12 Kijk over de grenzen van je dorp met

Report
Inspiratiedag Samen nog Sterker
6 oktober 2012
Werksessie
Kijk over de grenzen van je dorp
Josien Durieux – consulent VKK Gelderland
Overzicht werksessie
•
•
•
•
•
•
•
Voorstellen en inventariseren verwachtingen / vraagstukken
Inleiding op krimp
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie Winterswijk
Voorbeeld 2: project Burgerschap in Krimpregio’s
Nut en noodzaak voor een bovendorpse visie
Wat is nodig om over de grenzen van het eigen dorp te kijken?
Noteren van tips en lessen
Voorstellen en verwachtingen
Naam
Bert De Wit
Christa Vogel
Verwachting / Vraagstuk
PM dorpshuis Het Hart Eefde. Handvaten nodig om ‘thuis’ met collega
bestuursleden van dorpshuizen/kulturhusen een platform te vormen
richting gemeente en exploitatie samen rondkrijgen, nu voelt het als
concurrentie tussen de voorzieningen. Hoe kun je daar de gemeente in
benaderen? Accommodatiebeleid gemeente moet aangepast worden.
Daarom eerst zelf samen plan maken.
Deskundigheidsbevordering participatie, burgerinitiatieven enz.
Hans Suurmond
PB’er bij VKK, actief in Tricht. Samenwerking tussen dorpen: Dynamiek is
verschillend. Bijvoorbeeld Megchelen met Duitse dorpen en hulpdiensten.
Achterhoek is anticipeerregio Krimp, loopt voor op ontwikkelingen ihkv
krimp.
Herman Morsink
Contact Barchem. Er is een dorpsplan, samenwerking en overleg wordt
door de gemeente gestimuleerd zoals bij structuurvisie.
Jan Aalbers
Aspirant Bestuurslid VKK. Op zoek naar creatieve oplossingen. Voorbeeld:
watermolen Oost Duitsland.
Janneke van Marwijk
Kulturhus De Giesbeek, gemeente Zevenaar. Belang van kulturhus als spin
in het dorp, maar ook tussen alle dorpen moet een web komen. Ieder dorp
op eigen manier benaderen.
Peter Noordanus
Vz belangenver Exel e.o. Exel als kleinste kern. Leuk = de wereld om je heen
is heel groot! Shoppen naar mogelijkheden. Ambulance bvb komt niet uit
Markelo maar uit Zutphen of Borculo. Het is niet handig geregeld!
Krimp
Inleiding
Krimp
Inleiding
• Krimp, wat is het?
– Daling van het aantal inwoners; kleinere huishoudens
– Minder jongeren (ontgroening)
– Meer ouderen (vergrijzing)
• Krimp, wat merken we ervan?
- Daling aantal leerlingen basisschool
- Stijging van vraag naar levensloopbestendige woningen
- Verenigingen krijgen minder jeugdige aanwas, maar wellicht meer
‘jeugdige ouderen’
- Bij huishoudenskrimp komen er ook woningen leeg te staan; in de
Achterhoek is dit echter (nog) niet het geval
- Krimp blijft niet beperkt tot het eigen dorp; ook de buurdorpen krijgen
met dezelfde gevolgen te maken: de hele regio krimpt
- Waardedaling woningen
- Mensen kopen niet snel een woning als ze verwachten hem niet
gemakkelijk te kunnen verkopen.
Krimp: Afname voorzieningen
Van autonoom dorp naar woondorp
Het ‘autonome dorp’
Het ‘woondorp’
Je bent er geboren of opgegroeid, je komt
‘van het dorp’
Je bent er gaan wonen om de mooie
woning en aangename woonomgeving
Oordeel over de voorzieningen in het dorp
is belangrijk
Oordeel over de eigen woning en de
woonomgeving is belangrijk
Je werkt er en je doet er je boodschappen:
je woont ‘op het dorp’
Voor je sociale contacten en voorzieningen
ben je niet afhankelijk van het dorp
Verdwijnen voorzieningen: voor het ‘autonome dorp’ een spiraal omlaag
Het versterken van sociale infrastructuur: een kans voor het ‘woondorp’!
