Saf su, WFI ve PSG sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine göre

Report
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP
gerekliliklerine göre tasarımı, kurulumu ve
işletilmesi
Mete Doğu
KARE Validasyon Ölçüm ve Eğitim Hizmetleri Ticaret Ltd. Şti.
Ofis :
Fax :
Mobil :
+ 90 216 482 88 45
+ 90 216 482 88 46
+ 90 532 704 24 32
[email protected]
[email protected]
http://www.validasyon.org
HVAC’lara ait başlıca bileşenler:
HVAC kasası;
• Vantilatör ve aspiratör
• Filtreler
• Taze hava ve egsoz havası damperi
• Karışım hücresi ve damperi
• Isıtma – soğutma bataryaları
• Yoğuşma tavası ve drenaj sistemi
• Nem alıcı ve nemlendirici
Havalandırma kanalı sistemi;
•Hava kanalları
•Susturucu
•Taze ve egsoz havası panjuru
•Kontrol damperi
•Terminal filtre
•Difüzör
Otomasyon
• Hava debisi ölçer
•CAV;VAV
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
HVAC sistem bileşenlerinin oda parametrelerine etkileri:
Ekipman
HVAC kasası
Sıcaklık
Nem
Odaya ait
Statik basınç
Hava akışı
Havanın
temizliği
x
x
x
x
x
x
x
Fan (Basma ve
emme )
Lokal emişler
Isıtma
x
x
x
x
x
x
serpantini
Soğutma
serpantini
Hava filtresi
x
Nemlendirme
x
Nem alıcı
x
Hava kanalı
x
Damperler ve
x
x
menfezler
Difüzörler
UV lamba
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
x
x
HVAC’ların fonksiyonları;
• Oda sıcaklıklarını ve nem değerlerini kontrol etmek
• Havanın filtrelenmesini ve saatteki değişim sayılarını sağlamak
• Üretim alanlarında hava akışlarının uygunluğunu sağlamak
• Odalar arası fark basınçlarını sağlamak
• Çapraz bulaşmayı önlemek
• Üretim odalarına ait oda sınıflarını sağlamak
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
GEP (Good Engineering Practices)
Proje Müh.
Genel
Operasyon ve
bakım
Altyapı
.
Organizasyon
Standartlar
Sonuç analizi
Doküman hazırlığı
Planlama izleme
Değişiklik yönetimi
Tasarım
Yenilik ve iyileştirme
Tasarım gözden
geçirme
Kalibrasyon
Kurulum
Ekipman yönetimi
GxP harici
uygulama uyumu
Tedarikçi yönetimi
Devreye alma ve
validasyon
Depo
Teslim alma
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Dokümantasyon
Muh.talimatları ve
kayıtlar
Planlı bakım
Arıza bakımı
İç denetim
Atık yönetimi
Ekipman devreye
alma / ıskarta
Bina, ekipman devri
HVAC kritik parametreleri;
Kullanıcı Gereklilikleri URS
Doğrudan
etkili
Kritik hava
parametreleri
Dolaylı
Etkili / Etkisiz
HVAC No:2
HVAC No:1
Devreye alma çalışmaları
Devreye alma çalışmaları
Validasyon çalışmaları
Nihai onay
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
HVAC tasarımı yaparken dikkat edilecek konular :
• Üretim alanının ve proseslerin özellikleri
• Yerleşim planı
• Temiz alan sınırları
• Özel ürünlerin üretilmesi (HAP, Ex-proof )
• Proseslerden kaynaklanan ısı yükleri
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
HVAC tasarımı yaparken dikkat edilecek konular:
• Oda sınıfları ( ISO 5-6-7-8 / A,B,C,D / 100 ; 10,000 ; 100,000)
• Hava değişim sayısı (n / h)
• Odanın yeniden temizlenme süresi (Recovery time)
• Hava filtrasyonu
• Oda sıcaklıkları ve nem değerleri
• Odalar arası fark basınçlar
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
HVAC tasarımı yaparken dikkat edilecek konular:
• Hava yönleri (Diffüzör ve menfez yerleşimleri)
• Proses emiş havaları, toz emme sistemleri
• Havalandırma kanalları güzergahı
• CAV – VAV – manuel damperler
• Soğutma grubu (soğuk su-gazlı) ve ısıtma grubu (sıcak su-buhar)
• Bakım ve kalibrasyon
• İş Sağlığı ve Güvenliği standardı
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Üretim binalarına göre kritik HVAC parametreleri : (“Δ”: Ürüne etkili)
HVAC parametreleri / Sıcaklık
% nem
Odalar
X
Δ
Final API
Δ
( Toz) X
Düşük
Düşük
(Bioburden API)
(Bioburden API)
(Bioburden API)
Δ
Çapraz bulaşma
X
Δ
X
Δ
Hava yönü
