Wybrane zagadnienia z metodyki nauczania j*zyka

Report
Wybrane zagadnienia z
metodyki nauczania
języka polskiego w
klasach I-III
Mówienie
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Kształcenie sprawności językowej
Kształcenie sprawności językowej oznacza w szkole pracę nad przekształcaniem języka
mówionego w język nastawiony na wypowiadanie się pisemne.
Poprzez ćwiczenia w mówieniu i pisaniu uczeń powinien posiąść umiejętność
- gromadzenia materiału,
- selekcji,
- planowania i komponowania wypowiedzi.
Pracy nad wypowiedziami uczniów powinny towarzyszyć ćwiczenia słownikowe
zmierzające do:
 bogacenia czynnego i biernego słownika uczniów
 wytwarzania w ich umysłach poprawnych skojarzeń i nazw (precyzowanie
słownictwa)
 rozszerzania wiedzy uczniów na dany temat
 uwrażliwienie uczniów na estetykę wypowiedzi
 wyrabianie odpowiedzialności za słowo
 zapobiegania błędom językowym i ich zwalczania.
 opanowanie słownictwa ogólnonarodowego,
 wprowadzenie dzieci w świat piękna językowego.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Pośród ćwiczeń słownikowych możemy wyróżnić:

Ćwiczenia dostarczające pewnego zasobu słów, rozszerzające zasób słownictwa przez
tworzenie nowych wyrazów od wyrazów znanych.

Ćwiczenia unaoczniające dzieciom artystyczne wartości języka.

Ćwiczenia wdrażające dzieci do poprawnej wymowy

Ćwiczenia gramatyczne.

Ćwiczenia ortograficzne.
Podczas pracy z nowym tekstem należy wyjaśnić niezrozumiałe wyrażenia i zwroty. Dobrą
formą będzie:

pokaz i omówienie przedmiotu, jego obrazu, względnie wycieczka lub film związany tematycznie z
treścią przeznaczonego do czytania tekstu,

nauka poprawnej wymowy danego słowa.

prześledzenie znaczenia tego słowa w kontekście.

analizowanie budowy wyrazu, wyodrębnienie jego części np. przedrostka, przyrostka, wspólnego
rdzenia grupy wyrazów

podanie kilku wyrazów bliskoznacznych, ustalanie wieloznaczności

podanie wyrazu o znaczeniu przeciwnym

korzystanie z różnego rodzaju słowników

uzupełnianie zdań tym wyrazem, układanie nowych zdań z tym wyrazem., gry słowne, krzyżówki
Inną grupę ćwiczeń słownikowych stanowią ćwiczenia polegające na gromadzeniu zwrotów i
wyrażeń zastępczych, synonimów. Jest to doskonałe ćwiczenie do ukazania bogactwa języka
NPDN
PROTOTO we
Wrocławiu - J. danej
przez wyrażenie tej samej treści w różny sposób, dokładne
obrazowe
przedstawienie
Gadowicz
myśli.
Celem ćwiczeń kształtujących mowę prawidłową pod
względem gramatycznym jest wdrażanie dziecka do
praktycznego stosowania naszego systemu językowego.
Komunikatywność wypowiedzi polega między innymi na
stosowaniu przez mówiącego i odbiorcę tych samych
zasad językowych.
Ćwiczenia w tym zakresie polegają na:
 wdrażaniu dziecka do stosowania prawidłowych form
fleksyjnych (przypadków, liczb, rodzajów, form
osobowych),
 wzbogaceniu mowy dziecka w wyrażenia określające
stosunki między przedmiotami, czynnościami, cechami,
czemu służą przede wszystkim: przyimki, spójniki, zaimki,
przysłówki,
 wdrażaniu do stosowania prawidłowych
konstrukcji składniowych (zdań,
równoważników zdań).

NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Ćwiczenia słownikowe łączą się ściśle z ćwiczeniami
frazeologicznymi.
W klasach młodszych można wprowadzić następujące
rodzaje ćwiczeń frazeologicznych:
 - układanie zdań z użyciem nowo wprowadzonego
wyrazu;
 - układanie zdań połączone z doborem odpowiednich
wyrazów spośród uprzednio zgromadzonych;
 - układanie zdań lub fragmentów tzw. wypracowań z
podanymi zwrotami i wyrażeniami;
 - pisanie przez uczniów pytań do podanych przez
nauczyciela zdań, w których zastosowane zostały nowe
zwroty lub wyrażenia;
 - wypisywanie przez uczniów odpowiednich zwrotów
lub wyrażeń z omawianych tekstów w celu
wykorzystania ich np. do opisu;
 - uczenie się przez uczniów na pamięć wierszy, zagadek,
przysłów oraz krótkich fragmentów prozy.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz


Przy prowadzeniu wszelkiego rodzaju ćwiczeń
słownikowych należy pamiętać, że nie mogą być one
celem samym w sobie. Muszą się łączyć ze wszystkimi
działami programowymi, wynikać w naturalny sposób z
toku zajęć i stanowić jego niezbędne ogniwo.
Ponadto, aby zgromadzone słownictwo weszło w zakres
słownika czynnego winno znaleźć zastosowanie w żywej
mowie uczniów i w różnych formach wypowiedzi
ustnych i pisemnych.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Poprawna wymowa

GĘŚ
Ciężka, potężna i niedołężna
W stawu gęstwinie gęś ugrzęzła
Lecz to nie klęska w gęsiej rodzinie,
Gęś niedołężna z wodą popłynie.

Trzech Czechów milczy mil trzy.

Czego trzeba mistrzowi do zestrzelenia szczygła drzemiącego w dżdżysty dzień
na drzewie?

Wstrząs wstrząsnął strzelistą kolumną.

Trzydzieści trzy przyczyny.

Król królowej tarantulę włożył czule pod koszulę.

Truchtem tratują okrutne krowy Rebeki mebel alabastrowy.

Taka kolasa dla golasa to jak melasa dla grubasa.

Drgawki kawki wśród trawki - sprawką czkawki te drgawki.

Czy szczególny to, proszę pana, zaszczyt, płaszczyć się, by wtaszczyć się na szczyt?

NPDN PROTOTO
Czyjeś jelita widzi elita - cóż to za efekt, ten brzuszny
defekt!we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Wybrane zagadnienia z
metodyki nauczania
języka polskiego w
klasach I-III
Czytanie
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Dojrzałość szkolna
Najczęściej wymieniane komponenty dojrzałości
zdaniem J. Parafiniuk-Soinskiej [1971] to:
 dojrzałość fizyczna
 dojrzałość umysłowa
 dojrzałość społeczna
 dojrzałość emocjonalna
 dojrzałość wolicjonalna
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
kształtowanie umiejętności czytania:
CZYTANIE jest procesem wymagającym
współdziałania szeregu właściwości
psychicznych człowieka i współdziałania
analizatorów (wzrokowego, słuchowego,
kinestetycznego) sprawnego przebiegu wielu
procesów myślowych odpowiedzialnych za
prawidłową analizę i syntezę informacji, ich
przetwarzanie, skojarzenie z posiadanym
doświadczeniem.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Gotowość dziecka do czytania i
pisania
„Pojęcie gotowości do jakiegokolwiek rodzaju uczenia się
odnosi się do takiego stadium rozwoju dziecka, w którym
może ono uczyć się czegoś nowego z łatwością i bez
napięcia emocjonalnego (towarzyszącego zwykle zadaniom
zbyt trudnym przekraczającym możliwości dziecka) osiągać
sukces, ponieważ wysiłki nauczyciela dają zadawalające
rezultaty”.
 "Gotowość do czytania i pisania to taki stan w rozwoju
dziecka, który jest rezultatem dojrzewania oraz
dotychczasowego treningu wychowawczego przede
wszystkim na terenie rodziny, który czyni go wrażliwym na
znaki, ich istotę i znaczenie w procesie komunikowania się
ludzi, a jednocześnie gotowym do odnoszenia korzyści ze
wskazówek otoczenia dotyczących opanowania umiejętności
czytania i pisania."

NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Według A. Brzezińskiej stan gotowości można ująć w
trzech aspektach:
 1. Gotowości psychomotorycznej, której istnienie jest
warunkiem opanowania techniki czytania i pisania
 2. Gotowości słownikowo- pojęciowej, która wiąże się
z zasobem doświadczenia psychologicznego i
językowego
 3. Gotowości emocjonalno- motywacyjnej, której
istotą jest odkrywanie istnienia mowy pisanej, zasad
nią rządzących i rozumienia jej znaczenia w procesie
porozumiewania się ludzi oraz przekazu doświadczenia
kulturowego
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz








Szczególnie ważne jest, aby dziecko miało:
prawidłową wymowę,
określoną lateralizację,
wysoką sprawność ręki dominującej zarówno
w zakresie szybkości, jak i precyzji ruchów,
prawidłowy poziom percepcji wzrokowej oraz
słuchowej,
właściwą koordynację wzrokowo - słuchowo ruchową,
zdolność koncentracji uwagi na dłuższy czas,
odpowiednią pojemność tzw. pamięci świeżej.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
J. Taylor podaje natomiast, że dziecko gotowe do
rozpoczęcia nauki czytania charakteryzują:
 świadomość, co to jest czytanie,
 wiedza jak się czyta w jego języku
 wiedza, po co się uczy czytać,
 bogate słownictwo, umiejętność rozmowy na
bliskie mu tematy.
 umiejętność różnicowania kształtów, kolorów,
dźwięków, wyszukiwania różnic i podobieństw na
obrazkach, różnych znaków.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz








Zupełny brak gotowości do czytania według J. Taylor
cechuje dzieci które objawiają:
- całkowita nieświadomość tego, co to jest symbol
(znak) drukowany,
co to jest i na czym polega czytanie, czym różni się
ono od innych form wypowiadania;
maja duże trudności z rozpoznawaniem różnic i
podobieństw w nieskomplikowanych nawet
obrazkach;
cechuje je niska zdolność koncentrowania uwagi:
maja trudności z wymawianiem dłuższych bardziej
skomplikowanych słów i wyrażeń,
wykazują niski poziom koordynacji wzrokoworuchowej:
mają dobre rozumienie jedynie jasno
sformułowanych, krótkich poleceń.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Działania przygotowujące dziecko do nauki czytania









wzbogacanie wiadomości dziecka o otaczającym świecie,
rozwój słownictwa
uczenie prawidłowej wymowy i umiejętności komunikatywnego
wypowiadania się,
rozwijanie percepcji wzrokowej i wrażliwości słuchowej,
rozwijanie orientacji przestrzennej oraz sprawności manualnej i
koncentracji uwagi,
kształtowanie umiejętności analizy i syntezy słuchowej,
koordynacji słuchowo – ruchowej i słuchowo – wzrokowej oraz
analizy i syntezy wzrokowej,
wzbudzanie zainteresowania książką oraz wyzwalanie motywacji
dziecka do samodzielnego czytania,
rozwijanie pamięci słuchowej i wzrokowej,
prowokowanie do globalnego odpoznawania wyrazów oraz
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
wstępne ćwiczenia kształtujące technikę
czytania,
Gadowicz
W relacji przedstawionych działań
wychowawczo-dydaktycznych należy
stosować:
 formę zabawową,
 różnorodność,
 środki dydaktyczne,
 krótki czas,
 stopniowanie pod
względem trudności
 oparte na działalności
dziecka,
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Metody nauki czytania i ich charakterystyka
Metodą w nauce czytania nazywamy zespół
teoretycznie uzasadnionych działań, których celem
jest opanowanie tej umiejętności. Istnieje wiele
metod nauki czytania.
Obecnie przyjmuje się, się najczęściej stosowana
klasyfikacja metod nauki czytania obejmuje cztery
podstawowe grupy:
 metody syntetyczne,
 metody analityczne,
 metody analityczno – syntetyczne,
 metody globalne.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Metody syntetyczne
Metody syntetyczne należą do najstarszych znanych
metod nauki czytania. Służą przede wszystkim
opanowaniu umiejętności czytania w aspekcie
technicznym. Ich istotą jest przechodzenie od
elementu do całości. Elementem może być dźwięk lub
znak graficzny (litera), a całością wyraz lub zdanie.
Ze względu na podstawę syntezy wyróżnia się
następujące metody:
 alfabetyczną, określaną jako sylabizowanie,
 fonetyczną, zwaną również głoskową,
 sylabową, czyli zgłoskową.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz



Metoda alfabetyczna Podstawową
jednostką czytania w tej metodzie są nazwy
liter zestawione w kolejności alfabetycznejuczenie się po kolei wszystkich liter, następnie
składanie z nich sylab i dalej wyrazów i zdań.
Metoda fonetyczna Nauka czytania wiodła
od poznania, w toku wymawiania samogłosek,
później spółgłosek, a następnie ich
odpowiedników literowych, do umiejętności
czytania poprzez tworzenie sylab, a z nich
wyrazów.
Metoda sylabowa pomijała w ogóle głoski i
rozpoczynała naukę czytania od zgłosek (sylab)
samogłoskowych, a następnie przechodziła do
zgłosek złożonych.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Metody analityczne
Istotą metod analitycznych jest połączenie analizy słuchowej z
analizą wzrokową jednostek językowych mających określone
znaczenie, takich jak wyrazy, części zdania i zdania.
 Metoda wyrazowa - nauka czytania rozpoczynała się od
zapoznania dziecka z określonym wyrazem lub wyrazami w
połączeniu z ilustracją poprzez słuchanie jego brzmienia. Gdy
dziecko potrafiło już rozpoznać wyrazy w tekście, dopiero
wówczas odbywała się analiza słuchowo – wzrokowa na
elementy składowe, literowo – zgłoskowe wyrazów.
 Metoda zdaniowa przyjmując za podstawę zdanie,
wychodziła od zrozumienia tekstu, lecz wymagała
dodatkowego wysiłku w zidentyfikowaniu wyrazów jako
elementów składowych danej części zdania. Zdanie, w
przeciwieństwie do wyrazu, stanowiło jednostkę językową
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
tworzącą logiczną całość.
Gadowicz
Metody analityczno – syntetyczne
Metody te powstały w wyniku powiązania metod analitycznych
z syntetycznymi, zapewniając z jednej strony poznanie znaków
graficznych języka pisanego (liter), z drugiej zaś – równoczesne
rozumienie czytanego tekstu.
 W nauce czytania wykorzystuje się analizę do wyodrębniania
części składowych z całości -liter z wyrazów oraz syntezę, do
składanie nowych całości z poszczególnych części składowych
-tworzenie nowych wyrazów z poznanych liter.
 Punktem wyjścia metod analityczno – syntetycznych jest
wyraz lub zdanie.
 Z wyrazów lub zdań najpierw słuchowo wyodrębnia się
głoski, wzrokowo wydziela się odpowiednie zapisy graficzne
głosek (litery). Obok głosek już znanych pojawiają się głoski
nowe, nie znane wcześniej, pozwalając na tworzenie nowych
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
wyrazów z poznanych wcześniej głosek.
Gadowicz
Wyróżniamy trzy odmiany metod analityczno –
syntetycznych:
 - metody analityczno – syntetyczne o charakterze
wzrokowym,
 - metody analityczno – syntetyczne o charakterze
fonetycznym,
 - metody analityczno – syntetyczne o charakterze
funkcjonalnym.
W każdej z tych metod podstawą analizy są tzw. wyrazy
podstawowe, których dobór opiera się na dwóch
kryteriach: fonetycznym (zgodność wymowy z zapisem
graficznym) i graficznym (łatwość w kreśleniu liter
składających się na dany wyraz).
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Metody analityczno -syntetyczne
W m. analityczno – syntetycznej o charakterze wzrokowym
podstawą analizy jest wyraz spostrzegany wzrokowo. Z
zapisu graficznego wyrazu zostaje wyodrębniony określony
znak graficzny – litera, której przyporządkowuje się
odpowiadający jej obraz dźwiękowy, czyli głoskę. Łączenie
wyodrębnionej litery z innymi literami prowadzi do
odczytania wyrazu.
 W m. analityczno – syntetycznej o charakterze fonetycznym
podstawą analizy jest budowa dźwiękowa (fonetyczna)
wyrazów - rozpoznawanie słuchowe wyrazu, potem
wyodrębnienie w nim kolejnych głosek.
 Metoda analityczno – syntetycznej o charakterze
funkcjonalnym wykorzystuje metody analityczno –
syntetyczne o charakterze wzrokowym i fonetycznym, ze
względu na udział funkcji wzrokowej i słuchowej w tym
procesie nauki czytania.
analiza: wyraz
sylaba
litera lub głoska,
synteza (w odwrotnej kolejności): litera/głoska
sylaba
wyraz

NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Metody analityczno – syntetyczne zostały wykorzystane w
trzech koncepcjach polskich elementarzy.
„Elementarz” Mariana Falskiego. oparty
jest na metodzie analityczno – syntetycznej o charakterze
wyrazowym.
 W elementarzu pt. „Litery” opracowanym przez E. i F.
Przyłubskich, wiodącą metodą nauki czytania jest metoda
analityczno – syntetyczna o charakterze funkcjonalnym.
Przyłubscy zbliżają się również do globalnej metody czytania
poprzez poszerzenie pola czytania wyrazów częściami (sylabami),
aby w ten sposób zapobiegać głoskowaniu i sylabizowaniu.
 Trzecia metoda początkowej nauki czytania opracowana została
przez Helenę Meterową w elementarzu pt. „Nauczę się czytać”.
Autorka oparła się w nim na metodzie analityczno –
syntetycznej o charakterze fonetycznym. Wyróżnia dwa okresy
w nauce czytania: okres przedliterowy - poznanie dźwiękowej
budowy wyrazów i drugi okres - opanowanie zapisu graficznego
poszczególnych dźwięków(liter)i właściwa
naukaweczytania.
NPDN PROTOTO
Wrocławiu - J.

