Siyaset Bilimine Giri* 6 Hafta

Report
Siyaset Bilimine Giriş
6. Hafta
Politikanın Yönetenler ve Yönetilenler Ayrımına
Dayandırılması:
Elitler (Seçkinler) ve Kitleler
1. Klasik Elit Teorileri
 Bütün toplumlarda karar alan, emir veren, karar ve
emirleri yürüten, toplumu yöneten daima küçük bir
azınlık
 Geri kalan kısım (çoğunluk) azınlık tarafından
yönetilen kitleler
 Bütün toplumlar ‘oligarşik’ bir yapıda
 Elit teorileri 20.yüzyılın başlarında İtalyan düşünürler
Gaetano Mosca ve Vilfredo Pareto tarafından ortaya
atıldı [Platon’dan bu yana ileri sürenler olmuştu]
Mosca ve ‘Yönetici Sınıf’
 ‘Elit’ ve ‘kitle’ ayrımını ilk defa sistemleştiren siyasal bilimci
[elit terimini kullanmadı]
 ‘Yönetici sınıf’ terimini kullandı
 Mosca: Bütün toplumlar ‘yönetici sınıf’ ve ‘yönetilen sınıf’
olmak üzere ikiye ayrılır
 Yönetici sınıf; daima azınlıkta, tüm siyasal fonksiyonları
görür, iktidar tekeli elinde, iktidarın nimetlerinden
yararlanır
 Yönetilen sınıf; çoğunluktadır, yöneten sınıfın kontrolünde
ve yönetiminde, onun belirlediği kurallara ve amaçlara göre
hareket eder
 Azınlıkta olan kesim, nasıl çoğunluğu kendi yönetimi
altında tutabiliyor; azınlığın örgütlenmiş, çoğunluğun
örgütlenmemiş dağınık bir yığın olmasından
 Bir güdüyle hareket eden örgütlenmiş azınlığın bunu
başarması kaçınılmaz
 Yönetici azınlıktaki kişiler genellikle üstün yeteneklere
sahip olan kişiler; gerçekten ya da görünüşte sahip
oldukları bazı yetenekleri dolayısıyla toplum içinde
saygı ve etkinlik sağlamış kişilerdir
 Yönetici sınıfın yöntemleri [kitleleri kontrol altında tutmak
için]
 Hukuk ve kanun yolları
 İnandırma (kandırma), hile
 Şiddet
 Yine de, yönetici azınlık çoğunluk üzerinde tam ve mutlak
bir egemenliğe sahip değil
 Mosca; yönetici sınıf alttan gelen baskılara da açık, etkisi
altında kalabilir; çoğunluğun isteklerini dikkate almak
zorunda kalabilir
 Yönetici sınıf; kapalı, devamlı, değişmez bir sınıf değil
 Toplumdaki ekonomik, sosyal, kültürel değişmelere
göre yönetici sınıfın yapısında da değişiklikler olur
 Yeni sosyal gruplar, çıkar grupları üst kademelere
doğru yükselir
 Her yönetici sınıf yerini ‘yeni bir yönetici sınıfa’
bırakmak zorundadır
 Değişim; uzun süreli bir değişim ya da devrim yoluyla
olabilir
 Siyasal sistemin yapısında değişiklik olmaz;
toplumdaki oligarşik yapı devam eder
 Marks’ın ‘hakim sınıfı’nda ekonomik temel önemli;
Mosca’da ekonomik gücün yanında soy, ırk, aile,
eğitim, başarı gibi faktörler etkili
Pareto: siyasal (Yönetici) Elit
 Mosca’nın ‘yönetici sınıf’ kavramını geliştirmiş, sosyolojik
temele oturtmaya çalıştı
 ‘Elit’ kavramını kullandı
 Kendi dallarında en üstün dereceleri almış olanlar bir sınıf
içinde toplanırsa bu sınıfa ‘elit’ sınıfı denir
 Pareto; toplumlar ‘elit’ ve ‘elit olmayanlar’ iki ana sınıfına
ayrılır
 Yönetici elit; toplumun yönetiminde doğrudan etkili olan,
siyasal iktidar üzerinde etkili olan kişilerden oluşur
 Toplumdaki bu seçkin kesimi ‘aristokrasi’ çeşitli sosyal
grupları içerir; askeri elit, işadamları eliti, aydınlar eliti, vb.
