IPiN. Kurs psychiatria Sądowa 05.11.2014

Report
Dr med. Jerzy Pobocha
www.pobocha.szczecin.pl
Polskie Towarzystwo Psychiatrii
Sądowej
Kurs psychiatria sądowa
Klinika Psychiatrii Sądowej IP i N
Warszawa, 05.11.2014
Rash W, Konrad N.: Forensische Psychiatrie, 2004, 31
Forma testamentu
Testamenty zwykłe
Art. 949 (własnoręczny)
§ 1 kc
Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że
napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy
datą.
§2
Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności
testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości
co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu,
co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku
kilku testamentów.
Testamenty zwykłe
Art. 945 kc (notarialny)
Testament może być sporządzony w formie aktu
notarialnego
Art. 951 kc (allograficzny)
§1
Spadkodawca może sporządzić testament także w
ten sposób, że w obecności dwóch świadków
oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec
przewodniczącego zarządu gminy, sekretarza gminy
lub kierownika Urzędu Stanu Cywilnego
Testamenty zwykłe
Art. 951 kc (allograficzny)
§1
Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że
w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę
ustnie wobec przewodniczącego zarządu gminy, sekretarza gminy
lub kierownika Urzędu Stanu Cywilnego
§2
Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem
daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w
obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez
spadkodawcę, przez osobę, wobec ktorej wola została
oświadczona oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może
podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze
wskazaniem przyczyny braku podpisu
§3
Osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w
sposób przewidziany w artykule niniejszym.
Testamenty szczególne
Art. 952 (ustny)
§1
Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli
w skutek szczególnej okoliczności zachowanie zwykłej formy
testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione,
spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy
jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków
§2
Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten
sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze
oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego
złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz
miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą
spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.
Testamenty szczególne
Art. 953 kc (podróżny)
Podczas podróży na polskim statku morskim lub
powietrznym można sporządzić testament przed
dowódcą statku lub jego zastępcą w ten sposób, że
spadkodawca oświadcza swą wolę dowódcy statku
lub jego zastępcy w obecności dwóch świadków;
dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę
spadkodawcy, podając datę jej spisania, i pismo to
w obecności świadków odczytuje spadkodawcy
Testamenty szczególne
Art 955 kc (skuteczność testamentów
szczególnych)
Testament szczególny traci moc z upływem 6
miesięcy od ustania okoliczności, które
uzasadniały niezachowanie formy testamentu
zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed
upływem tego terminu.
Przepisy wspólne dla testamentów
zwykłych i szczególnych
Art. 956 (niezdolność bezwzględna świadków)
Nie może być świadkiem przy sporządzaniu
testamentu:
1. kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawych;
2. Niewidomy, głuchy lub niemy;
3. Kto nie może czytać i pisać;
4. Kto nie włada językiem, w którym spadkodawca
sporządza testament;
5. Skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za
fałszywe zeznania
Przepisy wspólne dla testamentów
zwykłych i szczególnych
Art. 957 (niezdolność względna)
§1
Nie może być świadkiem przy sporządzeniu
testamentu osoba, dla której w testamencie
została przewidziana jakakolwiek korzyść…
małżonek tej osoby, jej krewni lub
powinowaci pierwszego i drugiego stopnia
oraz osoby pozostające z nią w stosunku
przysposobienia
Przepisy wspólne dla testamentów
zwykłych i szczególnych
Art. 958 (skutki naruszenia formy)
Testament sporządzony z naruszeniem
przepisów rozdziału niniejszego jest
nieważny, chyba że przepisy te stanowią
inaczej
Metody badań w psychologii
ex post facto
psychobiograficzną,
studium przypadku
Art. 6 kc
Ciężar udowodnienia faktu
spoczywa na osobie, która z
tego faktu wywodzi skutki
prawne.
art. 232 kpc
„strony są zobowiązane
wskazywać dowody dla
stwierdzenia faktów, z których
wywodzą skutki prawne”
art. 252 kodeksu cywilnego
„strona, która zaprzecza
prawdziwości dokumentu ...
powinna okoliczności te
udowodnić”.
Art. 271 kpc
§ 1. Świadek składa zeznanie ustne,
zaczynając od odpowiedzi na
pytania przewodniczącego, co i z
jakiego źródła wiadomo mu w
sprawie, po czym sędziowie i strony
mogą w tymże przedmiocie zadawać
mu pytania
Art. 272 kpc
Świadkowie, których zeznania
przeczą sobie wzajemnie, mogą
być konfrontowani.
Prawidłowe przesłuchiwanie
świadków
„Sąd powinien zadawać pytania
sterujące tak, by świadkowie
opisywali zaobserwowane
fenomeny, które następnie
zakwalifikuje biegły”
(Półtawska, 44, s. 149)
Niewłaściwe pytania sądu
Czy testator był chory psychicznie?
Co świadkowi wiadomo nt.
świadomości testatora?
Michał Niedośpiał: Testament w polskim prawie cywilnym.
Zagadnienia ogólne, Uniwersytet Jagielloński.
Rozprawy habilitacyjne Nr 209, Kraków 1991, str. 51
„Testator zatem nie musi kierować się przy
sporządzaniu testamentu względami
racjonalnymi (rozsądnymi), może kierować się
humorami, kaprysami, zbytnią uczuciowością,
złośliwością. Zachowanie spadkodawcy nie
podlega bowiem ocenie z punktu widzenia
zasad zdrowego rozsądku”.
Zawartość akt sprawy:
• testament: notarialny, własnoręczny lub podpis pod
testamentem, czy odcisk palca u osób niezdolnych
do podpisania się, czy jakąś inną formę,
dopuszczoną przez kodeks cywilny
• Informacje od świadków o stanie fizycznym i
psychicznym testatora
• dowody rzeczowe w postaci wypowiedzi na piśmie
testatora
• informacje od świadków o okolicznościach
przebiegu wyrażenia ostatniej woli przez
opiniowaną osobę,
• dokumentacje medyczną
Dowcip
Pytanie: „umarł twój krewny,
chyba był chory?
Odpowiedź: „Na to odpowiem
jak będę znał testament”
/cyt. za Lange/
Złote pytania ekspertyzy:
• jaki jest problem psychiatrycznoprawny
• jakie są kryteria prawne, które
definiują ten problem
• jakie fakty są istotne klinicznie
• jakie działania trzeba pojąć, aby móc
opracować tą ekspertyzę
Art. 945 kc
Kryteria prawne pojęć:
„świadomość”,
„decyzja”,
„wola”.
Analiza oświadczenie woli
Metodyka analizy akt sprawy
Zasada:
w aktach sprawy o
unieważnienie testamentu
„winny znaleźć się wszystkie
dostępne i potrzebne
materiały”
Świadkowie
Uwarunkowania rzetelności zeznań
świadka:
Myli się,
Kłamie,
Myli się i kłamie
Wypowiedzi świadków
ustalanie informacji, które pozwalają
wprost lub pośrednio ocenić sprawność
poszczególnych funkcji psychicznych
zmarłego, jego : pamięci, myślenia,
orientacji, krytycyzmu, podatności na
sugestię itd.
Metodyka badania
Odnotowywanie spostrzeżeń świadków,
takich jak: rozpoznawanie osób (twarzy)
przez testatora, orientację w terenie,
zdolność do samodzielnego poruszania
się (piechotą, pociągiem, rowerem,
samochodem), posługiwania się
telefonem, pisana listów i pism,
czytania, sporządzania posiłków,
ubierania się, mycia itp.
Procesy decyzyjne Jadwigi Ś. na trasie ul. Grottgera XX – ul.
Sobieskiego X na podstawie informacji zawartych w Google
Mapa
Orientacja i procesy decyzyjne Jadwigi Ś. na trasie ul.
Grottgera XX – ul. Sobieskiego X, na podstawie informacji
zawartych w Google Mapa
1. Wyrusz na wschód przez Artura Grottgera – 92 m
2. Skręć w lewo, pozostając na Artura Grottgera – 650 m
3. Skręć w prawo w Szczecińska – 100 m
4. Skręć w lewo w Jana Sobieskiego
Przejedź przez 2 rond(a
Miejsce docelowe będzie po lewej stronie – 1,1 km
Artura Grottgera i Jana Sobieskiego droga: 2,0 km, czas
przemarszu: 24 min
Trasa codziennego przejazdu JW. z domu
w Kołbaskowie, do pracy w Stargardzie Szczecińskim
Skale Oceny Otępienia:
Activities of Dailiy Living – ADL
Instrumental Activities of Daily LIving – IADL
Clinical Dementia Rating – CDR
Kwestionariusze do oceny stanu psychicznego
na podstawie zachowania się
Analiza wypowiedzi świadków
Odróżniać ich spostrzeżenia
dotyczące faktów od wyciągania na
tej podstawie wniosków, opinii,
diagnoz itp.
Dokumentacja medyczna
Akta sprawy muszą zawierać pełną dokumentację
medyczną dotyczącą testatora, oryginały historii
chorób, a nie tylko karty informacyjne i
zaświadczenia. Materiał ten wymaga dalszej analizy
pod kątem jego pełności czy lakoniczności,
ewentualnych „nadwymiarowych” i błędnych
rozpoznań (np. miażdżyca, otępienie) na podstawie
nikłych przesłanek klinicznych i bez użycia
stosowanych kryteriów diagnostycznych.
Poszerzanie dowodów
Wątpliwości co do zasadności
diagnozy przyjętej u testatora,
biegły winien wnioskować o
przesłuchanie przez sąd lekarzy,
pielęgniarek czy innych osób, które
stykały się z pacjentem w okresie
hospitalizacji czy leczenia w domu.
Informacje z pism i dokumentów
Uzyskanie pisemnych
wypowiedzi testatora, takich jak
listy, zapiski, pamiętniki, rysunki,
podpisy na pokwitowaniach itp.
L Nr karty Fakty z akt sprawy
p /akt/
1
(…)
2
(…)
3
(…)
4
(…)
5
(…)
Klasyfikacja faktów
Pamięć świeża
upośledzona / nie
zaburzona
Intelekt (zdolność
rozumienia) obniżony /
w normie
Orientacja w mieście
zachowana / zniesiona
Krytycyzm, np. obniżony
…. W normie
Emocje, np. chwiejne …
stępiałe
Opinie biegłych innych dyscyplin
Wnioskowanie o uzyskanie opinii
biegłych z innych dyscyplin
medycznych, np. chorób
wewnętrznych, neurologii,
onkologii itp.
Dane osobopoznawcze
Akta personalne z zakładów pracy testatora
Akta spraw karnych testatora, o ile były
prowadzone
• Do badań autentyczności testamentu
powoływani są biegli z dziedziny
kryminalistyki.
Testament napisany własnoręcznie
913 testamentów, kwestionowanych co
do ich autentyczności, prawie 96%
sporządzonych było własnoręcznie przez
testatora, czyli holograficznych
„struktura graficzno-językowa”
Własnoręczny testament jako obiektywne
„źródło informacji”
W grafizmie i treści własnoręcznego
testamentu występowanie deformacji
określanych jako tzw. „patologia pisma”
Badania pisma pacjentów ze schorzeniami
neurologicznymi, chorobą Alzheimera,
alkoholizmem, narkomanią i innymi
zaburzeniami psychicznymi
Wpływ na pismo ręczne leków
psychotropowych, alkoholu czy narkotyków
Motorykę, ruchy precyzyjne człowieka, np..
Objaw mikrografii w parkinsonizmie poneuroleptycznym.
pisma alkoholików, w których uwzględniano
osiem czynników ocenianych przez sześciu
niezależnych ekspertów, uzyskano jednak
wysoką zgodność w takich cechach jak:
nieregularność w wahaniach nacisku pisma,
nie wystarczającą lub nadmierną
„sterowność”, ale zmienne te zależały między
innymi od „pierwotnych cech osobowości”
zakłócenia grafizmu pisma występowały
częściej, a najbardziej typowym był objaw
„ataksji” w piśmie.
Mayer doszedł do wniosku, iż przy pomocy badania
pisma nie można zróżnicować chorób somatycznych
od psychicznych, dlatego nie można z
towarzyszących chorobie zakłóceń pisma wyciągać
wniosków diagnostycznych, a procesy starzenia się i
chorobowe dają podobne jakościowo zakłócenia
grafizmu pisma. Badania pisma testatora mogą
stanowić dodatkowy, a nie wyłączny, czy
rozstrzygający dowód w sprawie
Natomiast biegły z dziedziny kryminalistyki,
na podstawie badań grafizmu i pisma
ręcznego testamentu, nie jest w stanie wydać
opinii, czy testator w chwili sporządzania
aktu ostatniej woli nie miał „wyłączonej
zdolności do świadomego i swobodnego
powzięcia decyzji i wyrażenia woli”, ponieważ
przekracza to jego kompetencje.
wypowiedzi świadków szczególną uwagę
należy poświęcić ich stwierdzeniom o
charakterze: konkludującym, oceniającym i
diagnozującym, takim ich relacjom o
testatorze jak: „był świadomy”, „był
przytomny i świadomy”, „miał sklerozę”,
„był wzięty” itp.
Świadka, jego:
1. kompetencji w zakresie zmysłów i możliwości:
wzroku, słuchu, pamięci, rozumienia
2. kompetencji w zakresie: wiedzy medycznej i
doświadczenia z tej dziedziny,
3. kompetencji językowych: rozumienia i definiowania
używanych terminów i pojęć
dokonanie porównania danych od świadka z
zasadami i możliwościami diagnozy
medycznej w sytuacji w jakiej znajdował się
świadek, np. realnej możliwość postawienia
diagnozy „sklerozy” bez przeprowadzenia
wywiadu, badania somatycznego i badań
specjalnych.
Opinia wstępna
Jest to „opinia, że nie można wydać opinii”
Biegły, w miarę potrzeb i możliwości winien
wskazać sądowi:
• jakie dowody?
• skąd ?
• od kogo ?
• w jaki sposób ?
można i należy zebrać.
Fakty
Od członków rodziny, sąsiadów, znajomych,
współpracowników testatora, listonoszy,
sprzedawców, pielęgniarek, lekarzy itp.
osoby, które są w stanie opisać jego
postępowanie, zachowane umiejętności,
stopień samowystarczalności czy potrzeby
opieki, panujące stosunki w rodzinie i jego
najbliższym otoczeniu.
uzyskanie akt osobowych testatora, jego
życiorysu, który mogą napisać jego
członkowie rodziny, po otrzymaniu od
biegłego kwestionariusza takiego wywiadu.
1. studiowanie akt, wyszukiwanie faktów,
diagnoz, opinii mających znaczenie dla
odtworzenia stanu psychicznego testatora i
jego oceny jakościowej i ilościowej,
oszacowania stopnia upośledzenia
poszczególnych funkcji psychicznych, jak i
ustalenie ewentualnych objawów
psychopatologicznych.
2. faza diagnostyczna, gdzie na podstawie
wszystkich dostępnych materiałów,
dokonanych analiz, oszacowań i klasyfikacji,
ustala się i uzasadnia przyjęte rozpoznanie
kliniczne lub nie stwierdza się podstaw do
postawienia diagnozy
1. faza analizy okoliczności, przebiegu,
miejsca, rodzaju testamentu oraz motywu
jego sporządzenia, w relacji do kręgu osób
uprawnionych (członków rodziny) oraz
osoby, czy osób, uwzględnionych w
testamencie.
•
oszacowanie potencjalnej, psychicznej zdolności
do testowania osoby składającej ostatnią wolę
(termin angielski: capacity) w relacji do stopnia
złożoności problemu decyzyjnego, który musiał
podjąć. Ustalenie, czy tak oceniona ostatnia wola
testatora spełnia kryteria prawne z art. 945, tzn.,
czy był on „świadomy”, a więc wiedział, rozumiał i
pamiętał:
–
–
–
co posiada
komu i dlaczego może ten majątek przekazać
działania te mają skutek prawny
Pisemna opinia sądowo-psychiatryczna w sprawie testamentowej
powinna składać się
z następujących części:
1. sygnatura akt, data jej sporządzenia, nazwa
sądu zlecającego opinię, dane personalne
testatora, jego data urodzenia i śmierci,
wykształcenie, zawód, daty i rodzaj
testamentu. Następnie, cel ekspertyzy,
wynikający z treści postanowienia sądu w
tej sprawie. Dane o wnioskodawcy i
uczestnikach, stopień pokrewieństwa tych
osób z testatorem
2. wyciąg z akt sprawy: dokumentacji
medycznej, danych od świadków, akt
osobowych, życiorysu testatora uzyskanego
od rodziny, zawierający najistotniejsze
fakty, diagnozy z podaniem cytatów i
numerów kart, z których pochodzą.