Steril üretim yeri
X
Δ
X
Δ
X
Biolojik üretim
X
Δ
X
Δ
Sınıflandırılmış
alan
ve X
Δ
Ürün açıkta ise
Δ
depo
KKL
X
Δ
X
sayısı
Düşük
Oral solid form
Ambalaj, etiketleme
Hava değişim
fark basınç
Bina Tipi
API üretim yeri
arası Partikül
Δ
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Δ
Δ
X
İlgili
klavuza bkz
Δ
X
Δ
temel Sınıflandırılmış
Δ
alan
Δ
HVAC sistemi risk değerlendirmesi:
Risk değerlendirmesi parametreleri
İzlenen
alan
Yer
Oda
Basınç
Kritik mi? Alarm
E/H
limiti
Sıcaklık
Nem
Hava
değişim
sayısı (Basma)
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Gecikme
(t 1)
Çalışanlar için taze hava ihtiyacı:
Çalışma şekli
Tüketilen oksijen ( l / min)
Hafif/ kolay işler
Max. 0,5
Orta zorlukta işler
0,5 - 1,0
Ağır işler
1,0 - 1,5
Çok ağır işler
1,5 - 2,0
Aşırı ağır işler
Min. 2,0
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Örnek HVAC sistemi :
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Örnek HVAC sistemi (API - Yaş) :
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Hava filtrasyonu
Filtreler kontaminasyonu önlemek için kullanılır (Bakteri, partikül,
kimyasal)
Filtrelerin tipi; ürüne ve çalışılacak proseslere ait ortam havası
kalitesine, dönüş havası ve hava değişim sayılarına göre belirlenir
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Önemli noktalar:
• HVAC sistemleri 7 gün / 24 saat çalışacak şekilde tasarlanmalıdır
• Proses ekipmanlarının devreye girip çıkmaları esnasında meydana
gelebilecek fark basınç değişiklikleri oda içerisinde kontrol edilmelidir
• Taze hava; bir ön hazırlama ünitesinden geçirilerek bir veya birden fazla
HVAC sistemi beslenebilir. (Standartların gerektirdiği yüksek hava değişim
sayıları maliyetleri artırmaktadır)
• Kritik proseslere ait HVAC sistemleri bağımsız olmalıdır. Mahal
havalandırmaları ile proseslere hizmet verilmemelidir
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Önemli noktalar:
• Odalardaki emiş menfezleri yere yakın monte edilmelidir (h= 25 cm)
Birden fazla olması havanın oda içinde sirkülasyonuna yardımcı olması için
tercih sebebidir. Önlerinde ekipman, mobilya vs bulunmamalıdır
• Odalarda yapılacak olan sanitizasyon işlemlerinden sonra odanın başlangıç
koşullarına en kısa zamanda dönmesi gerekir (15 dakika)
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Önemli noktalar (Ambalaj havalandırma sistemi)
• Steril ürünlerin ambalaj işlerine ait gereklilikler için Bkz ISPE
Baseline® Guide on Sterile Manufacturing Facilities (Reference 13,
Appendix 12).
• Primer ambalaj alanları, üretim alanlarına ait gereklilikleri sağlamalıdır
• Sekonder ambalaj alanlarının genellikle konfor şartlarını sağlaması
beklenir. Özel etiketleme prosedürleri için nem kontrolü de gerekebilir
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Önemli noktalar (Numune alma ve tartım)
• Numune alma yerine ait egzos havası sirküle edilmemelidir
• Filtreleme kademeleri min F7 + H13/14 olmalıdır
• Bazı malzemelerin numune alınması ve tartımı için düşük nem şartı
gerekmektedir (Toz)
• Numune alma alanı ile depo arasında hava kilidi gerekmektedir
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Örnek bir LF :
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Önemli noktalar (Depolar) :
• Depolarda HVAC sistemi yerine sıcak su ve soğuk su ile çalışan fanlı
sistemler de kullanılmaktadır. Fanlı sistemlerde çıkan hava çok
sıcaktır. HVAC sistemi kadar etkin bir hava sirkülasyonu
olamayacağından depolanan malzemelerin zarar görme riski
bulunmaktadır
• Depolarda sıcak ve soğuk noktaların belirlenmesi gerekmektedir.
(Mapping)
• Belirlenecek olan noktalardan depoyu yaz ve kış temsil edebilecek
olan noktalara sabit sıcaklık / nem sensörleri monte edilerek değerler
izlenmeli ve kayıtları tutulmalıdır.
