Atrakcyjność geoturystyczna dolin rzek Gór

Report
Atrakcyjność geoturystyczna dolin rzek
Gór Świętokrzyskich – dolina górnej Łagowicy
Małgorzata Ludwikowska-Kędzia
Instytut Geografii UJK w Kielcach
Małgorzata Wiatrak
CEL
Zwrócenie uwagi na potencjał geoturystyczny małych dolin rzek
Gór
Świętokrzyskich,
których
specyficzny
rozwój,
determinowany
w
dużym
stopniu
uwarunkowaniami
morfostrukturalnymi
jak
i
litologicznymi
podłoża
paleozoicznego, pozwala na łatwość obserwacji i możliwość
dokumentacji różnorodnych obiektów przyrody nieożywionej.
Indywidualnie obiekty te nie mają większych szans na
zaistnienie w edukacji i turystyce, ale ujęte zespołowo, w
postaci tras geoturystycznych, mogą być szansą promocji
turystycznej gmin. W aspekcie geoturystycznym, w regionie
świętokrzyskim najwięcej uwagi poświęca się nieczynnym
kamieniołomom i podejmowane są próby ich uprzystępnienia
szerszemu gronu odbiorców. Natomiast mniejsze obiekty,
zlokalizowane właśnie w dnach dolin rzecznych, nie zawsze
mniej wartościowe, pozostają poza kręgiem zainteresowań i
działań geoturystycznych.
Położenie doliny górnej Łagowicy na tle jednostek morfologicznych Gór Świętokrzyskich
wg Wróblewskiego (1977)
Cele opracowania:
I.
Opis
wybranych
obiektów
geologicznych
i
geomorfologicznych (obiektów geoturystycznych) doliny górnej
Łagowicy na tle aktualnego stanu wiedzy w zakresie budowy
geologicznej, cech rzeźby obszaru oraz w nawiązaniu do
historii osadnictwa i górnictwa. Ponadto, analiza wartości
merytorycznych (naukowych) obiektów, wartości kulturowych,
dydaktycznych (edukacyjnych), lokalizacyjnych (dostępności
do zwiedzania) oraz infrastrukturalnych (zagospodarowania
geoturystycznego), celem wykazania możliwości edukacyjnych
obiektów, zasadności ich promocji i propozycji ich
zagospodarowania.
II.
Rozbudzenie w lokalnych społecznościach, władzach
samorządowych, świadomości potencjału tkwiącego w
abiotycznych komponentach środowiska przyrodniczego. Ich
decyzje, podejmowane w zakresie gospodarowania zasobami
przyrodniczymi, mają ogromny wpływ na ochronę i promocję
geoturystyczną obiektów przyrody nieożywionej. Aktywność
samorządów lokalnych w zakresie kreowania, planowania i
promocji różnych projektów turystycznych wydaje się być
determinującym
czynnikiem
wykreowania
atrakcji
geoturystycznych, które mogłyby ożywić ruch turystyczny w
gminie Łagów.
III.
Syntetyczne ujęcie publikowanych i archiwalnych materiałów
naukowych dotyczących badanego obszaru doliny górnej Łagowicy,
nieco zbliżone w pomyśle i formie do dokumentacji
inwentaryzacyjnych i waloryzacyjnych obiektów geologicznych i
geomorfologicznych, prowadzących do działań uruchamiających
procedury utworzenia geoparków (tras geoturystycznych). Niniejsze
opracowanie nie jest w zamyśle autorek wnioskiem aplikacyjnym
proponowanej trasy geoturystycznej. Jest ono skierowane głównie
do osób zawodowo zainteresowanych zagadnieniami geologicznymi
i geomorfologicznymi m. in. nauczycieli, studentów kierunków
przyrodniczych, którzy pragną poszerzyć swoją wiedzę w zakresie
geologii i geomorfologii fragmentu mniej znanej i słabiej
promowanej turystycznie południowo-wschodniej części Gór
Świętokrzyskich.
