Vezbe2-troskovi_preduzeca_i_kalkulacije

Report
Visoka tehnološka škola
strukovnih studija
Šabac
POSLOVNA EKONOMIKA
Vežbe 2
Predmetni profesor:
dr Miroslava Petrevska
TROŠKOVI PREDUZEĆA
I KALKULACIJE
TROŠKOVI PREDUZEĆA
Troškovi predstavljaju vrednosni izraz utrošenih elemenata proizvodnje i
poslovne izdatke koji su vezani za ostvarenje te proizvodnje.
TROŠKOVI PREDUZEĆA
VRSTE TROŠKOVA – opšta podela
troškovi
rada
troškovi
predmeta rada
troškovi
sredstava za rad
troškovi
tuđih usluga
- vrednosni izraz utroška radne snage
- vrednosni
izraz(ukalkulisani
utrošenih
sredstava
za rad
u procesu
proizvodnje
- vrednosni
izraz
- vrednosni
utrošenih
izraz
predmeta
tuđih
usluga
rada
u proizvodnji
lični
dohoci
radnika)
(amortizacija,
troškovi
osiguranja,
investiciono
održavanje)
(troškovi
(troškovi
PTT, troškovi
sirovina,
električne
materijala)
energije)
TROŠKOVI PREDUZEĆA
PODELA TROŠKOVA U ODNOSU NA OBIM PROIZVODNJE
fiksni troškovi (FT)
varijabilni troškovi (VT)
apsolutno fiksni troškovi (FTa)
proporcionalno varijabilni troškovi (VTp)
troškovi koji se ne menjaju
pri promeni obima proizvodnje
ili obima delatnosti:
troškovi amortizacije,
troškovi osiguranja sredstava za rad
troškovi koji se menjaju srazmerno promenama obima
proizvodnje, odnosno stepena korišćenja kapaciteta:
troškovi materijala za izradu, troškovi sredstava za rad
relativno fiksni troškovi (FTr)
promenljivi troškovi koji u ukupnom iznosu rastu sporije
od porasta obima proizvodnje ili druge delatnosti:
troškovi pogonske režije, troškovi uprave i prodaje
troškovi koji ostaju nepromenljivi
u ukupnom iznosu
u pojedinim zonama poslovanja:
troškovi materijala za održavanje,
troškovi tehničke kontrole
degresivno varijabilni troškovi (VTd)
progresivno varijabilni troškovi (VTpg)
promenljivi troškovi koji u ukupnom iznosu rastu brže
od porasta obima proizvodnje:
prekomerno korišćenje kapaciteta i sredstava za rad
TROŠKOVI PREDUZEĆA
PODELA TROŠKOVA U ODNOSU NA OBIM PROIZVODNJE
UKUPNI TROŠKOVI
PROSEČNI TROŠKOVI
predstavljaju zbir
ukupnih fiksnih troškova i
ukupnih varijabilnih troškova
troškovi po jedinici proizvoda,
izračunavaju se stavljanjem u odnos
ukupnih troškova sa količinom proizvoda
(obima proizvodnje)
t=
UT = FT + VT


PROSEČNI UKUPNI TROŠKOVI
(troškovi po jedinici proizvoda)
zbir prosečnih varijabilnih troškova i prosečnih fiksnih troškova.
ut = vt + ft
vt =


ft =


TROŠKOVI PREDUZEĆA
KOEFICIJENT REAGIBILNOSTI TROŠKOVA
pokazuje da li su troškovi rasli brže ili sporije od porasta obima proizvodnje
Kr > 1
troškovi brže rastu od porasta obima proizvodnje
Kr < 1
troškovi rastu sporije od porasta obima proizvodnje
Kr = 0
troškovi su konstantni
Zadatak br. 29
Izračunati odnos direktnih i indirektnih troškova:
Izvršiti razvrstavanje sledećih troškova na direktne i indirektne troškove:
1. troškovi sirovina
3.000 din.
1. materijal za izradu
2. lični dohoci radnika izrade
4.000 din.
2. amortizacija (funkcionalni metod obračuna amortizacije)
3. lični dohoci finansijske službe
5.000 din.
3. troškovi reprezentacije
4. troškovi kancelarijskog materijala
1.000 din.
4. premije osiguranja
5. troškovi reprezentacije
500 din.
5. utrošeni sitni inventar u pogonu
6. utrošena energija u pogonu
1.200 din.
6. lični dohoci radnika izrade
7. troškovi nepovratne ambalaže
700 din.
8. premije osiguranja
1.300 din.
DIREKTNI TROŠKOVI
INDIREKTNI TROŠKOVI
DIREKTNI TROŠKOVI
materijal
za izradu
troškovi sirovina
amortizacija (funkcionalna)
lični
lič. doh. rad.
izrade radnika
dohoci
utrošena en. u
INDIREKTNI TROŠKOVI
3.000
ukupni
direktni
troškovi
reprezentacije
1.000
premije osiguranja
4.000
troškovi
reprezentacije
1.200
lič. doh. finan.
službe
5.000
premije
osiguranja
1.300
izrade
utrošen sitan
inventar u pogonu
pogonu
troš. nep. ambal.
troškovi
troš. kanc. mat.
700
8.900
ukupni
indirektni
troškovi
500
10.800
FIKSNI TROŠKOVI (FT)
APSOLUTNO FIKSNI TROŠKOVI (Fta)
KARAKTERISTIKE:
1. Ukupni apsolutno fiksni troškovi (FTa) su konstantni,
ne menjaju se sa promenom obima proizvodnje
2. Apsolutno fiksni troškovi po jedinici proizvoda (fta)
se menjaju u obrnutom smeru od smera kretanja obima proizvodnje
3. Koeficijent reagibilnosti apsolutno fiksnih troškova jednak je 0 (Kr= 0)
Zadatak br. 30
Preduzeće D ima ukupne apsolutno fiksne troškove u iznosu od 80.000 dinara.
1.
Tabelarno prikazati kretanje ukupnih troškova pri proizvodnji od 200, 400, 600, 800, 1000 jedinica.
2.
Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda pri datom obimu proizvodnje
3.
Izračunati koeficijent reagibilnosti troškova pri promeni obima proizvodnje od 800 na 1.000 jedinica.
Q
% ∆Q
FTa
%∆FT
ft
%∆ft
obim proizv.
procenat promene proizv.
ukupni fiks. troš.
proc. prom. kretanja FT
aps. fiks. tr. po jed. proizv.
proc. prom. ft
80.000
/
80.000
= 
200
/
200 −0
0
200
400 −200
200
400
⋅ 100% = /
⋅ 100% = 100%
80.000 −80.000
⋅ 100%
80.000
80.000
= 0%
80.000
= 
400
│
200 −400
400
│⋅ 100% = 50%
133 −200
200
│⋅ 100% = 34%
100 −133
133
│⋅ 100% = 25%
600
600 −400
400
⋅ 100% = 50%
80.000
0%
80.000
= 
600
│
800
800 −600
600
⋅ 100% = 33%
80.000
0%
80.000
= 
800
│
1000
1000 −800
800
⋅ 100% = 25%
80.000
0%
80.000
= 
1.000
%∆Q =
 −