• Depoda yapılacak fiziksel değişikliklerden sonra mapping
çalışmalarının tekrar edilmesi, sensör yerlerinin yeniden belirlenmesi
gerekir. Bu çalışmalar esnasında deponun dolu, yarı dolu durumları
göz önüne alınmalıdır
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Kapalı kapılardaki hava kaçakları
Çift kanatlı
kapı
Tek kanatlı
kapı
Fark basınç (Pa)
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Hijyenik santral;
Tasarımı ve imalatı DIN –EN-1886 ve DIN 1946 /4 standartlarına
uygun,
Vantilatörler Plug fanlı, epoksi boyalı, seyrek kanatlı ve kolay
temizlenebilir,
Aseptik-steril alanlara hizmet verecek HVAC’ların iç sacı komple 304
kalite paslanmaz,
Yoğuşma tavası giderine uygun kondenstop ( toplu) konmalıdır. Bu
sayede oluşacak santral içerisindeki vakum önlenerek yoğuşma
tavasının taşması ve biriken suların bakteriyolojik kontaminasyonu
engellenecektir
Filtre ve fan hücreleri hijyenik aydınlatmalı, gözetleme camlı, filtreler
fark basınç göstergeli,
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Hijyenik santral;
Isıtma ve soğutma serpantinleri alüminyum kanatlı bakır borudan imal
edilmeli, soğutma serpantini yüzeyindeki hava hızı 2,5 m/s olmalı,
Santralin dış sacı PVC kaplı veya elektrostatik toz fırın boyalı, panelleri
40 mm kaya yünü izolasyon malzemeli ,
Elektriksel tüm bağlantılar IP 65’e göre olmalıdır
Ses düşürücü modül (akustik dağıtıcı) DIN 4102’e göre galvaniz
malzemeden ve A2 sınıfına uygun olmalıdır
Kapasite hesaplarında %15 yedek kapasite öngörülmelidir
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Sensörler ;
• Sıcaklık ölçerler için elektriksel çıkış sinyali: 4-20 mA ,
Doğruluk ± %0,3
• Sıcaklık ve nem ölçer için elektriksel çıkış sinyali: 4 – 20 mA ,
doğruluk min ± %2
• Hava hızı için elektriksel çıkış sinyali : 4 – 20 mA ,
doğruluk min ± %5
• Basınç ölçümü (P, DP) için elektriksel çıkış sinyali: 4 – 20 mA ,
doğruluk min ± %2
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalları;
Havalandırma kanalları galvaniz, alüminyum, paslanmaz malzemeden
olabilir. (Flanş bağlantılı)
Dikdörtgen kesitli hava kanalları sac kalınlıkları kanal kenar uzunluklarına
bağlı olarak DIN 24157 (veya DIN 24145) ‘e göre imal edilmelidir
499 mm kenar uzunluğuna kadar 0,65 mm
990 mm kenar uzunluğuna kadar 0,75 mm
1490 mm kenar uzunluğuna kadar 0,95 mm
2000 mm kenar uzunluğuna kadar 1,25 mm olacak
.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalında basınç düşümü:
.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalında basınç düşümü:
.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalında basınç düşümü:
.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalında basınç düşümü:
.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalları;
Havalandırma kanallarının sızdırmazlık ve basınç testleri DIN 24194
(veya DIN 24190) e göre yapılabilir. Ayrıca SMACNA standardına göre
Class A’ya göre de test edilebilir.
Bağlantı parçaları, askılar gibi tüm aksesuarlar galvaniz malzemeden
olabilir. (Dikdörtgen kanallarda askılar arası mesafe 2,5 m, dairesel
kanallarda 3 m)
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalları izolasyonları;
Havalandırma kanallarının izolasyon malzemesi yağ, suya dayanıklı,
kalınlığı min. 1 cm olmalıdır.
