Działalność kredytowa banku komercyjnego

Report
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Opracowano na podstawie i z wykorzystaniem:
M. Dębniewska, A. Sołoma – „Bankowość
Produkty, usługi rynek”
Wyd. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski
Olsztyn 2003
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Definicja kredytu bankowego i umowy kredytowej
Udzielanie kredytów podmiotom gospodarczym i osobom
fizycznym jest podstawową, czynną operacją bankową,
którą definiuje art. 69 Prawa bankowego:
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji
kredytobiorcy, na czas określony w umowie kwotę środków
pieniężnych z przeznaczeniem na określony cel, a kredytobiorca
zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych
w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami
w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego
kredytu”.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt i pożyczka często są używane jako synonimy,
mimo że występują między nimi różnice.
Pożyczka jest uregulowana w prawie cywilnym (art. 720 § 1 k.c.)
Przedmiotem pożyczki w odróżnieniu od kredytu mogą być zarówno środki
pieniężne jak i przedmioty, jednakże tylko oznaczone co do gatunku.
Pożyczka może być odpłatna lub nieodpłatna, zaś kredyt jest odpłatny.
Kredyt bankowy w Prawie bankowym i Kodeksie cywilnym.
Udzielającym pożyczki bywa właściciel pieniędzy.
Banki udzielają kredytów ze środków klientów (deponentów).
Przy kredycie jest określone jego przeznaczenie, a przy pożyczce nie
ma takiej potrzeby.
Termin spłaty pożyczki może nie być określony, w przeciwieństwie do
kredytu.
Prawo bankowe nie zabrania udzielania pożyczek
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Szczegółowe zasady udzielania kredytów są sprecyzowane w regulaminach
kredytowych poszczególnych banków.
Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i głównie określać:
— strony umowy,
— kwotę i walutę kredytu,
— cel, na który kredyt został udzielony,
— zasady i termin spłaty kredytu,
— oprocentowanie kredytu i warunki jego zmiany,
— sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,
— zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,
— terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,
— wysokość prowizji, jeśli umowa ją przewiduje (zazwyczaj podaje się ją w stosunku
procentowym do kwoty przyznanego kredytu, może to być np. prowizja
przygotowawcza związana z rozpatrzeniem wniosku czy uruchomieniem kredytu),
— warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Pojęcia, często występujące w umowach kredytowych:
karencja — zawieszenie na pewien okres spłaty odsetek lub kapitału,
w tym okresie są naliczane odsetki, z tą tylko różnicą, że klient płaci je
później,
prowizja od zaangażowania — opłata pobierana przez bank od nie
wykorzystanej kwoty kredytu,
transza kredytu — część kwoty kredytu postawiona do dyspozycji
klienta w określonym terminie.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Podstawą do ustalania oprocentowania kredytu
w banku komercyjnym jest stawka bazowa powiększona
o marżę banku.
Stawką bazową są zazwyczaj stopy oprocentowania na
rynku międzybankowym odzwierciedlające aktualną
cenę pozyskania środków na określony termin.
Do najczęściej stosowanych należą WIBOR, EURIBOR,
LIBOR.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate)
- oprocentowanie na rynku międzybankowym
w Polsce, po jakim banki udzielają pożyczek
innym bankom na określony okres, np. jeden
miesi ąc.
Oprócz stopy WIBOR, występuje stopa WIBID,
(Warsaw Interbank Bid Rate) - roczna stopa procentowa,
jaką banki zapłacą za środki przyjęte w depozyt od innych
banków na określony termin, w praktyce nie jest stosowana
jako baza do oprocentowania kredytów.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
EURIBOR - stopa procentowa kredytów
udzielanych przez banki na rynku europejskim,
odpowiadająca średniej z 57 najbardziej aktywnych
banków w Brukseli.
LIBOR - stopa procentowa kredytów na rynku
międzybankowym w Londynie dla walut: euro, USD
(dolar amerykański), GBP (funt szterling), CHF
(frank szwajcarski), JPY (jen japoński), CAD (dolar
kanadyjski).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Banki w celu wspólnego udzielenia kredytu mogą
zawrzeć umowę o utworzeniu konsorcjum bankowego,
wyznaczając bank umocowany do zawarcia umowy
kredytowej.
Banki ponoszą ryzyko związane z udzielonym kredytem
proporcjonalnie do wniesionych środków finansowych
do ogólnej kwoty wspólnie udzielonego kredytu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
W razie stwierdzenia przez bank, że warunki udzielenia kredytu nie
zostały dotrzymane lub wystąpiło zagrożenie terminowej spłaty kredytu z
powodu złego stanu majątkowego kredytobiorcy, bank może:
- wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub części (okres wypowiedzenia
wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy — 7 dni, jeśli
umowa kredytowa nie przewiduje dłuższego okresu),
- zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu lub przedstawienia
w określonym czasie programu naprawczego i jego realizacji po
zatwierdzeniu przez bank.
- zażądać przedstawienia w określonym czasie programu naprawczego i
jego realizacji po zatwierdzeniu przez bank.
Działalność kredytowa
komercyjnego
Kredytobiorcami dla banku mogą być:
banku
— osoby fizyczne;
— osoby prawne:
— przedsiębiorstwa jednoosobowe,
— spółki osobowe,
— spółki kapitałowe,
— spółdzielnie,
— przedsiębiorstwa państwowe;
— podmioty gospodarcze nie mające osobowości
prawnej (podmiotem stosunków gospodarczych są
właściciele);
— pracownicy, akcjonariusze, członkowie zarządu
banku (nie mogą otrzymywać korzystniejszych warunków,
a szczególnie stóp procentowych, niż są one stosowane przez
bank dla klientów danego rodzaju umowy kredytowej).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
W działalności kredytowej bank musi przestrzegać wielu
norm ostrożnościowych, określonych w Prawie
bankowym i uchwałach Komisji Nadzoru Bankowego,
np.:
współczynnik wypłacalności:
- bank jest zobowiązany utrzymać sumę funduszy własnych
na określonym poziomie
- zakres i szczegółowe zasady obliczania określa Komisja
Nadzoru Bankowego.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Wskaźnik koncentracji kredytowej (art.71 Prawa bankowego)
Suma wierzytelności - ogólna kwota udzielonych kredytów, pożyczek, obligacji czy
też gwarancji bankowych.
Suma wierzytelności banku oraz udzielonych zobowiązań obciążonych ryzykiem
jednego podmiotu lub podmiotów powiązanych kapitałowo lub organizacyjnie nie
może przekroczyć:
— 20% funduszy własnych banku, gdy którykolwiek z tych podmiotów
jest powiązany z bankiem (jako podmiot dominujący lub zależny),
— 25% funduszy własnych banku, gdy podmioty te nie są powiązane
z bankiem.
Reguły tej nie stosuje się, gdy stronami są NBP lub Skarb Państwa.
Zarząd banku jest obowiązany zgłaszać każdorazowo do Komisji Nadzoru
Bankowego fakt udzielenia kredytu w wysokości przekraczającej 10% funduszy
własnych banku.
Działalność kredytowa banku
komercyjnego - rodzaje kredytów
Kryterium
Rodzaje kredytów
Okres kredytowania
— krótkoterminowe (do 1 roku)
— średnioterminowe (od 1 do 3 lat)
— długoterminowe (powyżej 3 lat)
Formy udzielania
— w rachunku bieżącym
— w rachunku kredytowym
— dyskontowe
— akceptacyjne
Przeznaczenie
— kredyty gospodarcze:
— obrotowe
— inwestycyjne
— konsumpcyjne
Sposób zabezpieczenia
— hipoteczne
— lombardowe
Waluta
— złotowe
— walutowe
Inne formy kredytowania przedsiębiorstwa przez
bank
— faktoring
— forfaiting
— leasing
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyty mogą być w różnej formie przekazane
kredytobiorcy — jednorazowo, w transzach lub
ciągnieniach.