⋅ %
Q2 – tekući obim proizvodnje
Q1 – prethodni obim proizv.
%∆FT =
 −

ft =
Kr =
⋅ %
 −
│⋅

%∆ft = │


%∆
%∆
80 −100
−100
│ 80100
│⋅ 100%
100% == 20%
│⋅
Q↑
0%
Kr = 25%
%
%∆ft ↓
Kr = 0
Zadatak br. 31
Preduzeće S ima ukupne apsolutno fiksne troškove u iznosu od 100.000 dinara.
1.
Tabelarno prikazati kretanje ukupnih troškova pri proizvodnji od 100, 200, 300, 400, 500 jedinica.
2.
Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda pri datom obimu proizvodnje
3.
Izračunati koeficijent reagibilnosti troškova pri promeni obima proizvodnje od 400 na 500 jedinica.
Q
% ∆Q
FTa
%∆FT
ft
%∆ft
obim proizv.
procenat promene proizv.
ukupni fiks. troš.
proc. prom. kretanja FT
aps. fiks. tr. po jed. proizv.
proc. prom. ft
100.000
/
100.000
= 
100
/
100 −0
0
100
⋅ 100% = /
100.000 −100.000
⋅ 100% =
100.000
100.000
= 
200
200
200 −100
100
⋅ 100% = 100%
100.000
300
300 −200
200
⋅ 100% = 50%
100.000
0%
100.000
= 
300
400
400 −300
300
⋅ 100% = 33%
100.000
0%
500
500 −400
400
⋅ 100% = 25%
100.000
0%
%∆Q =
 −

⋅ %
Q2 – tekući obim proizvodnje
Q1 – prethodni obim proizv.
%∆FT =
 −

ft =
Kr =
⋅ %
0%
500 −1000
1000
│⋅ 100% = 50%
│
333 −500
500
│⋅ 100% = 34%
100.000
= 
400
││
250
250−333
−333
│⋅
│⋅ 100%
100%
333
333
100.000
= 
500
│
│
Q↑
0%
Kr = 25%
20%
%
%∆ft ↓
Kr = 0
== 25%
200 −250
−250
200
│⋅
│⋅ 100%
100% ==
250
250
 −
│⋅

