charakterystyka-stopni-uu

Report
PSYCHOLOGICZNA CHARAKTERYSTYKA DZIECI
REPREZENTUJĄCYCH ROŻNE STOPNIE
UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO
Na upośledzenie umysłowe składają się dwa komponenty:
1) funkcjonowanie intelektualne jest znacznie niższe
od przeciętnego i pojawia się we wczesnych latach
życia,
2) znaczne osłabienie zdolności przystosowania się
do wymagań społecznych.
Przedziały ilorazów inteligencji są tak duże, że różnice
między dziećmi górnej i dolnej granicy przedziałów są
znaczne ze względu na dynamikę rozwoju i maksymalne
możliwości (pułap rozwoju).
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA DZIECI
UPOŚLEDZONYCH UMYSŁOWO
Różnice pomiędzy dziećmi upośledzonymi umysłowo
dotyczą możliwości w zakresie rozwoju procesów:
- poznawczych,
- percepcyjnych,
- emocjonalnych,
jak również umiejętności społecznych.
Częściej u dzieci niepełnosprawnych intelektualnie występują:
- wady wzroku i słuchu,
- ograniczenia w myśleniu abstrakcyjnym (myślenie ich
związane jest z konkretnymi sytuacjami dostępnymi
we własnym doświadczeniu),
- obniżenie ciekawości poznawczej, dociekliwości,
- osłabienie koncentracji uwagi na jednym przedmiocie
przez dłuższy czas, co utrudnia im realizację dłuższych zadań.
Trudności w uczeniu się spowodowane są również
różnorodnymi fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi
i dodatkowymi zaburzeniami procesów psychicznych.
J.Pilecka: „we współczesnej psychologii bardzo mocno
podkreśla się, podobieństwo przebiegu
psychomotorycznego rozwoju dzieci o obniżonej
sprawności umysłowej oraz dzieci z normą intelektualną
przyjmując następujące założenia:
1) dzieci upośledzone umysłowo przechodzą poszczególne
stadia rozwoju w tej samej kolejności co zdrowe, jednak
w znacznie wolniejszym tempie i nie zawsze w pełni
realizują swój potencjał rozwojowy,
2) charakteryzują się podobną strukturą inteligencji ,
na określonych poziomach rozwoju reagują w podobny
sposób, jak dzieci z normą intelektualną na bodźce
środowiskowe”.
(Pilecka, 1998, s. 9)
POZIOM
UPOŚLEDZENIA
maksymalny
poziom rozwoju
umysłowego
LEKKI
w wieku 15 –
21 lat osiąga
wiek
inteligencji
8 – 12 lat
UMIARKOWANY
w wieku 15 lat
osiąga wiek
inteligencji
7 – 8 lat
ZNACZNY
w wieku 8 – 10
lat osiąga wiek
inteligencji do 3
lat
GŁĘBOKI
nie wykształcone
są procesy
intelektualne
i myślenie
osoby dorosłe nie
przekraczają
poziomu
intelektualnego
dziecka w wieku
5 – 6 lat
maksymalny
poziom dojrzałości
społecznej
17 lat
10 lat
7 – 8 lat
4 lata
UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE W STOPNIU LEKKIM
Informacje ogólne:
Iloraz inteligencji waha się w granicach:
• od 55 do 69 (skala Wechslera)
• 52 – 67 - WHO
Jako osoby dorosłe nie przekraczają poziomu ogólnego
rozwoju intelektualnego 12 -letniego dziecka.
Pod względem dojrzałości społecznej osiągają poziom
17 – latka.
(Kirejczyk, 1981)
UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE W STOPNIU LEKKIM
Dzieci o tym samym ilorazie inteligencji (tu: u.u. w stopniu
lekkim), w podobnym wieku i poziomie dojrzałości
społecznej, „ cechują się wielką różnorodnością w zakresie
funkcjonowania poszczególnych zdolności i umiejętności.
Jedne dzieci mają kłopoty z analizą i syntezą słuchową,
inne wykazują braki w zakresie percepcji wzrokowej.
Są dzieci, które mają kłopoty z koncentracją uwagi,
z zaburzoną pamięcią.
