rozwój mowy

Report
ROZWÓJ SŁUCHU, MOWY I JĘZYKA U
DZIECI SŁYSZĄCYCH I NIESŁYSZĄCYCH
PORÓWNANIE
autorka: Marzena Kitłowska-Kurpiel
2011r.
8 ETAPÓW REAKTYWNOŚCI
SŁUCHOWEJ DZIECKA OD 0 DO 24 m.ż.
WG Kevina Murphy
LP.
WIEK DZIECKA
RODZAJ REAKCJI
1
O-4 miesiąc
życia
3–4 miesiac
zycia
Dziecko budzi się ze snu na dźwięk o
dużym natężeniu (80-90 Db)
Niemowle porusza głowa w
odpowiedzi na głosny
bodziec dzwiekowy
Niemowle kieruje głowe w
płaszczyznie poziomej w
kierunku dosc głosnego zródła
dzwieku nadawanego
ponizej jego głowy.
Dziecko lokalizuje dosc cichy dzwiek
2
3
4–7 miesiac
zycia
4
7–9 miesiac
WAŻNE!
DO 13 MIESIĄCA
NADAJEMY DŹWIĘKI PO
LEWEJ STRONIE DZIECKA
• DO LEWEGO UCHA
• PONIŻEJ POZIOMU GŁOWY
DZIECKA
•
ZASADY TERAPII SŁUCHOWEJ
Zasada I
Bodźce akustyczne
nadajemy poniżej
głowy dziecka.
Zasada II
Początkowo bodźce
akustyczne są bardzo
głośne.
ZASADA III
Dźwięki nadajemy
najpierw do lewego
ucha potem do prawego.
ZASADA IV
Początkowo bodźce akustyczne nadajemy z
dalszej odległości i zbliżamy źródło dźwięku do
ucha dziecka (czyli np. uderzając w bębenek
zbliżamy się z nim do ucha dziecka)
obserwując bardzo uważnie, w którym
momencie dziecko zaczyna reagować.
ZASADA V
Dźwięki nadajemy zawsze do
obu uszu, czyli stymulujemy
jednakowo ucho prawe i lewe,
niezależnie od stopnia
uszkodzenia słuchu jakie
występuje w obu uszach.
ZASADA VI
Często zmieniamy rodzaj
bodźca akustycznego, czym
uatrakcyjniamy terapię,
dźwięki muszą być
różnorodne.
ZASADA VII
Nadajemy początkowo
głośne dźwięki a następnie
zmniejszamy ich natężenie
obserwując reakcję dziecka
na najcichszy bodziec.
ZASADA VIII
W ćwiczeniach
przestrzegamy
kolejności dojrzewania
funkcji lokalizacyjnych.
ZASADA IX
Nadawanie przez nas bodźca jest
niewidoczne dla dziecka (nie
zmieniamy pozycji ciała, nie
wykonujemy specjalnych ruchów, tak
żeby dziecko nie mogło się
zorientować kiedy się dźwięk zaczyna
a kiedy kończy).
ZASADA X
Dźwięki nadawane przez nas muszą obejmować
wszystkie częstotliwości, które znajdują się
w paśmie mowy (od 500 do 4000 Hz a nawet do
8000 Hz). Jednak szczególną uwagę zwracamy
na
wysokie częstotliwości, gdyż to od nich będzie w
przyszłości zależało czy dziecko zróżnicuje
spółgłoski(s-z),(sz-ż), (f-s) itd.
ZASADA XI
Te same ćwiczenia muszą być wielokrotnie
powtarzane, żeby zostały dobrze utrwalone
tzn.
po nadaniu dźwięku – dziecko natychmiast
reaguje, szuka źródła dźwięku, po jakimś
czasie identyfikuje
dźwięk pokazując ilustrację bądź desygnat
(przedmiot), a następnie dziecko nazywa to co
usłyszało.
ZASADA XII
Początkowo prezentujemy dziecku dźwięki wyraźnie
kontrastowe (bardzo różniące się od
siebie, np. bębenek i trójkąt – niskie i wysokie tony).
Oprócz dźwięków instrumentów perkusyjnych,
które są zróżnicowane pod względem wysokości,
bardzo dobre do ćwiczeń słuchowych są zabawki
zwierząt wydające dźwięk. Różnią się także między sobą
np. krowa (muuuu – niskie dźwięki), a wąż
(ssssssss – wysokie dźwięki).
