİŞİLERİN DE
SAHİP OLDUKLARINI KABUL ETMEK ÇAĞDAŞ HUKUK
ANLAYIŞININ BİR GEREĞİDİR.MAHİYETLERİYLE
BAĞDAŞTIĞI ORANDA TÜZEL KİŞİLER DE,BİR TAKIM
KİŞİSEL DEĞERLERE SAHİPTİR.
B-ÖZEL HUKUK ALANINDA
AA-MALVARLIĞI HAKLARI
TÜZEL KİŞİLER YAPILARINA VE AMAÇLARINA
UYGUN
DÜŞTÜĞÜ
ORANDA,MALVARLIĞI
HAKLARINDAN SAYILAN,YANİ PARAYLA ÖLÇÜLMESİ
OLANAĞI BULUNAN HER TÜRLÜ HAKKA SAHİP
OLABİLİRLER.BU HAKLAR NİSPİ NİTELİKLİ ALACAK
HAKLARI ,MUTLAK NİTELİKLİ NESNEL(AYNİ) HAKLAR
VE MİRAS HUKUKU NİTELİKLİ HAKLAR OLABİLİR.
BB-KİŞİLİK HAKKI
TÜZEL KİŞİLER DE ,KENDİ YAPILARINA UYAN
KİŞİLİK
DEĞERLERİ
ÜZERİNDE
HAK
SAHİBİDİRLER.TÜZEL KİŞİLER YARADILIŞI GEREĞİ
GERÇEK KİŞİLERİN SAHİP OLDUKLARI KİŞİLİK
DEĞERLERİNİN HEPSİNE SAHİP DEĞİLLERDİR.
BUNLAR NESNEL(MADDİ)BİR VARLIĞA SAHİP
OLMADIKLARINDAN,İNSANLARA
ÖZGÜ
OLAN
YAŞAM,SAĞLIK,BEDENSEL BÜTÜNLÜK GİBİ MADDİ
BEDENSEL DEĞERLERE SAHİP DEĞİLLERDİR.BUNA
KARŞILIK AD,SAYGINLIK,GİZ ÇEVRESİ GİBİ MANEVİ
KİŞİLİK
DEĞERLERİNE
TÜZEL
KİŞİLER
DE
SAHİPTİRLER.AYRICA
TİCARİ
SAYGINLIK,KREDİ,EKONOMİK VARLIK GİBİ MADDİ
EKONOMİK
KİŞİLİK
DEĞERLERİNE
DE
SAHİPTİRLER.TÜZEL KİŞİLERİN DE BİR YERLEŞİM
YERİ VARDIR.KURULUŞ BELGESİNDE,YERLEŞİM
YERİNİN
NERESİ
OLDUĞU
DÜZENLENEBİLİR.DÜZENLENMEMİŞSE
,YÖNETİM
MERKEZİNİN BULUNDUĞU YER YERLEŞİM YERİ
SAYILIR.
CC-DAVADA TARAF OLMA EHLİYETİ
TÜZEL
KİŞİLERDE
DAVADA
TARAF
OLABİLİRLER,YANİ DAVADA DAVACI YA DA DAVALI
OLARAK BULUNABİLİRLER.TÜZEL KİŞİNİN AMACI VE
UĞRAŞI ALANI İLE İLGİLİ OLARAK ÜÇÜNCÜ
KİŞİLERE KARŞI DAVACI OLMASI YA DA ONA KARŞI
ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN DAVACI SIFATINI TAŞIMASI
OLASIDIR.
2-HAK EHLİYETİ YÖNÜNDEN AYRIK DURUMLAR
YAPILARI GEREĞİ,TÜZEL KİŞİLER,İNSANLARIN
SAHİP
OLDUKLARI
BAZI
HAKLARA
SAHİP
OLAMAYACAKLARI
GİBİ,İNSANLARIN
SAHİP
OLAMAYACAKLARI BAZI HAKLARA DA SAHİP
OLABİLİRLER.
