Istvan_AranyosiPolski_1

Report
Istvan Aranyosi teoria umysłu peryferyjnego
Renata Ziemińska
The Peripheral Mind, 2013
István Aranyosi
• István Aranyosi ur. 1975 w
Sighet/Máramarossziget w Rumunii. Studiował
dziennikarstwo BA w Bukareszcie i filozofię MA w
Budapeszcie, Central European University, w 2005
uzyskał doktorat. W 2006-2007 był na
stypendium w Australii w Centre for
Consciousness, The Australian National
University. Aktualnie jest Assistant Professor of
Philosophy at Bilkent University, Ankara. W 2012
uzyskał od American Philosophical Association
nagrodę za artykuł "A new argument for mindbrain identity”. http://istvanaranyosi.net/
Osobista historia: zaburzenia
obwodowego układu nerwowego
• Tuż po doktoracie zdiagnozowano u niego radiologicznie guza płuc i
rozpoczął chemioterapię. Vincristine jest substancją, która zatrzymuje
podział komórek, ale w jego przypadku okazała się toksyczna dla
aksonów. Wkrótce po drugiej dawce okazało się, że nie jest w stanie
stać na nogach. W pierwszych sześciu tygodniach chemioterapii tracił
kontrolę stopniowo od palców u nóg do kostek i środka nóg oraz od
palców do środka przedramienia. Jego kończyny stały się mu obce.
Przestał czuć nogi i ręce, które stały się dla niego częścią zewnętrznego
świata, kawałkami nieunerwionego obcego ciała.
•
“The mind-world boundary seems to have moved from the skin/environment
junction to the innervated/denervated junction within the body. So, part of the
body has become external to the mind, or ‘de-minded.’ It was only then that I
started thinking about the mind as really present throughout the body rather than
as merely containing a body-image or being informed by the body” (10).
Schemat budowy neuronu: a - dendryty, b - ciało komórki, c - jądro
komórkowe, d - akson, e - otoczka mielinowa, f - komórka Schwanna, g przewężenie Ranviera, h - zakończenia aksonu.
Umysł jako system nerwowy
• Umysł to cały układ nerwowy, złożony z centralnego
układu nerwowego (mózg i rdzeń kręgowy) i
obwodowego układu nerwowego (reszta unerwionego
ciała).
• Obwodowy układ nerwowy (peripheral nervous
system, PNS) jest częścią umysłu; sprawia, że
świadomość jest rozlokowana na całym ciele i
wewnątrz ciała.
• Np. ból nie jest umieszczony w określonym miejscu w
mózgu, ale jest ciągłą interakcją między nerwami
obwodowymi, rdzeniem kręgowym i ośrodkami w
mózgu.
Umysł w nerwach obwodowych
• Umysł obejmuje nie tylko procesy mózgowe ale
także procesy przebiegające w obwodowym
układzie nerwowym, PNS.
• Umysł obejmuje systemy sensoryczne: wzrokowe,
dotykowe, słuchowe, propriocepcję, smakowe,
węchowe czy bólowe (nociception).
• Procesy przebiegające w nerwach obwodowych
częściowo konstytuują doświadczenia; ich rola nie
jest tylko przyczynkowa lecz konstytuująca,
zwłaszcza że stany mentalne są raczej procesami
niż zakończonymi efektami.
Centralny układ nerwowy
Human nervous system
Human nervous system
Central and Peripheral Nervous System
Zombie
• Zombi to fizyczny duplikat istoty świadomej, sam
pozbawiony świadomości. Zombi jest argumentem
antyfizykalistycznym w rękach dualistów własności.
• David Chalmers tak opisuje swojego wyimaginowanego
bliźniaka: “This creature is molecule for molecule identical
to me, and identical in all low-level properties postulated
by a complete physics, but he lacks conscious experience
entirely.”
• Aranyosi uważa zombi za coś niepojmowalnego. Jeżeli dla
włókna nerwowego „być świadomym” znaczy pewien
sposób pobudzenia, to włókno nerwowe u zombi jest
niepojmowalne i stopa zombi jest niepojmowalna i cały
jego układ nerwowy (52).
Black-and-white Mary
• Osoba, która nigdy nie doświadczyła kolorów ale ma pełną wiedzę
naukową na temat świata, łącznie z ludzką percepcją wzrokową.
Wydaje się oczywiste, że kiedy Mary opuści swój czarnobiały pokój i
zobaczy po raz pierwszy czerwoną różę, zdobędzie nową wiedzę
dotyczącą doświadczania kolorów; będzie już wiedziała, jak to jest
doświadczać czerwieni.
• Aranyosi się zgadza: “there are beliefs about color vision that even
an omniscient scientist would not have, unless she experienced
colors” (57). Zgadza się także, że Mary będzie zdziwiona, kiedy
zobaczy różę po raz pierwszy. Jego zdaniem jednak, jej przekonanie
może być nieprawdziwe (her new belief might be untrue).