Dzieci różnią się między sobą zdolnościami manualnymi,
różne jest bowiem u różnych dzieci upośledzenie
koordynacji wzrokowo – ruchowej rzutującej na precyzję
wykonywanych ruchów”.
(Kosmowska, 1999, s. 8)
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM
UMYSŁOWYM W STOPNIU LEKKIM W OBRĘBIE
POSZCZEGÓLNYCH PROCESÓW POZNAWCZYCH:
• rozwój dziecka upośledzonego umysłowo przebiega
przy zaburzonym funkcjonowaniu układu nerwowego,
• różnią się od zdrowych rówieśników o takim samym wieku
inteligencji:
a)
b)
c)
d)
e)
upośledzeniem różnych rodzajów percepcji,
mają gorszą pamięć logiczną – bezpośrednią i trwałą,
mniejszą trwałość i podzielność uwagi dowolnej,
uboższy zasób słów, dotyczy to zwł. mowy czynnej,
u większości dzieci rozpoczynających naukę: niewłaściwa
artykulacja (dyslalie), agramatyzmy,
PAMIĘĆ:
• nie ma różnic w pamięci mechanicznej, skojarzeniowej
bezpośredniej i trwałej,
MYŚLENIE:
• nie ma różnic między dzieckiem zdrowym a upośledzonym
w przechodzeniu do kolejnych etapów rozwoju myślenia;
ALE:
u dzieci upośledzonych rozwój myślenia przebiega
w wolniejszym tempie, zatrzymuje się w stadium
tzw. operacji konkretno – obrazowych, w związku z czym:
nie rozumieją pojęć abstrakcyjnych, nie ujmują pojęć
na poziomie uogólnionym;
ich wnioskowanie jest zaburzone;
MYŚLENIE:
• najlepiej radzą sobie z wnioskowaniem w codziennych,
prostych sytuacjach życiowych,
• dobre wyniki osiągają w rozumowaniu na materiale
konkretnym, upośledzona zdolność do myślenia
abstrakcyjnego,
• brak samodzielności w myśleniu,
• duże trudności w syntetycznym ujmowaniu zdobytych
wiadomości i wiązania ich w logiczne całości (ubóstwo
wnioskowania i sądów),
• małe zdolności kombinacyjne,
• z wielką trudnością tworzą pojęcia, ich wyobrażenia są
więc raczej odtwarzane,
• uboga wyobraźnia twórcza,
MYŚLENIE – cd.:
• nie rozumieją wielu słów, zwł. określających przedmioty
oraz bardzo złożone i skomplikowane zjawiska,
• mają trudności w wyrażaniu swoich myśli i rozumieniu
wypowiedzi innych osób,
• często nie potrafią wykrywać istotnych różnic i podobieństw
między przedmiotami; powoduje to u nich trudności
w wydawaniu sądów i wyciąganiu wniosków.
SPOSTRZEGANIE:
- niedokładne,
- wolne,
- ma węższy zakres w stosunku do spostrzegania dzieci
w normie intelektualnej.
ROZWÓJ PSYCHOMOTORYCZNY: jest zaburzony, opóźniony.
• dopiero pod koniec 1 roku życia dziecko potrafi
samodzielnie siedzieć;
• jeszcze w wieku 2 lat ruchy dziecka są mało precyzyjne
i nieskoordynowane.
WRAŻLIWOŚĆ I POWINNOŚĆ MORALNA:
u dzieci lekko upośledzonych umysłowo - w porównaniu
z dziećmi o prawidłowym rozwoju umysłowym - występuje
mniejsza wrażliwość i powinność moralna
(Kostrzewski, 1981).
Pomimo tego, w codziennych kontaktach z bliskimi
osobami, przejawiają dużą potrzebę więzi uczuciowej,
cierpią z powodu braku akceptacji, cieszą się, gdy są
nagradzane i obdarowane serdeczną aprobatą
(Maciarz, 1992).