POJĘCIE - ATRAKCYJNOŚĆ GEOTURYSTYCZNA
BUDOWA GEOLOGICZNA OBSZARU
Mapa geologiczna odkryta obszaru badań i jego otoczenia z elementami tektoniki
(na podstawie Romanek, Złonkiewicz 1992, Czarnocki 1919, Kowalczewski 1963, 1966)
1.dyslokacja świętokrzyska, 2. uskok łysogórski, 3. synklina Piotrowa, 4. fałd Płucek, 5. synklina Łagowa,
6. synklina Duraczowa, 7. antyklina Woli Łagowskiej, 8. synklina Bielowej, 9. antyklina Gwiazdowej
BUDOWA GEOLOGICZNA OBSZARU
Mapa geologiczna zakryta obszaru badań i jego otoczenia (na podstawie Janiec i in. 1992)
CECHY RZEŹBY OBSZARU
Szkic geomorfologiczny doliny górnej Łagowicy.
1. fragmenty trzeciorzędowych powierzchni
zrównania (Walczowski 1964,1968), 2.
powierzchnie denudacyjne w obrębie glin
zwałowych zlodowaceń południowopolskich, 3.
powierzchnie stokowe pokryte piaszczystożwirowymi deluwiami z okresu zlodowaceń
środkowopolskich (Walczowski 1964), 4.
powierzchnia akumulacji lessowej 5. najwyższy
poziom akumulacyjnej terasy nadzalewowej
vistuliańskiej, uznawany za środkowopolski
(Walczowski 1968, Janiec i in. 1992)
6. wyższy poziom erozyjnoakumulacyjnej terasy nadzalewowej
vistuliańskiej, 7. niski poziom erozyjnoakumulacyjnej terasy nadza-lewowej
vistuliańskiej 8. krawędzie teras słabo
zachowane, 9. krawędzie teras
zachowane wyraźne, 10. strome skalne
zbocza doliny, miejscami przykryte
cienką pokrywą deluwiów, 11. dolinki
boczne erozyjno-denudacyjne, 12. stożki
napływowe, 13. koryto rzeczne z
erozyjnymi podcięciami, 14. stawy, 15.
linie schematycznych przekrojów
geologicznych przez holoceńskie dno
doliny (ryc. 15), 16. przekroje geologiczne (ryc. 25)
HISTORIA OSADNICTWA I GÓRNICTWA
Rozmieszczenie stanowisk pradziejowych, średniowiecznych i nowożytnych (Hadamik 2004)
1. epoka kamienia, 2. okres wpływów rzymskich, 3. stanowiska archeologiczne ze znaleziskami datowanymi
na wczesne średniowiecze, 4. grodzisko – wzgórze Zamczysko, 5. prawdopodobne huty szkła, 6. stanowiska
wydobywcze rud ołowiu
Lokalizacja obiektów geoturystycznych w dolinie górnej Łagowicy
Obiekty geoturystyczne w dolinie górnej Łagowicy
Numer
Nazwa obiektu:
1.
Szyb Nawrockiego w Łagowie
2.
Ślady górnictwa galeny w Płuckach
3.
Odsłonięcie wapieni z granicy fran/famen w Płuckach
4.
Wąwóz krasowy Dule w Łagowie
5.
Odsłonięcie utworów famenu z fauną głowonogów w wąwozie Dule
6.
Jaskinia Zbójecka w wąwozie Dule
7.
Jar Łagowicy na odcinku Łagów-Nowy Staw
8.
Odsłonięcie serii węglanowej dewonu środkowego i górnego
między Łagowem a Nowym Stawem
9.
Jaskinia Lisia Dziura w skarpie Łagowicy
10.
Wywierzysko w Masłowcu
11.