• Jest to słaba obrona fizykalizmu: albo Mary nie była
wszechwiedząca, albo nie zdobyła nowego przekonania. Raczej nie
była wszechwiedząca, skoro była osobą zamkniętą w czarnobiałym
pokoju i nie miała niektórych doświadczeń pierwszoosobowych.
Brain-in-a-vat (BIV)
• Filozofowie piszący o hipotezie mózgu w pojemniku BIV
zwykle zakładają, że siedliskiem umysłu jest mózg.
Zwolennicy poznania ucieleśnionego są przeciwnego
zdania: bezcielesny mózg nie musi mieć takiego
samego życia umysłowego, jak nasze umysły
(embodied and embedded minds).
• Aranyosi dyskutuje z tezą Chalmersa, że BIV może mieć
swój świat wewnątrz komputera. Obwodowy układ
nerwowy BIV to kable łączące go z komputerem. Aby
symulować ból, komputer musiałby symulować cały
wzór pobudzeń neuronalnych: to co dzieje się w PNS i
w rdzeniu kręgowym.
BIV 2
• “Komputer nie symuluje jedynie struktury nerwowej,
aby stymulować mózg w pojemniku; raczej materialnie
ją realizuje, implementuje i naśladuje. Tworzy to, co
jest potrzebne, aby proces bólu faktycznie miał miejsce
i jest częścią tego procesu” (62)
• Komputer pełni rolę ciała dla BIV, a BIV pełni rolę ciała
dla komputera. BIV jest zwykle przedstawiany jako
bierny odbiorca stymulacji ze strony komputera, ale
jeśli to ma być symulacja ludzkiego doświadczenia, to
powinna być pojęta jako interakcja.
BIV 3
• “można wykluczyć, że BIV jest możliwy, jeśli miałby
mieć świadomość i stany percepcyjne zmysłowe. BIV i
jego podłączony komputer są jak dwa lustra patrzące
na siebie; nie ma w tym złożonym systemie żadnej
autentycznej informacji. Elektryczne impulsy nerwowe
są usytuowane w elektrycznych impulsach nerwowych,
które z kolei są znowu usytuowane w elektrycznych
impulsach, a nie w czymś takim jak świat czy
rzeczywistość” (64).
• RZ: informacji może dostarczać złośliwy uczony;
komputer jest tylko przekaźnikiem.
Twin Earth
• Bliźniacza Ziemia to eksperyment myślowy, który jest
używany jako argument przeciwko wąskiej treści
mentalnej i za treścią szeroką (eksternalną, zależną od
środowiska fizycznego).
• Aranyosi uważa, że „Ziemia Bliźniacza” nie dowodzi
istnienia treści szerokiej, ale dowodzi, że nie jest ona
wąska. Treść nie jest determinowana przez wąskie
stany psychologiczne (mózgowe) i nie jest
determinowana przez fakty na zewnątrz skóry
podmiotu. “Jest raczej determinowana przez standardy
werydyczności dla doświadczenia ustalane przez
dobrze funkcjonujący cały system nerwowy”.
Bliźniacza Ziemia
• Aranyosi zauważa, że kiedy Putnam pisze
“meanings just ain’t in the head” (znaczenia nie
są w głowie) nie ma na myśli czaszki, a głowa jest
metaforą perspektywy pierwszoosobowej.
Znaczenie słowa “woda” nie jest zdeterminowane
przez subiektywny opis, ale nie jest też
zdeterminowane przez obiektywny skład
chemiczny. Według Aranyosi znaczenie woda jest
zdeterminowane przez te z naszych doświadczeń,
które zostały kauzalnie wywołane przez ten płyn,
z którym byliśmy w interakcji na Ziemi.
Chalmers’ and Clark’s theory of
extended mind
• Teoria umysłu rozszerzonego broniona przez Andy Clark
and David Chalmers to pogląd, że niektóre procesy i
stany poznawcze przekraczają ciało, rozszerzają się poza
organizm, np. kiedy używamy narzędzi, jak telefon czy
komputer. Komputer, pendrive czy CD mogą służyć jako
magazyny naszej pamięci.
• Dla Otto cierpiącego na chorobę Alzheimera, komputer
pełni rolę podobną do biologicznej pamięci. Według
Clarka i Chalmersa możemy mu przypisać potencjalne
przekonanie, które znajduje się poza mózgiem w
komputerze, nawet jeśli świadome przekonania są tylko
w jego głowie.
Umysł rozszerzony
• Aranyosi oponuje: “poznający umysł jest
rozszerzony ale nie poza granice PNS” (120).
Korzystanie z notebooka czy telefonu nie jest
bezpośrednim procesem lecz wymaga
pośrednictwa nerwów obwodowych, np.
patrzenia na ekran, używania ruchu palców.