3. część wnioskowa zawierająca rozpoznanie wg
klasyfikacji ICD-10, wraz z jego uzasadnieniem,
polegającym na zacytowaniu tych danych z akt
sprawy, które wskazują na istnienie upośledzenia
funkcji psychicznych, a więc zaburzeń
psychicznych, wraz z rozpoznaniem różnicowym
dla udowodnienia iż nie można rozpoznać np.
większego nasilenia tych zaburzeń lub ich innego
rodzaju.
4. ocena (oszacowanie): zdolności psychicznej
do testowania i kompetencji testatora do
sporządzenia ostatniej woli, z wskazaniem
na ile spełniają one kryteria psychiatrycznoprawne z art. 945 kc.
5. opinia, stanowiąca odpowiedź na pytanie
sądu, zawarte w postanowieniu sądu
zlecającym wykonanie opinii ze wskazaniem
stopnia pewności lub alternatywności tych
wniosków
Sygn.
III Ns
xxxxx
Szczecin, 4 marca 2006 roku.
Opinia sądowo - psychiatryczna
• Na polecenie Sądu Rejonowego w zzzzz biegły
psychiatra dokonał analizy akt sprawy dotyczącej
testamentu z dniu 9.12.1994 roku xxxx ur. dnia
21.01.1921 roku, jak i osobiście uczestniczył w
przesłuchaniach świadków.
• Celem opinii było odtworzenie i ocena stanu
psychicznego testatora w dniu sporządzania
testament notarialnego z dnia 9.12.1994 roku i jego
zdolności do testowania.
Opinia testamentowa. Dane z akt sprawy
• Xxx w dniu 9.12.04 roku testamentem notarialnym powołał
do całości spadku żonę B….. K………., a „jako pisać
niemogący przyłożył odcisk tuszowy palca wskazującego
prawej ręki, którego imię i nazwisko wpisała Joanna ……….”
(k- 3).
• Xxx w dniu 21.12.94 roku w mieszkaniu przy ul. Narutowicza
złożył oświadczenie woli przed notariuszem M …………., że w
ramach „umowy majątkowej małżeńskiej” rozszerza
wspólność ustawową małżeńską na majątek opisany wyżej
tj. nieruchomość (mieszkanie) przy ul. Narutowicza o
wartości 200 mln. zł. (k- 3).
• Akt notarialny podpisała B………………., a Xxx „jako pisać
niemogący przyłożył odcisk tuszowy palca wskazującego
prawej ręki, którego imię i nazwisko wpisała J …………………”
(k- 3).
Opinia testamentowa. Dane z akt sprawy cd.
• Zeznania świadków
• B. K………. (uczestniczka) podała, że testator był dwukrotnie żonaty. Z
pierwszego związku miał dwoje dzieci, z drugiego związku ich nie miał.
Podała, że kwestionuje testament, gdyż „uważam, że nie było wolą
mojego ojca sporządzić testament tej treści. Wolą ojca zawsze było by
mieszkanie pozostało dla jego dzieci”. Widziała się z ojcem dzień przed
jego śmiercią (k 36 odwr) „Gdzieś od 1995 lub 1996, kiedy ojciec miał
drugi wylew z ojcem zupełnie nie było kontaktu. Pierwszy wylew miał w
1989 roku. Po tym zdarzeniu był w depresji, zupełnie załamany. W
ograniczony sposób można było z nim rozmawiać. Rozmowa z nim
polegała na zadawaniu pytań, na które ojciec odpowiadał krótko, ale
rzeczowo (k 36 odwr). „Zdarzało się, że zabierałam ojca na krótsze
okresy, z reguły świąteczne. Po pierwszym wylewie ojciec niekiedy
używał niewłaściwych określeń danych przedmiotów. Mówił np. „Daj mi
to”, ja pytałam, „co”, ojciec odpowiadał „ręcznik”, a gdy mu podałam
ręcznik denerwował się i mówił, że chciał „mydło”. Często nie mówił co
chce, a jedynie pokazywał. Nie mówił pełnymi zdaniami. Ojciec tuż przed
drugim wylewem nie nawiązywał sam rozmów”. (k 37) „Był obstawiony
lekami, jego stan się pogarszał. W grudniu 1994 ojciec nie byłby w stanie
zainicjować spotkania z notariuszem, gdyż, gdy się źle czuł nie mówił, że
chce lekarza. (k 37-38 odwr). Nie wiedziałam, że u ojca był lekarz
psychiatra (k 37 odwr).
Opinia testamentowa. Dane z akt sprawy cd.
• M. M…….., notariusz, podała zasady postępowania przy
spotkaniu z testatorem z tym, że „zawsze muszę uzyskać
pewność, że testator chce złożyć takie oświadczenie –
chociażby przez stanowcze krótkie potwierdzenie, choćby
skinieniem głowy” (k 38 odwr).
• J. Ł………… podała, że znała spadkodawcę „gdzieś od 1972
roku”. Podała, że spadkodawca odpowiadał na proste
pytania, miał kłopoty z wyartykułowaniem tego, co chciał.
Gdy mu nie wychodziło złościł się, czasami coś strącił, bądź
odrzucił podawany długopis. Moim zdaniem p. Kwieciński
nie był w stanie poprosić czy zainicjować wizytę notariusza”
(k 39 odwr). Czasami mówił „daj” i nie wiadomo było, o co
mu chodzi
Opinia testamentowa. Dane z akt sprawy cd.
• M. M………., lek med., znajoma uczestniczki, oceniła, że
„spadkodawca nie był w stanie powiedzieć, że chce sporządzić
testament” i zainicjować tę czynność… zawsze powtarzał, że
mieszkanie ma być dla jego dzieci (k 40 odwr).
• M. P…………., przyjaciel testatora, podał, że w grudniu 1994 Xxx
poznał go…, oglądaliśmy telewizję, w tym dniu spadkodawca
miał świadomość, nie pamięta, czy w grudniu jadł i pił sam (k
54)
• J. Ś…………. była świadkiem sporządzania testamentu.
Szczegółowo opisała zachowanie się Xxxego. Spadkodawca
„kojarzył mnie, wiedział co do niego mówię”, „doskonale
wiedział co się dzieje był sprawny umysłowo” (k- 54v). Nigdy
pomiędzy pierwszym a drugim wylewem nie stwierdziła, aby
„nie wiedział co do niego mówię lub potakiwał bez sensu” (k54 v). Notariusz był u spadkodawcy trzy razy, który potwierdził,
że chce udzielić pełnomocnictwa, powiedział „testament”,
potwierdził, że na żonę tak, a na dzieci „nie” (k- 55).
Opinia testamentowa. Dane z akt sprawy cd.
• J. B…….., pielęgniarka środowiskowa, opisała
zachowanie się testatora po pierwszym wylewie,
kiedy „poznał mnie, a nawet patrząc na zegarek
powiedział, „gdzie Basia”, gdyż zdawał sobie
sprawę, że minęła godzina jej powrotu”. Podała, że
po drugim wylewie spadkodawca był już „bez
kontaktu” (k 65)
Opinia testamentowa. Dokumentacja medyczna
- Xxx Józef był hospitalizowany w Szpitalu MSWiA od
2.11.1989r. do 29.01.1990r. z rozpoznaniem: „Insultus
cerebri ss. hemiparesis dextra et aphasia mixta. Syndroma
psychoorganicum dementivum. Arteriosclerosis universalis
cum hypertonia arterialis symptomatica. Cholecystolithiasis.
Adenoma prostatae. Hydrops testis sin. Epidydymitis acuta
in decursu observationis.” (Udar mózgu z następowym
niedowładem połowiczym prawostronnym i afazją mieszaną.
Zespół psychoorganiczny otępienny).
- Świadectwo lekarskie z dnia 29.10.94 z PZP Zespołu ZOZ ZSW
MSW w………... Rozpoznano: „Zespół psychoorganiczny
dementywny. Stan po udarze mózgu”. („koperta” k 35. w niej
są jeszcze karty informacyjne z leczenia testatora z 1992
roku)
- książeczka zdrowia Xxxego zawierająca wpisy od 28.03.89 do
13.09.00. Zawiera tylko jeden wpis z 1994 roku (15.09.94)
dokonany przez lek. med. Iwonę D………. Kolejne z lat 19992000 zawierają informację, że Xxx miał odleżyny i
zapisywano mu m. in. pielucho-majtki (k 80).
Opinia testamentowa. Dokumentacja medyczna
• w dniu 6.03.95 został przyjęty do szpitala MSW w Szczecinie z
powodu nagłej utraty przytomności, ciśnienie 225/110, rozp.:”
Udar mózgu z niedowładem połowiczym lewostronnym, afazją
całkowitą”. U chorego stwierdzono odleżyny w okolicy krzyżowej.
Konsultowany był z tego powodu dermatologicznie (k 212 odwr).
• Biegły zapoznał się z opinią dr med. J…. S……., który przedstawił
analizę i diagnostykę neurologiczną schorzeń testatora … xxx.
• Analiza zeznań świadków pozwala na stwierdzenie, że:
- po pierwszym wylewie spadkodawca miał zaburzenia mowy według wszystkich świadków,
- zaburzenia te były różnie opisywane, ale istotne określenia
wskazywały na: zubożały słownik, telegraficzny styl, niemożność
poprawnego wypowiedzenia swoich życzeń, używania słów w
niewłaściwym znaczeniu - są to cechy afazji ruchowej
Opinia testamentowa. Dokumentacja medyczna
• według wszystkich świadków spadkodawca swoim
zachowaniem nie zdradzał znacznych zaburzeń rozumienia
mowy, orientował się co się wokół niego dzieje, jego
zachowanie było adekwatne do sytuacji i tego co się do
niego mówiło, oglądał telewizję i prawidłowo reagował na
sytuacje tam przedstawiane – co przemawia przeciw afazji
czuciowej polegającej na zaburzeniu rozumienia mowy.
Biegły stwierdza, że „nie jest wykluczone, że pacjent w ogóle
nie miał zespołu psychoorganicznego, a przyczyną jego
rozpoznawania były jedynie zaburzenia mowy odbierane
jako wyraz zespołu psychoorganicznego”. … „rozpoznanie
zespołu psychoorganicznego zostało postawione w czasie
pobytu chorego w oddziale wewnętrznym. Nie zostało
udokumentowane badaniem psychiatrycznym,
psychologicznym...” (k 13/14 cyt. opinii).
Opinia testamentowa. Dokumentacja medyczna
• Xxx przebywał od 26.02.93 do 18.03.93 w Oddziale Chorób
Wewnętrznych z rozp.:”Stan gorączkowy. Miażdżyca
uogólniona z nadciśnieniem tętniczym. Stan po udarze
mózgu z niedowładem połowiczym prawostronnym )12989
r.). Zespół psychoorganicznym dementywny. Choroba
niedokrwienna serca – stan po zawale serca (bez Q od 1992
roku). Cukrzyca typu II. Kamica żółciowa. Przerost prostaty.
Przebyta laparotomia z powodu skrętu jelit w lutym 1992”
(k- 214-215).W badaniu stwierdzono: „Mięśnie kończyny
górnej i dolnej prawej w zaniku. Napięcie mięśniowe
wzmożone po stronie prawej, w kończynie górnej górnej
typie pręta ołowianego, w górnej lewej napięcie wzmożone
o typie koła zębatego”.
Opinia testamentowa. Dokumentacja medyczna
• Xxx był leczony w Oddziale Neurologicznym ZOZ MSW w
Szczecinie od 6.3.95 do dnia 27.5.95 z rozp.: „ udar
krwotocznym półkuli prawej mózgu z niedowładem
połowiczym lewostronnym. Niedokrwienie lewej półkuli
mózgu z odwracalnym niedowładem połowiczym
prawostronnym z afazją zupełną”. Przy przyjęciu miał
ciśnienie krwi: 225/110 mmHg. Tomografia komputerowa
głowy wykazała w strukturach głębokich prawej półkuli
mózgu ognisko hypodensyjne o wymiarach 7,2 x 3,2, cm.
Układ komorowy uciśnięty, zwłaszcza prawa komora boczna
oraz przemieszczony w stronę prawą. Obraz odpowiada
krwiakowi śródmózgowemu. Chory był nieprzytomny, w
stanie b. ciężkim, sam oddychał, miał napady prężeń.
• W dniu 6.3.95 nagłe pogorszenie przeniesiony na OIOM
Neurologiczny, gdzie był do 7.3.95.
Opinia testamentowa. Zeznania świadków
• J. Ł…………., poinformowała, że w 1994 roku spadkodawca nie
chodził samodzielnie, nie jadał samodzielnie „chyba, że w wielkim
trudem i b. krótko”, siedział na wózku inwalidzkim przymocowany,
żadnych czynności nie wykonywał, nie czytał książek, gazet.
Telewizor w jego pokoju był włączony, nie wiadomo czy oglądał,
dawał polecenia „włącz,… wyłącz,.. daj” (k- 275 -276) Xxx chyba
rozpoznawał świadka, „z całą pewnością rozpoznawał córkę”, nie
rozpoznawał ojca świadka k- 276). Kiedy nie mógł pisać to odrzucał
długopis ze złością, nie mógł mówić całymi zdaniami, werbalnie
przedstawić problemu, do wózka był przywiązywany, ani nie
odchylał się do przodu, u córki jadał przy stole.
• M. M………., lek. medycyny nie bardzo pamięta zachowanie
testatora z 1994 roku, lepiej z okresu jego, pobytu w Szpitalu,
kiedy „mógł odpowiadać na pytania , czy boli, pokazywał jakieś
grymasy przy badaniu,… czasem odpychał rękę „ (k- 277). Świadek
nie zna metod porozumiewania się z osobami z afazja. Nie zlecała
konsultacji psychiatrycznej. „Spadkodawca na pewno używał
prostych słów, wydawał polecenia,…pozytywnie reagował na
obecność córki”. Spadkodawca bywał pobudzony, a nawet
agresywny, chyba nie rozpoznawał świadka jako lekarza (k- 277).
Opinia testamentowa. Zeznania świadków cd.
• M. P………., przyjaciel testatora, podał, że w 1994 roku Xxx
poznawał go, wypowiedział jego imię – Marian, oglądali
razem telewizję, wołał żonę gdy nie chciał oglądać telewizji,
natomiast nie czytał gazet, nie operował długopisem. W
końcu 1994 roku „jego umysł był względnie przytomny”, w
wózku nie był przywiązany pasami. Rozmawiali o czasach
kombatanckich, był zainteresowany, kiedy była mowa o
znajomych to się uśmiechał; gdy czegoś chciał, alb o nie
chciał to wołał (krzyczał) - k- 278.
• J. Ś……….., była świadkiem testamentu. Xxx siedział przy
stole, „jestem pewna, że rozumiał treść zadawanych
pytań. Odpowiadał kiwaniem głowy, „..spytany czy chce ująć
w testamencie dzieci kiwną głową przecząco i powiedział
„nie” (k- 279). Pytania zadawał tylko notariusz.
Spadkodawca był wyciszony , spokojny, w przekonaniu ,
świadka wiedział jaka rolę pełni notariusz (k- 280).
Opinia testamentowa. Zeznania świadków cd.
• J. B………., pielęgniarka środowiskowa, podała, że spadkodawca
rozpoznawał ją, odpowiadał na jej powitanie „dzień dobry Pani
Jadziu” (k- 280)., rozumiał czynności, które wykonywała np., wyciągał
rękę do pobierania krwi, protestował gdy był zmuszany do jedzenia.