Ze względu na formę postawienia środków do
dyspozycji klienta, wyróżnia się kredyty w rachunku
bieżącym i kredytowym.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt w rachunku bieżącym (overdraft)
-polega na przyznaniu przez bank limitu zadłużenia, do którego
kredytobiorca może składać dyspozycje obciążające jego
rachunek bieżący, wykorzystywany w miarę potrzeby przez
klienta do regulowania bieżących zobowiązań.
- jest spłacany automatycznie z wpływów na rachunek bieżący
kredytobiorcy, w którym został przyznany, co powoduje, że saldo
zadłużenia po każdym uznaniu rachunku się zmniejsza ,z tego
względu, gdy klient ma duże obroty na rachunku, płaci mniejsze
odsetki od salda zadłużenia niż od innych kredytów.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt w rachunku kredytowym
-polega na otwarciu przez bank oddzielnego dla
kredytu rachunku, na którym są rejestrowane
każda wypłata i spłata kredytu.
- tą metodą są udzielane wszystkie pozostałe
kredyty, oprócz kredytów w rachunku bieżącym.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyty dyskontowe
- są związane ze skupem weksli przez bank od ich
posiadaczy.
Weksel - finansowy papier wartościowy, dokument
zobowiązujący wystawcę lub wskazaną przez niego
osobę do bezwarunkowego zapłacenia określonej
kwoty pieniężnej w oznaczonym miejscu i w terminie.
Prawo wekslowe rozróżnia dwa rodzaje weksli:
— weksle własne,
— weksle trasowane.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Weksel własny (inaczej suchy, prosty, sola)
-papier wartościowy sporządzony w formie ściśle określonej przez prawo
wekslowe, zawierający bezwarunkowe przyrzeczenie wystawcy zapłacenia
określonej sumy pieniężnej we wskazanym miejscu i czasie, stwarzający
bezwarunkową odpowiedzialność osób na nim podpisanych.
W wekslu własnym występują dwie osoby:
1. płatnik (wystawca weksla)
2. remitent (beneficjent)
Wystawca weksla własnego, podpisując się na nim własnoręcznie,
zobowiązuje się do zapłaty sumy określonej w wekslu na rzecz remitenta
(beneficjenta), czyli odbiorcy płatności.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Weksel trasowany (inaczej ciągniony, trata)
-papier wartościowy sporządzony w formie ściśle określonej przepisami prawa
wekslowego, skierowany do oznaczonej osoby z poleceniem bezwarunkowego
zapłacenia określonej sumy pieniężnej w oznaczonym miejscu i czasie,
stwarzający bezwarunkową odpowiedzialność osób na nim podpisanych.
Wystawca weksla ciągnionego (trasowanego) zleca wskazanej
w wekslu osobie zapłacenie określonej kwoty.
W wekslu trasowanym występują trzy osoby:
1.wystawca weksla (trasant),
2.płatnik (trasat)
3.remitent (beneficjent).
Zobowiązanie trasata (płatnika) powstaje dopiero po wyrażeniu przez niego
zgody (akceptu).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Osoby występujące w wekslu własnym i trasowanym
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Weksel dla swej ważności, musi zawierać następujące
elementy:
— nazwę weksel w samej treści dokumentu,
— bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty wystawcy do zapłaty
oznaczonej sumy pieniężnej w wekslu własnym, a w wekslu
trasowanym — polecenie wystawcy bezwarunkowego
zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej skierowane do osoby,
która ma zapłacić, z podaniem jej nazwiska (kwotę, jaka ma
być zapłacona, która jest podana na wekslu, określa się też j
jako sumę wekslową),
— miejsce i termin płatności,
— datę i miejsce wystawienia weksla,
— nazwisko remitenta (osoby, na której rzecz ma być dokonana
zapłata),
— podpis wystawcy weksla.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Weksel pełni funkcję płatniczą, gdy jest wręczany
sprzedawcy towarów lub usług zamiast gotówki.
Kwota nominalna weksla zawiera wartość towaru
powiększoną o kwotę odsetek (% od wartości
towaru) za przedłużony okres inkasowania
należności.
Płatność wekslowa nie jest równoznaczna z
płatnością gotówkową, a zatem weksel nie jest
surogatem pieniądza.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Funkcja kredytowa weksla wyraża się w
odroczonym terminie płatności należności
za zakupione produkty lub usługi do daty
oznaczonej na dokumencie.
Przedłużony termin płatności za odpowiednim
wynagrodzeniem jest niczym innym jak
kredytem kupieckim (handlowym).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Funkcja obiegowa weksla wyraża się w możliwości
nieograniczonego przenoszenia praw wekslowych z jednej
osoby na drugą za pomocą indosu.
Indos - przelanie prawa własności weksla lub czeku na inną
osobę, dokonywane przez umieszczenie na odwrocie danego
dokumentu odpowiedniej notatki z podpisem lub tylko
podpisu (wł. „indosso” — na grzbiecie, z tyłu).
Taka możliwość stwarza to, że jeden i ten sam weksel może
być wręczony jako zapłata w wielu transakcjach handlowych.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Funkcja gwarancyjna weksla
-polega na zabezpieczeniu zapłaty weksla przez
wszystkie osoby na nim podpisane.
- daje możliwość dochodzenia wierzytelności
w trybie postępowania nakazowego
-umożliwia szybkie uzyskanie zaspokojenia
roszczeń.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Funkcja refinansowa weksla
-możliwość złożenia weksla w banku do dyskonta
(wykupienia go przez bank przed terminem płatności).
- posiadacz weksla, dyskontując go w banku, otrzymuje
kwotę wekslową pomniejszoną o odsetki odpowiadające
skróceniu terminu wykupu długu przez dłużnika
(wystawcę weksla).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt dyskontowy
-polega na przyjęciu przez bank weksla pochodzącego z
obrotu gospodarczego przed upływem terminu jego płatności
i wypłaceniu podawcy weksla kwoty nominalnej weksla
pomniejszonej o kwotę dyskonta.
Kredyt dyskontowy umożliwia podmiotom gospodarczym za
pośrednictwem banku zamianę weksla na gotówkę przed
terminem płatności weksla.
Dyskonto odzwierciedla potrącone przez bank z góry odsetki,
których wielkość zależy od: liczby dni pozostałych do wykupu,
stopy dyskontowej i kwoty nominalnej weksla.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kwotę dyskonta, czyli kwotę odsetek, oblicza się, korzystając
z następującego wzoru:
 ∙  ∙ 
  =

gdzie:
Wn — kwota nominalna papieru wartościowego (weksla),
t — liczba dni od daty zdyskontowania weksla do dnia jego płatności,
i — stopa dyskontowa,
365 — liczba dni w roku.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kwota, którą bank wypłaci klientowi = wartość
nominalna weksla — dyskonto (odsetki).
Przykład
Bank otrzymał weksel do dyskonta pochodzący z obrotu gospodarczego
w wysokości 100 000 zł, płatny za 3 miesiące (90 dni).
Jaką kwotę bank wypłaci klientowi przy stopie i = 16%?
Kwota odsetek = 100 000 ·0,16 ·90 = 3 945 zł.
365
Klient, dyskontując weksel w banku, otrzyma:
100000— 3945 = 96055 zł.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przy udzielaniu kredytów dyskontowych bank komercyjny
stosuje stopę dyskontową, która jest zazwyczaj wyższa od
stopy redyskontowej banku centralnego.
Bank, który przyjął weksel do dyskonta, jeżeli nie
potrzebuje środków, może trzymać weksel, aż do jego
terminu płatności.