Gadowicz
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Metody globalne
W metodach globalnych wyraz, część zdania lub zdanie są
poznawane jako całościowy obraz graficzny, co wpływa na
lepsze rozumienie treści, gdyż znacznie mniej wysiłku i
uwagi poświęca się formalnej stronie czytania.
 W metodach globalnych najpierw następuje poznawanie i
zapamiętywanie szeregu wyrazów jako pewnej zamkniętej
całości, a dopiero później analiza elementów wyrazów, czyli
dźwięków i liter.
 Analiza polega tu przede wszystkim na uchwyceniu różnic
w poszczególnych wyrazach, a nie na
powolnym poznawaniu budowy
literowo – głoskowej.
 Ekspozycja całych wyrazów lub
zdań wiedzie do stopniowego
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
powiększania pola czytania.
Gadowicz

Inne metody współcześnie stosowane
w nauce czytania
m. fonetyczno-literowo-barwna Bronisława
Racławskiego (Glottodydaktyka )
 - m. Dobrego Startu Marty Bogdanowicz
 m. Ireny Majchrzak
 m. Glena Domana
 Naturalna nauka języka

NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Schemat nauki czytania





Dziecko widzi obrazek np. kota, a pod nim podpis
„To kot Ali”.
Zdanie to trzeba podzielić na wyrazy (I poziom
analizy) i wyodrębnić wyraz w którym występuje
nowa literka „k”,
W odszukanym wyrazie trzeba wyodrębnić głoski
(II poziom analizy) - wyróżnienie głoski w nagłosie,
w wygłosie i w śródgłosie,
Dziecko poznaje kształt nowej
literki
Gdy dziecko już umie odwzorować
kształt nowej litery i łączy ja
z
właściwą głoską, rozpoczyna się
synteza: zbitkę głoska- literka
włącza się wyraz, wyraz w zdanie.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Percepcja wzrokowa
Czynności czytania i najprostsze formy pisania rozpoczynają się od wzrokowego
spostrzegania znaków graficznych pisma. Spostrzeganie to jest trudne zarówno ze względu
na podobieństwo liter, jak i również abstrakcyjną treść elementów językowych, które one
oznaczają.
W trakcie czytania oko wykonuje trzy rodzaje ruchów:
 postępujący od lewej do prawej strony wiersza
 zwrotny od końca jednej linii do początku następnej
 wsteczny, mający na celu poprawną kontrolę spostrzegania grafemów.
Podstawową rolę w spostrzeganiu wzrokowym liter odgrywają operacje identyfikacji i
różnicowania kształtów oraz położenia przestrzennego.
 Usprawnianie percepcji wzrokowej:
 dobieranie par jednakowych obrazków (dobieranki, loteryjki, domino),
 wskazywanie różnic i podobieństw na materiale obrazkowym i geometrycznym,
 odtwarzanie z pamięci układów elementów,
 układanie obrazków z części oraz według instrukcji słownej,
 układanie obrazków i kompozycji z figur,
 dobieranie części figur geometrycznych do całości,
 budowanie według wzoru kompozycji z klocków,
 wyszukiwanie i dobieranie jednakowych wzorów literopodobnych i literowych,
 rozpoznawanie i nazywanie liter, wyszukiwanie lub skreślanie liter w tekście,
 uzupełnianie liter w wyrazie, lepienie z plasteliny lub układanie liter z drutu,
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
 czytanie i układanie wyrazów i zdań.
Gadowicz
Percepcja słuchowa
Czynności czytania i pisania wymagają nie tylko prawidłowego spostrzegania liter, ale także
umiejętności wyodrębniania i przyporządkowywania im właściwych dźwięków. Percepcja
słuchowa jest więc podstawowym ogniwem mechanizmu czytania głośnego, pisania ze słuchu;
towarzyszy cichemu czytaniu, pisaniu z pamięci i pisaniu samodzielnemu.
Percepcja słuchowa angażuje trzy rodzaje słuchu:
 fizyczny –warunkuje proces opanowania mowy – ubytki uniemożliwiają prawidłowa
percepcję dźwięków mowy mogą być przyczyna trudności w czytaniu i pisaniu.
 muzyczny – pozwala na słyszenie barwy, wysokości, melodii i tempa wypowiedzi –
zapewnia wiec czytanie wyraziste oraz wierna rejestrację mowy, która ma być zapisana.
 fonematyczny – umożliwia odbiór i różnicowanie dźwięków (głosek)pod względem
fonematycznym (świadoma operacja analizy i syntezy słuchowej, która stanowi
mechanizm czytania i pisania)
Usprawnianie percepcji słuchowej:

rozwiązywanie zagadek słuchowych,
 ćwiczenia rytmiczne: rymowanki, piosenki,
 ćwiczenia pamięci słuchowej: wyliczanki, wierszyki, powtarzanie sylab, wyrazów i zdań,
 odtwarzanie rytmu i wiązanie go z układem przestrzennym,
 zabawy z rymami: dobieranie rymujących się wyrazów, tworzenie rymów,
 analiza i synteza zdań: liczenie wyrazów, układanie zdań dłuższych,
 ćwiczenia i zabawy związane z analizą wyrazów na sylaby i syntezą sylab w wyraz,
 rozpoznawanie głoski w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów,
 wyszukiwanie obrazków na daną głoskę,
 ćwiczenia w analizie i syntezie głoskowej wyrazów 3 NPDN
i 4- głoskowych
dłuższych,
PROTOTO weoraz
Wrocławiu
- J.
Gadowicz
 ćwiczenia w czytaniu i układaniu wyrazów i zdań.
Utrwalanie i doskonalenie nauki czytania.
Analizując technikę czytania dziecka zwracamy uwagę na określenie takich cech
dobrego czytania jak:

Poprawność – tj. staranne wymawianie wszystkich głosek bez opuszczania i
przestawiania liter, oraz bez zbytecznego dodawania głosek, sylab czy wyrazów
tzn. wierne odczytywanie tekstu ze zwróceniem uwagi na znaki przestankowe.

Płynność - tj. czytanie całościowe bez literowania, rozdzielania na sylaby, łączne
czytanie wyrazów, czytanie z wyrazem następnym np. z tobą, w szkole.

Biegłość – tj. indywidualne tempo czytania odpowiadające tempu mowy ustnej,
umożliwiające słuchającemu i czytającemu uchwycić sens, z polem czytania
rozszerzonym na tyle, żeby przeczytać następny wyraz zanim głośno się go
wypowie.

Wyrazistość –polega na zwracaniu uwagi na pauzy logiczne i psychologiczne,
naturalną intonację i modulację głosu z uwypukleniem uczuć, nastroju, właściwe
tempo i rytm (możliwe tylko wtedy, gdy dziecko osiągnie trzy wcześniejsze
cechy czytania)
Zajęcia przeznaczone na ćwiczenia doskonalące technikę czytania powinny być
poprzedzone: wyborem odpowiedniego fragmentu tekstu, wzorowym czytaniem
go przez nauczyciela, analizą sposobu czytania pod kątem interpunkcji, akcentów
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
logicznych i zasad techniki czytania głośnego.
Gadowicz
Halina Przyłubska mówiąc o czytaniu wyróżnia:
 wzorowe czytanie nauczyciela
 czytanie głośne indywidualne
 czytanie indywidualne
 kolejno przez wszystkich uczniów
 czytanie szeptem
 czytanie ciche ze zrozumieniem
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz

Według Anny Jakubowicz proces czytania ze
zrozumieniem składa się:
◦ ze spostrzegania obrazów graficznych:
◦ wiązania obrazów graficznych z wyobrażeniami
pozajęzykowymi, czyli zrozumienia znaczenia
grupy przeczytanych słów;
◦ pamiętania sensu przeczytanych słów w czasie
czytania następnych grup wyrazów;
◦ domyślania się dalszego ciągu czytanego tekstu, tj.
przewidywania;
◦ kojarzenia znaczeń w pewne całości myślowe;
◦ kontroli, czyli weryfikacji przewidywań.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Ćwiczenia w czytaniu
W klasie I jeszcze zanim dziecko zacznie czytać nauczyciel może zadawać pytanie
motywacyjne lub naprowadzające w określonym kierunku np., o czym jest mowa
w danej opowieści na podstawie tytułu, rysunku. Już w II półroczu nauki mogą
podejmować próby poszukania w krótkim tekście odpowiedzi na pytanie
nauczyciela, jak również układać opowiadanie z rozsypanki zdaniowej.
W klasie II ćwiczenia polegające na :
 poszukiwaniu odpowiedzi na pytania w cicho czytanej przez siebie czytance, lub
jej fragmencie
 układaniu pytań do treści tekstu czytanego cicho, skierowanych do autora lub
innych uczniów
 wyborze fragmentu tekstu, ilustrowaniu go i podpisywaniu albo słowami z
tekstu albo też samodzielnie sformułowanym zdaniem
 układaniu podpisów pod obrazkami historyjek obrazkowych
W klasie III dodatkowe ćwiczenia, oprócz wykonywanych już z rozszerzonym
stopniem trudności, związane mogą być z :
 omawianiem samodzielnie przeczytanej lektury, treści czytanki, rozdziału
utworu literackiego lub artykułu
 wyodrębnianiem w czytanym po cichu tekście: fragmentów dotyczących
postaci, zdarzeń, wyróżnianie opisów, dialogów, „złotych myśli”, najciekawszych,
najzabawniejszych, najładniejszych fragmentów (z samodzielny uzasadnieniem
wyboru).
 czytaniem z podziałem na kolejne obrazy, którym nadajemy tytuły
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
(przygotowanie do układania planu).
Gadowicz
Czytanie krytyczne i twórcze
Istota tego rodzaju czytania jest wychodzenie poza dosłowne rozumienie
tekstu. Dziecko umiejące czytać krytycznie i w sposób twórczy umie
ocenić wartości przedstawianych idei, interpretować zdarzenia, tworzyć
na podstawie tekstu uogólnienia.
Dziecko potrafi:
 odróżniać fikcję od rzeczywistości, poddawać w wątpliwość
prawdziwość podawanych informacji,
 oceniać trafność przedstawianych treści,
 porównywać różne źródła informacji na dany temat, przypominać
sobie zdarzenia uzasadniające lub obalające fakty podane przez autora,
 wyszukiwać w tekście informacje potrzebne w jakimś celu,
 selekcjonować informacje pod określonym kątem,
 rozpoznawać intencje autora, co do nastroju tekstu, reagować na
humor, żarty, niespodziewane zakończenie, ton powagi itp.,
 uzasadniać przyczyny lubienia lub nielubienia określonych tekstów,
 interpretować zdarzenia i oceniać bohaterów,
 wykorzystywać myśli autora w świeży i oryginalny sposób „tworzenie” na podstawie tekstu.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Umiejętność czytania krytycznego jest potrzebna w
uczeniu się wszystkich przedmiotów, gdyż obejmuje:
 umiejętność wyboru materiału (poszukiwanie),
 zdawanie z niego sprawy,
 notowanie,
 wykorzystywanie informacji,
 podsumowywanie treści - syntezę spostrzeżeń i faktów
uzyskanych podczas czytania
 ocenę przedstawionych danych,
 odnalezienie źródeł, na jakie autor się powołuje,
porównanie stopnia wiarygodności tych źródeł.
Czytanie twórcze opiera się często na fantazji i luźnych
skojarzeniach uczniów związanych z przeczytanym
tekstem.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Wybrane zagadnienia z
metodyki nauczania
języka polskiego w
klasach I-III
Pisanie
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
PRZYGOTOWANIE DO NAUKI PISANIA