W 1994 roku nie miał odleżyn, miał pampersów, patrzył na telewizor,
próbował czytać, denerwował się gdy ktoś go nie rozumiał, korzystał
z zegara np. patrzył na zegar, gdy zbliżała się godzina
zapowiedzianego powrotu żony (k- 280). W 1994 roku nie mówił
pełnymi zdaniami, ale używał wyrażeń typu „ładna pogoda” (k- 280).
• Barbara W…… K…….., żona testatora, podał, że w 1994 roku jej mąż
mógł powiedzieć 2 – 3 słowa, logicznie odpowiadał na pytania,
ogląda telewizje, opowiadał tak jak mógł seriale, oglądał dzienniki,
interesował się polityką, nie był agresywny, nie zlecano mu
konsultacji psychiatrycznej, czy neurologicznej, nie był też
rehabilitowany z powodu afazji, poza niedowładem miał
zwyrodnienie stawu biodrowego. Na wózek wchodził trzymając żonę
lewa ręką za kark i podpierają się lewa nogą, nigdy nie był wiązany
do wózka. (k- 281). W lecie 1994 roku testator w jakiś sposób
sprowadził fachowca do anteny telewizyjnej (k- 282). Mąż rozumiał
pytania notariusza, użył słowo testament (k- 282). Notariusz
zasugerował, aby uzyskać zaświadczenie od psychiatry.
Opinia testamentowa. Zeznania świadków cd.
• Barbara K. K. córka testatora, podała, że ojciec miał założony
cewnik od 1990 roku, a od 1994 roku używał pampersów. Pod
koniec 1994 roku wypowiadał słowa: tak, nie, daj, poznawał
córkę i niewyraźnie wypowiadał jej imię. Od 1993 roku był
apatyczny. Nikt z lekarzy, ani z rodziny nie uważał, że trzeba
testatora leczyć psychiatrycznie z depresji po wylewie. Ojciec
do wózka był przywiązywany dla bezpieczeństwa (k283).Spadkodawca lewa ręką mógł napisać tylko zygzak.
• Xxx w dniu 18.06.62 ukończył z wynikiem dostatecznym wyższe
studia zawodowe na UAM w Poznaniu; w dniu 20.9.88, po
zwolnieniu ze służby, został mianowany podpułkownikiem (k250).
• Xxx, syn spadkodawcy w okresie od listopada 1994 do lutego
1995 pracował w S… Testator wtedy odpowiadał na proste
pytania pojedynczymi wyrazami, poznawał członków rodziny (k306), nie czytał książek, widział tylko duże litery np. tytuł gazety,
nie wybierał programów w telewizji. W dniu 4.12.94 testator
uczestniczył w imieninach żony i córki, reagował na to co się
dzieje, wskazać ręką, że chce ciasta
Opinia testamentowa. Zeznania świadków cd.
• G…… M……, córka wnioskodawczyni, w grudniu 1994 miała częsty
kontakt z testatorem, który reagował jeżeli źle postawiła mu nogę,
nie chciałam, aby uczestniczyła przy jego myciu, podmywaniu,
prawdopodobnie krepował się (k- 308). Xxx, gdy czegoś nie chciał
jeść to stanowczo mówił nie. W grudniu 1994 roku Xxx
rozpoznawał: rodzinę, pielęgniarkę, p. P…………., nie było potrzeby
konsultacji psychiatrycznej (k- 309).
• R. G……………, znajomy spadkodawcy, widział spadkodawcę po jego
wyjściu ze szpitala, kilka miesięcy przed zabraniem go przez córkę
do jej domu. Wtedy Xxx rozpoznał go, na informacje o związku
kombatantów pomrukiwał, wskazał na kuchnie, aby żona zrobiła
kawę czy herbatę, był zainteresowany rozmowa i zadowolony (k309).
• W. B……………, lekarz urolog, zmieniał pacjentowi cewniki przez
około 4 lata, lata pacjent, nie nawiązywał rzeczowego kontaktu, ale
nie stwierdzał, aby chory bronił się przed zmianą cewnika (k- 332).
• M. J…………., lekarz psychiatra nie pamiętał badania spadkodawcy,
ale podał jakie jest przebieg takiego badania, jak bada się osoby z
afazją poprzez zadawanie krótkich pytań i jak otępienie wpływa na
utrudnienie porozumienia pacjenta z lekarzem (k- 358v-359).
Opinia testamentowa . Dane z akt rentowych
• Xxx od 4.6.1945 roku był pracownikiem xxx w Z. (k- 114).
• Akta rentowe zawierają przebieg służby Xxx w …od 4.6.45 r., w latach
1955 – 56 był słuchaczem dwuletniej szkoły ds. … w G… Kierownikiem
Grupy, od 30.11.61 zastępcą … W dniu 1.6.75 przeniesiony do ... został
uznany za trwale niezdolnego do pracy w ….. Rozpoznano: „Chorobę
nadciśnieniową II okresu. Zespół neurasteniczny. Chorobę
zwyrodnieniową stawów. Osłabienie słuchu z powodu uszkodzenia n.
ślimakowego” (k - 117v).
• Uznano, że może wykonywać prace lekka, spokojną nieodpowiedzialną
(k- 119 akt rentowych).
• W dniu 18.02.88 w wyniku badania Xxx został uznany za niezdolnego do
żadnej pracy. Stwierdzono: Zwyrodnienie m. sercowego z
niemiarowością i napadami stenokardii. Nadciśnienie tętnicze z
przemijającymi stanami niedokrwienia mózgu. Miażdżycę naczyń z obj.
rozpoczynającego procesu psychoorganicznego” (k- 121 akt rentowych).
• W dniu 5.3.90 roku xxx wydała opinie bez badania pacjenta, że Xxx na
skutek przebytego udaru mózgu z niedowładem połowiczym
prawostronnym, zaburzeniami mowy, zespołu psychoorganicznego
otępiennego, nadciśnienia tętniczego II stopnia WHO, zmian
zwyrodnieniowych i obustronnego przytępienie słuchu „jest niezdolny
do żadnej pracy” (k- 122 akt rentowych).
Opinia testamentowa . Wnioski
Na postawie wszechstronnej analizy akt sprawy, które
zawierają pełną dokumentację medyczną z leczenia testatora,
akt osobowych h i rentowych, biegły nie rozpoznaje u xxx
upośledzenia (niedorozwoju) umysłowego. W aktach sprawy
nie ma żadnych danych (art. 6 kc) wskazujących na to, aby
można rozpoznać u testatora upośledzenie umysłowe
(niedorozwój). Spadkodawca, Xxx wprawdzie z wynikiem
dostatecznym, ale ukończył studia wyższe administracyjne na
UAM w Poznaniu, pracował na kierowniczych stanowiskach w
xx , był oceniany i opiniowany, w tym i krytycznie, ale w jego
aktach osobowych nie ma żądnych danych za istnieniem u
niego upośledzenia umysłowego. Dlatego nie mam żadnych
danych za rozpoznaniem u niego niedorozwoju umysłowego w
rozumieniu art. 82 kc.
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• W aktach sprawy nie ma również żadnych danych wskazujących
na to, aby testator Xxx był leczony z powodu choroby czy
zaburzeń psychicznych. Zarówno z dokumentacji medycznej jak
i zeznań świadków nie wynika, że był on konsultowany i/lub
leczony psychiatrycznie. Nikt z jego otoczenia nie rozważał
potrzeby wykonywania u niego badań psychiatrycznych mimo
że część członków rodziny miała liczne kontakty z lekarzami,
którzy zajmowali się spadkodawcą (B.W. K……. k- 281). Testator
mieszkał w mieście posiadającym liczne grono psychiatrów.
• Biegły stwierdza, że akta sprawy zawierają dokumentację
medyczną, która wskazuje jednoznacznie, że Xxx w 1989 roku
przebył udar mózgu i był z tego powodu leczony
neurologicznie w szpitalu (Udar mózgu z następowym
niedowładem połowiczym prawostronnym i afazją mieszaną.
Zespół psychoorganiczny otępienny).
• Stwierdzono u niego objawy kliniczne udaru mózgu z
niedowładem kończyn co potwierdza dokumentacja lekarska,
jak i świadkowie. Dlatego Xxx nie był w stanie złożyć podpisu
pod testamentem, a tylko odcisk palca.
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• U. Xxxego po udarze z afazją z 1989 roku rozpoznawano też zespół
psychoorganiczny dementywny. Diagnoza ta nie została oparta o badanie
psychiatryczne, czy psychologiczne, nie był on konsultowany, ani leczony
psychiatrycznie. Natomiast badanie psychiatry nie wskazuje na
otępienie, a jedynie afazję. Pisze też na ten temat dr J. Stankiewicz
• Dane od świadków wskazują, że spadkodawca Xxx w 1994 roku:
- rozpoznawał osoby (J. B., k-65, 280; M. P., k- 54, 278, W. K., k-309, R. G. ,
k- 309)
- zmiany pogody (J. B. , k- 280)
- rozumiał co się do niego mówi (J. B., k- 280, B.W. K., J. Ś., k- 54v, G. ., k308 - 3209, M. P., k- 54, 278).
- rozpoznawał godzinę na zegarze (J. B., k- 280)
- oglądał telewizję, seriale (B.W. K., k- 281)
- zgłaszał swoje życzenia np. podanie napoju, włączenie telewizora (J. B., k65, 280, B.W. K., k- 281, J. Ł., k- 65v – 66, R. G., k- 309)
- potrafił nie zgadzać się ( G. M., k- 309)
- w czasie badania psychiatrycznego w dniu 24.10.94 rozumiał, był
„prawidłowo zorientowany we wszystkich kierunkach” (k-35, 246-247,
358v).
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• Na tej podstawie trzeba dojść do wniosku, że Xxx miał
otępienie (zespół psychoorganiczny otępienny) na skutek
uszkodzenia mózgu w wyniku udaru, ale nie było ono
znaczne.
• Natomiast xxx w grudniu 1994 roku miał 73 lata, niedowład
połowiczy prawostronny, afazje motoryczną, był chory na
przerost prostaty z potrzebą cewnikowania pęcherza
moczowego, miał zaniki mięśniowe na skutek braku ruchu
(niedowładu, k- 214), był osobą osłabioną, leżącą. Wiek
opiniowanego i jego stan somatyczny niewątpliwie wpływały
na samopoczucie i stan psychiczny testatora, pogorszenie
pamięci świeżej, tzn. zdolności zapamiętywania wydarzeń z
ostatniego okresu, jak i rozpoznawania swoich krewnych, co
jest swoistym testem twarz-osoba. Świadkowie wskazują
jednak na to, że iż testator starał się identyfikować
(rozpoznawać) członków rodziny i znajomych.
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• Analizując okoliczności sporządzenia notarialnego testamentu
podkreślić trzeba, że odbyły się one w sposób dość często występujący
w sprawach testamentowych rozpoznawanych przez sądy w Polsce,
tzn.:
• testator w ostatnim okresie życia, w związku z pogarszającym się
stanem somatycznym, utratą sił, w obawie, aby majątek jego nie
otrzymały wszystkie osoby uprawnione do dziedziczenia ustawowego,
podejmuje decyzję o sporządzeniu testamentu notarialnego,
• majątek przeznacza tej osobie (może to być członek rodziny albo obca
osoba), która w ostatnim okresie jego życia najwięcej, najbardziej
zajmowała się nim, pomagała w leczeniu lub leczyła itd. Taka typowa
sytuacja zachodzi właśnie w niniejszej sprawie testamentowej.
• Spadkodawca Xxx w czasie sporządzenia testamentu nie miał
wyłączonej zdolności do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i
wyrażenia swojej woli, w rozumieniu par 945 § 1 pkt 1 kc, ponieważ
był:
- świadomy: wiedział, jaki posiada majątek, komu chce go przepisać,
wybór osoby nie był przypadkowy, jest zrozumiały psychologicznie i
sytuacyjnie, zadbał o to, aby decyzja jego miała właściwy skutek prawny
poprzez wezwanie notariusza, spowodowanie sporządzenia, a następnie
podpisanie aktu notarialnego
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• W aktach sprawy nie ma takich faktów (art. 6 kc), które
wskazywałyby na to, że testator Xxx:
– nie wiedział, jaki posiada majątek, nie reagował na
zabranie mu przedmiotów,
– nie był w stanie wskazać osoby czy osób, którym chciałby
swój majątek przeznaczyć,
– nie wiedział lub nie umiał podjąć takich czynności, które
pozwalałyby jego ostatnią wolę zarejestrować w sposób
przewidziany prawem i prawnie skuteczny, tzn. odmawiał
kontaktu z notariuszem, nie wyrażał swojej woli itp.
• Z treści art. 82, 945 kc wynika, że przy ustalaniu zdolności
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• Z treści art. 82, 945 kc wynika, że przy ustalaniu zdolności do testowania
należy ustalić stan psychiczny osoby składającej ostatnią wolę, „w
szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, albo innego
chociażby przemijającego zaburzenia czynności psychicznych” (art. 82 kc).
Natomiast ani w art. 82, ani 945 kc nie wymienia się schorzeń
neurologicznych, czy zdolności do wypowiadania decyzji, dlatego należy
wnosić, iż kompetentnym specjalistą do diagnostyki stanu psychicznego
testatora jest psychiatra, a nie neurolog. Natomiast w przypadku istnienia w
okresie sporządzania testamentu afazji, wskazana jest pomoc neurologa w
diagnostyce tego zaburzenia neurologicznego, ale wcale z tego nie wynika, iż
nie ma potrzeby wtedy diagnostyki psychiatrycznej – oceny i diagnozy stanu
psychicznego testatora w okresie składania ostatniej woli. Zgodnie z treścią
art. 945 § 1 ust. 1 kc w opiniodawstwie sądowo-psychiatrycznym w sprawach
testamentowych poza ustaleniem zaburzeń psychicznych i stopnia ich
nasilenia, należy ustalić i ocenić, w jakim stopniu wpływały one na zdolność
testatora do świadomego albo swobodnego powzięcia decyzji i wrażenia woli.
Dlatego opinia w sprawie testamentowej, zgodnie z treścią art. 82 i 945 kc nie
może ograniczać się wyłącznie do diagnozy stanu psychicznego osoby
składającej testament, bez ustalenia, jak ewentualne czynniki
psychopatologiczne wpłynęły na zdolność do oświadczenia woli - testowania.
Dlatego opinia neurologa, który bez oceny rodzaju i stopnia nasilenia afazji, z
pominięciem danych od świadków, twierdzi, że „testator nie był w stanie
świadomie sporządzić testamentu”(k 139) jest niezgodna z treścią art. 945 kc i
zasadami opiniodawstwa w sprawach testamentowych
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• Według kryteriów przyjętych w opiniodawstwie sądowopsychiatrycznym zgodnie z art. 945 kc testator świadomy jest wtedy,
gdy:
• wie, jaki majątek posiada
• zna krąg osób uprawnionych
• jest w stanie podjąć racjonalną i dla niego zrozumiałą decyzję
testamentową,
• przy czym decyzje testamentowe nie podlegają ocenie co do ich
słuszności, celowości, gdyż stanowią wyraz autonomicznej woli
testatora.
• Xxx w trakcie sporządzania aktu notarialnego, trzykrotnych spotkań z
notariuszem, wyraźnie powiedział słowo „testament”, a pytany przez
notariusza, powiedział, że nie zapisuje majątku dla dzieci (Świadek J.
Ś., k- 55, 279).
• Część świadków informuję, że poprzednio Xxx wyrażał wolę, aby
majątek zapisać dla wnuka. Jednak treść aktu notarialnego z dnia
14.12.1994 roku nie jest zaskakująca, irracjonalna, a wręcz przeciwnie
testator w sposób typowy zapisał majątek osobie, która najdłużej
zajmowała się nim w ostatnim okresie jego życia, a ze względu na wiek
ma mniejsze możliwości zarabiania pieniędzy i zdobywania majątku
Opinia testamentowa . Wnioski cd.
• O stanie psychicznym Xxxego w dniu 9.12.1994 świadczą następujące
poniżej cytowane dane od świadków:
• „rozumiał pytania notariusza, użył słowo testament” (k- 282).