 Yönetici elite dahil sosyal kesimlerin hepsi aynı derecede
etkili değil
 Yönetici elit; iktidarı kullanan ‘iç elit’ ve iktidarı kullanan ‘dış
elit’ten oluşur
 Pareto, yönetici eliti de değişmez, kalıcı ve sürekli değil
 Pareto; ‘Tarih bir aristokrasiler mezarlığıdır.’ [bir
toplumdaki elitler zamanla değişir]
 ‘Elit dolaşımı’ Pareto’da önemli yer tutar; elit dolaşımı
engellenirse şiddetli bir tepki (ihtilal) olabilir; elitler kökten
değişebilir
 Toplumda her zaman bir elit sınıf mevcut olacaktır
Klasik Elitizmin Eleştirisi
 Kısmi gerçeklerden kesin genellemelerle toplumsal
kanunlar çıkarmaya çalışmışlar
 Yönetici sınıfın kimlerden oluştuğu konusunda açık
bilgi yok
 Yönetici sınıfın homojen, birlikte hareket eden bir
yapıda olduğu ileri sürülmüş; kanıtlanmamıştır
 Çoğunluk yönetimi olan demokrasinin pratikte
gerçekleşmesinin imkansız olduğunu savunmuşlar
 Eşitlik fikrini eleştirmişler; Faşizmin öncüleri olarak
bakılmış
 Marksizm’e de karşılar; elit dolaşımı kavramı ile
istikrarlı ve kapalı hakim sınıfı yadsırlar
 Mutlaka bir yönetici sınıf olacağı argümanı ile de
sınıfsız toplumun olmayacağını göstermeye çalışmışlar
YENİ ELİT TEORİLERİ
1. Demokratik Elitizm
 Elit olgusu ile demokrasiyi birleştirme çabaları
 Klasik demokrasi teorisinin gözden geçirilmesi
gereğini savunan siyasal bilimciler [ampirik ya da
revizyonist demokrasi teorileri]
 Elitlerin varlığı anti demokratik bir sistemin varlığını
doğurmaz
 Demokrasilerde halkın kendini yönetmek üzere bir
azınlığı oylarıyla seçmesi bir realite
Joseph Schumpeter
 Demokrasi, özünde yönetici kadrolar arasında bir
yarışma; halk yönetimi değil
 Schumpeter: Halk, siyasal kararları almak ve rasyonel
tercihler yapmak için gerekli yeteneklere sahip değil
 Schumpeter: Demokrasi, halk tarafından onaylanan
yönetim [demokrasi bir amaç değil, bir yöntem];
halkın güvenini ve desteğini kazanan kadroların
toplumu yönetecek mevkilere getirmek; halk liderleri
seçer, politika yapma, tercih yapma yetkisini onlara
bırakır
 Bu; yönetenlerle yönetilenler arasında bir
işbölümünün bir sonucu
Giovanni Sartori
 Demokratik rejimlerde yönetici elit gruplarının ve
liderlerin rolünü görmezden gelmek, demokrasiyle
bağdaşmaz saymak gerçekçi değil
 Yetenekli ve sisteme bağlı liderlerin varlığı sistemin
başlıca güvencelerinden; aksi takdirde antidemokratik elitler işbaşına gelir
 Halkın siyasal rolü seçim dönemlerinde önemli; amaç,
yönetici liderler grubunun belirlenmesi, yoksa halkın
yönetime katılmasını sağlamak değil
 Demokrasi işletilmesi güç bir rejim; bozulmaması
seçkin siyasal liderler/elitlere bağlı
Harold D. Lasswell
 Siyasal elit; iktidarı ellerinde tutanlar
 Bir toplum küçük bir siyasal elit tarafından yönetilse
de demokratik olabilir; elit grubu sorumluluğunu
yerine getirirse
 Seçim, referandum, siyasal örgütlenme özgürlüğü gibi
yollarla sorumluluk ve hesap vermenin sağlanmış
olması önemli
Raymond Aron
 Bir toplumun halk/çoğunluk tarafından yönetildiği
görülmemiştir
 Bütün rejimler azınlık tarafından yönetilir; bütün rejimler
oligarşik bir yapıdadır
 Halk için yönetim olabilir ancak halk tarafından yönetim
olmaz
 Halk egemenliği gerçekçi değildir; iktidar halk tarafından
değil, onun temsilcisi sıfatıyla bir azınlık tarafından kullanılır
 Elit tipi Sovyet tipinde tek ve birleşmiş, Batı tipinde çok ve
bölünmüştür
2. İktidar Eliti
C. Wright Mills
 İktidar eliti; toplumda stratejik kumanda mevkilerini işgal
edenlerden meydana gelir
 ABD’de üç ayrı grup bu eliti oluşturur: Siyasal liderler, askeri
liderler ve büyük şirketlerin yöneticileri
 Bu grupların aralarında çıkarları, dünya görüşleri, sosyal
kökenleri bakımından dayanışma, sıkı bir bağ bulunmakta
 Toplum bu üçlü koalisyonun kararları ile yönetiliyor; küçük
gruplar etkileme gücünü kaybediyor
 İktidar toplanmasına ve merkezileşmesine gidiliyor;
demokratik düzenin korunduğu fikrine katılmıyor
Marksist Düşüncede Elit Kavramı
 İşçi sınıfı içinde sınıf bilincine sahip elit tabaka var; işçi
sınıfının en yoksul ve cahil kesiminden oluşan lümpen
proleterya var [bu kesim sosyal çatışmada önemli bir rol
oynamayacak bir yığın]
 Lenin; ihtilal disiplinli bir parti önderliğinde yapılabilir
[seçkin ihtilalcilerden oluşacak parti]
 Komünist Partiye elit örgütü rolü verilmekte [Çin Komünist
Partisi]
 Proleterya diktatörlüğü parti diktatörlüğüne dönüşmüştür;
parti içinde de bir yönetici elit oluşmuştur
GENEL DEĞERLENDİRME
1. Elit olgusu kabul edilmek zorundadır
2. Elit yapıları toplumdan topluma, siyasal sistemlere göre
farklılık gösterir; türdeş, kapalı ve birleşik olup olmama
bakımından; az gelişmiş toplumlarda elitin etkisi daha
fazla
3. Azınlıktaki yönetici sınıf tamamen serbest değil;
yönetenlerin etkisine açık ve bu etkinin derecesi
toplumdan topluma değişir [otoriter ve demokratik
toplumlar]
4. Halkın rolü sadece seçim yapmak değil, siyasal süreçlerde
halkın çeşitli şekillerde politik sürecine katılabilmesi
mümkün [siyasal katılma yolları]

similar documents