Gdy uzna, że są mu potrzebne fundusze, może weksel
przedstawić do redyskonta w banku centralnym, uzyskując
w ten sposób środki pieniężne przed upływem terminu
płatności weksla.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Tylko weksle pochodzące z obrotu gospodarczego od wiarygodnych płatników
i spełniające inne ściśle określone warunki są przyjmowane przez bank
centralny do redyskonta.
Bank komercyjny, zanim udzieli kredytu dyskontowego, w pierwszej kolejności
sprawdza, czy weksel spełnia wymogi formalne.
Banki przyjmują do dyskonta tylko weksle:
- wystawione na urzędowych blankietach wekslowych,
- pochodzące z obrotu gospodarczego
- o terminie płatności w zasadzie nie przekraczającym 90 dni w obrocie
krajowym
- bez skreśleń i poprawek,
- o nieprzerwanym ciągu indosów,
- zaakceptowane przez trasata
- zawierające wszystkie elementy weksla.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Jeżeli wymogi formalnoprawne weksla są spełnione,
to bank bada zdolność finansową trasata, jak również
podawcy weksla do zapłaty sumy wekslowej, gdyby
główny dłużnik (ten, kto ma w terminie zapłacić) nie
wywiązał się z obowiązku zapłaty.
Jeżeli bank odmówi przyjęcia weksla do dyskonta,
przenosi z powrotem własność weksla na podawcę
przez oddanie mu go (wręczenie), bez dokonywania
jakichkolwiek adnotacji na samym wekslu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
Kredyty akceptacyjne
banku
Banki akceptują weksle trasowane (za opłatą) i zobowiązują się
do udzielenia kredytu na wykupienie tych weksli.
Weksel po zmianie jego posiadacza ciągnie za sobą bankową
gwarancję jego wykupu przez pierwszego dłużnika.
Kredyt akceptacyjny ma szczególne znaczenie w operacjach
przy transakcjach importowych. Realizowany jest również na
rynku krajowym, chroni on uczestników rynku przed skutkami
zatorów płatniczych.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt akceptacyjny jest udzielany na podstawie
podpisanej umowy między bankiem a klientem, w której
klient zleca bankowi akceptowanie weksli.
Zgodnie z umową bank zobowiązuje się wykupić weksle
(zwrócić dług), jeżeli nie zrobi tego jego klient.
Banki akceptują weksle złożone przez wystawców będących
stałymi klientami, o wartości nominalnej wyszczególnionej
w umowie.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Bank, akceptując weksel, jest zobowiązany do jego wykupienia w
terminie płatności, niezależnie od tego, czy wystawca weksla wpłaci
do banku odpowiednie środki (wymagane), czy też nie.
W razie ich braku zostaje udzielony klientowi kredyt akceptacyjny
w wysokości równej kwocie weksla.
Kredyt akceptacyjny może występować jako pojedynczy kredyt lub
w postaci linii kredytowej.
Linia kredytowa odzwierciedla limit przyznany kredytobiorcy.
Kredyt ten może wystąpić w formie kredytu odnawialnego lub
nieodnawialnego. Przy kredycie nieodnawialnym każdy wykupiony
weksel zmniejsza wysokość przyznanego kredytu
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Awalizowanie weksli przez bank.
Operacja ta jest podobna do gwarancji bankowych w operacjach zagranicznych
oraz w obrocie wewnętrznym.
Awal zawiera dyspozycję zapłaty za weksel w terminie jego płatności.
Udzielenie awalu jest uwidocznione na przedniej stronie weksla, ze
wskazaniem nazwy przedsiębiorstwa, któremu został on udzielony
(jest stosowany zwrot: poręczamy lub „per aval”).
Przed udzieleniem poręczenia bank sprawdza weksel, czy zawiera wszystkie
niezbędne elementy (prawidłowość jego wypełnienia, podpisy osób
upoważnionych do zaciągania zobowiązań wekslowych, akceptację przy wekslu
trasowanym).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przeznaczenie kredytów
Kredyty gospodarcze:
— obrotowe — udzielane dla przedsiębiorstw na sfinansowanie ich potrzeb
związanych z prowadzeniem bieżącej działalności gospodarczej (zakup
surowców, towarów itp.),
— inwestycyjne — są to kredyty przeznaczone na sfinansowanie inwestycji
materialnych (np. zakup środków trwałych), niematerialnych (np. zakup
oprogramowania) i finansowych (np. zakup akcji spółek).
Kredyt na zakup papierów wartościowych notowanych na giełdzie, zarówno dla
osoby prawnej jak i fizycznej, jest udzielany w rachunku inwestycyjnym,
prowadzonym przez biuro maklerskie;
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
— kredyty konsumpcyjne — są udzielane tylko dla osób fizycznych na
zakup dóbr konsumpcyjnych lub w formie debetu (możliwości przekraczania
salda) w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym (określanym też jako konto
osobiste, superkonto, eurokonto itp.).
W zależności od towaru, którego zakup jest finansowany kredytem, wyróżnia się
kredyty samochodowe, mieszkaniowe itp.
Kredyty konsumpcyjne można podzielić też na:
— gotówkowe i bezgotówkowe,
— spłacane w równych ratach lub w ratach o zmiennej wielkości.
Inne rodzaje kredytów konsumpcyjnych udzielanych dla ludności to kredyty
sezonowe dostępne tylko w określonych porach roku lub kredyty studenckie
wypłacane w trakcie studiów, a spłacane po ich zakończeniu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Waluta kredytu
wyróżnia się:
— kredyty złotowe — udzielane w złotówkach,
— kredyty dewizowe — udzielane w obcych walutach
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt dewizowy - bank uruchamia kredyt, przeliczając go na
złotówki według kursu obowiązującego w danym banku.
Spłata może następować zarówno w złotówkach, jak i w walucie
kredytu, co dla podmiotu gospodarczego może być korzystne, gdy
np. otrzymuje należności eksportowe w walucie.
Duża popularność kredytów dewizowych mieszkaniowych wynika z
ich niższego oprocentowania w stosunku do kredytów złotowych.
Występuje ryzyko spadku wartości złotówki w stosunku do waluty
kredytu w przyszłości i dodatkowych kosztach związanych z
ewentualnym przewalutowaniem kredytu przez bank.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Sposób zabezpieczenia kredytu
Kredyt hipoteczny jest zaliczany do kredytów inwestycyjnych,
długoterminowych.
Najczęściej jest udzielany na okres od 10 do 30 lat, a jego spłata może
przebiegać w sposób następujący:
— metodą annuitetową — spłata następuje
w równych ratach przez cały okres korzystania z
kredytu,
— metodą nierównomierną — w ratach o malejącej
wysokości (każda rata obejmuje stałą wartość
kapitału oraz malejącą kwotę odsetek wraz ze
spadkiem zadłużenia),
— metodą podwójnie indeksowanych rat ( kwota kredytu jest
dzielona na dwie części: należne bankowi odsetki i raty
kapitałowe).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Kredyt hipoteczny - cechy:
— długi okres spłaty,
— zabezpieczenie na nieruchomości,
— powiązanie przedmiotu kredytu z zabezpieczeniem,
— stosunkowo niskie oprocentowanie ze względu na mały
stopień ryzyka bankowego,
— możliwość sprzedaży wierzytelności zabezpieczonych
hipotecznie bezpośrednio na rynku kapitałowym
—może być udzielany przez każdy bank.
Niektóre banki specjalizują się w udzielaniu kredytów
hipotecznych.
Emitowane papiery wartościowe (listy zastawne) służą
gromadzeniu środków finansowych na udzielanie kredytów
hipotecznych.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zabezpieczenie kredytu hipotecznego
Najczęściej stosowanym zabezpieczeniem jest hipoteka na
nieruchomości, czyli wpis do księgi wieczystej nieruchomości.
Wpis taki ulega wykreśleniu po przedstawieniu zaświadczenia
banku o całkowitej spłacie kredytu w Wydziale Ksiąg Wieczystych
Sądu, który dokonał pierwotnego wpisu.