• J. Świgońska: Xxx siedział przy stole, „jestem pewna, że rozumiał treść
zadawanych pytań. Odpowiadał kiwaniem głowy, „..spytany czy chce ująć
w testamencie dzieci kiwną głową przecząco i powiedział „nie” (k- 279).
• „Mąż rozumiał pytania notariusza, użył słowo testament” (k- 282).
• Nikt z rodziny testatora, jego znajomych, czy badających go i leczących
lekarzy nie zgłaszał potrzeby badania, czy leczenia psychiatrycznego
opiniowanego.
• Z drugiej strony wskazać należy, że stan fizyczny i psychiczny testatora
Xxxego, a w szczególności upośledzenie pamięci, niewątpliwie zmniejszało
jego zdolność do podejmowania i realizowania decyzji testamentowych, a
więc ograniczało jego zdolność do świadomego i swobodnego podjęcia
decyzji testamentowej i wyrażenia woli. Jednak kodeks cywilny w art. 82 i
945 nie przewiduje możliwości częściowego ograniczenia zdolności do
oświadczenia woli czy testowania, ponieważ przewiduje jedynie jeden
stopień, tzn. zupełne „wyłączenie” tych zdolności. Dlatego też wskazywane
przez świadków obniżenie sprawności psychofizycznej testatora nie
osiągnęło poziomu, który przewiduje prawo, a więc wyłączenia zdolności
do świadomego albo swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.
Opinia testamentowa
• Biorąc powyższe pod uwagę, biegły psychiatra dochodzi do
wniosku, że spadkodawca xxxx w czasie sporządzenia
testamentu nie miał wyłączonej zdolności do świadomego i
swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli, w
rozumieniu art. 945 § 1 pkt 1 kc.
• W niniejszej opinii wykorzystałem ustalenia i oceny
diagnostyczne jakich dokonał biegły neurolog dr med. Jan
Stankiewicza i jestem z nimi w pełni zgodny.
• Opinia niniejsza jest niezgodna z wnioskami biegłego
neurologa dr med. K. K.
• Biegły psychiatra:
• Wykonano w 5 egz.
Sygn. akt III.Ns. Xxx
xxx, 2006
Opinia sądowo - psychiatryczna
Na polecenie Sądu Rejonowego w wwwwwww
biegły psychiatra dr med. Jerzy Pobocha dokonał analizy
akt sprawy dotyczącej testamentu
Prof. dr hab. dr h.c. xxx, ur. 12.04.1931, zm. 9.06.2003 (k
6), który pozostawił testament notarialny z dnia
23.11.2001 r (k 10, k 455), który do całości spadku powołał
swoje córki ooo – „każdą z nich w udziale wynoszącym ½
(jedną drugą) części”. Jednocześnie zobowiązał
spadkobierców do nieodpłatnego przeniesienia tytułem
zapisu testamentowego na rzecz jego żony yyy udziału
wynoszącego ½ części w prawie własności domu
jednorodzinnego położonego w sss wraz z działką o pow.
1175 m 2. Pod testamentem znajduje się własnoręczny,
czytelny podpis testatora „J……xxx”(k 10, 460, 502, 506).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• Kserokopia własnoręcznie napisanego testamentu przez
Xxxego z dnia 25.04.1997, gdzie do całości spadku powołał
córki E. T. i L. A. po ½ wartości. (k 104)
• xxxxxxxx według dokumentu w dniu 30.06.01 w Nikozji (na
Cyprze) zawarł związek małżeński z K… (k 330), faktycznie w
dniu 19.06.2001 (k-634).
• Yyy (wnioskodawczyni) podaje, że Xxx w dniu 23.06.01
wracając z Cypru stracił na lotnisku przytomność,
reanimował go wezwany lekarz karetki pogotowia. W
godzinach nocnych trafił do Szpitala Klinicznego nr 2 na
OIOM po przebytym krwotoku żylaków przełyku. Po wyjściu
ze szpitala zajął się nadzorowaniem wykończenia swojego
nowego domu (k 362).
• W dniu 30.10.01 Xxx wpadł w stan śpiączki wątrobowej.
• Wg xxx testator złożył oświadczenie woli przed notariuszem
w dniu 23.11.01 pod wpływem błędu (k 466).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• Xxx w dniu 30.06.01 zawarł związek małżeński z M.. K. ……, co
poświadczył Pierwszy Sekretarz Ambasady xxx…, dwóch
świadków oraz małżonkowie (k 496).
• Xxx z pobytu na Cyprze w dniu 14 i 16.06.2001 wysłał pocztówki
do córek, które własnoręcznie napisał (k- 550 - 551). Wysłał też
pocztówkę z życzeniami imieninowymi dla córki Ewy i z okazji
świąt Bożego Narodzenia w 2002 i Nowego 2003 Rok (k- 551).
• XXX wnioskowała o dokonanie analizy psychografologicznej
podpisu jej ojca, ponieważ podpis spadkodawcy wskazuje, iż był
on w innej kondycji psychofizycznej (k 520).
• W załączeniu opinia psychografologiczna sporządzona na
zlecenie xxx przez xxxxxxxxx, „psychografologa” z „Studio
Psychotroniczne Verbum” (k 521-523), która opinię oparła na
kserokopii, która nie zawiera „dalszych elementów grafizmu”,
„niewątpliwie piszący znajdował się w nieco gorszej kondycji
psychofizycznej w poróżnianiu z okresem czasu, w którym
podpisywał testament, o czym świadczy drżenie linii oraz
widoczna niepewność w kreśleniu poszczególnych liter” (k 523).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• Dr med. W……….. podał, że znał testatora od 1960 roku. W dniu 2.06.03
zawiózł go do Kliniki, gdzie miał początki śpiączki. W czerwcu 2001
otrzymał od spadkodawcy kartkę z Cypru w której napisał, że „popełnił
małżeństwo”. W czerwcu 2001 w sobotę wieczorem spadkodawca
zadzwonił informując, że źle się czuje, był bladozielony, miał ciemne stolce
i wymioty. „Nie udało mi się spadkodawcy namówić na wyjazd do szpitala,
ale w nocy sytuacja się pogorszyła i został przewieziony na oddział
chirurgii. „Widziałem spadkodawcę w Instytucie, rozmawiałem z nim w
okresie miedzy jego powrotem z Cypru a sytuacją szpitalną. Po
zakończeniu leczenia w czerwcu – lipcu 2001, spadkodawca normalnie
funkcjonował, podjął pracę w instytucie, nie miał żadnych zaburzeń
świadomości”. Do czasu drugiego pobytu w szpitalu w czerwcu 2002
„spadkodawca funkcjonował bez zastrzeżeń” (k 525). Świadek był obecny
przy opróżnianiu gabinetu testatora w Instytucie, po otworzeniu sejfu
okazało się, że był zupełnie pusty. Klucze miał Marian Szczupaki (k 525).
xxx przekazała kartki pisane własnoręcznie przez testatora z dnia
15.06.2001 i 14.06.2001 (k 550-551).Podała , że ojciec Xxx ”Przed pobytem
w szpitalu po powrocie z Cypru nie był uzależniony od pomocy osób
trzecich. Myślę, że ojciec nie chciał być sam i chciał mieć kogoś przy
sobie”. „Nie leczył się psychiatrycznie. Wstrzykiwał sobie insulinę” . „Sam
brał lekarstwa” (k- 554). W styczniu 2003 roku ojciec mówił, że „pół
domu jest dla nas” (k- 553).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• W…………….. podał, że zna testatora od 1990 roku, towarzysko. Na
przełomie sierpnia i września 2001 spadkodawca pytał go się, co
ma zrobić, ponieważ żona uczestniczyła finansowo w
wykończeniu domu. Świadek poradził testatorowi, aby sporządził
testament notarialny. Miał córkom wpłacić po 50 tys. zł. W
listopadzie 2001 testator mówił, że dojrzał, aby testament
sporządzić, a w 2002 roku poinformował, że jest zadowolony, że
uporządkował swoje sprawy. Testator był zawsze pogodny, nie
miał zaburzonej świadomości, w czasie pobytu w szpitalu w 2001
roku poznał świadka, nie było kłopotów z nawiązaniem z nim
kontaktu, był sprawny intelektualnie, nie widział, ani nie słyszał o
jego zaburzeniach /k- 561/.
• J. Z., znał testatora od 1961 roku, bo jest mężem jego siostry.
Spadkodawca był aktywy do życia, pod koniec 2001 roku
opublikował książkę. W czasie drugiego pobytu w szpitalu można
było nawiązać normalny kontakt; ”normalnie prowadziliśmy
rozmowy”;” Nie zauważyłem u spadkodawcy takiego stanu, w
którym nie poznawałby osoby, mylił je” (k- 562).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• Dr med. W……………… podał, że znał testatora od 1960 roku. W dniu
2.06.03 zawiózł go do Kliniki, gdzie miał początki śpiączki. W czerwcu 2001
otrzymał od spadkodawcy kartkę z Cypru w której napisał, że „popełnił
małżeństwo”. W czerwcu 2001 w sobotę wieczorem spadkodawca
zadzwonił informując, że źle się czuje, był bladozielony, miał ciemne stolce
i wymioty. „Nie udało mi się spadkodawcy namówić na wyjazd do
szpitala, ale w nocy sytuacja się pogorszyła i został przewieziony na
oddział chirurgii. „Widziałem spadkodawcę w Instytucie, rozmawiałem z
nim w okresie miedzy jego powrotem z Cypru a sytuacją szpitalną. Po
zakończeniu leczenia w czerwcu – lipcu 2001, spadkodawca normalnie
funkcjonował, podjął pracę w instytucie, nie miał żadnych zaburzeń
świadomości”. Do czasu drugiego pobytu w szpitalu w czerwcu 2002
„spadkodawca funkcjonował bez zastrzeżeń” (k 525). Świadek był obecny
przy opróżnianiu gabinetu testatora w Instytucie, po otworzeniu sejfu
okazało się, że był zupełnie pusty. Klucze miał M…. Sz…… (k 525).
• uuuuuuu……………….. przekazała kartki pisane własnoręcznie przez
testatora z dnia 15.06.2001 i 14.06.2001 (k 550-551).Podała , że ojciec Xxx
”Przed pobytem w szpitalu po powrocie z Cypru nie był uzależniony od
pomocy osób trzecich. Myślę, że ojciec nie chciał być sam i chciał mieć
kogoś przy sobie”. „Nie leczył się psychiatrycznie. Wstrzykiwał sobie
insulinę” . „Sam brał lekarstwa” (k- 554). W styczniu 2003 roku ojciec
mówił, że „pół domu jest dla nas” (k- 553).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
•
•
•
•
•
W. ………i podał, że zna testatora od 1990 roku, towarzysko. Na przełomie sierpnia
i września 2001 spadkodawca pytał go się, co ma zrobić, ponieważ żona
uczestniczyła finansowo w wykończeniu domu. Świadek poradził testatorowi, aby
sporządził testament notarialny. Miał córkom wpłacić po 50 tys. zł. W listopadzie
2001 testator mówił, że dojrzał, aby testament sporządzić, a w 2002 roku
poinformował, że jest zadowolony, że uporządkował swoje sprawy. Testator był
zawsze pogodny, nie miał zaburzonej świadomości, w czasie pobytu w szpitalu w
2001 roku poznał świadka, nie było kłopotów z nawiązaniem z nim kontaktu, był
sprawny intelektualnie, nie widział, ani nie słyszał o jego zaburzeniach /k- 561/.
J. Zxxxxxx, znał testatora od 1961 roku, bo jest mężem jego siostry. Spadkodawca
był aktywy do życia, pod koniec 2001 roku opublikował książkę. W czasie
drugiego pobytu w szpitalu można było nawiązać normalny kontakt; ”normalnie
prowadziliśmy rozmowy”;” Nie zauważyłem u spadkodawcy takiego stanu, w
którym nie poznawałby osoby, mylił je” (k- 562).
J. ………., sąsiadka żony testatora w Kietrzu podała, że testator na przełomie 2001
i 2002 roku poinformował, że nie chce, aby po śmierci jego żona Krystyna miała
problemy – konflikty z córką pani Anioł, sporządził testament a rzecz żony, a
córki podobno otrzymały 100 tyś zł. Żalił się na córkę p., ….., że nie pracuje, a on
jej płaci miesięcznie 5.000 zł. Spadkodawca poznawał ludzi, zawsze kontaktował,
nie mylił ludzi, nie miał ograniczonej świadomości, nie był załamany psychicznie,
w 2003 roku pisał artykuły /k - 563/.
Dr M………….., dermatolog, nie widziała u spadkodawcy stanów depresyjnych,
zaburzeń świadomości, był sprawny intelektualnie (k-565).
Testator prof. Xxx podpisał własnoręcznie zaproszenie na posiedzenie PT
ccccccccci Oddziału P…………………… w dniu 6.04.01 (k 571).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• L……….. podała, że ojciec jej zażywał leki: „signopan, luminal,
uspokajające i nasenne – bo był cholerykiem” /k- 573/.
Ojciec stracił przytomność na lotnisku w Nikozji w dniu
23.06.2001, chciano go zabrać do szpitala, ale wrócił do
Polski /k- 574/. Kiedy widziała ojca po trzech dniach pobytu
w szpitalu był „bezpośrednio po stanie śpiączki” . W marcu
2002 ojciec z panią Krystyną urządzili przyjęcie weselne z
udziałem jego córek /k- 575/. W latach 2000 - 2003 testator
pisał ekspertyzy, napisał książkę /k- 575/.
• Pod koniec kwietnia 2003 roku testator potrącił
samochodem samochód dostawczy. „Kwestionuję
testament notarialny w 2001 roku ponieważ w moim
odczuciu ojciec nie działał swobodnie i świadomie. Uważam,
że ojciec pogubił się… darując w pierwszym dokumencie ½
domu yyyyyyyyyy, a następnie ½ domu zapisując jej w
testamencie. Ojciec chorował na zapalenie wątroby typu C –
HCV od 1993 roku, miał krwawienie żylaków przełyku.
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
• Zzzzzzz - wnioskodawczyni, wskazuje, że testator od 23.06.01 do
12.07.01 przebywał nieprzerwanie w szpitalu po tym, jak „wpadł w
stan śpiączki wątrobowej” (k 578-579). Natomiast akt notarialny
darowizny i testamentu z dnia 23.11.01 liczy 7 stron maszynopisu
„więc znacznie trudniej było mojemu, ciężko choremu z objawami
encefalopatii ojcu zorientować się dokładnie w treści tych
dokumentów” (k 579). Natomiast z pisma z konsulatu z Nikozji
wynika, że ślub został zawarty w dniu 30.06.01 (k 581). Pod
dokumentem tym znajduje się podpis m. in. J………... Sporządzający
ten akt I sekretarz Ambasady Polskiej w Nikozji pisemnie potwierdził
związek małżeński zawarty został w dniu 30.06.01 (k 582). Xxx
urządził „przyjęcie weselne” w lokalu na Janikowie w marcu 2002 (k575).
• Prof. Xxx miał być wykładowcą kursu II stopnia z zielarstwa w dniach
26-31.05.03 oraz sesji egzaminacyjnej w dniach 9.06.03-26.06.03 (k
598-602).
• L…….. uważa, że „Jeśliby podpisane przez niego darowizny i
testamentu z dnia 23.11.2001 o takiej treści miało być świadome i
zgodne z jego wolą, to musiałabym uwierzyć, że ojciec jest potworem,
skazując mnie na powolna śmierć, pozostawiając mnie po swoim
zgonie bez zabezpieczenia materialnego” (k- 491).
Opinia testamentowa nr 2. Dane z akt sprawy
•
•
•
Wnioskodawczyni przekazała fotografie z testatorem oraz listy pisane przez niego,
które dokumentują, jakie relacje były pomiędzy testatorem a jego rodziną (k 609630).
Zdjęcie z dnia 15.03.2002 przedstawia testatora z córkami z „wesela” (k- 621). W
dniu 20.10.2002 xxxxxxxx uczestniczył w szkoleniu w Gdańsku - Jelitkowie
(fotografia, k- 623).
