presentatie - Vereniging Ambtenaar en Recht

Report
Collectieve actie
Vereniging Ambtenaar & Recht
12 november 2013
Jan Pas
STELLING
In tijden van economische crisis of broos
economisch herstel mag van werknemers worden
verwacht dat zij behoedzaam met het recht van
collectieve actie omgaan…..
Actievormen
 Werkonderbreking (< 4 uur)
 Staking (> 4 uur)
 Estafettestaking
 Stiptheidsactie
 Service-actie
 Poortblokkade
 Bedrijfsbezetting
Recht op collectieve actie - artikel 6 lid 4 ESH
Rechthebbenden
2. Collectief belangengeschil
3. Tussen werknemer(-s) en werkgever(-s)
4. Uitzondering: geschil over lopende CAO
1.
1. Rechthebbenden
 Werknemers (ook ambtenaren)
 Begrip ruim uitgelegd door Comité van Deskundigen
 Ook zelfstandig werkenden kunnen onder werknemersbegrip
vallen
2/3. Collectief geschil werknemers/werkgever
 Voorbeeld 1: Aldi uitspraak – enkele caissières met individueel
geschil
 Voorbeeld 2: KLM uitspraak – staking KLM piloten uit solidariteit
met stakende vliegers bij NWA (vakorganisatie niet afdoende
aangetoond dat actie in functie stond van waarborging recht op
collectieve onderhandeling werknemers NWA)
4. Lopende CAO
 In beginsel uitgezonderd
 Weigering van werkgever om aanvullende CAO af te sluiten kan
onder omstandigheden wel als belangengeschil worden aangeduid
Soort actie en mate van bescherming
 In beginsel elke actie beschermd
 Recht komt toe aan werknemers, dus ook wilde actie beschermd
 Uitgesloten:
a. zuiver politieke actie
b. actie waarbij vredesplicht wordt geschonden
c. actie met ongeoorloofd doel
a. Zuiver politieke actie?
 NS-arrest: acties tegen overheidsbeleid op stuk van arbeidsvoorwaarden die
onderwerp zijn van collectief onderhandelen vallen onder art. 6 lid 4 ESH
 Rotterdamse Haven-arrest: dit moet in ruime mate worden verstaan
 AOW leeftijd-arrest: verhoging AOW leeftijd naar 67 jaar is op zichzelf geen
onderhandelpunt maar zal wel gevolgen hebben voor collectieve
onderhandelingen. Rb nam zuiver politiek actie aan, Hof niet
b. Schending vredesplichtclausules
 Absoluut geformuleerd: algeheel onthoudingsverbod
 Relatief geformuleerd: onthouden van actie voor zover geschil ziet
op onderwerp dat in CAO is geregeld – restrictief uitgelegd in HR
19 april 1996 (CAO regelde prestatiebeloning, werkgever
wijzigde premieregeling – geen schending van vredesplicht door
bonden)
c. Ongeoorloofd doel
 Bedrijfsbezetting:
- Tijdelijke overname van productiemiddelen
- Onrechtmatig doel beoogd: verwijdering directie
 Niet beschermd door Artikel 6 lid 4 ESH (Elka-arrest, NJ 1991,
690)
 Poortblokkade: kan onrechtmatig zijn
Beperking actierecht
 Een staking die wordt gedekt door art. 6 lid 4 ESH is in beginsel
rechtmatig
 Behalve indien:
- zwaarwegende procedureregels (“spelregels”) zijn
veronachtzaamd; of
- met inachtneming van de door art. G ESH gestelde beperkingen
moet worden geoordeeld dat de bonden in redelijkheid niet tot de
actie hadden kunnen komen (NS)
Spelregeltoets
Spelregeltoets kent twee onderdelen:
1. Ultimum remedium
2. Tijdige aanzegging
Ultimum Remedium
 Collectieve actie alleen als andere middelen zijn uitgeput
 Terughoudend getoetst: staken is immers grondrecht, (Douwe
Egberts)
 Comité van Deskundigen is hier kritisch over
Tijdige aanzegging
• Tijdig aanzeggen: op de dag zelf is te laat (Rb. Amsterdam 27 juli 2002, JAR
2002, 185) (NB: vaak is er een ultimatum)
• Correct aankondigen: werkgever gelegenheid geven noodzakelijke maatregelen
te treffen (zie bijv. Equens)
• Lengte aankondigingstermijn mede bepaald door hinder en belang
publiek/derden
• Bij acties die essentiële dienstverlening kunnen bedreigen: expliciet aangeven
dat en hoe deze verricht -kunnen- blijven worden
Redelijkheidstoets
 Redelijkheidstoets nader uitgewerkt in VSN-arrest.
 Als gezien de zorgvuldigheid in maatschappelijk verkeer:
- sprake is van een zodanige inbreuk op in art. G ESH genoemde rechten van
derden of algemene belangen,
- dat beperkingen maatschappelijk dringend noodzakelijk zijn,
- dan is de actie onrechtmatig jegens o.a. de werkgever.
 Vraag van proportionaliteit, die aan hand van alle omstandigheden moet worden
beantwoord
Artikel G ESH