Individuele aanpak
Ontwikkel het woondorp
Gemeenschapsinitiatieven versterken de sociale infrastructuur.
Bijvoorbeeld
• een plaatselijke bibliotheek georganiseerd door vrijwilligers,
• een dorpskrant,
• het organiseren van gezamenlijk autovervoer (voor kinderen, ouderen)
• een internetsite over het dorp,
• jong leert oud en oud leert jong,
• een eetcafé,
• enz. enz.
Deze kleinschalige initiatieven versterken de sociale samenhang waardoor
ook andere (grotere) voorzieningen gemakkelijker samen ontwikkeld
kunnen worden.
Samenwerking tussen dorpen
Ontwikkel de krimpregio!
•
•
•
•
Voorzieningenpeil
Zorg
Werkgelegenheid
Demografie
Hospers:
Zijn we verwend met het
huidige voorzieningenniveau?
Retourmigratie: Hoe krijgen
we de mensen die zijn
vertrokken terug?
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Om als inwoners van het
buitengebied gehoord te
worden door de gemeente
en andere belanghebbenden is protesteren of
klagen vaak niet de beste
methode.
Veel effectiever, maar
zeker ook positiever is het
nemen van initiatieven en
proactief denken.
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Aanleiding = uitdagingen:
• Inrichting van het buitengebied
• Het behoud van de cultuurwaarden
• Economische vraagstukken
Vele goedbedoelde (vaak landelijke) instanties worden opgericht
om hierover na te denken en een visie te bepalen.
Echter de ruim 5000 inwoners uit het buitengebied zelf hebben
het idee dat zij niet gehoord worden.
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Geen reactieve houding meer, maar proactief!
Buurtschappenvisie
Met als uitgangspunt:
“Als de inwoners het zelf voor het zeggen hebben,
hoe zal het buitengebied er dan uitzien?”.
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
De visie is geschreven vanuit de inwoners.
In het rapport staat:
“Hierbij hebben we ons niet laten hinderen door de
ontwikkelingen die al gaande zijn, nog komen of nog niet bekend
zijn.
In de themagroepen en de uitwerkgroepen ontkomen wij er niet
aan dat onze visie zal botsen met dergelijke plannen.”
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Mening inwoners:
• Het huidige coulissen landschap in stand houden met taken
voor de inwoners van het gebied en ruimte voor de
economische agrariër.
• Vergroten van de leefbaarheid door verruiming van woon- en
kleinschalige bedrijfsmogelijkheden in leegstaande
boerderijpanden.
• Behoud van culturele erfgoederen zoals Noaberschap.
• Benutting van het gebied op historische gronden / mooie
natuur.
• Instandhouding van huidige sociale voorzieningen (scholen en
verenigingsgebouwen) en het bruisende verenigingsleven.
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
VAB: Vrijgekomen Agrarische Bebouwing
• Schaalvergroting in de agrarische sector leidt tot afnemend
aantal boerenbedrijven.
• Boerenerven hebben hun oorspronkelijke bestemming
verloren
• Boerenerven worden nog slechts (gedeeltelijk) gebruikt voor
woondoeleinden of ze staan zelfs volledig leeg.
Speerpunten:
- boerderijsplitsing
- bewoning agrarische bebouwing
- woningaanbod starters/senioren
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
‘Behoefteonderzoek voor het wonen en werken in het
buitengebied van de gemeente Winterswijk’
- leegstand en verpaupering kan worden voorkomen,
- de boerderijen kunnen worden behouden
- en de leefbaarheid van het gebied kan worden gewaarborgd.
- Krimp biedt kansen:
- kleinere gezinnen
- meer alleenstaanden
- Boerderijsplitsing
- Thuiswerken
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Stagiaire VKK heeft onderzoek gedaan, i.s.m.
Gemeente Winterswijk
Werkgroep Wonen
Afname van het aantal landbouwbedrijven in
de Achterhoek in de afgelopen tien jaar. Bron:
CBS, bewerkt door Lier, Bugge, Eijsink &
Schuerink, 2011)
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Met het slopen van herkenbare, karakteristieke panden
kunnen bijzondere cultuurhistorische waarden en
bestaande kwaliteiten van een streek verloren gaan.