List Xxxego z dnia 20.10.1970 roku (k- 629)
K., lat 67, żona testatora podała, że poznali się 2-3 lata przed małżeństwem, często
kontaktowali i spotykali się. W czasie drugiego pobytu na Cyprze zawarli
zaplanowany związek małżeński, świadkami ślubu był jej syn, natomiast na
przyjęciu weselnym były jej dzieci i testatora. Uzgodniła z mężem, że „jedno od
drugiego nic nie chce, oprócz domu, który mąż kupił w stanie surowym, a później
wspólnie go urządzaliśmy”. Świadek sporządziła testament na rzecz swoich dzieci, a
swój udział domu zapisała na męża. U notariusza Sajdy byli razem, gdzie uzgodnili
treść testamentów i poprosili, aby podpisanie ich nastąpiło w domu ze względu na
stan zdrowia spadkodawcy. Spadkodawca wrócił w dobrym stanie psychicznym ze
szpitala, gorzej było ze stanem fizycznym, bo był osłabiony. W czasie podpisywania
aktu notarialnego „mąż siedział w fotelu, żartował z notariuszem. Spadkodawca
pomimo zwolnienia lekarskiego chodził, zaglądał do instytutu, jeździł
samochodem”. Spadkodawca nie brał leków na uspokojenie, czasami jak się
zdenerwował brał Signopam. Testator poinformował ją, że córka Lilla nie ma kluczy
do sejfu, natomiast klucze zginęły z teczki spadkodawcy podczas jego ostatniego
pobytu w szpitalu i podejrzewa, że wzięła je córka Lilla. Po otworzeniu sejfu po
śmierci testatora nie znaleziono tam kosztowności ani pieniędzy, nie było tam też
testamentu. „ Przecież my się budowaliśmy i wszystkie pieniądze szły na budowę, a
część pieniędzy była na kontach” (k 634). Ślub z testatorem został zawarty w dniu
19.06.01 na Cyprze (k 634).
Opinia testamentowa nr 2. dokumentacja medyczna
•
•
•
•
Dokumentacja medyczna
karta informacyjna z leczenia szpitalnego Xxxego w YYYYYY, gdzie przebywał w dniach
24.06-12.07.01 z rozp.: żylaki przełyku krwawiące, marskość wątroby, cukrzyca,
odoskrzelowe zapalenie płuc dolnego płata płuca lewego. Hemoglobina 24.06 – 7,5 g, w
dniu 11.07.01 – 11,6 g, erytrocyty odpowiednio 2,16 i 3,68. Poziom bilirubiny 1,9,
transaminazy: ASPAD – 67, ALAD – 40. Krwawienie opanowano sondą i założeniem
endoskopowych podwiązek gumowych na żylaki przełyku, przetaczano krew osoczem i
podano stosowne leki (k 327, k 479).
karta informacyjna leczenia Xxxego w klinice gastroentorologii od 30.10.01 do 21.11.01, z
rozp.: marskość wątroby w stanie dekompensacji (HCV +), krwawienie z przewodu
pokarmowego, cukrzyca typu II, zwyrodnienie mięśnia sercowego, nadciśnieniowe i
miażdżycowe w stanie niewydolności krążenia. Badania laboratoryjne: krwinki czerwone –
1,85 do 2,83 mln/mm3. w leczeniu stosowano m. in. przetaczanie masy erytrocytarnej i
inne leki (k 328). W zaleceniach nie ma leków psychotropowych. Zalecono do dalszego
leczenia przyjmowanie insuliny, leki poprawiające funkcję wątroby, obniżające ciśnienie
krwi (k 329). Pacjent nie opuszczał szpitala tzn. nie udzielano mu przepustek (k- 436).
historia choroby Xxxego z pobytu w Szpitalu Klinicznym nr 2, gdzie przebywał od 12.01.03
do 20.01.03 z rozp.: Krwawiące żylaki przełyku (k 392, 410). W dniu 13.01.03 „chory
splątany. Podaje swoje imię i nazwisko. Badaniem neurologicznym bez objawów
ogniskowych. Brak odruchu podeszwowego po lewej stronie. W dniu 14.01.03: „chory
spontaniczny, zorientowany w czasie i przestrzeni”. Rozpoznanie: „encefalopatia
cukrzycowa”, lekarz neurolog J. ……. Zlecono TK głowy. 17.01.03 stan pacjenta dobry,
przytomny. Kontakt logiczny zachowany, lek. H. Stadnik (k 394). Badania laboratoryjne:
hemoglobina od 11,3 do 7,5 g/l, bilirubina od 1,5 do 5,6, Alat – 101-63, Aspat – 126-52,
mocznik: od 53,5 do 94. w dniu 16.01.03 krwinki czerwone: 2,09 mln (k 407).
Opinia testamentowa nr 2. W n i o s k i
•
Na podstawie analizy akt sprawy, dokumentacji medycznej biegły
psychiatra dochodzi do wniosku, że testator prof. J……………… nie był
osobą upośledzoną umysłowo, ponieważ miał ukończone wyższe studia,
zdobył tytuł profesora zwyczajnego, był autorem licznych prac i
ekspertyz, prowadził zajęcia dydaktyczne, był Dyrektorem Instytutu
P………….. Czyli w aktach sprawy nie ma danych wskazujących na to, iż
testator był osobą upośledzoną umysłowo w rozumieniu art. 82 kc.
•
W aktach sprawy nie ma również danych (art. 6 kc), które
wskazywałyby na to, iż testator J…………. był osobą chorą psychicznie,
ponieważ nigdy nie był leczony psychiatrycznie, w czasie trzykrotnych
pobytów w oddziałach szpitalnych badający go lekarze nie stwierdzali u
niego objawów psychozy, nie kierowali go na badania (konsultacje)
psychiatryczne. Również nikt z przesłuchiwanych świadków nie podaje,
aby testator wykazywał objawy choroby psychicznej, tzn. miał:
urojenia, omamy, dziwaczne zachowanie, stany agresji, pobudzenia itd.
Dlatego nie ma podstaw, aby rozpoznawać u niego chorobę psychiczną,
o jakiej mowa w art. 82 kc.
Opinia testamentowa nr 2. dokumentacja medyczna
•
•
•
•
Z akt sprawy i z dokumentacji medycznej nie wynika, aby testator J. S. Lutomski
był osobą uzależnioną od alkoholu czy narkotyków, ponieważ nie podają takich
danych świadkowie, nie był on leczony odwykowo, a w czasie pobytu w
szpitalach nie stwierdzano u niego objawów odstawienia narkotyków, czyli
abstynencyjnych.
Natomiast J. ………… od 1993 roku chorował na zakażenie wątroby wirusem C,
które spowodowało u niego marskość wątroby, żylaki przełyku. Z powodu
krwawienia z żylaków przełyku Xxx przebywał na leczeniu szpitalnym trzykrotnie:
w dniach 24.06-12.07.01, 30.10-21.11.01, 12.01-20.01.03. w czasie tych pobytów
był zaopatrywany chirurgicznie, tzn. opanowano krwawienie z żylaków przełyku,
przetaczaniu masę erytrocytarną, podawano leki poprawiające funkcję wątroby.
W czasie wszystkich tych pobytów Xxx nie był konsultowany psychiatrycznie i nikt
z lekarzy, czy członków rodziny nie wykazywał konieczności przeprowadzenia
takich badań.
Xxx chorował też na cukrzycę i w związku z tym otrzymywał m. in. insulinę. W
dniu 13.01.03 konsultowany przez neurologa, który nie stwierdził objawów
ogniskowych, a jedynie zanik odruchu podeszwowego na stopie lewej i rozpoznał
encefalopatię cukrzycową (k 394), ale rozpoznanie to nie zostało uwzględnione w
karcie informacyjnej (k 410), jak i nie wykonano zleconego badania przy pomocy
tomografii komputerowej głowy (k 394), z tym, że w dniu konsultacji Xxx był w
złym stanie somatycznym, wynikającym m. in. ze znacznej niedokrwistości
pokrwotocznej, gdyż stwierdzono u niego od 3,4 mln, a w dniu 19.01.03 miał 2
mln do 2,68 mln czerwonych ciałek krwi (k 401). Chory znajdował się wtedy w
stanie wstrząsu (k 396).
Opinia testamentowa nr 2. dokumentacja medyczna
• Testator prof. Xxx jeszcze po sporządzeniu – podpisaniu aktu
notarialnego, był aktywny zawodowo do końca 2001 roku,
przez cały rok 2002 był np. w dniu 20.10.2002 był na
szkoleniu w Gdańsku - Jelitkowie (fotografia, k- 623), a
jeszcze w dniu 30. maja 2003 roku był wykładowcą kursu II
stopnia z zielarstwa (k- 96) i miał wykładać na tym kursie
jeszcze w czerwcu tego roku, ale umarł (k- 97). Nie mógł
więc w omawianym okresie tj. listopadzie 2001 wykazywać
objawów choroby psychicznej, mieć objawy „encefalopatii”,
wykazywać symptomy otępienia tj.: zaburzenia pamięci,
orientacji, które by uniemożliwiały mu wykładanie i
wyłączały zdolność do testowania.
• Dane od świadków dr M. …. i J. …… wyraźnie wskazują, że
nie stwierdzały one u testatora obj. upośledzenia
umysłowego, ani choroby psychicznej, natomiast wskazują
na sprawność psychiczną opiniowanego (k- 565, 563).
Opinia testamentowa nr 2. dokumentacja medyczna
• W aktach sprawy nie ma żadnych danych wskazujących na
to, że testator Xxx w dniu 23.11.2001 roku w czasie
sporządzania aktu notarialnego:
1. nie wiedział, jaki posiada majątek,
2. komu i co ma zapisać,
3. nie rozumiał po co przyszedł do niego notariusz i jakie
znaczenie ma sporządzany akt notarialny.
4. nie mógł pisać i podpisać się pod aktem notarialnym
• Natomiast z treści i okoliczności sporządzenia dwóch aktów
notarialnych (testamentu i darowizny) wynika, że
spadkodawca Jerzy L.
- podał, jaki ma majątek i komu chce go zapisać,
- zadbał o to, aby miało to charakter prawnie skuteczny – akt
notarialny.
- podpis pod testamentem jest wyraźny i czytelny (k 10, 460), b.
czytelny niż pod protokółem zawarcia małżeństwa (k- 581).
Opinia testamentowa nr 2. dokumentacja medyczna
• Sporządzający akty notariusz dwukrotnie spotkał się z
Xxxm i miał z testatorem pełen kontakt rzeczowy, nie
zauważył żadnych zaburzeń psychicznych, które
utrudniałyby oświadczenie woli. Cytuję: ”Poruszał się
samodzielnie. Nie miał problemów z wyartykułowaniem
swoich myśli. Wspominam te spotkanie jako rozmowę w
erudytą. Nie konfabulował, nie wymyślał. Wyrażał się w
sposób spokojny, precyzyjny” (k- 369 v).
• Treść testamentu jest zgodna z sytuacją osobistą testatora,
który wcześniej zawarł związek małżeński, a poprzednio ze
swoją żoną kończyli budowę domu. Dlatego treść
testamentu, wskazane tam osoby z kręgu rodziny jest
zrozumiała psychologicznie, zgodna ze składem rodziny, nie
można tam dopatrzeć się elementów irracjonalności,
absurdalności, niezrozumiałości.
Opinia testamentowa nr 2. dokumentacja medyczna
• Xxx na przełomie 2001/2002 roku mówił, do świadka J. ……., że
sporządził testament, ”nie chce, żeby jego żona Krystyna miała
problemy. Te problemy miały polegać na ewentualnych konfliktach jego
żony z córką - panią XXXX” (k- 563). Te wypowiedzi świadczą o tym że
Xxx swoje decyzje testamentowe podtrzymywał jeszcze po 23.11.2001,
logicznie je uzasadniał, przewidując ciąg dalszy zdarzeń po swojej
śmierci Podobnie informował o tym swoja żonę „należy uporządkować
sprawy spadkowe, abym nie miała później kłopotów” (k- 633)
• Testator Xxx był profesorem zwyczajnym, pracował naukowo, aż do
śmierci, wykazywał inicjatywy i podejmował decyzje w sprawach
materialnych i osobistych: kupno domu w dniu 15.12. 1999 roku (k433), kupno drugiego domu „w stanie surowym” (k- 633), ślub w dniu
19.06.2001 w trakcie pobytu na Cyprze. Czyli poza testamentem z dnia
23.11.2001 testator podejmował i realizował też inne ważne decyzje i
nie są one kwestionowane.
• Z badań psychiatrycznych i psychologicznych wiadomo, że osoby
pracujące tak jak testator intensywnie naukowo, dłużej zachowują
sprawność intelektualną, niż osoby pracujące np. fizycznie.
Opinia testamentowa nr 2
• Biorąc powyższe pod uwagę, biegły psychiatra dochodzi do
wniosku, że w aktach sprawy nie ma danych wskazujących
na to, że spadkodawca Jerzy S. Lutomski w czasie
sporządzenia testamentu w dniu 23.11.2001 miał
wyłączoną zdolność do świadomego i swobodnego podjęcia
decyzji i wyrażenia swojej woli, w rozumieniu art. 945 § 1
pkt. 1 kc.
Biegły psychiatra:
Wykonano w 5 egz.:
Egz.: 1 - 4.- SR w P………
Egz.: 5. - biegły psychiatra
I. Ns. 92/05
Szczecin, 29.07.2006
Opinia sądowo - psychiatryczna
Na polecenie Sądu Rejonowego w cccccc biegły
psychiatra dr med. Jerzy Pobocha dokonał analizy akt
sprawy dotyczącej testamentów xxxx ur. 27.09.1906
roku, zm. 20.03.1991 roku:
• własnoręcznego z dnia 19.02.1986 roku (k 96)
• notarialnego z dnia 17.08.1989 roku (k- 34)
Celem opinii było odtworzenie i ocena stanu
psychicznego testatorki w dniu sporządzania
testamentu notarialnego i jej zdolności do testowania.
Dane z akt sprawy
• W testamencie notarialnym z dnia 17.08.89 Xxx oświadczyła,
że do całości spadku powołuje swego syna Leonarda . Na rzecz
córki xxx służebność mieszkania w dwóch izbach i kuchni na
parterze domu mieszkalnego przy ul. Jagusia oraz na rzecz
córki xxx służebność mieszkania w jednej izbie na piętrze tegoż
budynku, a służebności mają być dożywotnie (k 34).
• W testamencie własnoręcznym z dnia 19.02.86 zapisała cały
swój majątek, tj. nieruchomości synowi L. P. (k 96)
Opinia kryminalistyczna
• z dnia 30.07.92 r. z badań grafologicznych, przeprowadzone
przez dr n. praw. M. L.. Biegły doszedł do wniosku, że
kwestionowany testament został w całości napisany i
podpisany przez xxxxx. Kwestionowany testament nie nosi
śladów dokonania jakiegokolwiek fałszerstwa metodami
technicznymi. Pismo kwestionowane w tym testamencie nie
nosi śladów destrukcji patologicznej typowej dla
upośledzenia świadomości u autora rękopisu w chwili jego
wykonywania. Reasumując: kwestionowany testament jest
dokumentem w pełni autentycznym, sporządzonym
naturalnie.
Opinia sądowo-psychiatryczna
•
•
opinia sądowo-psychiatryczna dnia 21.01.1993, wydana
przez lek med. xxx. „Biegły wyłączył z analizy zeznania
świadków (poza lekarskimi) nie czując się kompetentnym
do ich oceny (k 196-197). Biegły przyjął, że Xxx z powodu
głębokości procesu otępiennego (zespołu
psychoorganicznego): „zmiany chorobowe uniemożliwiały
świadome podjęcie decyzji i swobodne wyrażenie swojej
woli” (k 197). Opinia liczy trzy strony.
w dniu 25.03.93 lek med. xxx podtrzymał w całości swoją
opinię, „w opinii podałem i nadal podtrzymuję, iż z analizy
wyłączyłem zeznania świadków poza lekarzami, nie będąc
kompetentnym do ich oceny z bardzo prostej przyczyny –
są sprzeczne i wzajemnie się wykluczają” (k 222).