A-TÜZEL KİŞİLERİN YAPILARI GEREĞİ SAHİP
OLAMAYACAKLARI HAKLAR
TÜZEL
KİŞİLER
İNSANLAR
GİBİ
ELLE
TUTULUR,GÖZLE GÖRÜLÜR BİR VARLIĞA SAHİP
DEĞİLLERDİR.BU NEDENLE DOĞAL YARADILIŞLARI
GEREĞİ
İNSANLARA
ÖZGÜ
OLAN,YAŞ,CİNSİYET,HISIMLIK GİBİ İLİŞKİ VE
HAKLARDAN
YARARLANAMAZLAR(MK.m.48).AYRICA
TÜZEL
KİŞİLER İNSAN FAALİYETİNİ GEREKTİREN İŞLERİ DE
YAPAMAZLAR.BU
NEDENLE,TEMSİLCİ,VASİ,KAYYIM,KANUNİ
MÜŞAVİR,İFLAS MASASI YÖNETİCİSİ,ALACAKLILAR
TOPOLANTISI ÜYESİ,TEREKE YÖNETİCİ OLAMAZLAR.
B-YAPILARI GEREĞİ SADECE TÜZEL KİŞİLERİN
YARARLANABİLECEĞİ HAKLAR
TÜZEL KİŞİLERİN YAPILARI VE AMAÇLARI
GEREĞİ,BAZI ALANLARDA İNSANLARIN SAHİP
OLMADIKLARI BİR TAKIM HAKLARA DA SAHİP
OLDUKLARI GÖRÜLMEKTEDİR.TOPLULUK HAKLARI
DA DENİLEN BU HAKLAR,BAŞLICA;ÜYELERİ
ÇIKARMA(İHRAÇ)HAKKI,ÜYELERİNDEN
ÖDENTİ(AİDAT) VE SERMAYE İSTEME HAKKI,TÜZÜĞÜ
DEĞİŞTİRME HAKKI VE KENDİ KENDİNİ SONA
ERDİRME HAKKIDIR.
C-HAK EHLİYETİNİN TÜZEL KİŞİNİN AMACIYLA
SINIRLI OLMASI
TÜZEL KİŞİLER,AMAÇLARINA ULAŞMAK İÇİN
GEREKLİ OLAN HAKLARA VE BORÇLARA SAHİP
OLMALIDIR.
BU TEMEL DÜŞÜNCEDEN AMACA ÖZGÜ
OLMA(TAHSİS İLKESİ) YA DA (ULTRA VİTES KURAMI)
DENİLEN KURAM
YARATILMIŞTIR.HUKUKUMUZDA,ÖZELLİKLE
TİCARET ORTAKLARI YÖNÜNDEN TÜZEL KİŞİLİĞİN
ANCAK ORTAKLIK ANA SÖZLEŞMESİNDE YAZILI
OLAN İŞLETME KONUSU ÇERÇEVESİNDE,İŞLEMLER
YAPABİLECEĞİ KABUL EDİLİR(TK.m.137,321)
TÜZEL KİŞİLERİN FİİL(EYLEM)EHLİYETİ
TÜZEL KİŞİLER DE EYLEM EHLİYETİNE
SAHİPTİRLER.MEDENİ KANUNUN 49’UNCU
MADDESİ,’TÜZEL KİŞİLER,KANUNA VE KURULUŞ
BELGELERİNE GÖRE GEREKLİ ORGANLARA SAHİP
OLMAKLA TÜZEL KİŞİLİK KAZANIRLAR’ŞEKLİNDE
BELİRTİLMİŞTİR.
1-GERÇEK KİŞİLERİN EYLEM EHLİYETİNDEN FARKI
GERÇEK KİŞİLERİN EYLEM EHLİYETİNE SAHİP
OLABİLMESİ İÇİN KİŞİNİN SEZGİN(AYIRTIM GÜCÜNE
SAHİP) VE ERGİN OLMASI,KISITLI DA BULUNMAMASI
GEREKİR(MK.10,14)TÜZEL KİŞİLER YÖNÜNDEN BU
KOŞULLAR ARANMAMIŞTIR VE ARANMASINA DA
OLANAK YOKTUR.ÇÜNKÜ BU KOŞULLAR,YARADILIŞ
GEREĞİ İNSANLARA ÖZGÜ OLAN BİYOLOJİK
BEDENSEL
VE
PSİKOLOJİK
NEDENLERDEN
KAYNAKLANMAKTADIR.