SFERA EMOCJONALNA:
• chwiejność emocjonalna,
• niedokształcenie uczuciowości wyższej, mniejsza wrażliwość,
• nadmierna zależność,
• problem z trafnym odczytywaniem uczuć innych osób,
• impulsywność, niepokój,
• niska samoocena / brak realnej oceny własnej osoby,
• trudności z samokontrolą,
• gdy czują się zagrożone, reagują w sposób patologiczny,
stąd często można u nich obserwować zachowanie
niewspółmiernie gwałtowne w stosunku do bodźca, które je
wywołał (zachowania agresywne, impulsywne / wycofanie
się, apatia)
• sugestywność,
• lepkość emocjonalna
(Wyszyńska, 1987; Kruk- Lasocka, 1994)
INNE:
• nadmiernie ruchliwe, z oznakami nadmiernego zmęczenia,
• zwolnione tempo pracy,
• brak samodzielności, pomysłowości, przemyślanego planu
działania,
• są wrażliwe na pochwałę, co pozwala na zaangażowanie
w pracę przez nich wykonywaną,
• zdolne do uczenia się dzięki mechanizmowi naśladownictwa
i identyfikacji zachowań społecznie pożądanych,
• trudności z przystosowaniem się do życia społecznego m.in.
z powodu: przejawianych nieadekwatnych reakcji
emocjonalnych oraz niskiego poziomu empatii.
(Giryński, 1989; Kosmowska, 1999)
NAUKA W SZKOLE:
trudności w opanowaniu technik szkolnych, z wykonaniem
rysunków, prac ręcznych, problem z ćwiczeniami fizycznymi,
co wynika m.in. z:
a) zaburzonej orientacji przestrzennej,
b) zaburzonej lateralizacji,
c) obniżonej funkcji analizatora wzrokowego / słuchowego,
d) zaburzonej dynamiki procesów emocjonalnych (zbyt
powolne / pobudzone),
e) zaburzeń pamięci i koncentracji uwagi,
f) zaburzeń dot. rozwoju mowy,
g) braku motywacji do nauki,
h) zaburzeń dot. motoryki, koordynacji wzrokowo –
ruchowej.
(Kosmowska, 1999)
UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE W STOPNIU UMIARKOWANYM
Informacje ogólne:
Iloraz inteligencji waha się w granicach:
• od 40 do 54 (skala Wechslera).
• 36-51 – WHO
W wieku 15 lat osiąga wiek inteligencji 7-8 lat.
Pod względem dojrzałości społecznej max. osiągają poziom
10 – latka.
(Kirejczyk, 1981)
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM
UMYSŁOWYM W STOPNIU UMIARKOWANYM W OBRĘBIE
NASTĘPUJĄCYCH PROCESÓW POZNAWCZYCH:
PROCESY ORIENTACYJNE – SPOSTRZEGANIE:
-obniżona sprawność spostrzegania,
- spostrzeganie cech konkretnych,
- trudności w odróżnianiu cech ważnych.
UWAGA:
- trudności z koncentrowaniem uwagi dowolnej,
- dobra koncentracja przy wykonywaniu czynności prostych,
mechanicznych i na interesujących przedmiotach,
- dominacja uwagi mimowolnej.
MOWA: znacznie opóźniony rozwój mowy
- pojedyncze wyrazy dopiero ok. 5 r. ż., proste zdania – ok. 7 r.ż.
- posługiwanie się prostymi zdaniami,
- liczne agramatyzmy,
- często wadliwa, niewyraźna wymowa,
- ograniczony zasób słownictwa,
- brak pojęć abstrakcyjnych.
MYŚLENIE:
- słabo rozwinięte myślenie pojęciowo-słowne,
- myślenie ma charakter konkretno-obrazowy,
- upośledzone rozumowanie przyczynowo-skutkowe,
- bardzo wolne tempo i sztywność myślenia,
- brak samodzielności, krytycyzmu, zdolności do samokontroli,
- definicje pojęć poprzez opis przedmiotu i materiału, z którego
jest zrobiony lub „przez użytek”.
NAUKA:
- mogą opanować elementy nauki czytania, pisania
i liczenia w klasach – zespołach edukacyjno –
terapeutycznych (dawniej zwanych potocznie
„klasach życia”),
- mogą być przyuczane do wykonywania prostych
czynności zawodowych, pod kontrolą i nadzorem
obsługiwać proste urządzenia i maszyny (praca
w zakładach pracy chronionej).
