kamusal mal ve hizmetler

Report
+ Kamusal mallar, toplumun tüm üyelerinin
herhangi bir bedel ödemeden tüketebileceği ve bir
kişinin tüketiminin bir başkasının tüketimine engel
teşkil etmediği mallardır. Bu mallar toplumda ödeme
yapan ya da yapmayan tüm toplum üyelerine fayda
sağlar. Ödeme yapmayanlar bu faydayı elde etmekten
mahrum bırakılmadığı için kamusal mallarda
bedavacılık sorunu ile karşılaşılır. Bu tür mallara
verilebilecek en uygun örnek ulusal güvenliktir.
+ Kamu ekonomisinin ekonomik açıdan, ortaya çıkış
sebebi ve görevi, piyasada optimum kaynak
dağılımında ve tam rekabetten sapmalar nedeniyle
ortaya çıkan sorunları telafi etmektir. Kamu
ekonomisinin ortaya çıkış nedenlerinden bir diğeri de
mal ve hizmetlerin özellikleridir. Bu nedenle bu mal
ve hizmetlerin ayırımını yapmada fayda vardır.
Ekonomide optimumu sağlama açısından mal ve
hizmetlerin kimler (kamu ve özel olarak) tarafından
üretilebileceğini bu mal ve hizmetlerin özelliklerine
bağlı olarak belirlemek mümkündür. Bu anlamda
kamusal mal ve hizmetleri 3 ana başlık altında
toplayabiliriz:
1. Tam kamusal mal ve
hizmetler
2. Yarı kamusal mal ve
hizmetler
3. Özel mal ve hizmetler
TAM KAMUSAL MAL VE HİZMETLER
+Bu mal ve hizmetlerin bizzat devlet tarafından üretilmesi zorunluluğu
vardır.Zira hiçbir özel kesim kuruluşu bu alanda etkin bir fonksiyon
gösteremez.
+Bu malların faydaları pazarlanamaz ve bölünemez.
+Ortak(kollektif) tüketim için üretilirler.Ortak tüketim,üretilen tek bir
ürünün birden fazla tüketici tarafından kullanılmasını ifade eder.Kamusal
mallar bir defa üretildi mi,artık bireylerden herhangi birisini bu
maldan faydalandırmamak söz konusu olamaz.
+Örneğin, savunma hizmetleri dış tehditlere karşı tüm toplum içindir. Bu
tür bir hizmetten herhangi bir vatandaşın yararlanması, diğerlerinin
bundan daha az yararlanacağı anlamına gelmez. Vatandaşların birinin
olmaması bu hizmetin azalmasına veya üretilmemesine de neden
olmayacaktır. Ancak bu özellik, herkesin bu hizmetten aynı derecede
faydalanacağı anlamına da gelmez
+Tam kamusal mal ve hizmetlerin üretiminde ya da
tüketiminde kanuni bir zorunluluk
bulunmaktadır.Devlet için,iç ve dış güvenliğin
saglanması çoğu defa anayasal bir zorunluluk
olmaktadır.Vatandaşların devletten bu hizmeti yerine
getirmesini beklemeleri de anayasal haklarıdır.
+Tam kamusal mal ve hizmetlerin finansmanı
bütçeden karşılanmaktadır.Bütçeden sağlanan
finansmanda en önemli pay,vergi gelirlerine aittir.
+Kamusal malın finansmanı için gerekli kaynaklar
vergilerle,zorlamaya dayanılarak tahsil edilmektedir.
+Söz konusu mal ve hizmetlerden faydalananlar
tüketimde birbirine rakip olmazlar
+Sağladıkları faydanın bütününün ya da önemli bir
bölümünün pazarlanamaması ve fiyatlandırılamaması
bu malların özelliklerindendir.
+Ülkemizdeki tam kamusal mal ve hizmetler
bakanlıklar seviyesindeki devlet kurulusları tarafından
sağlanmaktadır.
GENEL
GÜVENLİK
ADALET
ÇEVRE
HİZMETLER
İ
TAM
KAMUSAL
MAL VE
HİZMETLER
DİPLOMASİ
TRAFİK
HİZMETLER
İ
YARI KAMUSAL MAL VE HİZMETLER
+Bu mallar, hem kamusal hem de özel mal özelliği gösteren
mallardır.
+ Faydanın bir kısmı topluma (dışsallık) bir kısmı da
hizmetten yararlanan kişiye ait olmaktadır. Örneğin bir kişi
sıtma veya benzeri bir hastalığın kendi üzerindeki etkisini
azaltmak için iğne yaptırırsa,ilk planda kendisi özel bir fayda
temin etmiş olur.Fakat bu sayede aynı zamanda
komşusununda böyle bir hastalıga yakalanma ihtimali
zayıflamış olur.
+Finansman biçimi kamu ve özel (karma finansman)’dır.
+ Bu mal ve hizmetler, parçalar halinde bölünebilir ve
fiyatlandırılabilir.
+ Bu mal ve hizmetlere örnek olarak eğitim ve sağlık
hizmetleri gösterilebilir.Devletin eğitim hizmetlerinden
faydalananlar bunun karşılığında bir takım ödemeler
yapmaktadır(harç gibi).Eğitim hizmetinden
faydalananlar kişisel seviyede bazı menfaatler elde
ederken;çeşitli yönlerden örneğin; gelir seviyelerinin,
hayat standartlarının yükselmesi , toplumdaki sosyal
statülerin değişmesi vb. gibi çeşitli yönlerden toplum
hayatına olan katkıları da arttırmaktadır.