Opinia sądowo-psychiatryczna cd.
• opinia z dnia 12.06.1993, wydana przez dr med. xxx Biegły
doszedł do wniosków, iż „zatrzymując się na okresie po leczeniu
Xxx w szpitalu, na podst. dokumentacji lekarskiej, uważam, że w
tym okresie z powodu głębokiego procesu otępiennego nie była
do świadomego powzięcia decyzji i swobodnego wyrażenia
swojej woli. Biegły wnioskował też o uzupełnienie dokumentacji
medycznej (k 256)
• opinia z dnia 27.05.1994, wydana przez dr med. sss, który
stwierdził, że „wydaję na podstawie akt opinię dot. stanu
umysłowego xxx w okresie sporządzania przez nią testamentu”
(k 346). Na postawie nowych materiałów (k 246-49) biegły
doszedł do wniosków, iż w okresie sporządzania pierwszego
testamentu testatorka miała zachowaną zdolność do
świadomego podjęcia woli. „W październiku i listopadzie 1986
roku nastąpiło pogłębienie zmian, czego wyrazem jest
rozpoznanie u niej zespołu otępiennego”. Biegły podtrzymał
opinię, że „Xxx z powodu zespołu otępiennego w okresie
sporządzenia drugiego testamentu nie miała już zdolności do
swobodnego podjęcia woli” (k 347)
1.
w dniu 11.06.97 lek med. ggg została skazana za
przestępstwo z art. 266 par 1 polegające na tym, że
poświadczyła nieprawdę w dokumentacji xxx przez
odnotowanie wizyty Xxx w dniach 15.07 i 23.09.89 oraz
10.01, 25.04 i 20.06.90 wpisując diagnozę i przepisane leki,
podczas gdy faktycznie wizyty te nie miały miejsca, a
zapisy te są rezultatem jednorazowego aktu pisarskiego, a
dokumentacja ta została wykorzystana w sprawie o
nabycie spadku (k 503). Sposób dokonania tego
fałszerstwa został podany w uzasadnieniu wyroku (k 506).
Wyrok ten utrzymał w mocy Sąd Wojewódzki w Cccc w
dniu 13.12.97 (k 511).
1.
opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 22.07.01 wydana
przez lek. aaa. „6. Zeznania wielu świadków na
rozprawach sądowych, sprzeczne ze sobą odnośnie
stanu psychicznego opiniowanej, raz potwierdzające
istnienie o opiniowanej zaburzeń pamięci i orientacji w
czasie i otoczeniu, raz całkowicie je wykluczające” (k
578). Biegły rozpoznał u opiniowanej zespół
psychoorganiczny etiologii miażdżycowej. „Konkludując
stwierdzam, iż w dniu 17.08.89 opiniowana z uwagi na
zaburzenia
otępienne
pozostawała
w
stanie
wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie
woli, natomiast nie jest możliwym do stwierdzenia tan
fakt w dniu 14.02.86” (k 580).
•
•
Adwokat aaa w imieniu xxx stwierdza, że testatorka przez 14.02.86
miała zaburzenia otępienne, ponieważ np. ubrała się w czarną odzież
bez powodu i zapytana przez członków rodziny, dlaczego tak się ubrała
– oświadczyła, że wybiera się na swój pogrzeb. Innym razem wyrwała
w ogródku jarzyny, które były w pełnym rozwoju i nie kwalifikowały
się do wyrzucenia (k 600)
Xxx w piśmie z dnia 12.09.01 podała, że testatorka w lipcu 1986
„mówiła z przerażeniem, że jest wojna i przechodzi front”. W kwietniu
1986 będąc w szpitalu w Zabrzu chciała odwiedzić krewnych, mimo że
ich tam nie ma (k 601). Dziwiła się, że została odszukana w tym
szpitalu przez rodzinę, „jak wyście mnie tutaj znaleźli?”, co wg świadka
„świadczy o tym, że wzięła nas za kogoś innego” (k 602). Testatorka
ugotowała kiedyś zupę z chwastów, raz ubrała się w czarną suknię i
mówiła, że chce jechać na swój własny pogrzeb. Brak świadomości
wynikał z tego, że w testamencie sporządzonym w lutym 1986 matka
zapisała pokój o pow. 16 m2 Urszuli, która całe życie z nią mieszkała.
Nadto w 1980 roku testatorka żądała od córek pieniędzy na
mieszkanie ich brata Leonarda, a w lutym 1986 zapisała cały majątek
synowi Leonardowi, mimo że miał on mieszkanie spółdzielcze (k 602).
1.
opinia uzupełniająca aaa z dnia 25.08.02, który uwzględniając zeznania
dwóch świadków wskazujących na zaburzenia otępienne u testatorki,
uznał, że „bardziej prawdopodobne nie miała zdolności do
świadomego powzięcia decyzji (k 707). 20.12.02 biegły ponownie
wydał opinię uzupełniającą, gdzie ustosunkował się do zarzutów xxx
(opinia k 722, pismo na k 718). Biegły psychiatra aaa poinformował
sąd, że psychiatria kliniczna i psychiatria sądowa „nie zajmuje się
oceną cech pisma ręcznego testatorów (ani też innych opiniowanych)
w aspekcie diagnostyki ewentualnych zaburzeń psychicznych. Próby
takie czynione są w ramach psychiatrii doświadczalnej, która nie
dysponuje jednakże żadnymi dowodowymi naukowymi w tym
zakresie” (k 744). W dniu 18.08.03 xxx ponownie stwierdził, że
badania pisma ręcznego „nie mają jakiegokolwiek zastosowania w
diagnostyce zaburzeń psychicznych, klasyfikacja ICD-10 nie uwzględnia
takich metod diagnostycznych, natomiast część wiedzy z podręcznika
psychiatrii prof. Bilikiewicza z 1957 roku ma obecnie znaczenie
historyczne i jest nieaktualne (k 768). Xxx w dniu 14.05.04 podał, że
program szkolenia w psychiatrii nie obejmuje badań pisma ręcznego, a
badania te wykonuje biegły z zakresu badań pisma (k 839).
1.
Wnioskodawca xxx załączył kserokopię książki dr med. A. Klęska pt.
Pschychofizjologija i Patologija pisma (k 783-788) oraz pracę J.
Szumskiej pt. Zaburzenia pisania w ogniskowych uszkodzeniach mózgu
(k 790-794), oraz książkę L. Michel „Sądowe badanie pisma ręcznego”
z 1981 roku, gdzie cytowane są prace nt. wpływu leków
psychotropowych na pismo (k 796) oraz chorób na pismo ręczne, m.
in. chorób układu nerwowego, w tym i miażdżycy naczyń mózgowych
(k 798), jak i pracę B.L. J. Kaczmarka w książce „Mózg. Język.
Zachowanie.” (k 800-802), wpływ schizofrenii na wypowiedzi oraz
pracę M. Woźniak nt. „Problematyka rekonstrukcji stanu psychicznego
testatora w sytuacji oświadczenia woli”, gdzie podano model takiej
rekonstrukcji z analizą testamentu i „wytworów” (k 805), jak i pracę
zawartą w podręczniku… (k 806-809, 810-811) oraz klasyfikację ICD-10,
zaburzenia rozwoju psychicznego F80, F81 (k 812-815).
Opinia z Instytutu Ekspertyz Sądowych
1.
Zakładu Psychologii Sądowej, opracowaną przez biegłego psychiatrę
dr med. xxx i biegłego psychologa mgr xxx, wydaną w dniu
11.05.2005 r. Biegli doszli do wniosków, iż: stan zdrowia
spadkodawczyni w dniu 17.08.89 nie pozwalał jej na świadome
podejmowanie decyzji i swobodne wyrażenie woli. Natomiast akta
„nie zawierają dokumentacji lekarskiej, która pozwoliłaby na
dokonanie jednoznacznej oceny stanu świadomości Xxx w dniu
14.02.86. Ostateczny wniosek zależy od wiarygodności zeznań
świadków. Nie ma przesłanek wskazujących, że treść testamentu z
dnia 14.02.86 była uzasadniona wcześniejszymi relacjami rodzinnymi
xxx. Występuje rozbieżność między formą testamentu pisanego
pismem nieporadnym, niewprawnym, z błędami ortograficznymi, w
tym z błędem w nazwisku, przekreśleniami, a jego treścią wskazującą
na posiadanie przez osobę piszącą specyficznej wiedzy prawniczej.
Biegli podzielili stanowisko biegłego xxx, o nieprzydatności metod
badania pisma ręcznego do diagnostyki zaburzeń psychicznych,
zarówno w psychiatrii, jak i psychologii klinicznej, jako metody
badania stanu psychicznego. Ocena pisma może być jedynie metodą
pomocniczą służącą do oceny stanu emocjonalnego, możliwości
intelektualnych i grafomotorycznych autora dokumentu w chwili jego
sporządzania. Klasyfikacja ICD-10 dysgrafię odnosi tylko do dzieci
(F80 i następne) (k 915)
• xxx, synowa, do 17.12.89 zamieszkiwała w domu spadkodawczyni.
Widywała ją codziennie, miała bóle nerwu trójdzielnego, „sprawność
umysłowa jej była odpowiednia do wieku, zachowanie w normie”.
Czasami zapominała miejsce położenia drobnych rzeczy, w
poważniejszych sprawach była zorientowana, rozpoznawała
wszystkich. W 1982-83 roku spadkodawczyni powiedziała, że ma
zamiar nieruchomość zostawić w spadku swojemu synowi. W oddziale
chorób wewnętrznych przebywała 10 dni, po jednodniowym pobycie
w szpitalu psychiatrycznym została zabrana do domu. Hospitalizowana
była z powodu podejrzenia żółtaczki, przyjmowała leki przeciwbólowe,
nasercowe. „Po jej zachowaniu można było poznać, że jest
zorientowana w miejscu swojego pobytu”. xxx i xxx, jak i xxx, do
grudnia 1989 nie opiekowały się spadkodawczynią (k 339 odwr). xxx
chciała sporządzić testament na 30 min przed śmiercią testatorki, ale
xxx nie zgodziła się na to.
• xxx biegły psychiatra, podał, że „stan zdrowia testatorki
psychiczny, jej właściwości potraktowałem całościowo, nie
podzieliłem go na fragmenty, w których miałby wystąpić
różny stan psychiczny. Proces zmian miażdżycowych, skutki,
jakie on powoduje w psychice, jest procesem ciągłym. Stan
zdrowia, zakres zmian stwierdzanych jesienią 1989 roku
wskazuje, iż był to stan ciężki, do którego dochodziło
testujące przez dłuższy okres czasu i wg mojej oceny i
doświadczenia, stan jej zdrowia psychiczny w jakim była przy
sporządzaniu pierwszego testamentu wykluczał przy pisaniu
jej zdolność do świadomego powzięcia jej woli. Immanentną
cechą stanu psychoorganicznego, takiego w jakim
występowała testatorka, jej zmniejszony krytycyzm,
podatność na sugestię” (k 389 odwr.)
Wnioski
•
Na postawie analizy akt sprawy, zawartych w
nich dokumentacji medycznych, opinii biegłych z
zakresu pisma ręcznego i psychiatrii, stwierdzam, że
w aktach sprawy nie ma danych wskazujących na to,
że xxxbyła osobą upośledzoną umysłowo. Z akt
sprawy wynika, że umiała czytać i pisać, znała też
język niemiecki (k 401), nikt ze świadków nie
podaje, aby uchodziła w swoim otoczeniu za osobę
upośledzoną umysłowo. Z dokumentacji wydziału
spraw obywatelskich UM w Lublińcu wynika, że
testatorka miała wykształcenie 8 klas szkoły
podstawowej (k 101).
• W aktach sprawy nie ma również danych (art. 6 kc), iż Teresa Pucała byłą
osobą chorą psychicznie i aby poza jednodniowym pobytem w szpitalu
psychiatrycznym, leczyła się psychiatrycznie, czy była na takie leczenie
kierowana. Lekarze leczący ją z powodu chorób somatycznych, również
nie kierowali testatorki na konsultację czy leczenie psychiatryczne, co jest
obowiązkiem lekarza i powszechnie przyjętą praktyką. Podała to lek.
med. E. Stelmach-Gałka, iż nie stwierdziła zaburzeń psychicznych, a
gdyby je stwierdziła – skierowałaby na leczenie psychiatryczne (k- 599).
Świadkowie, głównie członkowie rodziny Xxx, którzy w toku
postępowania wskazywali na nieprawidłowe czy dziwne zachowania T.
Pucały również nie podają, aby którykolwiek z lekarzy sugerował leczenie
psychiatryczne testatorki albo przynajmniej pytali, czy takiego leczenia
wymaga.
• Xxx od 31.10 - 11.11.86 przebywała w Oddziale Chorób
Wewnętrznych, gdzie rozpoznano przewlekłe zwyrodnienie
mięśnia sercowego z migotaniem przedsionków oraz atak
kamicy żółciowej. Badania dodatkowe wskazywały na
podwyższony poziom bilirubiny. W czasie badania
psychiatrycznego Xxx prawidłowo podała swój wiek, datę
urodzenia, miesiąc (listopad), widziała, że jest w Lxxx,
natomiast pomyliła rok i nie była w stanie podać, który to
dzień miesiąca (k 52), pamiętała też, że poprzednio bolał ją
policzek, a obecnie nic jej nie boli. Na postawie zapisu
konsultacji psychiatrycznej oraz wyniku badań dna oka,
konsultacji neurologicznej (bez zmian), stwierdzić należy, że
Xxx w dniu 8.11.86 wykazywała objawy upośledzenia pamięci,
ale nie były to silne, czyli nie były to globalne zaburzenia
funkcji pamięci. Chora pamiętała, że ma syna i córkę i obawiała
się, że oni jej tam nie znajdą (konsultacja psychiatryczna dr
med. M. Maksimowskiej z dnia 8.11.86, k- 52.
•
•
•
Xxx wdł. części świadków nie wykazywała zaburzeń pamięci (k- 93v, 118v, 339v, 401,599), w 1988 to Xxx
zaprowadziła matkę świadka A. Manieckiego do domu, a nie odwrotnie (k- 339v), nie mogła więc
wtedy być zdezorientowana.
W aktach sprawy znajduje się jedynie odpis historii choroby testatorki, na podstawie, którego nie można
stwierdzić, czy wywiad chorobowy o Xxx został podany przez nią, a wywiad ten zawiera cały szereg
faktów, czy też pochodzi od innej osoby, która udzieliła tego wywiadu. Odpis historii choroby zawiera
sformułowania niezrozumiałe: „Wywiad rodzinny: mocz norm., stolec norm.” (k 51).
U Xxx wystąpiły nocne stany majaczeniowo-zamroczeniowe (rozp. z konsultacji dr M. Maksimowskiej),
co jest zjawiskiem bardzo częstym w przebiegu miażdżycy naczyń i chorobą somatyczną, taką jak
zwyrodnienie mięśnia sercowego z migotaniem przedsionków, kamica żółciowa z podwyższonym
poziomem bilirubiny. Nocne stany majaczeniowo-zamroczeniowe mogą trwać od kilku godzin do kilkukilkunastu dni, ustępują w miarę poprawy ogólnego stanu somatycznego pacjenta, wyrównania ciśnienia
krwi, co wpływa korzystnie na ukrwienie mózgu, które jest utrudnione na skutek miażdżycy m. in.
naczyń mózgowych. Dlatego stanu psychicznego żadnego pacjenta, a w szczególności ze zmianami
miażdżycowymi, chorobą serca, nie można traktować „całościowo” (398v), ponieważ może on się
zmieniać nawet w ciągu dnia. Typowe dla tych chorych są np. stany zamroczeniowo-majaczeniowe w
porze wieczorowo-nocnej, kiedy wykazują objawy dezorientacji, nadmiernej aktywności, chcą wychodzić
z domu, czasami przez okno albo drzwi, co może być przyczyną wypadków, przesuwają meble w domu
czy w szpitalu błądzą, nie mogąc trafić nie tylko do swojego łóżka, ale nawet do swojej sali. Dlatego w
ocenie stanu psychicznego testatora zawsze odtwarzamy i ustalamy stan psychiczny w okresie
sporządziła testamentu, a nie w innych, dowolnie wybranych przez świadków, okresach jego życia.