Dodatkowym zabezpieczeniem wymaganym przez bank może być
np. cesja polisy ubezpieczeniowej nieruchomości lub
kredytobiorcy.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipoteka
- rodzaj obciążenia nieruchomości jako
zabezpieczenie wierzytelności.
Hipotekę można definiować w sensie prawnym jako
ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości lub
własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego
(nie dające bankowi tytułu własności ani prawa użytkowania
nieruchomości należącej do kredytobiorcy).
W wyniku zabezpieczenia hipotecznego bank może dochodzić
swoich roszczeń z nieruchomości, niezależnie od tego, czyją
stała się własnością i przed wierzycielami osobistymi dłużnika,
nie posiadającymi takiego zabezpieczenia.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipotekę można ustanowić na:
— prawie wieczystego użytkowania
(budynków i urządzeń na użytkowanym
terenie),
— własnościowym spółdzielczym prawie do
lokalu użytkowego,
— prawie do domu jednorodzinnego
budowanego przez spółdzielnię w celu
przeniesienia jego własności na członka,
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipoteką można obciążyć:
- całą nieruchomość,
- ułamkową część nieruchomości stanowiącą udział
współwłaściciela
Nieruchomość, stanowiąca zabezpieczenie, może być
własnością kredytobiorcy lub osoby trzeciej.
Ustanowienie hipoteki na rzecz banku nie pozbawia właściciela
możności dalszego obciążania nieruchomości lub
rozporządzania tą nieruchomością.
Hipoteka jest ściśle związana z wierzytelnością i nie może być
bez tej wierzytelności przeniesiona
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Najczęściej spotykanymi rodzajami hipoteki są:
— hipoteka zwykła,
— hipoteka kaucyjna,
— hipoteka łączna,
— hipoteka umowna,
— hipoteka przymusowa,
— hipoteka ustawowa,
— hipoteka morska.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipoteka zwykła
- powstaje dla zabezpieczenia wierzytelności
pieniężnej o ustalonej z góry wysokości
- zabezpiecza, oprócz należności głównej, także
roszczenia o odsetki i koszty postępowania cywilnego
Hipoteka kaucyjna
- jest ustanawiana jako zabezpieczenie na nieruchomości dla
wierzytelności ściśle nie ustalonej w chwili ustanawiania
hipoteki, pod warunkiem że została określona maksymalna
wysokość obciążenia danej nieruchomości.
Tym rodzajem hipoteki mogą być zabezpieczone:
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipoteka łączna jest ustanawiana na różnych nieruchomościach w
celu zabezpieczenia tej samej wierzytelności.
Hipoteka umowna, powstaje w wyniku umów cywilnoprawnych, jak:
umowa pożyczki, umowa poręczenia za spłatę długu, zaliczki
(wymagane jest oświadczenie właściciela nieruchomości
o ustanowieniu hipoteki w określonej kwocie, ze wskazaniem, na czyją
rzecz ją ustanowiono i na jakich warunkach w formie aktu
notarialnego dokonano wpisu hipoteki do księgi wieczystej)
Gdy dłużnik nie spłaci w terminie należności, wierzyciel uzyskać
przeciw niemu tytuł wykonawczy w trybie egzekucyjnym (egzekucja z
umowy) .
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipoteka przymusowa
- służy do zabezpieczenia wykonania wierzytelności, która jest
już tytułem wykonawczym
- ustalana jest bez udziału dłużnika (a nawet wbrew jego woli)
- może być ustanawiana na wszystkich nieruchomościach
dłużnika.
Hipoteka ustawowa
- powstaje zgodnie z ustawą na wszystkich
nieruchomościach podatnika w celu zabezpieczenia
wierzytelności państwa lub gminy z tytułu zobowiązań
podatkowych
-jest egzekwowana przed innymi hipotekami
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hipoteka morska
- jest ustanawiana na statkach morskich
(również na tych w budowie), wpisywana do
rejestru okrętowego prowadzonego przez izbę
morską właściwą dla macierzystego portu
statku.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Procedura ustanowienia hipoteki
1.
Właściciel nieruchomości przedkłada w banku aktualny wypis
z księgi wieczystej nieruchomości oraz wycenę nieruchomości.
2. Bank analizuje te dokumenty pod kątem ustalenia własności,
obciążeń wartości rynkowej nieruchomości.
3. Gdy właścicielem nieruchomości jest osoba trzecia, do
powyższych dokumentów musi być dołączona notarialnie
sporządzona zgoda właściciela lub współwłaściciela na
ustanowienie hipoteki.
4. W przypadku osób fizycznych jest wymagana zgoda
współmałżonka na obciążenie hipoteką, nawet jeśli według
zapisów w księdze wieczystej współmałżonek nie jest
współwłaścicielem nieruchomości.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Inne rodzaje zabezpieczenia kredytów
Kredyty lombardowe
- bank posiada przedmiot zastawu (papiery
wartościowe, metale szlachetne).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zdolność kredytowa klienta banku
Bank uzależnia przyznanie kredytu od posiadania przez
wnioskodawcę bieżącej i perspektywicznej zdolności
kredytowej (tzn. w okresie obowiązywania umowy
kredytowej).
Zdolność kredytowa - zdolność wnioskodawcy do spłaty
zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami i pozostałymi
kosztami w terminach określonych w umowie.
Potencjalny kredytobiorca jest zobowiązany do
przedłożenia w banku dokumentów i innych informacji
niezbędnych do dokonania oceny zdolności kredytowej.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Wnioskodawcom, którzy nie mają zdolności kredytowej,
bank może udzielić kredytu pod pewnymi warunkami:
— ustanowienia szczególnego sposobu
zabezpieczenia kredytu,
— przedstawienia programu naprawczego,
którego realizacja zapewni — według oceny
banku — uzyskanie zdolności kredytowej w
określonym czasie.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zdolność kredytową ocenia się według zasad i metod
obowiązujących w konkretnym banku.
Błędne decyzje podjęte na tym etapie mają określone
konsekwencje w przyszłości ( odzyskanie wypłaconych środków
przez bank jest możliwe tylko w długotrwałym i kosztownym
procesie windykacji).
Poziom ryzyka związanego z daną transakcją kredytową związanego z podmiotem i przedmiotem finansowania, okresem
kredytowania i walutą kredytu wpływa na wielkość i formę
zabezpieczenia prawnego kredytu oraz na jego cenę
(oprocentowanie).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Analiza zdolności kredytowej osoby fizycznej
1)
Analiza danych zawartych we wniosku kredytowym:
2)
3 etapowa ocena klienta:
— ocena zdolności klienta do czynności prawnych,
— ocena zdolności kredytowej (ocena zdolności finansowej)
— sprawdzenie i ocena dotychczasowych kontaktów klienta z
bankiem (bankami).
— dane osobowe kredytobiorcy:
•
stan rodzinny (wiek, liczba dzieci),
•
sytuacja mieszkaniowa (adres, telefon),
•
zatrudnienie (pracodawca, zawód, czas zatrudnienia),
— dane o sytuacji majątkowej kredytobiorcy:
•
majątek (dom, samochód),
•
dochody (wysokość zarobków, inne dochody),
•
stałe zobowiązania (alimenty, czynsz),
•
aktualne zobowiązania (kredyty, ubezpieczenia),
•
proponowane zabezpieczenia prawne kredytu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Dodatkowym kryterium przy ocenie wniosku
kredytowego, jest credit scoring (system scoringowy).
Metoda opiera się na założeniu, że istnieje powiązanie
między odpowiednimi cechami (społecznymi,
ekonomicznymi, demograficznymi) charakteryzującymi
kredytobiorcę a stopniem ryzyka przy udzielaniu danego
rodzaju kredytu.