ZASADA XII c.d.
Należy zwrócić uwagę przy zakupie zwierzątek, aby dźwięki przez nie
wydawane były jak najbardziej zbliżone do naturalnych odgłosów.
Czasem możemy samodzielnie
przygotować pomoce do ćwiczeń słuchowych, takim przykładem mogą
być jednakowe pojemniki
(np. plastikowe po kremach, metalowe po herbacie, plastikowe butelki
jednakowego kształtu i wielkości,
które oklejamy taśmą w celu zasłonięcia wnętrza butelki), do których
wsypujemy ryż, kaszę, makaron.
Każdy pojemnik podczas potrząsania nim wydaje inny dźwięk. Możemy
porównywać natężenie
dźwięku (cicho-głośno), a także wysokość dźwięku (nisko-wysoko).
Dbamy tylko o dokładne domknięcie
pojemników, żeby się z nich nic w trakcie zabaw nie wysypało.
ZASADA XIII
Ćwiczenia słuchowe muszą
być prowadzone
systematycznie,
codziennie, powtarzane po
kilka razy w ciągu dnia.
ZASADA XIV
Podczas wykonywania
ćwiczeń słuchowych
dziecko powinno być
skupione,
skoncentrowane
PROGRAM WCZESNEGO WYCHOWANIA
SŁUCHOWEGO DOREEN POLLACK 1984R.
• świadomość dźwięku,
• lokalizacja bodźców dźwiękowych,
• rozwój słyszenia na odległość (rozwój słuchu przestrzennego),
• rozwój rozróżniania (dyskryminacji) bodźców,
• zabawa głosem,
• rozwój schematu słuchowego,
• audytywne sprzężenie zwrotne
• słowa funkcyjne,
• język symboliczny,
• rozwój zakresu pamięci słuchowej (i jej trwałości) oraz następstwa
czasu.
ĆWICZENIA SŁUCHOWE POWINNY
OBEJMOWAĆ NAST. ELEMENTY:
•
•
•
•
•
•
•
czas trwania dźwięku (długo–krótko),
ilość nadawanych sygnałów akustycznych
tempo nadawanego sygnału akustycznego
(szybko–wolno),
natężenie dźwięku (wysoko–nisko),
lokalizacja źródła dźwięku,
rytm
OBSERWUJEMY REAKCJE DZIECKA NA DŹWIĘK:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
zatrzymanie na chwilę wzroku,
grymas twarzy,
mrugnięcie powiekami,
znieruchomienie,
nadmierne pobudzenie,
wyprostowanie rąk lub nóg,
nagły krzyk,
płacz,
obrót głowy w kierunku źródła dźwięku.
ROZWÓJ MOWY I JĘZYKA
OKRES MELODII 0 - 1 r.ż.
Dziecko
słyszące
Krzyk - apel
2-3 m.ż. głużenie
Od 4m.ż. Reakcja na intonację
6m.ż. gaworzenie
10m.ż. Echolalia
Dziecko uczy się różnicowania przebiegów
melodycznych wypowiedzi i łączy je z określonymi
stanami emocjonalnymi, uczy się słuchowego
różnicowania sylab, rozwija sprawność
psychomotoryczną.
Kształtują się podstawy słuchu fonematycznego i
autokontroli słuchowej. Powoli odkrywa kod językowy
i zasadę wpływania na innychb za pomocą głosu.
Okres melodii – dziecko niesłyszące
• Nie odbiera dźwięków mowy zatem i swojego głużenia.
• Nie odkrywa kodu językowego
• Nie odkrywa związku między głosem a reakcją innych
ludzi.
• Gesty jako element komunikacji.
• OKRES MELODII U NIEKTÓRYCH DZIECI Z WADĄ
SŁUCHU NIE WYSTĘPUJE.
• KONSEKWENCJA: trudności w opanowaniu
prozodycznych elementów wypowiedzi – rytmu, melodii,
akcentu, intonacji.
