Prawo rzeczowe 2

Report
Własność. Pojęcie. Stratyfikacja
własności. Treść i wykonywanie prawa
własności
Własność. Pojęcie.
•
•
Własność
W znaczeniu ekonomicznym – ten kto może korzystać z rzeczy, ma korzyści z własności, nie zawsze
jest to właściciel w znaczeniu prawnym
• W znaczeniu socjologicznym –traktowanie rzeczy jako swojej (np. długoletni najemca lokalu)
• W znaczeniu prawnym Konstytucja RP :
Art. 21.
1.
Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.
2. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za
słusznym odszkodowaniem.
Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne
Art. 64.
1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia.
2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie
prawnej.
3. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona
istoty prawa własności.
•
oraz art. 140 K.c.
Własność. Pojęcie
Własność przed 1990 r. Zmiana dokonana ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny. (z gospodarki nakazowe do gospodarki rynkowej) (zob. A. stelmachowski,
Modele własności i ich uwarunkowania społeczno-ustrojowe, [w:] System Prawa Prywatnego.
Tom 3. Prawo rzeczowe, s. 73 i n.)
Konstytucja z 1952 r. która wprowadzała jako podstawę ustroju społeczno-gospodarczego
socjalistyczny system gospodarczy „oparty na uspołecznionych środkach produkcji i
socjalistycznych środkach produkcji” oraz przepisy K.c. :
Art. 126 Własność społeczna jest albo socjalistyczną własnością ogólnonarodową (państwową),
albo własnością spółdzielczą lub własnością innych organizacji społecznych ludu pracującego.
Art. 127. § 1. Ochrona własności społecznej przed grożącą jej szkodą jest obowiązkiem każdego
obywatela.
(…)
Art. 128. Własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje Skarbowi Państwa albo innym
państwowym osobom prawnym. - zasada jednolitego funduszu własności państwowej
Art. 129. Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie,
że własność społeczna, jako podstawa ustroju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, pozostaje
pod szczególną ochroną prawa.
Własność. Pojęcie
Art. 130. Grunty, budynki i inne środki produkcji, które nie stanowią wyłącznego przedmiotu
własności społecznej, mogą być, na podstawie i w granicach ustaw, przedmiotem własności
osób fizycznych (własność indywidualna).
Art. 131. Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie,
że Polska Rzeczpospolita Ludowa gwarantuje własność i całkowitą ochronę indywidualnych
gospodarstw rolnych, stanowiących trwały i równoprawny element społeczno-gospodarczego
ustroju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Art. 132. § 1. Własnością osobistą jest własność rzeczy przeznaczonych do zaspokajania
osobistych potrzeb materialnych i kulturalnych właściciela i jego bliskich. § 2. Za własność
osobistą uważa się także własność drobnych środków produkcji, które służą do wytwarzania
przedmiotów przeznaczonych do zaspokajania osobistych potrzeb właściciela i jego bliskich.
Art. 133. § 1. Przedmiotem własności osobistej mogą być w szczególności: dom jednorodzinny lub
lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość wraz z potrzebnymi do korzystania z nich
zabudowaniami gospodarczymi, rzeczy należące do urządzenia i gospodarstwa domowego,
pojazdy mechaniczne. § 2. W rolniczych spółdzielniach produkcyjnych przedmiotem
własności osobistej są także, w granicach określonych statutem, budynki i urządzenia
gospodarcze, inwentarz, drób, narzędzia oraz inne rzeczy przeznaczone do prowadzenia
gospodarstwa na działce przyzagrodowej.
Własność. Pojęcie
- Szczególna ochrona własności państwowej
przed 1990 r. , np. niemożność stosowania
przepisów o ochronie nabywcy działającego w
dobrej wierze, gdy chodziło o nabycie
własności przedmiotów urządzenia trwałego
jednostek państwowych, w konsekwencji
wbrew uprawnionej jednostki nigdy nie mogło
dojść do nabycia własności (art. 171 K.c.);
wykluczenie nabycia w drodze zasiedzenia
własności państwowej (art. 177 K.c.); i inne.
Własność. Pojęcie
Prywatyzacja, komunalizacja mienia państwowego.
Odrzucenie koncepcji własności socjalistycznej –
„upodmiotowienie” własności państwowej; art. 34 K.c.
Prywatyzacja bezpośrednia i pośrednia: ustawa z dnia 13
lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych
zastąpiona ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o
komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw
państwowych. Komunalizacja wskutek odrodzenia
samorządu terytorialnego – ustawa z 8 marca 1990 r. o
samorządzie terytorialnym ; Reprywatyzacja – zwrot w
naturze czy ekwiwalencie własności poprzednim
właścicielom, zabranej w toku nacjonalizacji np. dekret z 26
października 1946 r. o o własności i użytkowaniu gruntów
na obszarze m. st. Warszawy
Stratyfikacja własności
Własność publiczna i prywatna a prawo publiczne i
prywatne- definicja Ulpiana: „Publicum ius est quod ad
statum rei Romanae spectat, ius privatum est quod ad
singulorum utilitatem” -prawo publiczne jest to takie
które dotyczy interesu państwa, a prawo prywatne to
dotyczące korzyści jednostek
Własność prywatna: osoby fizyczne i inne podmioty; por.
własność społeczna przysługująca podmiotom
realizującym cele publiczne jak fundacje, samorządy
zawodowe, stowarzyszenia itp. (org. Pożytku
publicznego)
Własność publiczna: państwowa i samorządowa
Stratyfikacja własności
Własność państwowa:
- Realizacja zadań podejmowanych przez Państwo
- Właściciel szczególnego rodzaju: imperium i
dominium
- Zarząd mieniem państwowym przez państwowe
osoby prawne – odejście od zasady jednolitego
funduszu własności państwowej na rzecz zasady
wyrażonej w art. 441 k.c.