Polega ona na tym, że każdej z cech, tj. takiej, dla której
dane statystyczne z udzielonych kredytów pokazują, że
miały wpływ na spłatę kredytu, przypisuje się wagę (liczbę
punktów).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
System credit scoring opiera się na wybraniu kilku danych z wniosku
kredytowego klienta i przypisaniu im liczby punktów w odpowiedniej
skali, np. od 1 do 10. i na tej podstawie przypisuje się odpowiednią
skalę punktów, np. za posiadanie własnego mieszkania np. 6 punktów,
a jego wynajmowanie tylko 1 punkt.
Innymi parametrami mogą być relacje wielkości kredytu w stosunku do
miesięcznych zarobków, wykształcenia, liczby osób na utrzymaniu, stażu
pracy u obecnego pracodawcy (np. staż pracy powyżej 3 lat daje 5
punktów, poniżej 1 roku tylko 2 punkty).
Największą trudnością jest odpowiednie przypisanie wag do cech,
dlatego jest to tajemnica pilnie strzeżona przez banki.
Do uzyskania kredytu jest wymagane, aby wnioskodawca uzyskał pewną
minimalną liczbę punktów (tzw. cutoff point), która jest określana przez
bank.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Rodzaje prawnych form zabezpieczenia
kredytów
Formy prawnego zabezpieczenia kredytów zależne są
od rodzaju kredytu i kryteriów określonych w polityce
kredytowej banku.
Jedne z nich są standardowe dla danego typu kredytu,
np. w przypadku kredytów mieszkaniowych
zabezpieczeniem jest hipoteka, inne są ustalane
indywidualnie z kredytobiorcą.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Bank jest zainteresowany, aby wybrać takie zabezpieczenie, które
pozwala mu na zaspokojenie roszczeń bez konieczności
prowadzenia egzekucji sądowej lub administracyjnej.
Ze względu na to kryterium wyróżnia się takie formy
zabezpieczenia, jak:
- przewłaszczenie na zabezpieczenie,
- przelew wierzytelności z rachunku bankowego,
- gwarancja, poręczenie udzielone przez inny bank.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Innymi kryteriami mogą być:
- rynkowa wartość zabezpieczenia,
- okres kredytowania (dla długoterminowego kredytu
inwestycyjnego lepszym zabezpieczeniem dla banku
będzie hipoteka niż zastaw, jeżeli istnieje taki wybór),
-koszty i czas ustanowienia zabezpieczenia oraz płynność
(możliwość szybkiego zbycia przedmiotu zabezpieczenia).
Bank przy ocenie bieżącej wartości przedmiotu zabezpieczenia
kredytu korzysta m.in. z usług rzeczoznawców.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Prawne zabezpieczenia kredytów dzielą się na:
- osobiste
- rzeczowe.
Zabezpieczenia osobiste to:
- poręcznie,
- weksel własny,
- poręcznie wekslowe,
- gwarancja bankowa,
- przelew wierzytelności na zabezpieczenie,
- zabezpieczenie wierzytelności przy wykorzystaniu umów
ubezpieczenia,
- przystąpienie do długu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Poręczenie - umowa, w której poręczyciel zobowiązuje się
względem banku wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby
dłużnik tego nie wykonał.
Poręczenie musi być zawarte w formie pisemnej.
Gdy poręczycielem jest osoba fizyczna pozostająca w związku
małżeńskim (wspólnocie majątkowej), bank przyjmuje
współporęczenie małżonka.
Poręczenie może być bezterminowe lub terminowe, ale przyjęcie
poręczenia za dług przyszły jest dopuszczalne tylko do wysokości
z góry oznaczonej.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Weksel własny - jako poręczenie polega na wystawieniu weksla
własnego, w tym weksla niezupełnego, tzw. in blanco, który musi
zawierać obowiązkowe elementy weksla (standardowo stosuje się
formułę wobec wystawcy „zapłacę bez protestu”).
Bank, oprócz wystawienia weksla, wymaga podpisania deklaracji
wekslowej, w której jest podany m.in. sposób uzupełnienia weksla
in blanco.
Zazwyczaj jednocześnie z podpisaniem weksla wystawca składa
pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji.
Jego przyjęcie umożliwia dochodzenie roszczeń z weksla na
podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Poręczenie wekslowe - zobowiązanie do zapłacenia
całości lub części sumy wekslowej, gdyby dłużnik
wekslowy za którego udzielono poręczenia nie
zapłacił za weksel.
Gwarancja bankowa - zobowiązanie banku —
gwaranta do zapłaty kwoty określonej w treści
gwarancji, gdy kredytobiorca nie spłaci kredytu
w terminie.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przelew (cesja) wierzytelności na zabezpieczenie
- przeniesienie na bank wierzytelności kredytobiorcy na
podstawie zawartej umowy.
Zgodnie z umową na bank zostają przeniesione prawa do
wierzytelności od dłużnika kredytobiorcy (cedanta).
Najczęściej cesja wierzytelności jest dokonywana z tytułu
umowy ubezpieczenia, z rachunku lokaty terminowej,
rachunku kredytobiorcy prowadzonego przez inny bank,
sprzedaży towarów i usług.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zabezpieczenie wierzytelności przy wykorzystaniu
umów ubezpieczenia - w umowie ubezpieczenia
wierzytelności zakład ubezpieczeniowy zobowiązuje się do
zapłacenia bankowi określonego odszkodowania za szkody
spowodowane niespłaceniem wierzytelności przez dłużnika
lub ubezpieczenia składników majątku kredytobiorcy oraz
potwierdzenia przelewu (cesji) praw z umów ubezpieczenia
na rzecz banku.
Jako dodatkowe zabezpieczenie stosuje się czasami cesję
praw z umów ubezpieczenia na życie (wypłata następuje
w razie śmierci, trwałej niezdolności do pracy
ubezpieczonego).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przystąpienie do długu - polega na tym, że obok
dotychczasowego dłużnika, który nie zostaje
z długu zwolniony, do spłaty kredytu
współzobowiązuje się osobę trzecią (przystępuje
do długu), która solidarnie odpowiada za dług
kredytowy na równi z kredytobiorcą.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zabezpieczenia rzeczowe to:
- zastaw umowny na rzeczach ruchomych na
zasadach ogólnych (zastaw zwykły),
- zastaw rejestrowy,
- zastaw na prawach zbywalnych,
- zastaw ustawowy,
- hipoteka,
- przelew (wpłata) środków pieniężnych na rachunek
danego banku,
- przewłaszczenie na zabezpieczenie,
- blokada środków na rachunku bankowym dłużnika.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zastaw umowny na rzeczach ruchomych na
zasadach ogólnych (zastaw zwykły)- jest
ustanawiany na rzecz banku dla zabezpieczenia
oznaczonej wierzytelności.
Na mocy tego zastawu bank może dochodzić
zaspokojenia wierzytelności z tych rzeczy bez
względu na to, czyją są własnością.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zastaw rejestrowy - ustanawiany na podstawie
umowy zastawniczej zawieranej między osobą
uprawnioną do rozporządzania przedmiotem
zastawu (zastawcą) a wierzycielem
(zastawnikiem).
Zastaw podlega wpisowi do rejestru zastawów
prowadzonego przez sąd.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zastaw na prawach zbywalnych - odnosi się szczególnie do takich
praw, jak:
- udziały i akcje w spółkach,
- prawa do znaku towarowego,
- lokaty terminowe,
- jednostki funduszy inwestycyjnych,
- obligacje.
Uprawnia bank do dochodzenia swoich roszczeń z tych praw.
Przy zastawie na papierach wartościowych, pożytki z nich
(odsetki, dywidendy) mogą być przekazywane do dyspozycji
zastawcy lub przeznaczone na spłatę kredytu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Zastaw ustawowy (ustawowe prawo zastawu) - przysługuje bankowi (na mocy art.