Uit onderzoek blijkt dat het cultuurhistorisch erfgoed
voor Winterswijk een belangrijk onderdeel van de
economische infrastructuur is.
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Hoe krijg je jongeren terug?
- Woonruimte
- Werkgelegenheid/thuiswerken, nieuwe media
- Binding met de streek
Ook ouderen, alleenstaanden en kleinere gezinnen zijn
doelgroep voor:
- Meervoudige boerderijsplitsing
- Creëren woon- en werkruimte
Regio Achterhoek: van 14.000 wooneenheden naar 5900
En: nieuwe wooneenheid = nieuwe woning
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Resultaten enquete
• 477 respondenten
• 40 willen verhuizen, 58 misschien
– 18 willen binnen 1 jaar verhuizen
– 24 willen binnen 6 jaar verhuizen
• Naar:
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Resultaten enquete
• 477 respondenten
• 67 willen werkruimte in het buitengebied
• Met
– Voldoende ruimte
– Snel internet
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Conclusie en vervolg
Voldoende behoefte naar gebruik van vrijkomende agrarische en
andere karakteristieke bebouwing voor woon- en/of werkplekken
Voorwaarde daarbij is dat de panden betaalbaar blijven.
-
Respondenten op de hoogte houden
Werkgroepen nodigen geinteresserden uit
Uitleg geven over CPO
Begin met kleine, experimentele initiatieven
Een meedenkende overheid!
- N.a.v. succesvolle pilots het beleid aanpassen
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Reflectie op proces met 8 buurtschappen
• Goede projectorganisatie van belang: een Stuurgroep en
Themagroepen met voorzitters.
• Per buurtschap is een eigen startbijeenkomst noodzakelijk
• Eigenheid van de buurtschap moet zichtbaar blijven
• Specifieke wensen van de buurtschappen mogen niet
ondersneeuwen
• Identieke aanpak en verslaglegging
• Niet teveel Thema’s
• Zelfwerkzaamheid van de Themagroepen
• Plenaire werkvergaderingen voor de binding
• Achterbannen steeds op de hoogte met goede communicatie
Voorbeeld 1: Buurtschappenvisie W’wijk
Behoefteonderzoek wonen en werken
Effect krimp:
Overheden zouden ruimhartig moeten omgaan met ideeën die
aangedragen worden door burgers en ondernemers in de dorpen.
Initiatieven van lokale ondernemers in krimpgebieden stuiten te
vaak op ‘nee’, omdat het lokale bestemmingsplan het niet
toestaat.
Gepleit wordt voor versoepeling van regelgeving, minder angst en
meer ruimte voor lokaal initiatief.
 Overheidsparticipatie
 Lokale producten bij tankstation
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Achtergrond project Burgerschap in krimpregio’s
•
•
•
•
Gevoel van urgentie rond krimpproblematiek
Meer ervaring nodig wat krimp in kleine kernen betekent
14 clusters in NL: Gelderland, Friesland, Drenthe en Limburg
3 clusters in Gelderland:
• Gelselaar, Geesteren en Noordijk
• Westendorp, Halle en Varsseveld (studentenproject VHL Velp en HAN)
• Buurtschappen Winterswijk (krimp en voorzieningen, jongeren)
• Clusters gebaseerd op sociaal-economische relatie
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Uitkomsten van het project
• Bewustwording tav krimp in het dorpencluster
• Gevolgen van krimp voor het cluster in kaart gebracht
• ‘Bovendorpse’ visie: op welke manier wordt samenwerking
tussen de dorpen in de toekomst vormgegeven?
• Schat aan ervaringen voor VKK om in nieuwe dorpenclusters
in te zetten
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Aanpak
• Dorpsbelangenorganisaties (dbo’s) maken plan van aanpak
• Ieder dorp vormt een werkgroep
• 4 mensen van elke werkgroep in clusterwerkgroep
Gelselaar: 700 inw.
12 personen in
Clusterwerkgroep
Onderlinge afstand ong. 4,5 km
Noordijk: 800 inw.
Geesteren: 1200 inw.