İzolasyon malzemesi
Yangına dayanıklı izolasyon
malzemesi (B1 – 4102)
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanallarındaki hava hızları;
HVAC taze hava kanalı : 4 - 7 m/s
Üfleme kanalı : 3 - 7 m/s
Emme kanalı ve egzos kanalı : 4 - 7 m/s
Proseslerden atılan hava (toz toplamalar) : 15 m/s
Akrobat kollar (Lab alanlarındaki lokal emişler) : Yakalama hızı : 0,5 - 5 m/s
Kanal içi hız : 6 – 14 m/s
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma kanalları;
Üfleme hava kanallarında; üfleme hava debilerine uygun kendinden
izolasyonlu dairesel kesitli esnek hava kanalları kullanılabilir
(Uzunlukları 1,5 - 2 m arasında olmalıdır)
Yuvarlak kesitli galvaniz hava kanallarının kalınlıkları kanal uzunluklarına
göre kullanılır;
125 mm uzunluğa kadar 0,40 mm
125-200 mm arası uzunluğa kadar 0,60 mm
200-350 mm arası uzunluğa kadar 0,76 mm
400-1000 mm ve üzeri uzunluğa kadar 1 mm
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Hepa filtreler;
Havalandırma santrallerinde
kullanılacak olan filtreler ile Hepa
filtreler EN 779 ve EN 1822 normlarına
göre seçilmelidir
Terminal Hepa filtre tipi H13 / H14,
kendinde vantilatörlü (fan filter ) veya
filtre kabinli olabilir, ancak metal kasalı
olmalıdır (Galvaniz, paslanmaz, fırın
boyalı) DOP test ağızlı , EN 1822 ‘ye
göre üretici firma tarafından test
edilerek sertifikalandırılmış Hepa filtreler
monte edilmelidir
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Hava Damperleri;
Hava debileri, basma ve emme hava kanallarına monte edilen
damperler ile sağlanır. Damperler manuel ve otomasyona bağlı
çalışabilirler (CAV- VAV)
Manuel Damper
CAV
VAV
Damperlerin hava sızdırmazlığı DIN 1946’ya uygun olacaktır.
Ana üfleme ve ana emme havalandırma kanallarında İSG‘ye uygun olarak
yangın damperleri kullanılmalıdır
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Çevre izleme ve kontrolleri;
• Aseptik üretim alanlarında sıcaklık, nem, fark basınç değerleri ve partikül
sayısı 21 CFR part 11’e uygun şekilde sürekli izlenilmesi gereken kritik
parametrelerdir.
• Farklı oda sınıflarına ait komşu odalar arasındaki fark basınçlar, oda
kapıları kapalı olduğunda 10-15 Pa arasında olmalıdır (FDA)
Bu değer aynı oda sınıfına sahip odalar arasında 5 Pa ‘dır
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Fark basınç izleme ve kontrol diyagramı:
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Sıcaklık izleme ve kontrol diyagramı:
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
HVAC sistemlerinin işletilmesi (BMS)
BMS (Building Management System) HVAC sistemlerinin işletilmesi
için kullanılan bir otomasyon sistemidir.
Bu sistem ile sahadaki duyar elemanlarla (sensörler, otomatik vanalar
vs) haberleşme sağlanıp, istenen cGMP kritik oda şartları oluşturulur.
Oda şartları 21 CFR Part 11’e uyumlu BMS sistemi ile sürekli izlenir ve
ayarlanır. Koşullardan sapma olduğunda, BMS sistemine müdahale
edilmesi gerektiğinde giriş yetkisi olan kullanıcı tarafından bilgisayar
ortamında gerekli ayarlamalar yapılır ve tüm bu işlemlerin kayıtları
tutulur. (Kimin, ne zaman, hangi parametreyi değiştirdiği gibi)
Bu sistemin bir avantajı da geriye yönelik tüm parametrelerin trend
analizlerinin alınmasına imkan vermesidir.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
HVAC sistemlerinin işletilmesi (BMS )
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Bakım ve kalibrasyon çalışmaları
Bakım ve kalibrasyon çalışmaları kalifiye ve eğitimli personel tarafından
SOP ve talimatlara göre yapılmalıdır
“Automatic, mechanical or electronic equipment or other types of equipment,
including computers, or related systems that will perform a function satisfactorily,
may be used in the
manufacture, processing, packing, and holding of a drug product. If such
equipment is so used, it shall be routinely calibrated, inspected, or checked
according to a written program designed to assure proper performance. Written
records of those calibration checks and inspections shall be maintained.” US Code
of Federal Regulations, 21 CFR 211.68, 1/20/95.
Maintenance of appropriate intervals to prevent malfunction & shall be
“preventative” not “reactive” maintenance. US Code of Federal Regulations, 21
CFR 211.67.
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Havalandırma sistemlerinin cGMP ve GEP gerekliliklerine
göre tasarımı, kurulumu ve işletilmesi
Teşekkürler
Mete Doğu
KARE Validasyon Ölçüm ve Eğitim Hizmetleri Ticaret Ltd. Şti.
Ofis :
Fax :
Mobil :
+ 90 216 482 88 45
+ 90 216 482 88 46
+ 90 532 704 24 32
[email protected]
[email protected]
http://www.validasyon.org

similar documents