588 Kodeksu cywilnego) na rzeczy sprzedanej, dopóki rzecz znajduje się u kupującego.
Zastaw ustawowy przysługuje bankowi w razie sprzedaży rzeczy ruchomej osobie
fizycznej, która skorzystała w tym celu z kredytu bankowego (spłacanego ratami).
Dodatkowym warunkiem jest wydanie rzeczy kupującemu przed całkowitą spłatą
kredytu.
Art. 588. § 1. Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio w wypadkach, gdy
rzecz ruchoma zostaje sprzedana osobie fizycznej korzystającej z kredytu udzielonego
w tym celu przez bank, jeżeli kredyt ten ma być spłacony ratami, a rzecz została
kupującemu wydana przed całkowitą spłatą kredytu.
§ 2. Do zabezpieczenia roszczeń banku, który kredytu udziela, przysługuje mu
ustawowe prawo zastawu na rzeczy sprzedanej, dopóki rzecz znajduje się u
kupującego.
§ 3. Odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady rzeczy ponosi wyłącznie sprzedawca
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przelew (wpłata) środków pieniężnych na
rachunek danego banku
- polega na przelaniu przez dłużnika lub osobę
trzecią kwoty na rachunek banku i pozostawieniu
tej kwoty do czasu spłaty kredytu wraz
z towarzyszącymi kosztami.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przewłaszczenie na zabezpieczenie - polega na
przeniesieniu prawa własności rzeczy ruchomej na rzecz banku
przez kredytobiorcę (lub osobę trzecią) do czasu spłaty
kredytu.
W przypadku kredytu samochodowego, przy tej formie zabezpieczenia,
kredytobiorca dokonuje rejestracji pojazdu na rzecz banku.
W formie umowy przewłaszczenia można również przenieść spółdzielcze
własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, pod warunkiem że statut
spółdzielni umożliwia dokonanie przewłaszczenia i pozwala bankowi stać się jej
członkiem.
Bank zobowiązuje się przenieść nabyte prawo z powrotem na kredytobiorcę po
całkowitej spłacie kredytu (wraz ze wszystkimi kosztami) oraz nie korzystać
z lokalu w okresie spłaty kredytu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Blokada środków na rachunku bankowym dłużnika
- polega na ustanowieniu nieodwołalnej blokady środków
pieniężnych na podstawie pisemnego zlecenia posiadacza
rachunku, który jest jednocześnie kredytobiorcą w tym samym
banku.
Innymi zabezpieczeniami spotykanymi w praktyce bankowej
są:
— kaucja w postaci bankowych papierów
wartościowych,
— pełnomocnictwo do pobrania środków pieniężnych
z rachunku kredytobiorcy w innym banku,
— pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego do
zbycia nieruchomości, dobrowolnego poddania się
egzekucji.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Gwarancje bankowe
Gwarancja bankowa - samodzielne zobowiązanie banku
podejmowane na zlecenie klienta.
Z definicji wynika, że jeżeli transakcja nie zostanie wykonana przez
zleceniodawcę gwarancji, to bank wypłaci określoną kwotę
pieniędzy beneficjentowi gwarancji.
Bank w treści gwarancji oświadcza, że zaspokoi przyjmującego
gwarancję beneficjenta, jeżeli zleceniodawca nie wywiąże się
wobec niego z umownych zobowiązań.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Udzielenie gwarancji bank uzależnia od posiadania przez
zleceniodawcę bieżącej i perspektywicznej zdolności kredytowej
(tzn. w okresie ważności gwarancji).
Gwarancja jest nieodwołalna, chyba że inaczej przewidziano w jej
treści.
Treść gwarancji bankowej (obowiązuje forma pisemna) zawiera
co najmniej:
- nazwę zleceniodawcy i jego banku, beneficjenta,
- kwotę gwarancji,
-termin ważności
- informacje o transakcji, w związku z którą udziela się
gwarancji.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
W praktyce bankowej wyodrębnia się gwarancje własne
i obce:
— gwarancja własna to gwarancja udzielona przez
dany bank i z punktu widzenia banku, który ją
wystawił, jest to jego „własna” gwarancja
— gwarancja obca - występuje wówczas, gdy klient
mający rachunek w danym banku przedstawia
gwarancję wystawioną przez inny bank.
W takim przypadku, z punktu widzenia banku,
który ją otrzymał, jest to dla niego gwarancja
„obca”.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Rodzaje gwarancji wystawianych przez bank ze względu na
ich przeznaczenie to:
— gwarancja spłaty kredytu — zobowiązanie banku do zapłaty na rzecz
beneficjenta określonej w dokumencie gwarancji kwoty, gdy zleceniodawca
nie spłaci kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami w terminie ustalonym
w umowie kredytu,
— gwarancja przetargowa (wadialna) — zobowiązanie banku do zapłaty
wadium, gdyby zleceniodawca (oferent) po wygraniu przetargu nie
dotrzymał warunków swojej oferty (nie podpisał kontraktu),
— gwarancja zapłaty cła — bank zobowiązuje się zapłacić cło urzędowi
celnemu, gdy zleceniodawca w terminie nie ureguluje należności celnych.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Inne rodzaje gwarancji wystawiane przez bank
to:
- gwarancja zapłaty za zakupiony towar,
- gwarancja dobrego wykonania kontraktu
- gwarancja zwrotu zaliczki.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Faktoring jako krótkoterminowy instrument
finansowania przedsiębiorstw
Faktoring jest instrumentem finansowym o charakterze
rewolwingowym (kredyt rewolwingowy — kredyt odnawialny,
tzn. po spłaceniu może być ponownie wykorzystany w
granicach limitu)
Polega na odpłatnej sprzedaży nieprzeterminowanych
i niespornych należności przysługujących wierzycielowi od
dłużnika z tytułu zrealizowanych dostaw towarów i
wykonanych usług w celu przyspieszenia cyrkulacji kapitału.
Jest on przydatny dla firm, które nie mogą zaproponować
odbiorcom odpowiednio długiego kredytu kupieckiego
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Faktoring może pełnić dwie funkcje:
— być formą finansowania należności,
— być gwarancją zabezpieczającą
przedsiębiorstwo przed ryzykiem
ściągalności należności.
Faktoring upraszcza operacje rozliczeniowe między
stronami transakcji handlowej (dostawcami i
odbiorcami).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Faktoring należy do kategorii umów nienazwanych.
Zawiera elementy takich umów, jak:
- umowa pożyczki,
- dyskonta.
Łączy się ze świadczeniem przez instytucję finansową (faktora) wielu
dodatkowych usług na rzecz faktoranta, jak:
- prowadzenie księgowości przedsiębiorstwa w zakresie
należności,
- ściąganie należności od dłużników,
- kierowanie upomnień do dłużników,
- okresowe sprawdzanie stanu wypłacalności dłużników,
- prowadzenie ksiąg handlowych przedsiębiorcy.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Umowa faktoringowa
- musi być zawarta na piśmie, może obejmować
długi okres — cały okres trwania stosunku
dostawy, sprzedaży lub świadczenia usług
— między przedsiębiorcą a jego dłużnikiem.