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Aanpak
• Clusterwerkgroepen maken een DER:
Demografische Effect Rapportage
1. Bewustwording
2. Visievorming
• Begeleiding: SAB en VKK Gelderland
 Breed georiënteerd, onafhankelijk adviesbureau op het gebied van de
ruimtelijke ordening en richt zich op zowel de gebieds- en
vastgoedontwikkeling als op de bestaande bebouwde omgeving.
 Snel groeiende organisatie met 135 dorpsbelangenorganisaties als lid.
Haar doel is de leefbaarheid van het platteland in Gelderland in stand te
houden en te verbeteren.
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Aanpak
• Demografische Effect Rapportage
1. Bewustwording
Inzicht in huidige en toekomstige knelpunten en kansen
Kwalitatief en
Medische
Werken
Kwantitatief
Sociale
verzorging
Commerciële
voorz.
voorz.
Wonen
Demografische Effectrapportage (DER)
Openbaar
vervoer
Recreatie
Onderwijs
Grondgebied
Brandweer
Infrastructuur
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Aanpak
• Demografische Effect Rapportage
1. Bewustwording
2. Visievorming
Strategieën ontwikkelen voor de regio
•opstellen van uiteenlopende denkrichtingen
(functioneel en ruimtelijk) op basis van de ideeën die er leven
•‘zweven’ mag om nieuwe kansen te ontdekken
•zoeken naar mogelijkheden gericht op toekomstigbestendige
leefbaarheid
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Aanpak
• Demografische Effect Rapportage
1. Bewustwording
2. Visievorming
Weging strategieën
Doel: onderzoeken welke strategie leidt tot de meest wenselijke visie voor
toekomst
•ontwikkelde strategieën vergelijken
•voor- en nadelen benoemen
•onderzoeken effecten op langere termijn
•vragen stellen zoals „Wat hebben wij echt nodig?” en „Wat is
onze basisbehoefte?” (Denk aan de verwennerij!)
Voorbeeld 2: Burgerschap in krimpregio’s
Aanpak
• Demografische Effect Rapportage
1. Bewustwording
2. Visievorming
Voorkeursstrategie-scenario
•de voorkeursstrategie uitwerken naar een regionale/ bovenlokale
visie
•benoemen concrete en afgebakende projecten
•leidraad voor toekomstige ontwikkelingen
Nut en noodzaak voor een bovendorpse
visie
Waarom over de grenzen van uw dorp kijken?
Wat denkt u te kunnen bereiken?
Wat is de meerwaarde van buiten de grenzen kijken?
Thema’s/onderwerpen
Waar wilt u samen met de ‘buren’ naar kijken?
Activiteiten afstemmen
bvb communicatietraining Neder-Betuwe
Waar is het wachten op?
Persoonlijk communiceren, belangstelling tonen in elkaar.
Durf te investeren in elkaar.
Wat is nodig om over de grenzen van
het eigen dorp te kijken?
•
•
•
•
•
•
•
•
Interne overlegstructuur
Overlegstructuur
• Bvb Wijchen
• Mensen samen krijgen voor iets dat ze nog nooit hebben gedaan.
• Overkoepeling voor dorpsraden binnen 1 gemeente . Zoeken naar win-win. (maar
je wil liever geen extra tussenlaag) Gemeente zou initiatief moeten nemen. Maar
als je geen uitnodiging krijgt, wie neemt dan initiatief?
Relatie
• Cultuur van het dorp zelf. (Epse als voordorp van Dev) Iedereen vormt beeld van
het dorp, is niet feitelijk! Maak je los van die beelden die je hebt van je buren.
• Samenwerkingssfeer creëren waarin je elkaar accepteerd. Hoor eens de beelden
die je van elkaar hebt.
Gezamenlijke thema’s  Zoals een gedeelde voorziening. Vb: kunstijsbaan op plek van
zomerfeest en andere activiteit: gezamenlijke aggregaat kopen en geluidsinstallatie van
Nuon delen!
• Kader maken van samenwerking.
Procesbegeleiding
Timing
Partners
Afspraken
Tips en lessen
Noteer ze en deel ze zo met anderen!
Contactgegevens
VKK Gelderland
Dr. Grashuisstraat 8
7021 CL Zelhem
www.vkkgelderland.nl
[email protected]
0314-631168

similar documents