Wskazać przy tym należy, że konsultant okulista rozpoznał u Xxx na dnie oka miażdżycowe zmiany w
naczyniach i cukrzycowe (k 52), natomiast wyniki badań wskazują, iż poziom cukru był w normie, chorej
nie podawano żadnych leków przeciwcukrzycowych, jak i w rozpoznaniu nie ma wzmianki, iż była to
cukrzyca.
•
•
•
•
Dlatego biegły wnioskuje o wystąpienie do szpitala w llllllllll o oryginał historii choroby, który w br. może
zostać po 20 latach zniszczony.
Wskazać też należy, że Xxx przebywała w szpitalu psychiatrycznym bardzo krótko (niecały dzień),
zgłaszała do syna, że nie chce tam przebywać, ponieważ boi się pacjentek. Jak podaje świadek E. Lizurek,
to kiedy testatorkę umieszczono na sali z osobami chorymi psychiczne, one jej dokuczały, ona nie chciała
tam przebywać i siedziała na korytarzu (k 390 odwr). Dlatego nie można uznać, że Xxx była leczona
psychiatrycznie, bo z dokumentacji wynika jednoznacznie, że nie była leczona (k 55 odwr).
Podawane przez świadków okresowe występujące u T. Pucały objawy głębszych zaburzeń
pamięci czy lęki (k 1035) wynikały albo z okresowych stanów niedokrwienia mózgu w przebiegu
migotania przedsionków, co skutkowało pogorszeniem ukrwienia, a zatem utlenowienia mózgu (k- 396,
398). Pojedyńcze wypowiedzi T. Pucały, które zdaniem świadków świadczą o jej chorobie, wymagają
głębszej analizy. Np. lękowa wypowiedź, że w szpitalu ja zabiją (k 1035 odwr), jest często wyrażaną
obawą przez ludzi w podeszłym wieku, ponieważ dość powszechnym jest pogląd, że jeżeli kogoś
zabierają do szpitala, to tam umiera. Dlatego tego typu pojedyńcze wypowiedzi nie są dowodem
choroby psychicznej testatorki. Podobnie Xxx mogła nie rozpoznawać wnuczek i prawnuczek (k- 396v),
ponieważ dzieci szybko rosną i zmieniają się (w 1986 roku nie rozpoznała wnuczki czy prawnuczki
urodzonej w 1983 roku). Podobnie, kiedy nie rozpoznała osoby, której nie widziała 40 lat (E. ….., k399v) Świadkowie stwierdzali, że zaburzenia pamięci u spadkodawczyni „występowały, ale po kilku
dniach mijały i funkcjonowała normalnie – wtedy właściwie rozpoznawała rodzinę” (k 496).
Xxx nie mogła wykazywać objawów choroby psychicznej i głębokiego otępienia, skoro zajmowała się
domem, gotowała obiady, sprawowała opiekę nad prawnuczką (świadek J. Mikulińska, k 696).
• Jak pisze dr med. W. Półtawska w monografii pt.:
”Ekspertyza sądowo – psychiatryczna w postępowaniu
spadkowym testamentowym, PZWL, 1974, str. 58 – 59
• „…..samo rozpoznanie miażdżyca mózgu” nie uprawnia do
wyciągania wniosku o braku zdolności do działań prawnych,
a nawet nie jest jednoznaczne z unieważnieniem
testamentu. Szczególnie znamienne dla zmian naczyniowych
jest to, że objawy psychozy miażdżycowej występują
zwłaszcza początkowo, prawie wyłączenie w godzinach
nocnych”. „Może się zdarzyć, że testament sporządzony w
godzinach porannych jest ważny u chorego, który w nocy
wykazywał zaburzenia psychiczne”.
• .
•
•
•
Xxx swój ręczny testament napisała w dniu 19.02.86, a więc na 8 miesięcy przed pobytem
w szpitalu. Dlatego nie można przyjąć, iż fakt wystąpienia krótkotrwałych nocnych zaburzeń
psychicznych w związku z miażdżycą i chorobą somatyczną, może rzutować wstecz na
zdolność do testowania.
W aktach sprawy znajdują się wypowiedzi świadków, którzy wskazują na takie cechy, czy
objawy zachowania się Xxx, które ich zdaniem są symptomem choroby psychicznej. Z części
wypowiedzi świadków wynika, że Xxx wykazywała zaburzenia pamięci świeżej polegającej
na tym, że zapominała, gdzie położyła klucze, prawdopodobnie schowała dowód osobisty
czy wykazywała zaburzenia orientacji, gdzie jest. Świadkowie wskazują więc, że Xxx miała
niewątpliwe zaburzenia tzw. „pamięci świeżej”, a więc zdolności zapamiętywania wydarzeń
z ostatnich godzin, dni, czy miesięcy. Powodowało to też, że mogła nie rozpoznawać
pewnych osób np. siostrzenicy, której nie widziała 40 lat (k- 399v), w szczególności małych
dzieci, których wygląd bardzo szybko się zmienia w odstępach paru lat (np. wnuczki i
prawnuczki, k- 696), czy wykazywać objawy dezorientacji w nowym miejscu, np. w szpitalu.
U T……. te zaburzenie pamięci miały charakter zmienny („Czasami ona nie wiedziała kim
jestem, a czasami wiedziała”, I. K…..
, k- 1029).
•
•
•
Xxx w sposób typowy dla powstającego otępienia ujawniała upośledzenie zdolności
zapamiętywania wspomnianej pamięci świeżej, czyli ostatnich godzin, dni, miesięcy.
Natomiast testatorka pamiętała wydarzenia dawne z przeszłości np.: ile ma dzieci, jaki ma
majątek, co ustaliła z mężem o jego rozdysponowaniu, o potrzebie spisania testamentu
prawnie ważnego tzn. nie tylko własnoręcznego, ale i notarialnego itd. Do decyzji
testamentowych T…….. nie była potrzebna pamięć ostatnich wydarzeń, ponieważ chciała
obdarować majątkiem swoją najbliższą rodzinę, która nie pojawiła się w ostatnich
godzinach, dniach, czy miesiącach.
Wyrażenie przez T…… „zdziwienia” w czasie pobytu w Klinice Chirurgii SzczękowoTwarzowej w Zabrzu, w jaki sposób została „odnaleziona”, nie jest objawem choroby
psychicznej, ponieważ wcześniej w czasie pobytu w Szpitalu w Lublińcu listopadzie 1986
obawiała się czy zostanie znaleziona przez syna i córkę. Xxx dziwiła się jej „odnalezieniu”,
ponieważ wcześniej bała się czy będzie odnaleziona, ponieważ sama miałaby trudności w
odnalezieniu kogoś w innym mieście i to do tego jeszcze w oddziale (łóżku) szpitalnym.
Nastawienia lękowe u kobiet są bardzo częste, a zaburzenia lękowe są najczęstszymi
jakie zna medycyna.
Podobnie w wypowiedzi chorej Xxx, że chce „odwiedzić rodzinę”, wynikały z faktu, iż
przebywała poza domem, a więc mogła mieć tego typu pomysły, przy gorszej orientacji
• Wskazać też należy, że badania T. Pucały, prowadzone przez lekarza
internistę, nie miały na celu oceny jej stanu zdrowia psychicznego, a w
szczególności zdolności – kompetencji decyzyjnych, a jedynie ocenę i
leczenie stanu somatycznego.
• Natomiast dane, które przestawia notariusz dostarczają istotnych
informacji o kompetencji do podejmowania decyzji T. Pucały w dniu
17.08.89, których nie miał lekarz internista, ponieważ nie taki był cel jego
poprzednich wizyt i leczenia opiniowanej i nie badał jej w tym dniu.
•
Wskazać też należy, iż jest rzeczą niezrozumiałą dlaczego
świadkowie, którzy twierdzą, że Xxx wykazywała zaburzenia psychiczne
nie spowodowali skierowania jej na leczenie psychiatryczne do PZP, albo
co najmniej nie pytali się lekarza leczącego, czy testatorka nie wymaga
konsultacji, badań psychiatrycznych i ewentualnego leczenia, jeżeli
wiadomo, iż byli w stanie takie badania i leczenie załatwić i kontynuować
w związku z chorobami somatycznymi
•
•
•
Jak wynika z analizy grafizmu i treści testamentu (k 96) oraz dwóch opinii sądowokryminalistycznych z zakresu pisma ręcznego, to Xxx w czasie sporządzania tego testamentu
nie mogła mieć jakichkolwiek, nawet najlżejszych stanów zaburzeń świadomości,
(przytomności), ponieważ w takim przypadku nie byłaby w stanie przypomnieć sobie i
zamieścić tyle faktów, które zawiera testament, a grafizm tego testamentu musiałby
wykazywać znaczne deformacje w postaci niemożności utrzymania podstawowej linii
pisma, tj. pisania w jednej linii, stałej wielkości liter, wykazywałby zmniejszoną czytelność
lub nieczytelność – „bazgroły” itd.
Pismo osób, które mają zaburzenia świadomości,
jest niezwykle charakterystyczne, w miarę ich pogłębiania się staje się coraz mniej czytelne,
kształty liter zanikają, pojawiają się tylko kreski czy bezsensowne bazgroły. Takich cech
grafizmu i zmian treści nie można stwierdzić we własnoręcznym testamencie T. Pucały.
Moja analiza w tym zakresie ręcznego testamentu T. …, jest w pełni zgodna z analizą, oceną
i wnioskami biegłych dr M. Legienia, prof. T. Widły i Prof. A. Felusia.
Wskazać przy tym należy, że znaczna część dorobku naukowego tych profesorów, jak i
tematyka ich prac habilitacyjnych dotyczy badań pisma i od wielu lat są oni biegłymi z
zakresu pisma, a nie tylko teoretykami tej nauki
•
•
•
•
•
•
•
•
•
W 1959 roku doc. dr hab. med. W. Chłopicki i prof. dr hab. med. J. Olbrych wydali w PZWL monografie pt: „Wypowiedzi
na piśmie jako objawy zaburzeń psychicznych.
Prof. R.M.A. Suchenwirth w w Fortschritte der Neurologie.Psychiatrie 1981 roku, str. 64 -73 opublikował prace pt: Obraz
pisma w chorobach neurologicznych. Neurologiczna grafologia.
Prof. L. Mitchel w książce:” Sądowe badanie pisma” na stronach 47 – 57 przytacza przeszło 120 pozycji piśmiennictwa
poświęconych badaniu wpływu na pismo ręczne: alkoholu, leków, chorób.
J.E. Behrendt badał wpływ choroby Alzheimera na pismo ręczne ( Alzheimer Disease and Its Effect on Handwriting, J.
Forensic Sciences, 1984, 29, 1, 87-91). Wskazał, że na zmiany grafizmu pisma ręcznego wpływ mają różne czynniki, które
należy uwzględnić tj.: nie tylko choroby, ale i leki.
H. Mayer analizował w pracy pt.: ”Zmiany charakteru pisma rękopisu uwarunkowane wiekiem i chorobą ( Zeitschrift für
Menschenkunde, 1975, tom 39, 1 – 2, str. 43- 51, 57 pozycji piśmiennictwa, które rozpoczyna praca dr R. Ammann na
temat wpływu bromu na zakłócenia pisma).
Test pisma był stosowany przeze mnie w mojej pracy doktorskiej nt.: „Wykorzystanie grafometrii w ocenie progu
impregnacji neuroleptycznej”, PAM, Szczecin, 1973.
Kazimierz Zgryzek, obecnie profesor dr habilitowany i Dziekan Wydziału u Prawa Uniwersytetu Śląskiego napisał w 1978
roku swoją pracę doktorską nt.: „Wpływ schizofrenii na obraz pisma ręcznego”.
Czyli na temat wykorzystania testu pisma w diagnostyce psychologicznej i psychiatrycznej istnieje liczne piśmiennictwo.
Dlatego nie można stwierdzić, że badania pisma dla potrzeb medycyny są „nienaukowe”. Oczywiście w medycynie
badania pisma ręcznego mają znaczenie pomocnicze w diagnostyce stanu psychicznego i neurologicznego i nie są
stosowanie jako jedyne rozstrzygające metody np. o stanie psychicznym chorego.
Nie omawiam tutaj tzw. grafologii (psychografologii), tj. używania pisma ręcznego do diagnostyki psychologicznej,
głównie osobowości.
• W opiniodawstwie sądowym, w tym i sądowo-psychiatrycznym nie ma
ograniczeń w zakresie stosowanych metod badawczych czy ogólniej
wiedzy, do takiego zakresu jaki wynika z programu specjalizacji, np. na II
stopień z psychiatrii.
• Podobnie w prawie nie jest przyjęta zasada, aby obowiązywał wyłącznie
zakres wiadomości, jakich wymaga się od osób w czasie aplikacji
sędziowskiej, prokuratorskiej czy adwokackiej, natomiast wiedza, która
nie wchodzi, czyli przekracza ten zakres „nie istnieje”, czy nie może być
użyta. Współczesna medycyna jest „medycyną opartą na faktach”, a nie
intuicji, czy przekonaniach lekarzy. Definicje tego kierunku powszechnie
przyjętego na świecie podaję w załączniku Nr 3 do opinii.
•
•
•
•
Xxx wyjaśniła synowi, iż jej decyzja testamentowa została uzgodniona z mężem, a jego
ojcem, a polegała na tym, aby cały majątek przekazać jemu („lepiej będzie jak pozostanie w
jednych rękach”, k 401). Testatorka będąc u notariusza zapamiętała, iż pytał ją o datę,
imiona dzieci i rodzinę (k 401). Z treści tego testamentu notarialnego, zgodnego z
testamentem własnoręcznym, wynika, że Xxx konsekwentnie podtrzymywała decyzje
testamentowe, które były zgodne z wcześniejszymi ustaleniami z mężem. Xxx (podobne jak
jej mąż) mieli następujące problemy decyzyjne przy podziale majątku:
1. nie robić testamentu i wtedy miałoby miejsce dziedziczenie ustawowe, „po równo”
2. dokonać innego podziału w ramach testamentu z preferowaniem lub bez preferowania
któregokolwiek ze spadkobierców.
Jak wynika z treści testamentu ręcznego i notarialnego Xxx wybrała wariant, aby nie
dokonywać podziału majątku, przekazać go w całości synowi, z jednoczesnym zobowiązaniu
spadkobiercy do służebności w zakresie mieszkania w stosunku do jego sióstr. Taka decyzja
testamentowa ze swojej treści nie przemawia za istnieniem u spadkodawcy zaburzeń
psychicznych, ponieważ jest zrozumiała, wskazuje na chęć utrzymania majątku w całości
przez jedną osobę, z jednoczesnym zabezpieczeniem bytu pozostałych członków rodziny
•
•
•
•
Xxx wyjaśniła synowi, iż jej decyzja testamentowa została uzgodniona z mężem, a jego
ojcem, a polegała na tym, aby cały majątek przekazać jemu („lepiej będzie jak pozostanie w
jednych rękach”, k 401). Testatorka będąc u notariusza zapamiętała, iż pytał ją o datę,
imiona dzieci i rodzinę (k 401). Z treści tego testamentu notarialnego, zgodnego z
testamentem własnoręcznym, wynika, że Xxx konsekwentnie podtrzymywała decyzje
testamentowe, które były zgodne z wcześniejszymi ustaleniami z mężem. Xxx (podobne jak
jej mąż) mieli następujące problemy decyzyjne przy podziale majątku:
1. nie robić testamentu i wtedy miałoby miejsce dziedziczenie ustawowe, „po równo”
2. dokonać innego podziału w ramach testamentu z preferowaniem lub bez preferowania
któregokolwiek ze spadkobierców.