TÜZEL KİŞİLERİN EYLEM EHLİYETİNE SAHİP
OLABİLMELERİ İÇİN,YASAYA VE TÜZÜKLERİNE GÖRE
GEREKLİ
SAYILAN
ORGANLARA
SAHİP
BULUNMALARI
ZORUNLUDUR(MK.49)EYLEM
EHLİYETİNİN
KOŞULLARI
YÖNÜNDEN
TÜZEL
KİŞİLERLE GERÇEK KİŞİLER ARASINDA FARK
BULUNMASINA
KARŞIN,EYLEM
EHLİYETİNİN
KAPSAMI YÖNÜNDEN BİR FARK YOKTUR.
2-EYLEM EHLİYETİNİN KULLANILMASI
TÜZEL
KİŞİLERİN
EYLEM
EHLİYETLERİNİN
KULLANABİLMELERİ İÇİ,N ZORUNLU ORGANLARA
SAHİP OLMALARI GEREKİR.TÜZEL KİŞİLER,BELİRLİ
HUKUKİ SONUÇLARA ULAŞABİLMEK İÇİN GEREKLİ
İRADEYİ
ORGANLARI
ARACILIĞIYLA
AÇIKLAR.ORGANLARI OLMAYAN TÜZEL KİŞİNİN
BELİRLİ HUKUKİ SONUÇLARA
YÖNELİK İRADE
AÇIKLAMASINDA BULUNMASINA DA OLANAK
YOKTUR.ÖYLE
OLUNCA,EYLEM
EHLİYETİNİN
KULLANILMASI DA SÖZ KONUSU EDİLEMEZ.
A-ORGAN KAVRAMI
TÜZEL KİŞİNİN İRADESİNİ AÇIKLAYARAK ONUN
İŞLEMLERİNİ YAPMA VE İŞLERİNİ YÜRÜTME
GÖREVİ,ORGANLARINA AİTTİR.
BU GÖREVİ ÜSTLENEN ORGANLAR,BİR KURUL
BİÇİMİNDE(GENEL KURUL,YÖNETİM KURULU VE
DENETİM
KURULU)
YA
DA
TEK
KİŞİDEN
(MÜDÜR,YÖNETİCİ,DENETİCİ)
OLUŞABİLİR.ORGAN,TÜZEL KİŞİNİN AYRILMAZ BİR
PARÇASIDIR VE TÜZEL KİŞİDEN BAĞIMSIZ BİR
VARLIĞI YOKTUR.ORGANIN YAPTIĞI EYLEM VE
DAVRANIŞLARI TÜZEL KİŞİ YAPMIŞ SAYILIR(MK.m.50)
B-ORGANLARIN ÇEŞİTLERİ
AA-YASAL ZORUNLU ORGANLAR
BUNLAR BİR TÜZEL KİŞİDE YASA GEREĞİ MUTLAKA
BULUNMASI GEREKEN ORGANLARDIR.DERNEKLER
YÖNÜNDEN,GENEL KURUL,YÖNETİM KURULU VE
DENETLEME
KURULU,ZORUNLU
ORGANLARDIR(MK.m72)VAKIFLAR YÖNÜNDEN DE
YÖNETİM
ORGANI
ZORUNLU
BİR
ORGANDIR(MK.m.109)
BU ORGANLARIN BİR BÖLÜMÜ TÜZEL KİŞİNİN İÇ
İŞLERİNDE SÖZ SAHİBİDİR VE TÜZEL KİŞİNİN
ÖNEMLİ KARARLARINI ALIR(KARAR ORGANI-İÇ
ORGAN)
ORGANLARIN BİR BÖLÜMÜ DE TÜZEL KİŞİNİN DIŞ
İŞLERİNİ GÖRÜR VE ALINAN KARARLARI YERİNE
GETİRİR(YÜRÜTME ORGANI-DIŞ ORGAN)
BB-SEÇİMLİK ORGANLAR
BUNLAR,ZORUNLU ORGANLAR DEĞİLDİR.BUNLAR
BULUNMASA DA TÜZEL KİŞİ-ZORUNLU ORGANLARI
VARSA-EYLEM EHLİYETİNE SAHİPTİR.