%∆ft = │


%∆
%∆
│
FIKSNI TROŠKOVI (FT)
RELATIVNO FIKSNI TROŠKOVI (Ftr)
KARAKTERISTIKE:
1. Ukupni relativno fiksni troškovi (FTr) su konstantni,
ne menjaju se sa promenom obima proizvodnje
2. Relativno fiksni troškovi po jedinici proizvoda (ftr)
sa povećanjem obima proizvodnje opadaju
Zadatak br. 32
Pomoću metode najvišeg i najnižeg stepena zaposlenosti izvršiti razgraničenje relativno
fiksnih troškova na fiksnu i varijabilnu komponentu ako su poznati sledeći podaci:
vremenski period
obim proizvodnje
uk. rel. fiksni
troškovi
stepen zaposlenosti
obim proizvodnje
uk. rel. fiks. troš.
najviši
400
16.000
najniži
100
10.000
∆Q = Q1 – Q2 = 300
∆FT = F1 – F2 = 6.000
I-III
100
10.000
IV-VI
400
16.000
VII-IX
200
12.000
X-XII
300
14.000
vt =
obim proizvodnje (Q)
uk. rel. fik. tr. (URFT)
varijab. troš. (VT)
fiksni troš. (FT)
100
10.000
2.000
8.000
400
16.000
8.000
8.000
200
12.000
4.000
8.000
300
14.000
6.000
8.000
∆FT
∆Q
6.000
vt = 300
VT = vt ⋅ Q
FT = URFT - VT
vt = 20 din
Zadatak br. 33
Izvršiti razgraničenje relativno fiksnih troškova na fiksnu i varijabilnu komponentu pomoću
metode najvišeg i najnižeg stepena zaposlenosti ako su poznati sledeći podaci:
vremenski period
obim proizvodnje
uk. rel. fiksni
troškovi
stepen zaposlenosti
obim proizvodnje
uk. rel. fiks. troš.
najviši
200
15.000
najniži
100
10.000
∆Q = Q1 – Q2 = 100
∆FT = F1 – F2 = 5.000
I-II
100
10.000
III-IV
140
12.000
V-VI
120
11.000
VII-VIII
180
14.000
IX-X
200
15.000
XI-XII
160
13.000
vt =
obim proizvodnje (Q)
uk. rel. fik. tr. (URFT)
varijab. troš. (VT)
fiksni troš. (FT)
100
10.000
5.000
5.000
140
12.000
7.000
5.000
120
11.000
6.000
5.000
180
14.000
9.000
5.000
200
15.000
10.000
5.000
160
13.000
8.000
5.000
∆FT
∆Q
5.000
vt = 100
VT = vt ⋅ Q
FT = URFT - VT
vt = 50 din
VARIJABILNI TROŠKOVI (VT)
PROPORCIJALNO VARIJABILNI TROŠKOVI (VTp)
KARAKTERISTIKE:
1. Ukupni proporcionalno varijabilni troškovi (Uk.VTp)
imaju isti trend promena sa promenama obima proizvodnje
2. Proporcionalno varijabilni troškovi po jedinici proizvoda (vtp)
su konstantni, bez obzira na promene obima proizvodnje
3. Koeficijent reagibilnosti troškova jednak je 1 (Kr=1)
Zadatak br. 34
Preduzeće M je ostvarilo sledeći obim proizvodnje i varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
varijabilni
troškovi
100
20.000
200
40.000
300
60.000
400
80.000
500
100.000
600
120.000
%∆Q =
%∆VTp =
 −

2. Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda
3. Utvrditi stepen reagibilnosti troškova pri promeni obima proizvodnje od
500 na 600 jedinica
⋅ %
 −

vtp =
1. Tabelarno prikazati kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova
⋅ %


Q
VTp
%∆Q
%∆VTp
vtp
%∆vtp
100
20.000
/
/
200
/
200
40.000
100
100
200
0
300
60.000
50
50
200
0
400
80.000
33
33
200
0
500
100.000
25
25
200
0
600
120.000
20
20
200
0
Q ↑ vtp = const
%∆vtp =
 − 
⋅

%
Kr =
%∆
%∆
Kr =
20%
20%
Kr = 1
Zadatak br. 35
Preduzeće M je ostvarilo sledeće kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
varijabilni
troškovi
100
10.000
200
20.000
300
30.000
400
40.000
500
50.000
600
60.000
%∆Q =
%∆VTp =
 −

2. Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda
3. Izračunati stepen reagibilnosti troškova pri promeni obima proizvodnje
od 500 na 600 jedinica
⋅ %
 −

vtp =
1. Tabelarno prikazati kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova
⋅ %


Q
VTp
%∆Q
%∆VTp
vtp
%∆vtp
100
10.000
/
/
100
/
200
20.000
100
100
100
0
300
30.000
50
50
100
0
400
40.000
33
33
100
0
500
50.000
25
25
100
0
600
60.000
20
20
100
0
Q ↑ vtp = const
%∆vtp =
 − 
⋅

%
Kr =
%∆
%∆
Kr =
20%
20%
Kr = 1
VARIJABILNI TROŠKOVI (VT)
DEGRESIVNO VARIJABILNI TROŠKOVI (VTdg)
KARAKTERISTIKE:
Ukupni degresivni varijabilni troškovi (Uk.VTdg)
imaju sporiji trend porasta od povećanja obima proizvodnje - blago rastu
1. Degresivno varijabilni troškovi po jedinici proizvoda (vtdg)
opadaju sa porastom obima proizvodnje
2. Koeficijent reagibilnosti troškova je manji od 1 (Kr<1)
Zadatak br. 36
Preduzeće S raspolaže sledećim podacima o kretanju obima proizvodnje i varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
varijabilni
troškovi
1.
Tabelarno prikazati kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova.
(Q)
(VT)
2.
Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici
100
10.000
3.
Izračunati stepen reagibilnosti troškova pri promeni obima proizvodnje
200
16.000
300
22.000
400
28.000
500
33.000
Q
VTdg
%∆Q
%∆VTdg
vtdg
%∆vtdg
600
37.000
100
10.000
/
/
100
/
200
16.000
100
60
80
20
300
22.000
50
38
73
9
400
28.000
33
27
70
4
500
33.000
25
18
66
6
600
37.000
20
12
62
6
%∆Q =
%∆VTdg =
 −

⋅ %
 − 

vtdg =
%∆vtdg = │
od 500 na 600 jedinica.
⋅ %


 − 
│⋅

Q↑
%
Kr =
%∆
%∆
vtdg↓
12%
Kr = 20%
Kr = 0,6
<1
Zadatak br. 37
Preduzeće B raspolaže sledećim podacima o kretanju obima proizvodnje i varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
1. Tabelarno prikazati kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova
varijabilni
troškovi
2. Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda
(Q)
(VT)
100
10.000
3. Izračunati stepen regibilnosti troškova pri promeni obima proizvodnje od 500
200
14.000
na 600 jedinica.
300
19.000
400
23.000
500
26.000
Q
VTdg
%∆Q
%∆VTdg
vtdg
%∆vtdg
600
29.000
100
10.000
/
/
100
/
200
14.000
100
40
70
30
300
19.000
50
36
63
10
400
23.000
33
21
58
8
500
26.000
25
13
52
10
600
29.000
20
12
48
8
%∆Q =
%∆VTdg =
 −