Przygotowanie do nauki pisania polega na stosowaniu różnorodnych
ćwiczeń wyrabiających koordynację wzrokowo – ruchową i sprawność
dłoni i palców, a także przegubu dłoni oraz ruchów ramienia i
przedramienia.

Ruchy ręki piszącej umożliwiają przekształcanie wzrokowo –
słuchowych obrazów na obrazy graficzne. Graficzne odtwarzanie liter
wymaga dużej sprawności ręki.
Ruchy pisarskie maja dwojaki charakter:
podbiegający, w wyniku którego powstają linie proste i pętle
(przebiega w płaszczyźnie pionowej)
postępujący – piszemy litery obok siebie w wyrazie (płaszczyzna
pozioma - ruchy poziome wymagają udziału także przedramienia i
łokcia).



NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Usprawnienie rąk dziecka ma na celu doprowadzenie do tego, aby
potrafiło ono dobierać potrzebne ruchy dostosowując je do rodzaju
zadania manualnego oraz narzędzi i materiału, z którym przyjdzie mu
mieć do czynienia. Dlatego należy stwarzać dzieciom wiele okazji, w
których będą musiały zaangażować ruchy rąk i palców, oczywiście na
różnorodnym materiale.
Przygotowanie dziecka do nauki pisania i czytania obejmuje:
 zajęcia i zabawy ruchowe mające na celu ułatwienie dziecku poznania
schematu ciała i kierunku,
 stwarzanie warunków do swobodnej działalności artystycznokonstrukcyjnej
 doskonalenie sprawności manualnych
 wywoływanie swobodnych ciągłych ruchów ręki z wprowadzeniem
kierunku
 przetwarzanie obrazu ruchowego na obraz graficzny i odwrotnie
 odtwarzanie i odwzorowywanie różnych form, kształtów i układów w
trakcie lepienia, układania i konstruowania
 wykonywanie elementów literopodobnych.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Usprawnianie czynności manualnych:
- zabawy paluszkami,
- rysowanie, malowanie (w tym malowanie palcami i pędzlem dużych
wzorów),
- wycinanie, wydzieranie, lepienie, „pieczątkowanie” i inna działalność
plastyczna,
- rzucanie i łapanie piłeczki,
- zabawy rytmiczne, gra na instrumentach,
- wykonywanie czynności precyzyjnych: wiązanie, nawlekanie, sznurowanie,
- kreskowanie, kopiowanie i kalkowanie ołówkiem lub kredką,
- układanie kompozycji z drobnych elementów,
Kolejny etap stanowi:
- obrysowywanie konturów,
- kreślenie wzorów po śladzie z zachowaniem kierunku (bez liniatury i w
liniaturze),
- odwzorowywanie prostych kształtów (linie, łuki, prostokąty, koła, owale),
- rysowanie wzorów literopodobnych kreskowych, kolistych, falistych i
pętelkowych,
- szlaczki złożone z dowolnych elementów figur geometrycznych
powtarzających się rytmicznie,
- pisanie po śladzie,
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
kształtowanie umiejętności pisania
Ćwiczenia związane z kształtowaniem graficznej strony
pisma uczniów:
 W klasie pierwszej obejmują one naukę pisania liter i
wyrazów ze skierowaniem uwagi na poprawne
odtwarzanie kształtów liter i ich połączeń w wyrazie.
 W klasie drugiej i trzeciej będą to ćwiczenia
doskonalące pismo w zakresie kształtu, proporcji,
łączenia i położenia małych i wielkich liter, kształtnym,
płynnym i czytelnym pisaniu grup liter małych i wielkich,
właściwym łączeniu ich w wyrazy.