Belangrijke beperking art. 6 lid 4 ESH:
-
Als rechten en beginselen van Deel I ESH en in Deel II geregelde onbelemmerde uitoefening en
toepassing zijn verwezenlijkt kunnen zij buiten de in I en II vermelde gevallen generlei beperkingen
ondergaan met uitzondering van (i) bij wet voorgeschreven en (ii) in democratische samenleving
noodzakelijk voor bescherming van openbare orde, nationale veiligheid, volksgezondheid of goede zeden
-
In Nederland vloeit mogelijkheid beperking voort uit art. 6:162 BW (VSN).
-
Comité van Deskundigen: niet om bescherming belangen derden in het algemeen, rechten en vrijheden
moeten in het geding zijn.
-
CvD bekijkt deze grond vooral in het licht van de garantie dat essentiële dienstverlening kan doorgaan.
Vooral van belang bij gezondheidszorg, brandweer, politie (maar ook andere sectoren die ontwricht raken
(zie Equens: staking legt betaalverkeer plat).
Redelijkheidstoets
Bij beoordeling proportionaliteit van actie zijn van belang:
1. Vorm
2. Duur
3. Gevolgen
1. Vorm
Hoe ingrijpender de vorm, hoe sneller onrechtmatig.
Voorbeelden:
 Service-actie
 Algehele werkstaking
 Poortblokkade
Actievorm hangt nauw samen met gevolgen van de actie.
2. Duur
• Hoe langer de duur, hoe sneller onrechtmatig
• Korte acties vaak rechtmatig; ook in openbaar vervoer
• Actie voor onbepaalde tijd niet op voorhand onrechtmatig (JAR
2008, 162)
3. Gevolgen
 Hoe groter de gevolgen, hoe eerder onrechtmatig
 Dat de actie schade oplevert, maakt deze niet onrechtmatig
 Als de schade onevenredig groot is, kan de actie wel onrechtmatig
zijn
 Gevolgen actie bij essentiële diensten zijn sneller onevenredig
groot. Hoe essentiëler de dienst, hoe eerder plaats is voor
beperking actie (VSN)
Voorbeelden van onrechtmatige acties
 Vzr. Rb. Haarlem; JAR 2008, 233 (VNV – Transavia, 0,5%)
 Vzr. Rb. Groningen; JAR 2008, 178 (Streekbussen Gr/Fr/Dr,




geen
vervoer)
Vzr. Rb. Utrecht; JAR 2008, 32 (Bureau Orde en Bewaking, ambassades)
Vzr. Rb. Rotterdam; JAR 2007, 85 (Haven Rotterdam, grote schade)
HR; JAR 1997, 70 (Staking streekvervoer tijdens spits)
Pres. Rb Utrecht; KG 1983, 334 (stiptheidsacties politie; chaos)
Voorbeelden waarin vordering verbod is afgewezen
 Vzr. Rb. Den Haag; LJN BM3051 (Koninginnenach)
 Vzr. Rb. Amsterdam; LJN BM2254 (Vuilnismannen)
 Vzr. Rb. Utrecht; JAR 2009, 124 (Schoonmaak Schiphol)
 Hof Den Haag; JAR 2008, 257 (Zondagdiensten BWeer.)
 Vzr Rb. Utrecht; JAR 2008, 103 (Ajax-PSV)
 Hof Amsterdam; JAR 2003, 34 (Gratis reizen)
 Pres Rb. De Haag; JAR 1993, 154 (“Ongeopend retour” –
onrechtmatig)
deels
Rechtpositie stakers en werkwilligen
• Stakers hebben geen recht op loon (7:627 BW)
• Mogelijk alternatief: stakingskas van de vakbond
• Ook bij andere acties dan staking beperking loon mogelijk (NS;
Gratis OV JAR 2003, 34: loon -50%)
• Ook werkwilligen hebben bij georganiseerde staking geen recht
op loon (NS)
• Bij wilde staking in beginsel wel loondoorbetaling voor
werkwilligen (NJ 1973, 60; NJ 1977, 55)
Rechtpositie stakers en werkwilligen
 Geen recht op WW (art. 19 lid 1 sub l WW)
 Voordelen mogen niet wegens staken worden onthouden (bonus
voor werkwilligen verboden; JAR 2005, 235)
Rechtpositie stakers en werkwilligen
 In beginsel kunnen geen sancties (anders dan stoppen loon)
worden opgelegd (NJ 1988, 952; JAR 2011/269)
 Dit kan wel bij door de rechter verboden actie of als de
werknemer op voorhand zonder meer had moeten beseffen dat de
actie de grenzen van het geoorloofde overschreed
Onderkruipersverbod
 Art. 10 WAADI: geen arbeidskrachten (nieuwe of zittende) ter
beschikking stellen voor verrichten werkzaamheden in bedrijf
waar een collectie actie heerst
 Bestuurlijke boete bij overtreding (art. 19 WAADI)
Onderkruipersverbod
Maar:
 Eigen personeel mag werk wel doen
 Intra-concern-uitlening is ook niet verboden, want is niet ter
beschikking stellen (art. 1 lid c sub c WAADI)
 Derde kan worden ingeschakeld
 Verbod ziet niet op derde, alleen op werkgever (JAR 2008, 105)
Schadevergoeding
 Bij rechtmatige actie geen mogelijkheid tot schadevergoeding
 Bij onrechtmatige actie is die mogelijkheid er wel (RAR 2007,
148)

similar documents