⋅ %
 − 

vtdg =
%∆vtdg = │
⋅ %


 − 
│⋅

Q↑
%
Kr =
%∆
%∆
vtdg↓
12%
Kr = 20%
Kr = 0,6
<1
VARIJABILNI TROŠKOVI (VT)
PROGRESIVNO VARIJABILNI TROŠKOVI (VTpg)
KARAKTERISTIKE:
1. Ukupni progresivno varijabilni troškovi (Uk.VTpg)
rastu brže od porasta obima proizvodnje
2. Progresivno varijabilni troškovi po jedinici proizvoda (vtpg)
rastu sa porastom obima proizvodnje
3. Koeficijent reagibilnosti troškova veći je od 1 (Kr>1)
Zadatak br. 38
Preduzeće N ima sledeće kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
varijabilni
troškovi
(Q)
(VT)
2. Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda.
100
10.000
3. Izračunati stepen reagibilnosti troškova pri promeni obima
200
24.000
proizvodnje od 500 na 600 jedinica.
300
42.000
400
66.000
500
85.000
600
105.000
%∆Q =
%∆VTpg =
 −

%∆vtpg =
⋅ %
 − 

vtpg =
1. Tabelarno prikazati kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova.
⋅ %
Q
VTpg
%∆Q
%∆VTpg
vtpg
%∆vtpg
100
10.000
/
/
100
/
200
24.000
100
140
120
20
300
42.000
50
75
140
17
400
66.000
33
57
165
18
500
85.000
25
29
170
3
600
105.000
20
24
175
3
Kr = 1,2
>1


 − 
⋅

Q↑
%
Kr =
%∆
%∆
vtpg ↑
24%
Kr = 20%
Zadatak br. 39
Preduzeće X ima sledeće kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
varijabilni
troškovi
1. Tabelarno prikazati kretanje obima proizvodnje i varijabilnih troškova.
2. Tabelarno prikazati kretanje troškova po jedinici proizvoda
(Q)
(VT)
100
10.000
3. Izračunati koeficijent reagibilnosti troškova pri promeni obima
200
22.000
proizvodnje od 500 na 600 jedinica.
300
38.000
400
55.000
500
75.000
600
110.000
%∆Q =
%∆VTpg =
 −

 − 

vtpg =
%∆vtpg =
⋅ %
⋅ %
Q
VTpg
%∆Q
%∆VTpg
vtpg
%∆vtpg
100
10.000
/
/
100
/
200
22.000
100
120
110
10
300
38.000
50
73
127
16
400
55.000
33
45
138
9
500
75.000
25
36
150
9
600
110.000
20
47
183
22


 − 
⋅

Q↑
%
Kr =
%∆
%∆
vtpg ↑
47%
Kr = 20%
Kr = 2,35 >1
PROSEČNI VARIJABILNI TROŠKOVI
Zadatak br. 40
Preduzeće M raspolaže podacima o kretanju obima proizvodnje i prosečnih proporcionalno
varijabilnih, progresivno varijabilnih i degresivno varijabilnih troškova:
obim
proizvodnje
prosečni varijabilni
troškovi
(Q)
prop.
progr.
degr.
100
20
22
44
200
20
28
32
300
20
30
28
400
20
34
22
500
20
42
18
600
20
58
16
1. Izračunati ukupne varijabilne troškove.
2. Utvrditi koeficijent reagibilnosti svih pojedinačnih troškova pri promeni
obima proizvodnje od 500 na 600 jedinica.
Kr(p) =
%∆Q =
%∆VT =
 −

⋅ %
 − 

⋅ %
vtp
vtpg
vtdg
VTp
VTpg
VTdg
VT
100
20
22
44
2.000
2.200
4.400
8.600
200
20
28
32
4.000
5.600
6.400
16.000
300
20
30
28
6.000
9.000
8.400
23.400
400
20
34
22
8.000
13.600
8.400
30.000
500
20
42
18
10.000
21.000
9.000
40.000
600
20
58
16
12.000
34.800
9.600
56.400
VT = vt ⋅ Q = (vtp + vtpg + vtdg) ⋅ Q = VTp + VTpg + VTdg
20
= 20 = 1
66
Kr(pg) =
%∆
%∆
= 20 = 3,3 > 1
Kr(dg) =
%∆
%∆
= 20 = 0,35 < 1
Kr =
Q
%∆
%∆
%∆ 41
=
%∆ 20
7
= 2,05 > 1
%∆Q
%∆VTp
%∆VTpg
%∆VTdg
20%
20%
66%
7%
%∆VT = 41%
Zadatak br. 41
Preduzeće D raspolaže podacima o kretanju obima proizvodnje i prosečnih proporcionalno
varijabilnih, progresivno varijabilnih i degresivno varijabilnih troškova.
obim
proizvodnje
prosečno
varijabilni
troškovi
(Q)
pr.
pg.
dg.
100
10
20
18
200
10
24
15
300
10
30
12
400
10
35
10
500
10
43
9
600
10
56
8
1.
Izračunati ukupne varijabilne troškove.
2.
Utvrditi koeficijent reagibilnosti svih pojedinačnih varijabilnih troškova pri
promeni obima proizvodnje od 500 na 600 jedinica.
Kr(p) =
%∆Q =
%∆VT =
 −