 Dochodzenie przez dziecko do pełnego opanowania
technicznej strony procesu pisania T. Wróbel dzieli na
trzy etapy:
 I etap - pisanie elementarne,
 II etap - pisanie swobodne,
 III etap - pisanie płynne
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Ćwiczenia służące utrwalaniu prawidłowego łączenia to na
przykład:
 tworzenie i zapisywanie grup wyrazów z określonym
połączeniem np. be - beret, beton, beczka;
 tworzenie wyrazów poprzez dopisywanie do sylab liter;
 łączenie z samogłoskami spółgłosek i płynne ich pismo
np. da, de, di, do, du..., - łączenie sylab w wyrazy np. kotek, kolej...,
 pisanie imion zaczynających się od samogłosek np. Ala,
Ula, Ela... itp.
 układanie zdań z wybranymi wyrazami i zapisywanie ich;
Odtwarzanie kształtu liter i ich połączeń ściśle wiąże się z
proporcjonalnością liter w wyrazach jak i jednolitym
pochyleniem pisma.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz

Problemy w nauce pisania związane z opóźnieniami lub
zaburzeniami w rozwoju motoryki ujawniają się poprzez:
- niską precyzję ruchów dłoni i palców,
- zwolnienie lub przyspieszenie tempa działania,
- prawidłową precyzję przy wybitnie zwolnionych ruchach rąk.

Dzieci z niską sprawnością manualną nie potrafią dobrze
rysować, szyć, lepić, wycinać, majsterkować, nawet wykonywać
czynności samoobsługowych: mycie rąk, wiązanie butów,
ubieranie się, jedzenie. Wykonywane czynności ruchowe są
niezgrabne, spowolniałe lub w przypadku dziecka
nadpobudliwego w sferze ruchowej - nieskoordynowane nerwowe.

Większość czynności wykonywanych przez dzieci ma charakter
wzrokowo- ruchowy. Gdy niska sprawność manualna pogłębiona
jest słabą kontrolą wzroku, dziecko poza nieładnym, nieczytelnym
pismem będzie miało trudności z utrzymaniem się w liniach, z
zachowaniem odpowiednich odległości między wyrazami.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Etapy w nauce pisania:
- pokaz czynności pisania,
- kształtowanie prawidłowych nawyków
- utrwalania umiejętności pisania danej litery,
Typowe trudności i błędy występujące podczas nauki pisania wynikają z:
- trudności w zapamiętaniu kształtu liter podobnych,
- niewiedzy i utrwalenia złych nawyków
- braku stopniowania trudności
- problemów ortograficznych w języku polskim (pisownia a wymowa,
dwuznaki, zmiękczenia, wyrazy z "ó", "rz" i "h„),
Ćwiczenia orograficzne:
- zapoznanie z pisownią (ortogramy),
- przepisywanie,
- wierszyki ortograficzne, krzyżówki, uzupełnianki itp.,
- pisanie z pamięci,
- pisanie ze słuchu (z komentarzem, wyłącznie jako sprawdzian po
zrealizowaniu danego tematu),
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Środki dydaktyczne - TI
Wykorzystane komputera :
 daje możliwość indywidualizacji tempa pracy i
dostosowania do osobowości dziecka i jego
możliwości
 zapewnia również dziecku komfort psychiczny
 komputer jest wymagającym, konsekwentnym i
nieprzekupnym partnerem
 atrakcyjna forma graficzna, ciekawa fabuła
uprzyjemnia naukę.
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz
Dziękuję za uwagę 
NPDN PROTOTO we Wrocławiu - J.
Gadowicz

similar documents