Stronami zawierającymi umowę faktoringu
są faktor (np. bank lub specjalistyczna firma)
i faktorant (dostawca towaru- sprzedawca).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przebieg operacji faktoringowej:
Przebieg operacji faktoringowej:
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
A — faktorant dostarcza towar odbiorcy, co jest potwierdzone fakturą, na
której jest określony odroczony termin zapłaty;
B — po sprawdzeniu prawidłowości wystawienia faktury płatnik potwierdza
ją i zwraca faktorantowi. Na fakturze, oprócz terminu płatności, musi być
zamieszczona klauzula, np. zgodnie z umową faktorowania należci. Jako
miejsce zapłaty jest wskazany rachunek banku faktoranta;
C — faktorant potwierdzoną fakturę przedstawia faktorowi (bankowi) do
wykupu;
D — faktor, np. bank, przekazuje na rachunek bieżący faktoranta kwotę
faktury pomniejszoną o odsetki i prowizję;
E — płatnik (odbiorca) w dniu płatności faktury dokonuje zapłaty na rachunek
faktora, co powoduje uwolnienie określonego dla danego płatnika limitu i
umożliwia faktorantowi przedstawienie do wykupu kolejnych faktur
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Umowa faktoringu jest realizowana w ten sposób, że faktor
wypłaca faktorantowi zaliczkę (ok. 70—80%).
Pozostałą część faktorant otrzymuje po uregulowaniu przez
odbiorcę (płatnika) należności, która zostaje pomniejszona
o prowizję faktora na pokrycie przez niego kosztów działalności
i zapewnienia zysku.
Koszty te dzielą się na trzy składniki:
- prowizję operacyjną faktora,
- marżę faktoringową,
- odsetki faktoringowe.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Usługami faktoringowymi zajmują się:
- banki,
- wyspecjalizowane spółki faktoringowe,
- podmioty gospodarcze zajmujące się
zarobkowo obrotem wierzytelnościami
Usługi te proponuje ponad 40 banków, trzy
wyspecjalizowane firmy (Polfactor, Handlowy Heller,
Bankowy Dom Factoringowy) oraz kilka biur obrotu
wierzytelnościami.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Rodzaje faktoringu
Faktoring pełny (właściwy) jest to sprzedaż faktorowi
wierzytelności handlowej przez faktoranta z przejęciem przez
faktora ryzyka wypłacalności dłużnika. Pełne ryzyko przejmuje
faktor w chwili podpisania umowy z faktorantem.
Faktoring niepełny jest to sprzedaż faktorowi wierzytelności
handlowej bez ponoszenia przez faktora ryzyka wypłacalności
dłużnika.
Faktoring mieszany łączy cechy faktoringu pełnego i niepełnego.
Część wierzytelności nabywa faktor z ryzykiem wypłacalności
dłużnika, a część ich — bez ryzyka.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Faktoring dyskontowy (najczęściej spotykany w praktyce) faktor dokonuje zapłaty za fakturę zaraz po zawarciu umowy
faktoringowej. Faktorant otrzymuje kwotę faktury pomniejszoną
o odsetki dyskontowe (lub o prowizję).
Faktoring zaliczkowy - faktor przekazuje faktorantowi tylko
część kwoty fakturowej (zaliczkę), pozostałą część przekazuje
zgodnie
z warunkami umowy.
Faktoring wymagalnościowy - faktor przelewa pieniądze
na konto faktoranta dopiero po uregulowaniu faktury przez
dłużnika, pomniejszając kwotę o prowizję.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Faktoring otwarty - po zawarciu umowy
faktoringowej dłużnik wierzytelności natychmiast
jest powiadamiany o zmianie wierzyciela.
Czynność tę najczęściej wykonuje faktor.
Faktoring półotwarty - dłużnik faktoringowy jest
powiadamiany o zmianie wierzyciela dopiero
w chwili wezwania go do zapłaty faktury.
Faktoring cichy — dłużnik faktoringowy nie jest w
ogóle powiadamiany o zmianie wierzyciela.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Wykonywanie usług faktoringowych
Bank skupuje wierzytelności na wniosek faktoranta.
Wniosek ten może być przygotowany podobnie jak wniosek kredytowy.
Wniosek może dotyczyć jednej lub wielu operacji faktoringowych (linii
faktoringu).
Do wniosku faktoringowego należy dołączyć dokumenty wymagane przez
bank:
— faktury wierzytelności,
— sprawozdania finansowe działalności faktoranta i dłużnika
faktoringowego,
— zabezpieczenia transakcji faktoringowej.
Zabezpieczenie należności może być ustanawiane przez faktoranta w formie
poręczenia lub przyrzeczenia ( art. 391. Kodeksu cywilnego), jak również
weksla in blanco.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Różnice między kredytem a faktoringiem :
-
umowa faktoringowa jest znacznie mniej sformalizowana
niż umowa kredytowa, nie wymaga spełnienia
formalności przewidzianych procedurą kredytową
-
umowa faktoringowa zazwyczaj jest zawierana na długi termin,
z możliwością dalszego przedłużenia, krótszy jest też czas
oczekiwania na środki finansowe;
-
zawarcie umowy faktoringowej w zdecydowanej
większości nie wymaga od przedsiębiorstwa
przedstawienia zabezpieczenia (zabezpieczeniem są
-
wierzytelności);
faktoring jest droższy od kredytu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Forfaiting - nabycie przez instytucję forfaitingową
średnio- lub długoterminowej wierzytelności
handlowej przed terminem jej płatności, z
pobraniem na rzecz tej instytucji odsetek
dyskontowych, z przejęciem ryzyka wypłacalności
Początki jego rozwoju sięgają lat 1920—1930
(w USA, w formie zakupu weksli).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Podmioty występujące w transakcjach forfaitingowych :
— forfaiter — instytucja forfaitingowa, którą
może być bank lub inny podmiot,
— forfetysta — osoba zbywająca wierzytelność,
— dłużnik forfaitingowy — osoba kupująca towar
lub usługę.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Transakcja forfaitingowa zaczyna się od złożenia w banku
wniosku przez forfetystę (sprzedającego wierzytelność).
Do wniosku są dołączane dokumenty dotyczące:
— wierzytelności oferowanej do skupu,
— forfetysty i dłużnika forfaitingowego,
— prawnego zabezpieczenia transakcji forfaitingowej.
Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku dochodzi do
podpisania umowy.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przepisy Kodeksu cywilnego nie przewidują
szczególnej formy dla umowy przelewu
wierzytelności.
Forfaiting umożliwia obrót wierzytelnościami
pieniężnymi (wekslowymi i wynikającymi z umów
dostawy i sprzedaży).
Może on mieć zastosowanie w rozliczeniach
zarówno eksportowo- importowych, jak i w sferze
wewnętrznego obrotu gospodarczego.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Różnice między forfaitingiem a faktoringiem
Firma forfaitingowa ponosi całkowite ryzyko
ściągalności długu, nie ma prawa regresu wobec
podmiotu zbywającego wierzytelność.
Prawo regresu — uprawnienie do żądania zwrotu
całości lub części dokonanej zapłaty, roszczenie
zwrotu. Występuje przy poręczeniu, żyrowaniu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Przedmiotem forfaitingu są w większości duże kwoty
pieniężne, szczególnie gdy dotyczą one transakcji
eksportowych. Przy faktoringu kwoty kapitałowe są
znacznie mniejsze.
Forfaiting obejmuje często wierzytelności
długoterminowe wynoszące od 3 do 10 lat.
Obciążenie ryzykiem zwrotu długu jest duże.
Faktoring jest stosowany do wierzytelności bieżących,
o krótkich terminach zapłaty, są one obarczone
mniejszym ryzykiem.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Instytucja forfaitingowa wypłaca forfetyście (zbywcy wierzytelności)
pełną kwotę pieniędzy po pomniejszeniu o stopę forfaitingową oraz o
prowizję.
Przy faktoringu firma faktoringowa wypiaca zleceniodawcy jedynie
80—90% wartości nominalnej wierzytelności, a pozostałą cześć
dopiero po uregulowaniu długu przez dłużnika.
Podmioty korzystające z forfaitingu mogą sprzedawać wierzytelności
wekslowe, kredytowe, leasingowe, inne wierzytelności księgowe. Przy
faktoringu zakres rodzajowy wierzytelności jest mniejszy.