⋅ %
 − 

⋅ %
vtp
vtpg
vtdg
VTp
VTpg
VTdg
VT
100
10
20
18
1.000
2.000
1.800
4.800
200
10
24
15
2.000
4.800
3.000
9.800
300
10
30
12
3.000
9.000
3.600
15.600
400
10
35
10
4.000
14.000
4.000
22.000
500
10
43
9
5.000
24.000
4.500
33.500
600
10
56
8
6.000
33.600
4.800
44.400
VT = vt ⋅ Q = (vtp + vtpg + vtdg) ⋅ Q = VTp + VTpg + VTdg
20
= 20 = 1
40
Kr(pg) =
%∆
%∆
= 20 = 2 > 1
Kr(dg) =
%∆
%∆
= 20 = 0,35 < 1
Kr =
Q
%∆
%∆
%∆ 33
=
%∆ 20
7
= 1,65 > 1
%∆Q
%∆VTp
%∆VTpg
%∆VTdg
20%
20%
40%
7%
%∆VT = 33%
UKUPNI TROŠKOVI
Zadatak br. 42
Izračunati ukupne troškove preduzeća za obime proizvodnje od 200, 400, 600, 800 i 1200 jedinica
ako fiksni troškovi iznose 8.000 dinara, a varijabilni troškovi po jedinici proizvoda 20 din.
FT = 8.000 din
vt = 20 din
UT = ?
VT = vt ⋅ Q
UT = FT + VT
Q
FT
vt
VT
UT
200
8.000
20
4.000
12.000
400
8.000
20
8.000
16.000
600
8.000
20
12.000 20.000
800
8.000
20
16.000 24.000
1.000
8.000
20
20.000 28.000
1.200
8.000
20
24.000 32.000
Zadatak br. 43
Izračunati ukupne troškove preduzeća za obime proizvodnje od 100, 200, 300, 400, 500 i
600 jedinica ako fiksni troškovi iznose 4.000 dinara, a varijabilni troškovi po jedinici
proizvoda 15 din.
FT = 4.000 din
vt = 15 din
UT = ?
VT = vt ⋅ Q
UT = FT + VT
Q
FT
vt
VT
UT
100
4.000
15
1.500
5.500
200
4.000
15
3.000
7.000
300
4.000
15
4.500
8.500
400
4.000
15
6.000
10.000
500
4.000
15
7.500
11.500
600
4.000
15
9.000
13.000
PROSEČNI TROŠKOVI
Zadatak br. 44
Izračunati prosečne troškove preduzeća za obime proizvodnje od 100, 200, 300, 400, 500 i
600 jedinica ako fiksni troškovi iznose 20.000 dinara, a varijabilni troškovi po jedinici
proizvoda 120 din.
FT = 20.000 din
vt = 120 din
ut = ?
ft =


ut = ft + vt
Q
FT
vt
ft
ut
100
20.000
120
200
320
200
20.000
120
100
220
300
20.000
120
67
187
400
20.000
120
50
170
500
20.000
120
40
160
600
20.000
120
33
153
Zadatak br. 45
Izračunati prosečne troškove preduzeća za obime proizvodnje od 100, 300, 500, 700 i 900
jedinica ako fiksni troškovi iznose 30.000 dinara, a varijabilni troškovi po jedinici proizvoda
su 40 din.
FT = 30.000 din
vt = 40 din
ut = ?
ft =


ut = ft + vt
Q
FT
vt
ft
ut
100
30.000
40
300
340
300
30.000
40
100
140
500
30.000
40
60
100
700
30.000
40
43
83
900
30.000
40
33
73
Zadatak br. 46
Preduzeće B ima sledeće kretanje obima proizvodnje i troškova poslovanja:
Q
FT
vt
200
30.000
30
400
30.000
30
600
30.000
30
800
30.000
30
1.000
30.000
30
1.200
30.000
30
ft =