PROCESY WYKONAWCZE – MOTORYKA:
poważnie opóźniony rozwój ruchowy:
- siadanie w 2 r. ż., chodzenie w 3 r. ż.,
- dość dobre radzenie sobie z samoobsługą,
- możliwość wykonywania prostych czynności zawodowych
pod nadzorem,
- ruchy mało precyzyjne,
- wolne tempo czynności ruchowych.
PROCESY EMOCJONALNO – MOTYWACYJNE, DOJRZAŁOŚĆ
SPOŁECZNA:
- wrażliwość emocjonalna,
- głębokie przywiązanie do wychowawców,
- słaba kontrola nad emocjami, popędami, dążeniami,
- nie są do końca samodzielne i niezależne.
(Kirejczyk, 1981; Kostrzewski, 1981; Lovaas 1993; Bożyszkowska, 1993)
UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE W STOPNIU ZNACZNYM
Informacje ogólne:
Iloraz inteligencji waha się w granicach:
• od 25 do 39 ( skala W. Wechslera)
• 20-35 – WHO
Jako osoby dorosłe nie przekraczają poziomu ogólnego
rozwoju intelektualnego 6-letniego dziecka.
Pod względem dojrzałości społecznej osiągają poziom
dziecka 8-letniego.
(K. Kirejczyk, 1981).
SPOSTRZEGANIE:
- poważnie obniżona sprawność i szybkość spostrzegania,
- niedokładne,
- ma trudności w rozpoznawaniu przedmiotów
i wyodrębnianiu elementów.
KONCENTRACJA UWAGI: poważnie zaburzona
- koncentruje się tylko na przedmiotach służących
zaspokajaniu potrzeb lub wyróżniających się
np. zdecydowaną barwą,
- dominuje uwaga mimowolna, brak jest uwagi dowolnej.
ZAPAMIĘTYWANIE: znacznie utrudnione
- zakres pamięci jest znikomy,
- mała trwałość pamięci,
- potrafi zapamiętać tylko najprostsze układy na rytmice,
- osoby dorosłe potrafią powtórzyć zdanie 12 sylabowe,
4 cyfry, zapamiętać i wykonać 3 proste polecenia.
MOWA: rozwój mowy głęboko opóźniony
- pojedyncze wyrazy wypowiada dopiero się w wieku
szkolnym,
- często nie buduje zdań, wypowiada się monosylabami
lub jednym wyrazem,
- niekiedy używa prostych zdań, nie odmienia przez przypadki,
- mowa jest bełkotliwa,
- ma minimalny zasób słownictwa.
MYŚLENIE :
- jedynie sensoryczno – motoryczne, bardzo słabo rozwinięte
w działaniu,
- głęboko upośledzone jest myślenie pojęciowo – słowne.
ROZWÓJ RUCHOWY: głęboko upośledzony
- siadanie i chodzenie opanowuje w wieku przedszkolnym,
- może przyswoić sobie ruchy niezbędne do wykonywania
prostych czynności związanych z samoobsługą – wymaga to
jednak dłuższego ćwiczenia,
- poważnie upośledzona jest motoryka rąk.
SFERA EMOCJONALNA I DOJRZAŁOŚĆ SPOŁECZNA:
- zdolne do okazywania uczuć, przywiązania, choć wyrażają je
w sposób prymitywny,
- nie kontrolują emocji i popędów,
- są mało samodzielne, realizują proste potrzeby oraz dbają
o higienę osobistą
NAUKA:
- charakteryzują się tak niskim poziomem rozwoju umysłowego,
że nauka czytania, pisania, czy liczenia jest całkowicie niemożliwa,
- mogą funkcjonować w zespołach edukacyjno – terapeutycznych, dzięki
którym potrafią opanować wiele prostych czynności życia codziennego
oraz proste prace wchodzące w skład nieskomplikowanych zawodów,
- nie są zdolne do samodzielnego życia i wymagają opieki osoby drugiej.
(Kirejczyk, 1981; Sękowska, 1983; Doroszewska, 1989; Dykcik, 1997; Sowa, 1997)
UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE W STOPNIU GŁĘBOKIM
Informacje ogólne:
Iloraz inteligencji waha się w granicach:
• od 0 do 24 (skala W. Wechslera).