• Zewnętrzna cześć umysłu musiałaby być
implantem ściśle połączonym z mózgiem, w
bezpośredniej interakcji bez pośrednictwa PNS.
Umysł ucieleśniony/Embodied mind
• Nasz umysł nie jest zamknięty w mózgu, ale
rozciąga się na całe ciało.
• Aranyosi twierdzi, że umysł jest tak „istotnie”
ucieleśniony, że realistyczny umysł
odcieleśniony jest wykluczony. Odcieleśniony
czy bezcielesny umysł jest logicznie możliwy,
ale musiałby być bardzo odmienny od tych
umysłów, które ludzie faktycznie mają.
„Enminded body”
• Według Aranyosi reprezentanci nurtu “embodied
mind” (sięgającego roku 1980) nie docenili
szczególnej roli PNS w ucieleśnieniu. Aranyosi
interpretuje ideę ucieleśnionego umysłu nie jako
fakt, że mózg przetwarza obraz przekazany mu
przez ciało (brain processing a body-image), ale
jako coś więcej, jako umysł rozprzestrzeniony na
całe ciało (mind distributed right across the
body). Nazywa swoje podejście teorią “enminded
body”: ciało jest konstytutywną częścią umysłu,
tego czym umysł jest i co robi.
Iluzja Arystotelesa
• Kiedy skrzyżujemy palec wskazujący i środkowy i
dotkniemy ołówkiem tych dwu palców pomiędzy nimi,
czujemy, jakby były dotykane przez dwa przedmioty, a
nie jeden (126). Mózg „zapomina”, że palce są
skrzyżowane, choć receptory napięcia mięśni i ścięgien
dostarczają tej informacji.
• Aranyosi przedstawia własną wersję tej iluzji: kiedy
najpierw dotykamy palca środkowego (cały czas
skrzyżowanego z palcem wskazującym znajdującym się
poniżej), a potem przesuwamy ołówek w dół tak, żeby
dotknąć palec wskazujący, czujemy ruch jakby był w
górę (129).
Iluzja Arystotelesa 2
• Przesuwanie ołówka w górę i dotykanie palca
znajdującego się powyżej powoduje taki sam
efekt iluzoryczny: czujemy ruch w dół.
• W czasie tego eksperymentu lepiej nie patrzeć
na palce. Jest to rodzaj iluzji dotykowopropriocepcyjnej (inny przykład to iluzja
gumowej ręki:
Aristotle’s illusion 3
• “when human subjects are exposed to longlasting tactile reversal (six months, in Benedetti’s
experiment), their tactile perception ceases to
be illusory, that is, after they have their fingers
crossed for a long time, they cease to have
Aristotle’s illusion” (133).
• It seems that we need to be capable of adapting
to unusual circumstances and the illusion is
simply due to the absence of any previous tactile
contact involving crossed fingers in this kind of
way.
Iluzja gumowej ręki
• http://www.youtube.com/watch?v=sxwn1w7MJv
k
• Bodźce wzrokowe i dotykowe niekiedy są
ważniejsze niż wewnętrzne poczucie własnego
ciała. Plastyczny mózg dostosowuje czucie
proprioceptywne do bodźców zewnętrznych,
tutaj: wzrokowych i dotykowych.
• Nie jest to iluzja dotykowa czy wzrokowa lecz
propriocepcyjna: gumowa ręka jest odczuwana
jako własna.
Iluzja propriocepcyjna
• Na podstawie iluzji Arystotelesa Aranyosi (wbrew B.
O’Shaughnessy) twierdzi, że propriocepcja nie zawsze
jest wcześniejsza od dotyku lecz czasami bywa przezeń
zdeterminowana, a jeśli tak, to obwodowy układ
nerwowy i jego procesy są konstytutywne dla
doświadczenia.
• Krytyka: propriocepcja jest także elementem PNS,
chyba, że chodzi o czucie całego ciała na raz. Jeśli
chodzi o szczegółowe informacje propriocepcyjne, jak
w iluzji gumowej ręki, to wtedy jest to PNS i chodzi o
wewnętrzne relacje w PNS.
Dotyk a propriocepcja
• Świadomość dotykanego zewnętrznego przedmiotu
jest mniej bezpośrednia niż świadomość własnego ciała
(propriocepcja) dlatego, że przedmiot jest czymś
zewnętrznym. Dotyk zależy od propriocepcji w tym
sensie, że świadomość dotykania zakłada świadomość
własnego ciała. Jeśli jednak już chodzi o szczegóły
dotykanego przedmiotu, to dotyk bywa ważniejszy od
propriocepcji i może ją determinować (iluzja gumowej
ręki).
• Gallagher odróżnia propriocepcyjne informacje i
propriocepcyjną świadomość. Ta druga nie jest
percepcją.