ROZWÓJ MOWY I JEZYKA
OKRES WYRAZU - DRUGI ROK ŻYCIA
Dziecko
słyszące
•Burzliwy rozwój ruchowy i poznawczy
•Stymulacja funkcji słuchowych w zakresie
dźwięków mowy
•Doskonalenie pamięci słuchowej i słuchu
fonematycznego
•Rozwój autokontroli słuchowej
•Rozwój sprawności narządów
artykulacyjnych i rozwój mowy dźwiękowej
•Intensywne poszerzanie słownika biernego i
czynnego i rozwój rozumienia wypowiedzi
otoczenia
•Rozwijanie znajomości gramatyki języka
•Początki umiej. uogólniania i mowy
OKRES WYRAZU - DZIECKO
NIESŁYSZĄCE
• Okres wyrazu pojawia się z dużym
opóźnieniem, w wieku przedszkolnym lub
szkolnym
• Rozumienie mowy czyli słownictwo
bierne nie rozwija się w sposób naturalny
z powodu zakłóceń w odbiorze mowy
• Konsekwencja: bez specjalnej terapii nie
pojawia się mowa dźwiękowa
ROZWÓJ MOWY I JĘZYKA
OKRES ZADANIA - TRZECI ROK ŻYCIA
DZIECKO
SŁYSZĄCE
•Pojawienie się wszystkich typów zdań
dwu- i trzywyrazowych (brak jeszcze
przyimków, zaimków i spójników)
•Doskonalenie i rozwój mowy
dźwiękowej
•Rozwój słownictwa czynnego (około
1000 słów)i biernego
•Odkrywanie reguł gramatycznych języka
•Rozwój umiej. poznawczych
•Rozwój słuchu fonemowego
•Rozwój rozumienia mowy
OKRES ZDANIA - DZIECKO
NIESŁYSZĄCE
• Nie ma możności poznawania języka drogą
naturalną
• Ograniczone możliwości poznawcze ze względu
na okrojone informacje o otaczającym świecie
• Powolny rozwój mowy dźwiękowej i to przy
zastosowaniu specjalnej terapii
• Opóźniony rozwój słownictwa i trudności w
odkrywaniu reguł gramatycznych języka polskiego
ROZWÓJ MOWY I JĘZYKA
OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ 4-6 LAT
DZIECKO
SŁYSZĄCE
•Intensywny rozwój fizyczny i umysłowy
•Doskonalenie sprawności językowej
(rozbudowane wypowiedzi, swobodne
rozmowy)
•Bogate umiej. komunikacyjne
•Rozwinięty słuch fonemowy i
fonematyczny, zdolność syntezy i analizy
głoskowej
•Doskonała pamięć słuchowa i świadomość
fonologiczna
OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ –
DZIECKO NIESŁYSZĄCE
• Rozwijanie słuchu i mowy specjalnymi
metodami terapeutycznymi.
• Zdobywanie sporym wysiłkiem kolejnych
etapów znajomości języka z większym lub
mniejszym opóźnieniem w stosunku do
słyszących rówieśników
WAŻNE!
W głuchocie prawostronnej występuje
więcej trudności w komunikacji
językowej (dysortografię, dysleksję,
problemy w porozumiewaniu się ,
nauce czytania i pisania,
przyswajaniu mowy i umiej.
komunikacyjnych)
WAŻNE!
• W głuchocie lewostronnej obserwuje się
znacznie mniej negatywnych konsekwencji w
zakresie przyswajania wiedzy i komunikowaniu
się z otoczeniem, co ma istotne znaczenie dla
rozwoju dziecka. W lewostronnej głuchocie na
pierwszym planie są problemy emocjonalne.
Preferowane są przedmioty ścisłe. Kłopot
może sprawiać całościowe postrzeganie
problemu w naukach humanistycznych oraz
rytmu i melodii w muzyce.