Przy forfaitingu wierzytelności muszą być zabezpieczone przez
nabywców towarów (dłużników). Przy faktoringu zabezpieczenie
zwrotu długu zależy od kwoty wierzytelności, terminu płatności,
rodzaju podmiotu.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
W forfaitingu nie występują dodatkowe świadczenia na
rzecz forfetysty (zleceniodawcy wierzytelności). Przy
faktoringu może być wykonywane wiele usług typu:
prowadzenie ksiąg handlowych, doradztwo ekonomiczne,
działalność marketingowa, wykonywanie analiz
ekonomicznych itp.
W forfaitingu przedmiotem sprzedaży jest, z reguły, jedna
wierzytelność pieniężna danego przedsiębiorcy, natomiast
w działalności faktoringowej może być ich kilka lub każda
kolejna powstała wierzytelność ( stosunek prawny między
stronami umowy faktoringowej ma charakter ciągły).
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Podział umów forfaitingowych w zależności od przysługujących praw lub
nałożonych obowiązków na którąś ze stron transakcji forfaitingowej:
— forfaiting właściwy i niewłaściwy,
— forfaiting bezpośredni i pośredni,
— forfaiting otwarty i ukryty (cichy),
— forfaiting poszerzony,
— forfaiting krajowy i zagraniczny,
— forfaiting z gwarancjami rządowymi, tzw. Hermes forfaiting.
Podział umów forfaitingowych ze względu na przedmiot:
— forfaiting wierzytelności weksli własnych i trasowanych,
— forfaiting wierzytelności towarów i usług,
— forfaiting wierzytelności z akredytyw bankowych,
— forfaiting wierzytelności leasingowych.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Forfaiting właściwy ( najbardziej typowy) - firma
forfaitingfowa przejmuje na siebie pełne ryzyko ściągalności
zakupionej wierzytelności.
Forfaiting niewłaściwy (występuje rzadko)- sprzedawca
wierzytelności przejmuje część ryzyka, po wcześniejszym
uzgodnieniu z drugą stroną umowy. Ryzyko może odnosić
się do wierzytelności niepewnych.
Forfaiting bezpośredni firma forfaitingowa nie korzysta z
pośrednictwa innych firm.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Forfaiting pośredni występuje w obrotach towarów
między krajami. W umowach tego typu istnieje
pośrednik — firma działająca w kraju eksportera.
Firma ta nabywa wierzytelność eksportera i sprzedaje
ją instytucji forfaitingowej funkcjonującej w kraju
importera, a ona z kolei ściąga dług od importera.
Forfaiting otwarty — odbiorca towarów lub usług
(dłużnik) jest powiadomiony o zawarciu umowy
forfaitingowej przez sprzedawcę.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Forfaiting poszerzony obejmuje dodatkowe
świadczenia wyszczególnione w umowie. Mogą one
dotyczyć spraw związanych z handlem towarów na
rynkach międzynarodowych (zezwoleń dewizowych,
opłat celnych itp.).
Forfaiting krajowy swym zasięgiem obejmuje
podmioty funkcjonujące na rynku krajowym i
prowadzące sprzedaż produktów na tym rynku.
Forfaiting zagraniczny swym zakresem obejmuje
szerszy krąg podmiotów. Przyjmuje on formę
forfaitingu pośredniego.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Hermes forfaiting (gwarancja rządowa) mamy z nim do czynienia
wówczas, gdy rząd kraju eksportera udziela gwarancji instytucji
forfaitingowej. Wymaga to spełnienia wielu warunków przez
importera, np. po spłaceniu przez importera części swych
długów.
Forfaiting wierzytelności wekslowych (weksli własnych) sprzedawca towarów zamiast gotówki otrzymuje weksle.
Posiadacze weksli sprzedają je firmie forfaitingowej.
Firma forfaitingowa, kupując weksel, przejmuje na siebie pełne
ryzyko ściągalności długu. Firma wypłaca kwotę nominalną
weksla po potrąceniu odsetek dyskontowych.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Forfaiting wierzytelności leasingowych — forfaiting
oznacza tu refinansowanie jednostek leasingowych.
Przyspiesza dopływ środków od leasingobiorców.
Leasingobiorca jest nadal właścicielem przedmiotu
będącego w umowie leasingowej.
Forfaiting może wystapić zarówno przy leasingu
finansowym jak i operacyjnym.
Zakresem umowy jest objęta wierzytelność
leasingowa.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Leasing – forma kredytu rzeczowego, polegającą na
umożliwieniu korzystania przez klienta z ruchomości lub
nieruchomości w zamian za wnoszone cyklicznie opłaty
(raty).
Umowa leasingowa może zakładać zwrot przedmiotu
leasingu albo przeniesienie własności na leasingobiorcę.
Umowy leasingu są zawierane na zasadzie umów
nienazwanych.
Wyróżnia się leasing operacyjny i finansowy.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Umowa leasingu operacyjnego - zawierana na krótki okres (do 3 lat).
Przedmioty będące w leasingu mogą być użytkowane przez kolejnych
leasingobiorców, gdyż czas trwania leasingu jest znacznie krótszy od okresu
zużycia technicznego czy ekonomicznego przedmiotu leasingu.
Przy leasingu operacyjnym leasingobiorca nie może amortyzować środka
trwałego, ale całą ratę może traktować jako koszt z podatkowego punktu
widzenia.
W ramach leasingu operacyjnego można wyróżnić:
— leasing „mokry”, polegający na tym, że leasingodawca świadczy
dodatkowe usługi związane z bieżącą eksploatacją danego środka trwałego,
— leasing „suchy”, w którym wszystkie koszty eksploatacyjne ponosi
leasingobiorca.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Leasing finansowy (kapitałowy) dotyczy umów
zawieranych na okres kilku lat. Użytkownik
korzysta z przedmiotu leasingu przez czas zbliżony
do okresu jego gospodarczej używalności.
Dla leasingobiorcy kosztem uzyskania przychodu
jest tylko część raty leasingowej, tj. odsetki od
kapitału.
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Leasing pośredni - między producentem a leasingobiorcą
występuje firma leasingowa, która nabywa na swój
rachunek od producenta przedmiot leasingu i oddaje go
leasingobiorcy do użytkowania. Firma leasingowa może być
własnością banku lub być finansowana przez bank, będąc
podmiotem niezależnym. Banki bezpośrednio nie zajmują
się leasingiem, a raczej tworzą wyspecjalizowane spółki i są
ich głównymi udziałowcami.
Leasing bezpośredni - umowa jest zawierana bez udziału
pośrednika (firmy leasigowej) bezpośrednio między
producentem danego środka a użytkownikiem, bez
zaangażowania także banku.
Działalność kredytowa
komercyjnego
Korzyści płynące z leasingu dla firmy:
banku
— dla małych i średnich przedsiębiorstw rozpoczynających działalność często
jest to jedyna droga do sfinansowania zakupu środków trwałych ze względu na
wymagania odnośnie zdolności kredytowej firmy oraz zabezpieczenia. Są one
znacznie mniej skomplikowane niż kryteria stawiane przez banki przy udzielaniu
kredytów;
— zwiększenie płynności finansowej;
— możliwość łatwego dostępu do najnowszej techniki i technologii, bez
angażowania na ten cel własnych środków kapitałowych;
— koszty użytkowania urządzeń są pokrywane z bieżących przychodów firmy;
— większość czynności proceduralnych przechodzi z inwestora na firmę
leasingową, która bezpośrednio kontaktuje się z dostawcą (producentem);
— przy leasingu operacyjnym raty leasingowe są zaliczane do kosztów uzyskania
przychodów inwestora;
— w kredycie bankowym największe obciążenia kredytobiorca ponosi w
początkowym okresie inwestycji (gdy zwykle jej efektywność jest niższa), a coraz
mniejsze obciążenia z upływem czasu
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku
Działalność kredytowa
komercyjnego
banku

similar documents