• 0-19 - WHO
Nie wykształcone są procesy intelektualne i myślenie.
Maksymalny poziom dojrzałości społecznej to 4 lata.
Zwolnione są z obowiązku szkolnego, wymagają stałej opieki
i pielęgnacji.
(K. Kirejczyk, 1981).
SFERA POZNAWCZA, MOTORYCZNA, EMOCJONALNA,
SPOŁECZNA:
- bardzo zaburzone procesy orientacyjne,
- głęboko zaburzone spostrzeganie,
- niektóre dzieci nie są w stanie skoncentrować wzroku
na przedmiocie, reagują głównie na bodźce sygnalizujące
pokarm,
- u niektórych brak objawów koncentracji uwagi mimowolnej,
- niemożliwe jest zapamiętywanie i uczenie się,
- niewykształcona mowa, opanowują 2 – 3 wyrazy i rozumieją
kilka prostych poleceń,
- zdolne do opanowania chodzenia, ruchy są automatyczne,
stereotypowe, nie służą wykonaniu czynności,
- zdolne są do wyrażania prostych emocji, najczęściej jednak
występuje u nich brak objawów życia uczuciowego
i przejawów samodzielności.
DODATKOWE INFORMACJE dot. dzieci u.u.w stopniu głębokim
• pierwsze miesiące życia dziecka - obserwuje się u nich:
a) niezwykłą bierność i apatię
b) lub odwrotnie - niespokojne zachowanie – złe
samopoczucie, krzyk, problemy ze snem i jedzeniem;
c) zaburzenia w reakcjach emocjonalnych, np. brak uśmiechu
na widok bliskich osób w końcu pierwszego kwartału życia,
oraz znaczne opóźnienia w zdobywaniu umiejętności
motorycznych, tj. mała ruchliwość, unoszenie i trzymanie
głowy, zmiany pozycji ciała z pleców na bok lub brzuch,
opóźnione siadanie i wstawanie po pierwszym roku życia;
• liczne zniekształcenia szkieletowe, które dodatkowo
utrudniają przyjęcie prawidłowej postawy ciała i mogą
prowadzić do uniemożliwienia poruszania się;
• zaburzenia precyzji ruchów, koordynacji wzrokoworuchowej oraz słuchowo-ruchowej;
• różnego rodzaju niedowłady, zburzenia napięcia
mięśniowego, porażenia, natręctwa ruchowe oraz ogólna
niezborność ruchowa;
• u dzieci w wieku przedszkolnym z głębokim upośledzeniem
obserwuje się bardzo ograniczoną zdolność funkcjonowania
sfery zmysłowo – ruchowej;
• w wieku szkolnym (od 6 do 21 lat) istnieje pewien rozwój
sfery ruchowej, lecz nie udaje się osiągnąć osobistej
samodzielności;
• wiek dojrzały charakteryzuje się u osób z głębokim
upośledzeniem brakiem mowy czynnej, czasami ogranicza
się ona do prostych dwuwyrazowych wypowiedzi;
• na każdym etapie rozwoju wymagają stałej opieki i pomocy,
choć zdarzają się przypadki minimalnej zaradności społecznej
w wieku dojrzałym;
• często wpadają w złość, która przybiera różnego rodzaju
formy: krzyk, bicie, drapanie, rzucanie się na ziemię,
przewracanie przedmiotów; wybuchy mogą mieć
krótkotrwały charakter lub trwać całymi dniami;
często u źródeł tych ataków leży niemożność zrozumienia
takiej osoby przez otaczających ludzi;
• przejawiają zachowania autostymulacyjne, które mogą
przebierać charakter wizualny, słuchowy i dotykowy;
pojawiają się one w sytuacji, kiedy dziecko nie otrzymuje
odpowiedniej dawki stymulacji; prawdopodobnie służy to
utrzymaniu przy życiu sytemu nerwowego, który musi
być pobudzany;
• stereotypie ruchowe, które są wynikiem niedojrzałość OUN
– charakterystyczne zaburzenia w sferze ruchowej,
np. kiwanie się - jest źródłem przyjemności, zmniejsza
napięcie wywołane przez niezaspokojoną potrzebę
ruchową; może ono zastępować płacz i ucieczkę
w sytuacjach lękotwórczych i frustracyjnych;
• nadwrażliwość na bodźce słuchowe;
• spostrzegają niewiele elementów;
• nieumiejętność unikania fizycznych niebezpieczeństw;
• nie zawsze sposób wyrażania swoich potrzeb i uczuć jest
właściwie i adekwatnie odbierany przez otoczenie; nie
we wszystkich sytuacjach komunikacja otoczenia jest
zrozumiała dla dziecka, które ma trudności w odbieraniu
wrażeń słuchowych, a te z kolei wywierają ogromny wpływ
na rozumienie przez niego mowy;
(Garlicki, 1978; Olechnowicz, 1979; Pileccy, 1998; Orkisz i in. 2000)
Epidemiologia upośledzenia umysłowego.