1. Izračunati ukupne troškove preduzeća za svaki obim proizvodnje.
2. Izračunati prosečne troškove preduzeća za svaki obim proizvodnje.
Q
FT
vt
ft
VT
UT
ut
200
30.000
30
150
6.000
36.000
180
400
30.000
30
75
12.000
42.000
105
600
30.000
30
50
18.000
48.000
80
800
30.000
30
38
24.000
54.000
68
1.000
30.000
30
30
30.000
60.000
60
1.200
30.000
30
25
36.000
66.000
55
VT = vt ⋅ Q
UT = FT + VT
ut = ft + vt
DINAMIKA TROŠKOVA I PRIHODA PREDUZEĆA
Kada
ukupni prihodi
preduzeća
veći od ukupnim
ukupnih rashoda,
Kada
susu
u preduzeću
ukupni
prihodi jednaki
troškovima
tada preduzeće
ostvaruje
tada preduzeće posluje
na rentabilnoj
nuli –dobitak.
mrtva tačka rentabiliteta.
UP >= UR
UT = D
0
Obim
na komepreduzeća
se ostvaruje
mrtva
tačka rentabiliteta:
Kadaproizvodnje
su ukupni troškovi
veći
od ukupnih
prihoda,
tada preduzeće ostvaruje gubitak.
FT
Qmtr =
UT > UPc =− Gvt
c – cena koštanja
Zadatak br. 47
Preduzeće M ima fiksne troškove od 100.000 dinara, varijabilne troškove po jedinici
proizvoda od 20 dinara, a prodajna cena po jedinici proizvoda iznosi 30 dinara.
Izračunati obim proizvodnje na kome se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta.
FT = 100.000 din
vt = 20 din
c = 30 din
Qmrt = ?
FT
Qmtr =
c − vt
100.000
Qmtr = 30 − 20
Qmtr = 10.000 jedinica
Obim proizvodnje na kome se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta iznosi 10.000 jedinica.
Zadatak br. 48
Preduzeće S ima fiksne troškove od 60.000 dinara, varijabilne troškove po jedinici
proizvoda od 50 dinara, a prodajna cena po jedinici proizvoda iznosi 80 dinara.
Izračunati obim proizvodnje na kome se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta.
FT = 60.000 din
vt = 50 din
c = 80 din
Qmrt = ?
FT
Qmtr =
c − vt
60.000
Qmtr = 80 − 50
Qmtr = 2.000 jedinica
Obim proizvodnje na kome se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta iznosi 2.000 jedinica.
UKUPAN PRIHOD ZA POSLOVANJE NA POZITIVNOJ NULI (MTR)
UP ⋅ FT
UPmtr =
UP − VT
Zadatak br. 49
Preduzeće N planira da u narednoj godini ostvari ukupan prihod od 80.000 dinara. Planirani
troškovi poslovanja iznose 60.000 dinara, od čega fiksni troškovi iznose 20.000 dinara, a
varijabilni troškovi 40.000 dinara.
Koliki najmanji ukupan prihod preduzeće treba da ostvari da bi poslovalo bez gubitka?
UP = 80.000 din
UT = 60.000 din
FT = 20.000 din
VT = 40.000 din
UP ⋅ FT
UPmtr =
UP − VT
UPmtr = ?
80.000 ⋅ 20.000
UPmtr = 80.000 − 40.000
UPmtr = 40.000 dinara
Preduzeće treba da ostvari najmanji ukupan prihod od 40.000 dinara
da bi poslovalo bez gubitka.
Zadatak br. 50
Preduzeće D planira da u narednoj godini ostvari ukupan prihod od 100.000 dinara.
Planirani troškovi poslovanja iznose 80.000 dinara, od čega fiksni troškovi 30.000 dinara, a
varijabilni troškovi 50.000 dinara.
Koliki najmanji ukupan prihod preduzeće treba da ostvari da bi poslovalo bez gubitka?
UP = 100.000 din
UT = 80.000 din
FT = 30.000 din
VT = 50.000 din
UP ⋅ FT
UPmtr =
UP − VT
UPmtr = ?
100.000 ⋅ 30.000
UPmtr = 100.000 − 50.000
UPmtr = 60.000 dinara
Preduzeće treba da ostvari najmanji ukupan prihod od 60.000 dinara
da bi poslovalo bez gubitka.
STEPEN ISKORIŠĆENOSTI KAPACITETA
na kome se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta
Qplan
Kka =
⋅ 100%
Qmax
Qmtr
Kka =
⋅ 100%
Qmax
Zadatak br. 51
Preduzeće M planira da u toku godine ostvari proizvodnju od 3.000 jedinica i ukupan prihod
od 120.000 dinara. Pri tome, fiksni troškovi treba da iznose 40.000 dinara, a varijabilni
troškovi 60.000 dinara.
Izračunati obim proizvodnje na kom se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta.
Izračunati stepen iskorišćenosti kapaciteta ako maksimalni kapacitet iznosi 3.200 jedinica.
Qplan = 3.000 jed
UP = 120.00 din
FT = 40.000 din
VT = 60.000 din
Qmax = 3.200 jed
UP = Q ⋅ c ⟹ c =


=
120.000
3.000
c = 40 din
vt =


=
60.000
3.000
vt = 20 din
Qmtr = ?
Kk = ?
Qmtr =
FT
c − vt
40.000
Qmtr = 40 − 20
Qmtr = 2.000 jed
Kka =
Qplan
3.000
⋅ 100% = 3.200 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 94%
Kka =
Qmtr
2.000
⋅ 100% = 3.200 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 63%
Zadatak br. 52
Preduzeće H planira da u toku godine ostvari proizvodnju od 5.000 jedinica i ukupan prihod
od 200.000 dinara. Pri tome, fiksni troškovi treba da iznose 60.000 dinara, a varijabilni
troškovi 120.000 dinara.
Izračunati obim proizvodnje na kom se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta.
Izračunati stepen iskorišćenosti kapaciteta ako maksimalni kapacitet iznosi 5.500 jedinica.
Qplan = 5.000 jed
UP = 200.00 din
FT = 60.000 din
VT = 120.000 din
Qmax = 5.500 jed
UP = Q ⋅ c ⟹ c =


=
200.000
5.000
c = 40 din
vt =


=
120.000
5.000
vt = 24 din
Qmtr = ?
Kk = ?
Qmtr =
FT
c − vt
60.000
Qmtr = 40 − 24
Qmtr = 3.750 jed
Kka =
Qplan
5.000
⋅ 100% = 5.500 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 91%
Kka =
Qmtr
3.750
⋅ 100% = 5.500 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 68%
Zadatak br. 53
Preduzeće Z planira da u narednoj godini ostvari proizvodnju od 30.000 jedinica i ukupan prihod od 900.000 dinara.
Predviđa se da će fiksni troškovi učestvovati sa 40%, a varijabilni troškovi sa 50% u strukturi cene proizvoda.
Maksimalni kapacitet preduzeća iznosi 32.000 jedinica.
Izračunati:
Obim proizvodnje na kom se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta.
Stepen iskorišćenosti kapaciteta na kom se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta
Ukupan prihod koji preduzeće treba da ostvari da bi poslovalo bez gubitka.
Qplan = 30.000 jed
UP = 900.000 din
ft = 40%c
vt = 50%c
Qmax = 32.000 jed
Qmtr = ?
Kk = ?
Upmtr = ?
Qmtr =
FT
360.000
=
c − vt 30 − 15
c=