+ Yarı kamusal mal ve hizmetler, nitelikleri itibariyle piyasa
tarafından üretilebilir. Ancak, bu malların toplum açısından
taşıdığı önem, toplumsal faydası, en önemlisi de yeterince
üretilmedikleri durumlarda ortaya çıkacak maliyetler,
piyasanın yanında devletin de üretimde bulunmasına neden
olmaktadır.
+Gelişmekte olan pek çok ülkede yarı kamusal mal ve
hizmetlerin topluma yaydıkları fayda dikkate alınarak bu
mal ve hizmetlerin finansmanında bütçe imkanlarının
daha büyük ölçülerde kullanılmasına çalışılmaktadır .Bu
durum ülkemiz içinde geçerlidir.
ÖZEL MAL VE HİZMETLER
+Özel mal ve hizmetler, kişisel tüketime konu olan
mal ve hizmetlerdir.
+Özel mal ve hizmetlerden faydalanabilmek için
bunların bedelinin ödenmesi zorunludur.Çünkü özel
mal ve hizmetlerin faydası pazarlanabilmekte yani
bölünebilmektedir.
+Faydası kişiseldir.
+Özel mal ve hizmetlerin tüketimi diğer kişileride
etkiler.Tüketimdeki artış, fiyatların yükselmesine neden
olabilir.
+Bu mal ve hizmetlerden herkes zevkine ve gelirine göre
bundan istediği miktarda yararlanır. Finansman biçimi mal
ve hizmetlerden yararlananlardan alınan ücretlerdir.Örneğin
gıda ve giyim malları gibi mallardır.
+Özel nitelikteki mallar; sosyo-ekonomik, mali, teknolojik
nedenlerle, devlet tarafından da üretilebilmektedir. Devlet
tarafından, hizmetten yararlananlardan bedelinin alındığı
çok çeşitli hizmetler mevcuttur. Bunlara karayolları,
demiryolu, havayolu, elektrik, su, telefon ve haberleşme gibi
çok sayıda örnek verilebilir.
TOPLUM İÇİN FAYDALI ÖZEL MAL VE HİZMETLER
+Toplum için faydalı özel mal ve hizmetler esas itibariyle
tüketimleri sonucu dış fayda sağlayan mal ve hizmetler olarak
tanımlanabilir.
+Toplum için faydalı özel mal ve hizmetlere örnek olarak;
devletin yaşlılara, düşkünlere yönelik hizmetleri, yeterli mali
imkanı olmayan çalışkan ve başarılı öğrencilere
öğrenimlerine yardımcı olmak üzere tahsis ettiği burslar,
sosyal konutlar ve ücretsiz sağlık hizmetleri verilebilir.
+Toplum için zararlı mallar konusunda alkollü içkileri,
keyif verici uyuşturucu maddeleri ve fabrikaların
çıkardıkları artıkları sıralayabiliriz. Bu tür maddelerin,
özel sektör tarafından üretimi durumunda topluma
önemli ölçüde dışsal zararlar yayılmaktadır. Bu nedenle
bu malların üretim ve tüketiminin kontrolü devlet
tarafından yapılmaktadır.
DIŞSAL EKONOMİLER
+Dışsal ekonomiler bir ekonomik birimin diğer
ekonomik birim veya birimler üzerinde dolaylı olarak
ortaya çıkardığı olumlu ve olumsuz etkileri ifade
etmektedir.
+Eğer ortaya çıkan etki diğer firma veya kişinin fayda
fonksiyonunu olumlu olarak etkiliyorsa pozitif dışsal
ekonomiler, olumsuz yönde etkiliyorsa negatif dışsal
ekonomiler söz konusudur.
+Çelik üreten bir firmanın üretim yapısının teknolojik
olarak geliştirilmiş yeni fırınlar alınmasıyla daha etkin
bir hale getirileceği ve yeni ocakların eski ocaklara
nazaran daha fazla hava kirlenmesine neden olduğunu
varsayalım.
+Bu olayda çelik üreten firma yeni fırınlar nedeniyle
üretim artışından dolayı içsel kazanç elde ederken,
çevrede oturanlar hava kirliliği nedeniyle dışsal zarara
uğrayacaktır.
+Devlet bu konuda negatif dışsallığın önlenebilmesi için
üretici firmaya arıtma tesisleri yapabilmek veya daha
kaliteli girdiler kullanabilmesi amacıyla sübvansiyon
sağlayabileceği gibi, dışsallıktan zarar gören tüketicilere
de katlanmak zorunda kaldıkları dış zararları kısmen de
olsa azaltacak önlemler alabilmeleri maksadıyla
sübvansiyon verilebilir.
+Yapılan bir hizmet dolayısıyla dışsal etkilerle
karşılaşılabilmektedir.
+Faaliyeti sonucunda, üretici tarafından piyasada
doğrudan katlanılan maliyet dışında, bu üretim
faaliyetinin dışsal bir sosyal maliyeti de olabilmektedir.
+Bazı durumlarda belirli malların üretilmesi durumunda
üreticiye olan direkt fayda yanında bir dışsal sosyal fayda
da ortaya çıkabilmektedir.
HAZIRLAYANLAR
ŞEYMA TURAN
2010473085
HALE DÜŞÜNCE 2010473026

similar documents