Wskaźniki i ich rodzaje uwzględnione w badaniach
epidemiologicznych. Dane epidemiologiczne
a planowanie służb na rzecz opieki i rewalidacji
upośledzonych umysłowo.
• Upośledzenie umysłowe z epidemiologicznego punktu
widzenia jest najliczniejszą przyczyną
niepełnosprawności dzieci i młodzieży.
Dotyczy ono 60-70% ogółu niepełnosprawnych osób
w Polsce.
• Osoby upośledzone umysłowo stanowią od 1 do 3
procent ogólnej populacji.
Rozpowszechnienie upośledzenia umysłowego
STOPIEŃ UPOŚLEDZENIA
WARTOŚĆ ILORAZU
INTELIGENCJI
(wg Wechslera)
WYSTĘPOWANIE
W POPULACJI U.U.
Lekki
55 - 69
80 %
Umiarkowany
40 - 54
12 %
Znaczny
25 - 39
7%
Głęboki
0 - 24
mniej niż 1 %
Epidemiologia upośledzenia umysłowego jest dziedziną
wiedzy , która zajmuje się badaniem rozpowszechnienia
w populacji różnego rodzaju zaburzeń i czynników,
które decydują o tym rozpowszechnieniu.
Posługuje się 2 wskaźnikami :
1) Zapadalność – określa liczbę nowych przypadków danego
zaburzenia występujących w populacjach
w ciągu roku.
2) Rozpowszechnienie – określa liczbę wszystkich
przypadków danego zjawiska występujących
w określonej jednostce czasu bądź w danym momencie.
• Wszystkie wskaźniki wyraża się w stosunku do liczby
populacji np. na 1 tysiąc mieszkańców.
• Najczęściej stosowany wskaźnik w odniesieniu
do upośledzenia umysłowego, to wskaźnik
rozpowszechnienia.
• Wskaźniki epidemiologiczne upośledzenia umysłowego
zależą od bardzo wielu czynników, m.in. od przyjętej definicji
upośledzenia.
• Innym źródłem zmienności w badaniach epidemiologicznych
jest różnica stosowanych metod.
• Wskaźnik rozpowszechnienia zależy od czynników
natury biologicznej i społecznej.
Czynniki biologiczne :
- stan zaspokojenia potrzeb biologicznych człowieka;
• im lepszy stan zaspokojenia potrzeb biologicznych,
tym mniej zaburzeń.
Czynniki społeczne:
- problem tolerancji społecznej w stosunku
do upośledzenia umysłowego jako zjawiska i osób
dotkniętych tym z zjawiskiem.
• Na przykładzie osób z upośledzeniem w stopniu lekkim.
Zapadalność nie zależy od płci.
W szkołach masowych:
- chłopcy -51,7%,
- dziewczynki-48,3%,
na poziomie urodzeń jest lekka przewaga chłopców,
ale potem to się wyrównuje.
W szkołach specjalnych:
- chłopców – 62,9%,
- dziewczynek 37,1 %.
ogromne zróżnicowanie.
• Na poziomie zapadalności nie ma różnic, ale w rozpowszechnieniu są.