3-EYLEM EHLİYETİNİN KAPSAMI
TÜZEL KİŞİLERİN EYLEM EHLİYETİ İÇİNE,HUKUKİ
İŞLEM EHLİYETİ;DAVA EHLİYETİ VE HAKSIZ
EYLEMLERDEN SORUMLU OLMAK EHLİYETİ GİRER.
A-HUKUKİ İŞLEM EHLİYETİ
TÜZEL KİŞİLER,AMACINA UYGUN BAZI MALLARI
EDİNMEK,BAZI
HİZMETLERDEN
YARARLANMAK,BAZI DEĞERLERİ ELDE ETMEK VE
BELİRLİ
ÖDEMELERDE
BULUNMAK
ÜZERE
ORGANLARI ARACILIĞIYLA İRADESİNİ AÇIKLAYIP
HUKUKİ İŞLEMLER YAPABİLİR.MEDENİ KANUNUN
50’NCİ MADDESİNİN İKİNCİ FIKRASINDA DA ,
ORGANLARIN HUKUKİ İŞLEMLERİNİN TÜZEL KİŞİYİ
BAĞLAYACAĞI AÇIKÇA BELİRTİLMİŞTİR.
B-HUKUKA AYKIRI EYLEMLERDEN SORUMLU OLMA
EHLİYETİ
ORGAN,TÜZEL KİŞİNİN AYRILMAZ PARÇASI
SAYILDIĞINDAN,ORGANIN YAPTIĞI HUKUKA AYKIRI
İŞLEM,TÜZEL KİŞİ TARAFINDAN YAPILMIŞ KABUL
EDİLİR.
ANCAK,TÜZEL KİŞİNİN,ORGANLARININ HUKUKA AYKIRI
EYLEMLERİNDEN SORUMLU OLABİLMESİ İÇİN,EYLEMİ
YAPANIN GERÇEKTEN ORGAN NİTELİĞİNDE OLMASI VE
EYLEMİ,ORGANLIK GÖREVİNİ YAPARKEN,YANİ TÜZEL
KİŞİNİN
İŞLERİNİ
YÜRÜTÜRKEN
İŞLEMESİ
GEREKİR.ORGANIN HUKUKA AYKIRI EYLEMLERİNDEN
DOĞRUDAN DOĞRUYA TÜZEL KİŞİ SORUMLUYSA
DA,DOĞAN ZARARLAR DOLAYISIYLA KUSURLU OLAN
ORGANIN SORUMLU TUTULMASI İÇİN ONA DA
BAŞVURABİLİR.(MK.m.50\3)
C-DAVA EHLİYETİ
TÜZEL KİŞİLER,HUKUKİ EYLEM EHLİYETİ VE HUKUKA
AYKIRI EYLEMLERDEN SORUMLU OLMA EHLİYETİNE
KOŞUT OLARAK DAVA EHLİYETİNE DE SAHİPTİR.
SAHİP OLABİLDİĞİ HAKLAR VE BORÇLARLA İLGİLİ
DAVALARDA
TÜZEL
KİŞİ
DAVA
EHLİYETİNİN
GEREKTİRDİĞİ HER TÜRLÜ İŞLEMİ YAPABİLİR.DAVADA
TÜZEL KİŞİYİ ORGANI TEMSİL EDER.
TÜZEL KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ
A-KİŞİLİĞİ SONA ERDİREN SEBEPLER
MEDENİ KANUNUMUZDA TÜM TÜZEL KİŞİLERİN SONA
ERMESİNDE UYGULANABİLECEK NİTELİKTE ORATK VE
GENEL NİTELİKLİ KURALLAR YOKTUR.ANCAK,TÜZEL
KİŞİLİĞİN SONA ERMESİNDEN SONRA YAPILMASI
GEREKEN BAZI İŞLEMLERE İLİŞKİN ORTAK KURALLAR
MEDENİ
KANUNUMUZUN
52
VE
DEVAMI
MADDELERİNDE
DÜZENLENMİŞTİR.BUNA
KARŞILIK,TÜZEL KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ NEDENLERİ
DERNEKLER VE VAKIFLAR YÖNÜNDEN AYRI AYRI
DÜZENLENMİŞTİR.