Własność samorządowa: gminna (komunalna),
powiatowa, wojewódzka
Własność – treść i zakres prawa
własności
• Definicja art. 140 k.c.
Art. 140. W granicach określonych przez ustawy
i zasady współżycia społecznego właściciel
może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z
rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym
przeznaczeniem swego prawa, w szczególności
może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy.
W tych samych granicach może rozporządzać
rzeczą.
Własność – treść i zakres prawa
własności
Treść prawa własności: Triada uprawnień
właściciela
 Ius possidendi
 Ius utendi, fruendi, abutendi
 Ius disposnendi
 Ius possidendi (prawo posiadania rzeczy) –
posiadanie jak właściciel – posiadanie samoistne;
art. 337 K.c. ; ochrona posiadania także przez art.
222 § 1 K.c.
Własność – treść i zakres prawa
własności
 Ius utendi, fruendi, abutendi
Prawo do używania rzeczy, nie polegające na uzyskiwaniu
pożytków (zamieszkanie w lokalu; korzystanie z
pojazdu)
Prawo do pobierania pożytków z rzeczy czy innych
dochodów (nie dających się kwalifikować jako pożytki
np. wycięte drzewa z lasu w związku ze zmianą
zagospodarowania terenu; materiał z rozebranego
płotu itp..)
Prawo do zużycia czy przetworzenia rzeczy (niektórzy
przyjmują, że także tu mieści się prawo do zniszczenia
rzeczy)
Własność – treść i zakres prawa
własności
 Prawo dysponowania rzeczą
Rozporządzenie rzeczą w drodze czynność
prawna rozporządzająca przeniesienie
własności rzeczy; zrzeczenie się własności;
obciążenie (np. użytkowaniem wieczystym;
ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych)
Własność – treść i zakres prawa
własności
• Granice własności:
a. Ustawy
b. Zasady współżycia społecznego
c. Społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa
Ad. A
Ograniczenia o charakterze prywatnoprawnym: konflikt interesów
prywatnych
- Przepisy prawa sąsiedzkiego
Ograniczenia publicznoprawne:
Konflikt interesu publicznego z interesem prywatnym, np. art. 142 K.c.
– np. użycie rzeczy w celu ratowania dobra, np. przejazd przez
nieruchomość w celu gaszenia pożaru czy likwidacji innego
zagrożenia; przepisy prawa budowlanego itp.
Własność – treść i zakres prawa
własności
Ad. B
Brak typizacji sytuacji, ocena w zależności od przypadku gdy
klauzula generalna zasad współżycia społecznego pozwala
na ograniczenia prawa własności; nie można na podstawie
zasad współżycia społecznego doprowadzić do
unicestwienia prawa własności (zob. orz. SN z 28 września
1967 r., I PR 415/67, OSP 1968 nr 10 poz. 220)
Przykłady: przed 1989 r. orzecznictwo mające na celu ochronę
nieformalnych nieruchomości rolnych; powództwa o zwrot
nieruchomości z ofertą zwrotu ceny oddalane; wynik –
ustawa z 4. 10.1971 r. o uregulowaniu własności
gospodarstw rolnych ; także przykłady ochrony przed
eksmisją na bruk.
Własność – treść i zakres prawa
własności
• Ad. C.
Społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa łącznie z
klauzulą zasad współżycia społecznego. Jak podkreśla
A. Stelmachowski klauzula ta oznacza
„przeciwstawienie się skrajnie indywidualistycznemu
podejściu do prawa własności przy wykonywaniu tego
prawa”. Oznacza to, że własność rodzi nie tylko prawa
ale i obowiązki dla właściciela. Przy czym należy
stwierdzić, że klauzula ta musi mieć na uwadze rodzaj
własności, np. rolną, miejską, przemysłową itp.
Własność – treść i zakres prawa
własności
Przestrzenne granice prawa własności:
- Geodezyjne wyznaczenie granic; ewidencja gruntów i budynków;
znaki graniczne;
- Art. 143 K.c.
a. Prawo wodne- własność jedynie do wód powierzchniowych już nie
podziemnych; wody płynące nie są rzeczą w rozumieniu K.c. art.
10 ust. 1 prawa wodnego: wody mogą stanowić własność Skarbu
Państwa albo innych osób prawnych bądź osób fizycznych; art. 10
ust. 1a: wody morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne
wraz z morskimi wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej,
śródlądowe wody powierzchniowe płynące oraz wody podziemne
stanowią własność Skarbu Państwa. Jedynie wody stojące oraz
wody w rowach znajdujące się w granicach nieruchomości
stanowią własność właściciela gruntu.
Własność – treść i zakres prawa
własności
b. Prawo geologiczne i górnicze- własność
rozciąga się na kopaliny stanowiące cześć
składową gruntu; art. 7 ustawy Prawo
geologiczne i górnicze stanowi, że złoża
kopalin niestanowiące części składowych
nieruchomości są własnością Skarbu
Państwa;
c. Prawo lotnicze

similar documents