Odsłonięcie osadów czwartorzędowych w Masłowcu
Obiekt 1. Szyb Nawrockiego w Łagowie
Plan sytuacyjny szybu Nawrockiego (A)
i profil geologiczny ściany w kopalni (B)
(Materiały Archiwum Geologicznego nr 1362
PIG-PIB Oddział Świętokrzyski)
Obiekt 2. Ślady górnictwa galeny w Płuckach
Ślady dawnych robót górniczych w Płuckach związanych z poszukiwaniem
i eksploatacją galeny (wg Fijałkowska, Fijałkowski 1971) na tle współczesnej
mapy topograficznej. Przekrój geologiczny przez okruchowe, rezydualne
złoże galeny w Płuckach (wg Fijałkowscy 1971)
Obiekt 8. Odsłonięcie serii węglanowej dewonu środkowego i górnego między
Łagowem a Nowym Stawem
Zasięgi serii litologicznych
dewonu
środkowego
i
górnego
(5-12)
we
wschodnim zboczu doliny
Łagowicy między Łagowem a
Nowym Stawem na tle planu
wysokościowego
zbocza
(poziom najniższy w Nowym
Stawie wyznacza poziomicę
zerową) i podziału zbocza na
odcinki
(na
podstawie
Czermiński 1960)
Wapienie gruboławicowe żywetu z
nagromadzeniem fauny sklerogąbek,
łukowato wygięty fragment skarpy
Łagowicy (fot. M.L-K)
Masywne kolonie stromatopor w
wapieniach żywetu skarpy
Łagowicy (fot. M. L-K)
Wydłużone gałązki amfipor w
wapieniu żywetu skarpy Łagowicy
(fot. M. L-K)
Obiekt 11. Profil osadów vistuliańskich w Masłowcu
Zestawienie wyników badań osadów profilu w Masłowcu w zakresie cech teksturalnych i strukturalnych oraz ich
stratygrafia (wg Ludwikowska-Kędzia M., Wiatrak M., Olszak I., Bluszcz A., 2006)
Waloryzacja geoturystyczna obiektów doliny górnej Łagowicy
WD* - wartość dydaktyczna AG** - atrakcyjność geoturystyczna
L.p.
1.
5.
10.
Obiekt geologiczny
i geomorfologiczny
1 - szyb Nawrockiego w Łagowie
5 - odsłonięcie utworów famenu z
fauną głowonogów
w wąwozie Dule
10 - wywierzysko w Masłowcu
Waloryzacja geoturystyczna
I – wartość merytoryczna - 20
II – wartość lokalizacyjna - 12
III – wartości kulturowe - 2
IV – zakres informacji - 3
V – zagospodarowanie geoturystyczne - 4
Ocena
cząstkowa
wysoka
wysoka
średnia
wysoka
niska
I – wartość merytoryczna - 23
II – wartość lokalizacyjna - 10
III – wartości kulturowe - 0
IV – zakres informacji - 3
V – zagospodarowanie geoturystyczne - 4
wysoka
wysoka
niska
wysoka
niska
I – wartość merytoryczna - 13
II – wartość lokalizacyjna - 8
III – wartości kulturowe - 0
IV – zakres informacji - 2
V – zagospodarowanie geoturystyczne - 4
średnia
średnia
niska
średnia
niska
Ocena
końcowa
WD* – 37
- wysoka
AG** – 41
- wysoka
WD – 37
- wysoka
AG – 41
- wysoka
WD – 23
- średnia
AG – 28
- średnia
Oceny i zakres punktowy poszczególnych wartości waloryzacji geoturystycznej wg Dmytrowskiego, Kicińskiej (2011)
Proponowaną trasę
geoturystyczną można
sklasyfikować według
następujących kryteriów
(Kicińska-Świderska,
Słomka 2004):
tematyczność – trasa
specjalistyczna,
geologicznogeomorfologiczna,
zasięg – trasa ma
charakter lokalny
przestrzenność – trasa
lądowa, powierzchniowo podziemna,
ilość turystów – trasa dla
turystów indywidualnych i
małych grup tury-stów
(maksymalnie 10 osób).
sposób przemieszczania
się – trasa ma charakter
pieszy.
długość – liczy 12 km
jedno-, dwudniowa.