1-KENDİLİĞİNDEN SONA ERME(İNFİSAH)
YASADA BELİRTİLEN NEDENLERDEN BİRİNİN
VARLIĞI DURUMUNDA TÜZEL KİŞİLİĞİN YASA
GEREĞİ ORTADAN KALKMASIDIR.BUNUN İÇİN BİR
ORGAN YA DA MAKAMIN KARAR ALMASI
GEREKMEZ.
2-BİR KARARLA DAĞITILMA(FESİH)
BU ÇEŞİT SONA ERMEDE TÜZEL KİŞİLİĞİN ORTADAN
KALKABİLMESİ İÇİN BİR ORGANIN YA DA MAKAMIN
BU DOĞRULTUDA KARAR VERMESİ GEREKİR.
B-SONA ERMENİN SONUÇLARI
TÜZEL KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ DURUMUNDA ONUN
SONA ERMESİNE NEDEN OLAN OLAYIN YA DA
KARARIN VARLIĞININ SONUCU OLARAK BİRTAKIM
İŞLEMLERİN TAMAMLANMASI DA GEREKİR.BU
İŞLEMLER TÜZEL KİŞİNİN GERİDE KALAN
MALLARININ NASIL VE KİMLERE
VERİLEBİLECEĞİ,BORÇLARININ NASIL ÖDENECEĞİ
VE ALACAKLARININ NASIL TOPLANACAĞI
SORUNLARINA İLİŞKİNDİR.MEDENİ KANUNUN
53’ÜNCÜ VE 54’ÜNCÜ MADDELERİNDE
DÜZENLENMİŞ OLAN İŞLEMLER BAŞLICA İKİ
AŞAMADAN OLUŞUR:BİRİNCİ AŞAMA,TASFİYE YA
DA ARITIM DENİLEN VE TÜZEL KİŞİNİN ÖZ(SAFİ)
MAL VARLIĞININ BELİRLENMESİNE YÖNELİK
İŞLEMLERDEN OLUŞUR.İKİNCİ AŞAMA İSE,TAHSİS
YA DA ÖZGÜLEME DENİLEN VE BELİRLENEN
ÖZ(SAFİ) MAL VARLIĞININ BELİRLİ KİŞİ YA DA
KURUMLARA AKTARILMASINA İLİŞKİN
İŞLEMLERDEN OLUŞUR.
MEDENİ KANUNDA YER ALAN BU KURALLAR HEM
DERNEKLERİN HEM DE VAKIFLARIN MAL
VARLIKLARININ TASFİYESİNDE VE
ÖZGÜLENMESİNDE UYGULANIR.
1-TASFİYE(ARITIM)
TASFİYE,SONA EREN TÜZEL KİŞİNİN MALLARININ VE
ALACAKLARININ TOPLAMINDAN (GAYRİ SAFİ MAL
VARLIĞINDAN) BORÇLARINI ÇIKARDIKTAN SONRA
SAFİ MAL VARLIĞININ BELİRLENEBİLMESİ İÇİN
YAPILAN İŞLEME DENİR.TÜZEL KİŞİLİĞİN SONA
ERMESİYLE TÜZEL KİŞİLİĞİN EHLİYETLERİ DE
TÜMÜYLE SONA ERMEZ.TÜZEL KİŞİLİK SONA ERSE
DE ONUN EHLİYETİ TASFİYE İŞLEMİNİN SONUCUNA
KADAR VE TASFİYE AMACIYLA SINIRLI OLARAK
SÜRER(MK.m52).
TÜZEL KİŞİNİN TASFİYESİ,KANUNDA VE KURULUŞ
BELGESİNDE AKSİNE HÜKÜM
BULUNMADIKÇA,TEREKENİN RESMİ TASFİYESİNE
İLİŞKİN KURALLARA GÖRE YAPILIR(MK.m.53).