Jak wynika z treści testamentu ręcznego i notarialnego Xxx wybrała wariant, aby nie
dokonywać podziału majątku, przekazać go w całości synowi, z jednoczesnym zobowiązaniu
spadkobiercy do służebności w zakresie mieszkania w stosunku do jego sióstr. Taka decyzja
testamentowa ze swojej treści nie przemawia za istnieniem u spadkodawcy zaburzeń
psychicznych, ponieważ jest zrozumiała, wskazuje na chęć utrzymania majątku w całości
przez jedną osobę, z jednoczesnym zabezpieczeniem bytu pozostałych członków rodziny
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Z treści tych testamentów wynika również, że Xxx:
- wiedziała, jaki ma majątek,
- komu chce zapisać,
- uwzględniła członków rodziny ich interesy, ponieważ zadbała, aby z
jednej strony majątek
pozostał w rękach jednej osoby, ale aby również pozostałe dzieci miały
możliwość korzystania z
tego majątku do końca życia,
- zadbała też, aby swoją ostatnią wolę wyrazić w taki sposób, aby był on
prawnie skuteczny, robiąc
to dwukrotnie, raz pisząc własnoręcznie testament, a nadto
sporządzając jeszcze testament
notarialny (k- 94)
- było to zgodne z wolą jej męża (k- 118v,401, 1036v)
•
•
•
•
•
•
Podane wyżej kryteria składają się na kodeksowe pojęcie świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli.
Z treści art. 82, 945 kc wynika, że życzeniem ustawodawcy jest, aby przy ocenie zdolności do oświadczeń
woli uwzględniać:
1. psychiatryczne przyczyny takich niezdolności,
2. skutki tych przyczyn w postaci niezdolności do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i
wyrażenia woli, a nie tylko same przyczyny bez oceny ich skutków na akty woli.
Dlatego przy opiniowaniu sądowo-psychiatrycznym w sprawach dotyczących oświadczeń woli nie
wystarczy tylko stwierdzić istnienia zaburzeń psychicznych w okresie testowania, ale należy również
dokonać analizy okoliczności sporządzanego testamentu, jego treści, formy, skutków prawnych
(znaczenia prawnego), przy pełnym uwzględnieniu wszystkich faktów – dowodów, które pozwalają
odtworzyć, ocenić stan psychiczny testatora w momencie sporządzania testamentu, rodzaju i stopnia
złożoności problemu decyzyjnego, dokonać analizy jego procesów decyzyjnych, świadomości w jej
rozumieniu prawnym, kodeksowym, a nie tylko medycznym.
Przy opiniowaniu sądowo-psychiatrycznym w sprawach testamentowych stanu psychicznego testatora
nie można wyłącznie opierać na rozpoznaniach, jakie stawiano u niego wcześniej, w szczególności jeżeli
były to krótkotrwałe zaburzenia psychiczne, a należy na tyle, na ile to możliwe i potrzebne, wykorzystać
materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy, (jak w art. 6 kc), w celu maksymalnego
zobiektywizowania swoich ocen i wniosków (W. Półtawska op. cit.j.w.).
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Możliwość zmienności stanu psychicznego uczestnika postępowania przed sądem znany jest już w prawie rzymskim,
którego doktryna wskazywała, iż nawet u osoby chorej psychicznie mogą być okresy poprawy stanu psychicznego –
lucidum intervallum.
Xxx jedynie części osób ujawniła, fakt pozostawienia testamentu i jego treść (np. k-93). Testatorowie często tak
postępują, ponieważ nie chcą być narażeni na naciski ze strony np. rodziny, które może mieć inne poglądy na podział
majątku. Dlatego nie można uznać tego za objaw chorobowy, czy zachowania nieracjonalne
Jeszcze raz stwierdzam, że z art. 82 i 945 kc wynika, iż przy ocenie zdolności do oświadczeń woli ustawodawca
wymaga, aby brać po pierwsze pod uwagę przyczyny psychiatryczne niesprawności psychicznej (niedorozwój umysłowy,
choroba psychiczna itd. oraz po drugie, aby te przyczyny wywołały skutek w postaci wyłączenia zdolności do świadomego
podejmowania decyzji i wyrażenia woli.
Użyte tu wyrazy „świadomość” i „decyzja” wskazują, iż należy ustalić, czy w okresie składania testamentu testator był
świadomy, tzn.:
1. wiedział, jaki posiada majątek,
2. znał krąg osób uprawnionych, np. członków rod ziny czy innych osób oraz
3. czy był w stanie podjąć racjonalną decyzję, a więc posiadać taki poziom pamięci, ażeby wiedział,
co ma i komu ma to zapisać,
- był w stanie operować tymi faktami, tzn. analizować komu zapisać, wg przez niego przyjętych kryteriów,
- w jaki sposób, ewentualnie w jakich częściach majątek ten rozdysponować.
Wyraz „swobodny” oznacza, że decyzja została podjęta samodzielnie, autonomicznie i jest skutkiem procesów myślowych
testatora a nie wynikiem czyichś sugestii, zaleceń czy też skutkiem gróźb czy innych form presji psychologicznej.
Dlatego przy ustalaniu kompetencji psychicznych testatora do podjęcia decyzji w formie testamentu należy brać pod
uwagę nie tylko jego stan psychiczny, poziom sprawności pamięci, intelektu, myślenia, ale również stopień złożoności
problemu czy problemów decyzyjnych.
Zachodzi tutaj oczywiście taka zależność, że im wyższy stopień złożoności problemu decyzyjnego, polegający np. na
posiadaniu wielu dóbr materialnych, skomplikowanych stosunkach własnościowych (np. firma w okresie rozwoju,
pobrane kredyty bankowe, zobowiązania finansowe, produkcyjne itp.), posiadanie szeregu członków rodziny czy innych
osób, których testator chciałby czy powinien uwzględnić w testamencie, tym wyższy powinien być poziom kompetencji
psychicznych, a więc procesów poznawczych (pamięci, postrzegania, myślenia, intelektu), aby móc operować tą znaczną
ilością faktów, dokonywać analiz cząstkowych dla pojęcia decyzji finalnych.
• Dlatego nie można w opinii sądowo - psychiatrycznej
uwzględniać jedynie zmian chorobowych testatora i na tej
podstawie wyciągać wnioski o niezdolności do testowania,
ponieważ nie tak jest skonstruowany i nie tego wymaga
zarówno przepis art. 82 jak i 945 kc.
• Jeżeli biegły psychiatra przyjmuje tylko, że „zmiany
chorobowe uniemożliwiały świadome podjęcie decyzji i
wyrażenie swojej woli” (k 197), to jakby opiniuje do innego,
nieistniejącego w kodeksie cywilnym artykułu dotyczącego
oświadczenia woli, gdzie „chory = niezdolny
•
•
•
Natomiast w doktrynie wskazuje się, że decyzje testamentowe nie podlegają ocenie
punktu widzenia ich racjonalności (M. Niedośpiał: Testament w polskim prawie cywilnym.
Zagadnienia ogólne, UJ. Rozprawy habilitacyjne Nr 209, Kraków 1991, str. 51).
Z drugiej strony wskazać należy, że stan fizyczny i psychiczny Teresy Pucały, a w
szczególności upośledzenie pamięci, niewątpliwie zmniejszało jej zdolność do
podejmowania i realizowania decyzji testamentowych, a więc ograniczało zdolność do
świadomego i swobodnego podjęcia decyzji testamentowej i wyrażenia woli. Jednak
kodeks cywilny w art. 82 i 945 nie przewiduje możliwości częściowego ograniczenia
zdolności do oświadczenia woli - testowania, ponieważ przewiduje jedynie jeden stopień,
tzn. zupełne „wyłączenie” tych zdolności. Dlatego też wskazywane przez świadków zmienne
w nasileniu obniżenie sprawności psychofizycznej testatorki nie osiągnęło poziomu, który
przewiduje prawo, a więc „wyłączenia”, czyli zniesienia zdolności do świadomego albo
swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Wskazywane już wyżej okoliczności, treść i
grafizm testamentu ręcznego, konsekwencja w decyzjach testamentowych wykluczają
możliwość przyjęcia, aby Xxx miała zupełnie wyłączoną zdolność do świadomego i
swobodnego podejmowania decyzji i wyrażenia woli.
Podobnie jak i okoliczności testamentu notarialnego, jego treść zgodna z poprzednim,
wyjaśnienia notariusza, świadka tego aktu (k- 401, 1036), nie dają podstaw (art. 6 kc) do
przyjęcia iż T. Pucała miała wyłączoną zdolność do świadomego i swobodnego podjęcia
decyzji i wyrażenia
• Biorąc powyższe pod uwagę, biegły psychiatra
dochodzi do wniosku, że Xxx w okresie składania
testamentów w dniu 19.02.86 oraz 17.08.89 z
przyczyn chorobowych podawanych w art. 82 kc nie
miała zniesionej zdolności do świadomego i
swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, jak
w art. 945 §1 pkt 1 kc.
•
Biegły psychiatra:
• Wykonano w 6 egz.:
• Egz. 1 – 5 SR w L…….
• Załączniki 3
KODEKS CYWILNY. UBEZWŁASWNOWOLNIENIE
Art. 12 [Brak zdolności] Nie mają zdolności do czynności
prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby
ubezwłasnowolnione całkowicie.
Art. 13 [Ubezwłasnowolnienie całkowite] § 1. Osoba, która
ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona
całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju
umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w
szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie
kierować swym postępowaniem.
§ 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się
opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.
KODEKS CYWILNY. UBEZWŁASNOWOLNIENIE
Art. 15 [Ograniczona zdolność] Ograniczoną zdolność do
czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat
trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.
Art. 16 [Ubezwłasnowolnienie częściowe] § 1. Osoba
pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z
powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego
albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności
pijaństwa
lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia
ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc
do prowadzenia jej spraw.
§ 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się
kuratelę.
KODEKS CYWILNY. UBEZWŁASNOWOLNIENIE
Art. 14 [Skutki braku zdolności] § 1. Czynność prawna dokonana
przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest
nieważna.
§ 2. Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła
umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych
bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się
ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące
pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.
Schemat kryteriów psychiatryczno-prawnych ubezwłasnowolnienia
całkowitego i częściowego
Kryterium
Rodzaj ubezwłasnowolnienia
całkowite art. 14 kc
Psychiatryczne (diagnostyczne):
Choroba psychiczna,
niedorozwój umysłowy,
inne zaburzenia psychiczne,
szczególnie pijaństwo lu markomanii
Prawne:
kodeksowe, SN, doktryny
Wieku
częściowe art. 16 kc
Rozpoznanie potwierdzone opinią sądowopsychiatryczną, niekiedy sądowo-psychologiczną
nie zdolny do kierowania
postępowaniem (świadomie
i celowo dokonywać
czynności prawnych /
działań prawnych
(SN 1964)
jak małoletni poniżej 13 rż
(SN 1955)
zdolny do kierowania,
wymaga pomocy
jak osoba w wieku
13- 18 lat
- marnotrawstwo
- celowości: ochrona praw podmiotowych,
ochrony majątku, obrotu gospodarczego (SN)
ubezwłasnowolnienia
- ocena sytuacji życiowej: opieka rodziny;
zagrożenia (oszuści, naciągacze)
- wielkość majątku (prowadzona działalność
gospodarcza)
może być
jest celowe
wymaga kuratora
może być
jest celowe
wymaga opiekuna
Skutki ubezwłasnowolnienia:
1. Brak kompetencji (zdolności do czynności prawnych) np.
sporządzenia testamentu (art. 944 kc), zgody na leczenie itp.
2. Wprowadzenie kontroli: opiekun – kurator – doradca
tymczasowy
(art. 145 – 184 kro i art. 549 § 2 kpc)
Art. 17 kc: czynności rozporządzające zobowiązujące dokonane
przez osobę z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych
wymagają zgody kompetentnej osoby (kuratora)
Skala deterioracji ogólnej (otępienia) (GDtS – Global
Deterioration Scale)
III. Niewielkie Otępienie
- zauważalne deficyty funkcji poznawczych
- występowanie od pewnego czasu następujących zaburzeń (co najmniej dwa):
a) zagubienie się w czasie podróży do nowego miejsca
b) zauważalne przez współpracowników gorsze wykonywanie swoich dotychczasowych
obowiązków zawodowych
c) zauważalne dla osób bliskich kłopoty z przypominaniem sobie nazw i nazwisk
d) stosunkowo niewielkie zapamiętywane treści przeczytanych artykułów lub książek
e) nasilające się kłopoty z zapamiętaniem nazwisk ludzi niedawno przedstawionych
f) zgubienie lub nieuzasadnione przełożenie w zupełnie inne miejsce wartościowych
przedmiotów
g) zaburzenia koncentracji wyraźnie widoczne w czasie wykonywania zadań testowych
- obiektywne objawy zaburzeń pamięci ujawniające się wyłącznie w trakcie wnikliwego
badanie przez osobę kompetentną (psychiatra – geriatra)
- obniżenie sprawności zawodowej i gorsze funkcjonowanie w układach społecznych
- pojawianie się wypierania
- niewielkiego lub umiarkowanego stopnia lęk towarzyszący innym objawom
(Rainsberg B.: Dementia: A systematic apporach to identifying reversible causes, Geriatrics, 1986, 41,
30)
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Art. 1
§ 1. Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i
kobieta jednocześnie obecni złożą przed
kierownikiem urzędu stanu cywilnego
oświadczenie, że wstępują w związek małżeński.
§ 2. Małżeństwo zostaje również zawarte, gdy
mężczyzna i kobieta zawierający związek małżeński
podlegający prawu wewnętrznemu kościoła albo
innego związku wyznaniowemu w obecności
duchownego oświadczą wolę jednoczesnego
zawarcia małżeństwa …
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Art. 10
§ 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba nie mająca
ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów
sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa
kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności
wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem
założonej rodziny.
§ 2. Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę,
który nie ukończył lat osiemnastu, oraz przez kobietę, która
nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła
małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed
ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z
małżonków.
Przyczyny niemożności zawarcia
związku małżeńskiego
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Nieosiągnięcie wieku uprawniającego do zawarcia małżeństwa (dolna
granica dla mężczyzn ukończone 21 lat, dla kobiet 18 lat – art. 651
k.p.c.)
Całkowite ubezwłasnowolnienie obu lub jednej z osób zamierzających
zawrzeć małżeństwo (art. 11 k.r.o.)
Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy, którejkolwiek ze stron
(art. 12 k.r.o.)
Pozostawanie przez którąkolwiek ze stron w związku małżeńskim (zakaz
bigamii – art. 13 k.r.o.)
Pozostawanie stron w stosunku pokrewieństwa (zakaz związków
kazirodczych) w linii prostej bez ograniczenia, w linii bocznej w drugim
stopniu, a więc w stosunku do rodzeństwa (art. 14 § 1 k.r.o.)
Pozostawanie w stosunku powinowactwa w linii prostej (ale z ważnych
powodów sąd może zezwolić sąd może zezwolić na zawarcie
małżeństwa między powinowatymi).
Pozostawanie stron wzajemnie do siebie w stosunku
przysposabiającego i przysposobionego (art. 15 k.r.o.)
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• Art. 12
§ 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą
psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak
stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu
ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie
została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej
zezwolić na zawarcie małżeństwa.
§ 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby
psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z
małżonków może żądać każdy z małżonków.
§ 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby
psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• Art. 15
§ 1. Małżeństwo może być unieważnione, jeżeli
oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński lub
oświadczenie przewidziane w art. 1 § 2 zostało złożone:
1) Przez osobę, która z jakichkolwiek powodów
znajdował się w stanie wyłączającym świadome
wyrażenie woli.
2) Pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony.
3) Pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub
osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że
składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu
samemu lub innej osobie grozi poważne
niebezpieczeństwo osobiste
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• Art. 15 cd.
§ 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu
okoliczności wymienionych w § 1 może żądać
małżonek, który złożył oświadczenie dotknięte
wadą.
§ 3. Nie można żądać unieważnienia małżeństwa
po upływie sześciu miesięcy od ustania stanu
wyłączającego świadome wyrażenie woli, od
wykrycia błędu lub ustania obawy wywołanej
groźbą – a w każdym wypadku po upływie lat
trzech od zawarcia małżeństwa.

similar documents