=
900.000
30.000
ft =
40 ⋅ 30
100
vt =
50 ⋅ 30
100
c = 30 din
FT = ft ⋅ Q = 12 ⋅ 30.000
ft = 12 din
FT = 360.000 din
VT = vt ⋅ Q = 15 ⋅ 30.000
vt = 15 din
VT = 450.000 din
Kka =
30.000
Qplan
⋅ 100% = 32.000 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 94%
Kka =
24.000
Qmtr
⋅ 100% = 32.000 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 75%
Qmtr = 24.000 jed
UPmtr =
UP ⋅ FT 900.000 ⋅ 360.000
=
UP − VT 900.000 − 450.000
UPmtr = 720.000 dinara
Zadatak br. 54
Preduzeće V planira da u narednoj godini ostvari proizvodnju od 20.000 jedinica i ukupan prihod od 800.000 dinara.
Predviđa se da će fiksni troškovi učestvovati sa 25%, a varijabilni troškovi sa 50% u strukturi cene proizvoda.
Maksimalni kapacitet preduzeća iznosi 36.000 jedinica.
Izračunati:
Obim proizvodnje na kom se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta.
Stepen iskorišćenosti kapaciteta na kom se ostvaruje mrtva tačka rentabiliteta
Ukupan prihod koji preduzeće treba da ostvari da bi poslovalo bez gubitka.
Qplan = 20.000 jed
UP = 800.000 din
ft = 25%c
vt = 50%c
Qmax = 36.000 jed
Qmtr = ?
Kk = ?
Upmtr = ?
Qmtr =
FT
200.000
=
c − vt 40 − 20
c=


=
800.000
20.000
ft =
25 ⋅ 40
100
vt =
50 ⋅ 40
100
c = 40 din
FT = ft ⋅ Q = 10 ⋅ 20.000
ft = 10 din
FT = 200.000 din
VT = vt ⋅ Q = 20 ⋅ 20.000
vt = 20 din
VT = 400.000 din
Kka =
20.000
Qplan
⋅ 100% = 36.000 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 56%
Kka =
10.000
Qmtr
⋅ 100% = 36.000 ⋅ 100%
Qmax
Kk = 28%
Qmtr = 10.000 jed
UPmtr =
UP ⋅ FT 800.000 ⋅ 200.000
=
UP − VT 800.000 − 400.000
UPmtr = 400.000 dinara
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Za razliku od proizvodnih preduzeća, gde je ključni element analiza troškova proizvodnje,
u trgovinskim preduzećima naglasak se stavlja na obim prometa, odnosno prodaje.
Obim prodaje direktno je povezan sa profitabilnošću trgovinskog preduzeća.
Sa aspekta upravljanja i procesa donošenja odluka,
veoma je bitno sagledati nivo prodaje i troškove proizašle iz tog nivoa.
Analiza troškova sa tog aspekta bitan je parametar u definisanju asortimana robe
i, sa druge strane, marketing aktivnosti preduzeća.
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Bruto marža
u trgovinskom preduzeću predstavlja meru njegove efikasnosti.
Bruto marža se često naziva i bruto profit i
predstavlja razliku između ostvarenog prometa i troškova nabavke:
Bruto Marža = Ostvaren Promet – Troškovi Nabavke
Neto Promet
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Stopa Bruto Marže =
Bruto Marža
⋅ 100%
Neto Promet
Stopa bruto marže
zavisi od većeg broja faktora, a pre svega od asortimana robe u trgovinskom preduzeću.
Tipičan primer za to jesu razne forme diskonta (Maxi, Rodić,...)
u kojima se prodaje roba široke potrošnje, a konkurencija je izuzetno jaka,
te se teži formiranju niže marže, uz istovremeno zadovoljavanje većeg broja potrošača.
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Tipični troškovi za trgovinska preduzeća su:
troškovi nabavke robe,
troškovi promocije,
troškovi zarada zaposlenih,
troškovi servisiranja itd.
Troškovi u trgovinskom ili uslužnom preduzeću pokrivaju se
iz ukupno realizovanog prometa, odnosno ukupnih prihoda preduzeća.
Neto Profit = Bruto Marža – Operativni Troškovi
Profitna marža označava odnos
neto profita i neto prometa:
Neto Profitna Marža =
 