2-ÖZGÜLEME(TAHSİS)
TÜZEL KİŞİNİN BELİRLENEN SAFİ MAL VARLIĞININ
KİME VE NASIL VERİLECEĞİ,ÖZGÜLEME SORUNUNU
OLUŞTURUR.BU KONUDA MEDENİ KANUNUN 54’ÜNCÜ
MADDESİNDE TÜM TÜZEL KİŞİLER YÖNÜNDEN
GEÇERLİ OLAN BİR DÜZENLEME YER ALMAKTADIR.BU
MADDE,TÜZEL KİŞİNİN MAL VARLIĞININ,KANUNDA
VEYA KURULUŞ BELGESİNDE BAŞKA BİR HÜKÜM
BULUNMADIKÇA YA DA YETKİLİ ORGAN BAŞKA TÜRLÜ
KARAR VERMEDİKÇE,EN YAKIN AMAÇ GÜDEN KAMU
KURUM VE KURULUŞLARINA GEÇECEĞİ;HUKUKA
VEYA AHLAKA AYKIRI AMAÇ GÜTTÜĞÜ İÇİN KİŞİLİĞİ
MAHKEME KARARIYLA SONA EREN TÜZEL KİŞİNİN
MAL VARLIĞININ İSE,HER HALDE İLGİLİ KAMU
KURULUŞUNA GEÇECEĞİ BELİRTİLMEKTEDİR.
BU DÜZENLEME KARŞISINDA,MALLARIN TASFİYESİ
SÖZ KONUSU OLAN TÜZEL KİŞİNİN ÇEŞİDİNE GÖRE
ÖZGÜLEMENİN NASIL YAPILACAĞI KONUSUNDA
ÖZEL YASALARDA BİR DÜZENLEME BULUNUP
BULUNMADIĞINA BAKMALIDIR.ÖZEL YASADA
ÖZGÜLEMENİN NASIL YAPILACAĞI KONUSUNDA BİR
DÜZENLEME VARSA,ÖNCELİKLE O DÜZENLEME
ÇERÇEVESİNDE TAHSİS İŞLEMİNİ YÜRÜTMEK
GEREKİR.İKİNCİ OLARAK,TÜZEL KİŞİNİN KURULUŞ
BELGESİNDE ÖZGÜLEMENİN NASIL YAPILACAĞI
KONUSUNDA BİR KURAL BULUNUP
BULUNMADIĞINA BAKMALI VE ÖZGÜLEMENİN KİME
YAPILACAĞI KONUSUNDA BİR KURAL
VARSA,ÖZGÜLEMEYİ,O DOĞRULTUDA
GERÇEKLEŞTİRMELİDİR.ÖZEL YASA DA YA DA
VAKIF SENEDİNDE VEYA TÜZÜKTE BU KONUDA BİR
KURAL YOKSA,TÜZEL KİŞİNİN YETKİLİ ORGANI
ÖZGÜLEMENİN NASIL YAPILACAĞINI
KARARLAŞTIRABİLİR.BU DURUMDA YETKİLİ
ORGANIN VERDİĞİ KARAR DOĞRULTUSUNDA
MALLARIN ÖZGÜLENMESİ GEREKİR.
ÖZEL YASADA,TÜZÜKTE,VAKIF SENEDİNDE BİR
KURAL BULUNMAZ;TÜZEL KİŞİNİN YETKİLİ
ORGANI DA ÖZGÜLEME KONUSUNDA BİR KARAR
VERMEZSE,ÖZGÜLEMENİN MEDENİ KANUNUN
54’ÜNCÜ MADDESİNDEKİ KURALLARA GÖRE
YAPILMASI GEREKİR.
BU KURALLARA GÖRE:
TÜZEL KİŞİLİK,AMACI HUKUKA VE AHLAKA AYKIRI
OLDUĞU İÇİN YARGIÇ KARARIYLA ORTADAN
KALDIRILMIŞSA FESHEDİLEN TÜZEL KİŞİNİN SAFİ
MAL VARLIĞI KAMU HUKUKU TÜZEL KİŞİLERİNE
VERİLEREK,ÖZGÜLEME
GERÇEKLEŞTİRİLİR(MK.m.4/son).
TÜZEL KİŞİNİN MAHKEME KARARIYLA SONA
ERDİRİLMEDİĞİ DURUMLARDA İSE,TÜZEL KİŞİNİN
TÜZÜĞÜNDE YA DA VAKIF SENEDİNDE BİR KURAL
BULUNMAZ,AYRICA YETKİLİ ORGANI DA BU KONUDA
BİR KARAR VERMEMİŞ OLURSA,TÜZEL KİŞİNİN
MALLARI AMACINA EN YAKIN AMAÇ GÜDEN KAMU
KURUMLARINA GEÇER(MK.m.54/1).

similar documents