Przebieg trasy geoturystycznej w dolinie górnej Łagowicy.
PUNKT i. Budowa geologiczna i rzeźba doliny górnej Łagowicy.
Historia osadnictwa i górnictwa.
PUNKT 1. Szyb Nawrockiego w Łagowie
PUNKT 2. Ślady górnictwa galeny w Płuckach
PUNKT 3. Odsłonięcie wapieni z granicy fran/famen w Płuckach
PUNKT 4. Wąwóz krasowy Dule w Łagowie
PUNKT 5. Odsłonięcie utworów famenu z fauną głowonogów w wąwozie Dule
PUNKT 6. Jaskinia Zbójecka w wąwozie Dule
PUNKT W-1. Punkt widokowy - panorama Pasma Głównego Gór Świętokrzyskich
PUNKT 7. Jar Łagowicy na odcinku Łagów-Nowy Staw
PUNKT 8 a-c. Odsłonięcie serii węglanowej dewonu środkowego i górnego
między Łagowem a Nowym Stawem
PUNKT 9. Jaskinia Lisia Dziura w skarpie Łagowicy
PUNKT 10. Wywierzysko w Masłowcu
PUNKT W-2. Punkt widokowy - strefa antropogenicznych
przekształceń krajobrazu okolic Łagowa
PUNKT W-3. Punkt widokowy – zmiana typu doliny
Łagowicy: jar – dolina płaskodenna.
PUNKT K. „Wzgórze Zamczysko” - średniowieczne grodzisko
w Nowym Stawie.
PUNKT 11. Odsłonięcie osadów czwartorzędowych w Masłowcu
Analiza atrakcyjności
geoturystycznej doliny
górnej Łagowicy i
propozycja powstania
trasy geoturystycznej nie
jest końcowym efektem
ustaleń, w zakresie idei
intensyfikacji ruchu
turystycznego w okolicy
Łagowa. Ma raczej
stanowić początek
dyskusji nad potencjałem
geoturystycznym obszaru
rozumianym jako „ogół
cech o znaczeniu
turystycznym, jakie
stwarzają możliwość
przystosowania obiektu
geologicznego do
działalności turystycznej”
(strona Ministerstwa
Środowiska
www.mos.gov.pl; sierpień
2012 r.).
Widok na kopalnię dolomitów w Nowym Stawie w punkcie widokowym W-2
( fot. M. W.)
Warto także zwrócić uwagę na istnienie w bliskim sąsiedztwie doliny górnej
Łagowicy obiektów, niezwykle perspektywicznych dla poszerzenia oferty
geoturystycznej obszaru. Są nimi rozległe rejony eksploatacji złóż dewońskich
wapieni: Łagów II, Łagów IV, Łagów V, Nowy Staw i dolomitów: Winna, (Szuflicki i
in. 2012). Jest więc szansa poszerzenia atrakcyjności geoturystycznej tego
obszaru o nowe fascynujące miejsca ilustrujące w dużej skali efekty procesów
geologicznych, a zlokalizowane w nieczynnych kamieniołomach dewońskich
wapieni i dolomitów.
Powyższe opracowanie w pełni uzasadnia potrzebę promocji geoturystycznej
obiektów geologicznych i geomorfologicznych zlokalizowanych w dolinie górnej
Łagowi-cy. Ponadto, kieruje naszą uwagę ku dolinom innych, niedużych rzek Gór
Świętokrzy-skich, np. Lubrzance, Belniance, Pokrzywiance, w których również tkwi
ogromny potencjał geoturystyczny. Można wyrazić nadzieję, że atrakcyjność
turystyczna także tych dolin zostanie dostrzeżona i odpowiednio wypromowana.
DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ

similar documents