Obraz ciała i schemat ciała
• Za Gallagherem Aranyosi pisze, że body image jest efektem
świadomego poznawania własnego ciała, np. sylwetki i
ruchów, a body schema funkcjonuje nieświadomie,
umożliwiając utrzymanie równowagi i ruch. Body image
zawiera poczucie mojości, a body schema działa niezależnie
(nawet jeśli nie mamy poczucia mojości wobec niektórych
części ciała). Pierwszy jest oparty na skupianiu uwagi, a
drugi obejmuje całość ciała.
• Body schema to mapa ciała (body plan) w sensie jego
mózgowej reprezentacji. Jest to podstawowy element
propriocepcji, który zawiera symetrię i liczbę segmentów i
kończyn należących do organizmu i wpływa na neuronalne
reprezentacje ciała.
Eksterocepcja i propriocepcja
• Kiedy patrzymy na własne kończyny lub twarz, mamy
eksterocepcyjną świadomość własnego ciała.
Proprioceptywna świadomość własnego ciała jest
czymś innym. „W propriocepcji nie ma czegoś takiego
jak obiekt, który jawi się tak lub inaczej, ale raczej ja lub
umysł przenikający ciało we wszystkich jego częściach,
które są prawidłowo unerwione” (139).
• W propriocepcji nie ma uważania, skupiania uwagi,
oczekiwania, a nawet są one wykluczone.
• W propriocepcji i interocepcji przedmiot intencjonalny
nie rożni się od doświadczającego ja (141).
Introspekcja
• Introspekcja jest bliższa eksterocepcji, np.
widzenia czy słyszenia, w tym sensie, że
zawiera ja w relacji do czegoś zewnętrznego,
nawet jeśli jest to wewnętrzny stan [miniony].
• Introspekcja ujmuje ten stan/przeżycie w taki
lub inny sposób, traktując go jak obiekt rożny
od ja doświadczającego.
• Introspekcja/refleksja jest intencjonalna i
dotyczy ja minionego, dystans czasowy.
Interocepcja
• Interocepcja jest znowu czymś innym, obejmując
doznania związane z sygnałami trzewnymi, jak głód,
pragnienie czy aktywność naczynioruchowa. Ból,
temperatura i swędzenie to także przypadki
interocepcji.
• W przeciwieństwie do propriocepcji, interocepcja nie
jest milcząca, lecz wymaga świadomej uwagi, np. głód
czy pragnienie.
• Zmysł dotyku jest bliski propriocepcji i interocepcji,
nawet jeśli dotyczy czegoś zewnętrznego.
• Nie trzeba mylić interocepcji z introspekcją.
Podstawowy body image
• Aranyosi pisze o primal body image jako
wyniku oddziaływania pomiędzy
propriocepcją, percepcją dotykową i
interocepcją. PNS odpowiada za to poczucie
bycia ucieleśnionym. “Czujemy się nie w ciele,
ale jako ciało. Propriocepcja, interocepcja i
dotyk razem tworzą to doświadczenie
‘enminded body’… Jego obecność we
wszystkich częściach ciała istotnie zakłada
prawidłowe unerwienie PNS” (144).
Enaktywizm
• Dane PNS i działanie (action) zostały zaliczone do
kategorii stanów umysłu przez teorie
sensomotoryczne np. enaktywizm Alva Noë.
• Aranyosi polemizuje: działanie jest ważne dla
stanów mentalnych, jako ich przyczyna, ale nie
jest ich cechą konstytutywną.
• “Stan mentalny to więź kauzalna pomiędzy
bodźcem rozumianym jako wydarzenie
pozaneuronalne i zachowaniem” (156).
• Ostatnia synapsa przed reakcją mięśni jest
granicą umysłu.
Granice umysłu
• Podstawą enaktywizmu jest eksperyment z okularami,
które odwracają orientację w przestrzeni na osi lewoprawo lub góra-dół. Po treningu w rożnych
aktywnościach motorycznych, badani dostosowywali
się do nowych warunków (164). Ruch odgrywa zatem
ważną rolę w zaadaptowaniu się do zniekształceń
percepcyjnych (170).
• Badania potwierdziły, że czynności motoryczne
adaptowały się wcześniej niż percepcja.
• Według Aranyosi, „it is not action that is constitutive
of perception, but rather proprioception and
kinesthesia”.
Umysł poza czaszką
• Aranyosi demonstrates the cognitive role of the
peripheral nervous system. Mind is not contained in
the cranium, but extends out into the entire nervous
system, suffusing the body as far as it is innervated.
• The book is based on personal experiences of severe
peripheral nerve damage, and reveals what happens to
the mind in such cases.
• The peripheral nervous system does appear to furnish
a promising basis for defining the boundary between
the human mind and the external world, and with this,
the whole innervated body then comes to be included
into mind.

similar documents