 
⋅ %
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Profitna marža obuhvata više varijabli, kao što su:
-
jedinična cena proizvoda
broj komada datog proizvoda
nabavna cena po jedinici proizvoda
operativni troškovi
Jedinična cena predstavlja cenu po kojoj preduzeće prodaje neki proizvod,
utvrđuje se kalkulacijom i odraz je politike cena, asortimana i ukupne prodajne politike nekog preduzeća.
Nabavna cena predstavlja cenu proizvoda po kojoj je trgovinsko preduzeće izvršilo nabavku
datog proizvoda sa pripadajućim zavisnim troškovima.
Nabavna cena u odnosu na prodajnu cenu u praksi varira između 60% i 80%,
u zavisnosti od vrste proizvoda, proizvodnog asortimana preduzeća, kao i prodajne politike preduzeća.
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Operativni troškovi mogu imati karakter:
fiksnih
troškova
zakupnine i amortizacija
varijabilnih
troškova
troškovi propagande i promocije
relativno fiksnih
troškova
troškovi zaposlenih u prodaji, administrativnog osoblja, održavanja...
TROŠKOVI TRGOVINSKOG PREDUZEĆA
Stopa Varijabilnog Troška =
Varijabilni Trošak
⋅ 100%
Neto Promet
Stopa marginalnog dobitka
predstavlja procentualni deo prometa koji služi za pokriće fiksnih troškova
i realizaciju neto profita.
Stopa Marginalnog Dobitka = Stopa Bruto Marže - Stopa Varijabilnog Troška
Prelomna tačka rentabilnosti
je tačka na kojoj preduzeće ne ostvaruje ni dobit ni gubitak,
odnosno promet trgovinskog preduzeća treba da je iznad prelomne tačke
kako bi preduzeće ostvarilo profit.
Prelomna Tačka Rentabilnosti =
Fiksni Trošak
⋅ 100%
Stopa marginalnog dobitka
Zadatak br. 55
Preduzeće xy ostvarilo je neto promet u visini od 20 miliona dinara, a troškovi nabavke su
15 miliona dinara.
Kolika je bruto marža i stopa bruto marže?
Bruto Marža = Ostvaren Promet – Troškovi Nabavke
Bruto Marža = 20.000.000 – 15.000.000
Bruto Marža = 5.000.000 dinara
Stopa Bruto Marže =
Bruto Marža
⋅ 100%
Neto Promet
5.000.000
Stopa Bruto Marže = 20.000.000 ⋅ 100%
Stopa Bruto Marže = 25%
Zadatak br. 56
Trgovinsko preduzeće nabavilo je 20 komada frižidera po ceni od 20.000 dinara i 10 zamrzivača po
ceni od 25.000 dinara. Kalkulacijom je utvrdilo prodajnu cenu u visini od 25.000 dinara za frižidere, a
29.000 dinara za zamrzivače.
Utvrditi bruto maržu i neto profitnu maržu ako se zna da su operativni i interesni troškovi za frižidere
iznosili 30.000 dinara, a za zamrzivače 20.000 dinara. Porez na promet je obračunat po stopi od 20%.
naziv
proizvoda
(1)
broj
komada
(2)
jedinična
cena prodaje
(3)
jedinična
cena
nabavke
(4)
troškovi
nabavke
(5)=(2) ⋅ (4)
neto promet
(6) =(2) ⋅ (3)
bruto marža
(7) = (6) - (5)
operativni
troškovi
(8)
neto profit
pre poreza
(9)=(7) – (8)
neto profit
(10)=(9) : 1,2
porez
(11)=(9)-(10)
neto profitna
marža
(10)
(12)=
⋅ %
(6)
frižider
20
25.000
20.000
400.000
500.000
100.000
30.000
70.000
58.333,33
11.666,67
11,67%
zamrzivač
10
29.000
25.000
250.000
290.000
40.000
20.000
20.000
16.666,67
3.333,33
5,75%
650.000
790.000
140.000
50.000
90.000
75.000
15.000
ukupno
Zadatak br. 57
Izvršiti klasifikaciju troškova trgovinskog preduzeća A na fiksne, varijabilne i relativno fiksne troškove i
utvrditi stopu bruto marže. Dati su sledeći podaci:
Opis
Iznos
Neto promet
25.000.000,00 din
Troškovi nabavke
18.000.000,00 din
Operativni troškovi
5.000.000,00 din
Plate komercijalista
2.500.000,00 din
Plate administracije
500.000,00 din
Zakupnina
800.000,00 din
Reklama
1.000.000,00 din
Amorizacija
200.000,00 din
Plate komercijalista su utvrđene u 40% fiksnog dela, a 60% u
zavisnosti od ostvarenog prometa.
Plate administracije se formiraju: 80% fiksnog dela, 20% u
zavisnosti od prometa.
opis
priroda
troška
klasifikovanje
fiksni
varijabilni
ukupno
1. neto promet
25.000.000
2. troškovi nabavke
18.000.000
3. bruto marža (1) - (2)
7.000.000
4. operativni troškovi
2.400.000
2.600.000
5.000.000
4.1. plate komercijalista
RF
1.000.000
1.500.000
2.500.000
4.2. plate administracije
RF
400.000
100.000
500.000
4.3. troškovi zakupnine
AF
800.000
/
800.000
4.4. troškovi reklame
VF
/
1.000.000
1.000.000
4.5. troškovi amortizacije
AF
200.000
/
200.000
5. neto profit pre poreza (3) - (4)
6. neto profit (5) : 1,2
7. porez (5) – (6)
8. neto profitna marža (6) : (1)
9. stopa bruto marže (3) : (1)
2.000.000
1.666.666,67
333.333,33
6,67%
28%
Sa podacima iz prethodnih zadataka izračunati:
Zadatak br. 58
stopu varijabilnog troška,
stopu marginalnog dobitka i
prelomnu tačku rentabilnosti.
Stopa Varijabilnog Troška =
Varijabilni Trošak
⋅ 100%
Neto Promet
Stopa Varijabilnog Troška =
2.600.000
⋅ 100%
25.000.000
Stopa Varijabilnog Troška = 10,4%
Stopa Marginalnog Dobitka = Stopa Bruto Marže - Stopa Varijabilnog Troška
Stopa Marginalnog Dobitka = 28% - 10,4%
Stopa Marginalnog Dobitka = 17,6%
Prelomna Tačka Rentabilnosti =
Fiksni Trošak
⋅ 100%
Stopa marginalnog dobitka
Prelomna Tačka Rentabilnosti =
2.400.000
⋅ 100%
17,6%
Prelomna Tačka Rentabilnosti = 13.636.363,64 din

similar documents