TEST ROZWOJUN REAKCJI
SŁUCHOWYCH I ROZWOJU MOWY
Noworodek
Reaguje zmrużeniem oczu
lub nagłym rozłożeniem
rączek na bardzo głośne
dźwięki
1–3 miesiąc życia
Reaguje zmrużeniem oczu
lub nagłym rozłożeniem
rączek na głośne dźwięki
Przestaje ssać, gdy słyszy
głośny dźwięk
Obecność reakcji
Obecność reakcji
TAK
NIE
TEST ROZWOJU REAKCJI SŁUCHOWYCH
I ROZWOJU MOWY
6–10 miesiąc życia
Reaguje na zakaz „nie
wolno”
Reaguje na swoje imię
Zwraca głowę w kierunku
dźwięku
Budzi się z lekkiego snu,
gdy ktoś głośno mówi
Używa własnego głosu
chcąc zwrócić na siebie
uwagę
– gaworzeniem nawiązuje
dialog z matką
Reaguje na szelest bibuły,
grzechotkę, delikatne
stukanie łyżeczką o brzeg
szklanki
TEST ROZWOJU REAKCJI SŁUCHOWYCH
I ROZWOJU MOWY
12 miesiąc życia
Reaguje na zakaz „nie wolno”
Reaguje na swoje imię, zwraca
głowę w kierunku, z którego
dochodzi głos
Zwraca głowę w kierunku
interesującego dźwięku
Budzi się z lekkiego snu, gdy
ktoś głośno mówi
Używa własnego głosu chcąc
zwrócić na siebie uwagę –
TEST ROZWOJU REAKCJI SŁUCHOWYCH
I ROZWOJU MOWY
12–18 miesiąc życia
Reaguje na zakaz „nie
wolno”
Reaguje na swoje imię
wołane z drugiego pokoju
Reaguje na polecenia i
pytania np.: chodź, czy
chcesz więcej?
Naśladuje wiele
wypowiadanych przez
Ciebie słów
Szuka źródła
interesującego go dźwięku
Reaguje na szelest bibuły,
grzechotkę, delikatne
stukanie łyżeczką o brzeg
szklanki
TEST ROZWOJU REAKCJI SŁUCHOWYCH
I ROZWOJU MOWY
18–24 miesiąc życia
Pokazuje różne części ciała
Spełnia proste polecenia np.: włóż piłkę
do pudełka, daj lalę
Odpowiada na pytania np. czy chcesz
więcej?
Szuka źródła interesującego go dźwięku
Reaguje na szelest bibuły, grzechotkę,
delikatne stukanie łyżeczką o brzeg
szklanki
TEST ROZWOJU REAKCJI SŁUCHOWYCH
I ROZWOJU MOWY
2–4 rok życia
Słucha radia i telewizji na tym samym
poziomie głośności co inni członkowie
rodziny
Spełnia trudniejsze polecenia słowne np.
schowaj zabawki
Odpowiada na pytania: co to jest?
Szuka źródła interesującego go dźwięku
Zadaje pytania interesując się otoczeniem
Mówi coraz więcej zdaniami, opowiada
proste bajki lub wymyślone historyjki
Śpiewa i tańczy przy muzyce
Słyszy i rozumie rozmowę w drugim
pokoju
Co powinno zaniepokoić?
• 3 miesiąc
dźwięki
– dziecko nie reaguje na głośne
• 6 miesiąc
– nie gaworzy, nie zwraca głowy w
kierunku źródła dźwięku
• 7 – 12 miesiąc – nie reaguje na swoje imię, nie
rozumie prostych słów, zakazów,
poleceń
•
13 – 24 miesiąc – nie próbuje łączyć prostych słów, nie
opanowało podstawowych słów
określających przedmioty i osoby z otoczenia
• 3 – 4 rok życia
– słucha radio i telewizji na wyższym
poziomie głośności niż inni,
• – nie używa zdań składających się z 4 lub więcej wyrazów,
• – nie wypowiada się swobodnie w sposób zrozumiały także
dla obcych
•
•
4 – rok życia – nie wypowiada prawidłowo większości
głosek
• – wypowiedzi są niepoprawne gramatyczne,
• – ma trudności z wysłuchaniem prostej historyjki i
odpowiedzeniem na
• proste pytania
bibliografia
• M.Mueller-Malesińska,Z.Kurkowski, J.Szuchnik,
J.Kosmalowa, Rozwój słuchu i mowy – fizjologia i
patologia, Instytut Fizjologii i Patologii słuchu
2002
• A.Prożych, M.Radziszewska-Konopka,Dźwięki
marzeń. Poradnik dla rodziców i specjalistów
pracujących z dzećmi z wadą słuchu, 2006r.
• A.Wojtczuk, Dziecko słaboszłyszące i
słabowidzące.Problemy rozwojowe, formy
pomocy, Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
w Sokołowie Podlaskim.

similar documents