PARADOKS DOTYCZĄCY UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO
Polega on na tym, że w większości społeczeństw wskaźnik
rozpowszechnienia upośledzenia umysłowego dzieci
w wieku obowiązku szkolnego wynosi 2-3%, jeśli natomiast
badać ten wskaźnik
w całej populacji, uzyskuje się wynik około 1%.
Ta rozbieżność wskaźników związana jest z faktem,
że większość lekko upośledzonych umysłowo,
którzy w szkole mają trudności z opanowaniem programu
normalnego i mogą wymagać szkolenia specjalnego,
po osiągnięciu dojrzałości mogą funkcjonować
na poziomie pogranicza upośledzenia w stopniu lekkim
i normy i „wtapiać się” w populację generalną.
(Kostrzewski, Wald, 1981; Gustavsson, 1997; Kościelska, 2000; Wyczesany 2002)
LITERATURA:
H. Bożyszkowska(red.)(1993). Nauczanie dzieci upośledzonych umysłowo w klasach
specjalnych. Warszawa WSiP.
J. Doroszewska (1989). Pedagogika specjalna. T. I i II. Wrocław – Warszawa – Kraków –
Gdańsk – Łódź Ossolineum.
W. Dykcik (red.) (1997). Pedagogika specjalna. Poznań Wyd. UAM.
R. Garlicki (1978). Charakterystyka osób upośledzonych umysłowo w różnych stopniach
według wieku metrykalnego w: J. Dziedzic. Kultura fizyczna w szkołach i zakładach
dla upośledzonych umysłowo. Warszawa WSiP.
A. Gustavsson (red.) (1997). Upośledzenie w społecznym zwierciadle. Warszawa
Wyd. Żak.
A. Giryński (1989). Funkcjonowanie młodzieży upośledzonej umysłowo w stopniu
lekkim w rolach społecznych. Warszawa Wyd. Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej
im. Marii Grzegorzewskiej.
K. Kirejczyk (red.) (1981). Upośledzenie umysłowe-pedagogika. Warszawa PWN.
B. Kosmowska (1999). Dzisiaj się bawimy. Rewalidacja indywidualna prowadzona
Metodą Dobrego Startu. Scenariusze zajęć dla klas I-IV szkoły specjalnej. Warszawa
WSiP.
J. Kostrzewski, I. Wald (1981). Podstawowe wiadomości o upośledzeniu umysłowym
w: K. Kirejczyk (red.). Upośledzenie umysłowe. Pedagogika. Warszawa PWN.
R. Kościelak (1989). Psychologiczne podstawy rewalidacji upośledzonych umysłowo.
Warszawa PWN.
M. Kościelska (2000). Oblicza upośledzenia. Warszawa PWN.
J. Kruk – Lasocka (1994). Autyzm a oligofrenia. Szkoła Specjalna nr 4, s. 195 – 200.
I. O. Lovaas (1993). Nauczanie dzieci niepełnosprawnych umysłowo. Mój elementarz.
Warszawa WSiP.
A. Maciarz (1992). Uczniowie niepełnosprawni w szkole powszechnej. Poradnik
dla nauczyciela. Warszawa WSiP.
M. Orkisz, M. Piszczyk, A. Smyczek, J. Szwiec (red.) (2000). Edukacja uczniów
z głębokim upośledzeniem umysłowym. Przewodnik dla nauczycieli. Warszawa CPMPN.
W. Pilecka, J. Pilecki (1998). Psychoruchowy rozwój dzieci o obniżonej sprawności
ruchowej w: (red.) W. i J. Pileccy. Stymulacja psychoruchowego rozwoju dzieci
o obniżonej sprawności intelektualnej. Kraków WSP.
Z. Sękowska (red.) (1983). Wybrane zagadnienia z psychologii dziecka upośledzonego
umysłowo. Lublin UMCS 1983.
J. Sowa (1997). Pedagogika specjalna w zarysie. Rzeszów Wydawnictwo Oświatowe
FOSZE.
J. Wyczesany ( 2002). Pedagogika upośledzonych umysłowo. Wybrane zagadnienia.
Kraków Impuls.
A. Wyszyńska (red.) (1987). Psychologia defektologiczna. Warszawa PWN.

similar documents